(16)3. 一法品第三品注释
16. Ekadhammapāḷi
14. 一法部复注 · 22 段
(16)3. 一法品第三品注释
(16) 3. Ekadhammapāḷi-tatiyavaggavaṇṇanā
308308. 在第三品的第一经里,“非如实见者”,是指对无常等性质的法,生起“常”等见解的人。因此说:“就是以那种邪见而颠倒地看。”这里的“正法”,是指善的、受称赞的、美好的法,也被称为人法。因为邪见者会让人偏离正法,而不会让人偏离圣法。所以说:“从十善业道之法。”而“如此之类”这句话,则涵盖了波提拘子等人。
308. Tatiyassa paṭhame ayāthāvadiṭṭhikoti aniccādibhāvesu dhammesu niccātiādinā uppannadiṭṭhiko. Tenāha – ‘‘tāyeva micchādiṭṭhiyā viparītadassano’’ti saddhammāti ettha santo pasattho sundaro dhammo, yo manussadhammotipi vuccati. Tato hi micchādiṭṭhiko paraṃ vuṭṭhāpeyya, na ariyadhammato. Tenāha – ‘‘dasakusalakammapathadhammato’’ti. Evarūpāti iminā pāthikaputtādike saṅgaṇhāti.
309“一切知菩萨”是指具备一切知能力的菩萨。开头的“等”字,则包括已圆满诸巴拉密的独觉菩萨,以及某些声闻菩萨。
309.Sabbaññubodhisattoti sabbaññubhāgī bodhisatto. Ādi-saddena pūritapāramikā paccekabodhisattā ekaccasāvakabodhisattā ca saṅgayhanti.
310“最上”是指因为过失极大,所以叫最上,意思是达到了顶点。“他们”是指无间业。“界限”是指以果报为终结。这是轮回的根本,所以具有这种业的人被称为轮回的树桩。因此经中说“依于彼”等。如果他不放弃这种执取,由于还会再次导致那样的状态,所以说“从有不能出离”,但这并不是说完全没有出离的可能。因为他是依某种缘而落入这种见的,将来某一时,若依对治之缘,也不能说他就绝无超脱的机会。要知道,这种不善法本性无力、脆弱,不像善法那样有大力量。否则,邪性决定就会像正性决定一样成为究竟,然而邪性决定并非究竟。因此,《破除迷执》(中部注2.100)中说:
310.Paramāti mahāsāvajjabhāvena paramā, ukkaṃsagatāti attho. Tesanti ānantariyakammānaṃ. Paricchedoti vipākavasena pariyosānaṃ. Vaṭṭassa mūlaṃ, tato taṃsamaṅgīpuggalo vaṭṭassa khāṇūti vuccati. Tenāha – ‘‘tāyā’’tiādi. Tañce gāhaṃ na vissajjeti, tassa punapi tabbhāvāvahattā vuttaṃ – ‘‘bhavato vuṭṭhānaṃ natthī’’ti, na pana sabbaso vuṭṭhānassa abhāvato. Yādise hi paccaye paṭicca ayaṃ taṃ dassanaṃ okkanto puna kadāci tappaṭipakkhe paccaye paṭicca tato sīsukkhipanamassa na hotīti na vattabbaṃ. Akusalañhi nāmetaṃ abalaṃ dubbalaṃ, na kusalaṃ viya mahābalaṃ. Aññathā sammattaniyāmo viya micchattaniyāmopi accantiko siyā, na ca micchattaniyāmo accantiko. Teneva papañcasūdaniyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 2.100) –
那么,这个人是在同一生中就成为决定性的,还是在其他生中也会如此呢?就在同一生中成为决定性的,但由于反复修习的力量,他在来世也会喜欢这种见解。
‘‘Kiṃ panesa ekasmiṃyeva attabhāve niyato hoti, udāhu aññasmimpīti? Ekasmiṃyeva niyato, āsevanavasena bhavantarepi taṃ diṭṭhiṃ roceti evā’’ti –
上面已经说过了。而且同样是在《吉祥悦意》(长部注 1.170-172)里也说过:
Vuttaṃ. Tatoyeva ca sumaṅgalavilāsiniyampi (dī. ni. aṭṭha. 1.170-172) vuttaṃ –
有些人执取他们的见解之后,无论白天还是夜晚,坐在住处反复诵习、反复考察。对他们来说,当“造作者不造恶业,没有因,没有缘,死后断灭”这样的所缘现前时,邪念就安住下来,心变得专一,速行心接连生起。第一个速行心还有救,第二个等也一样。到第七个速行心时,连诸佛也救不了,成了不可能退转的,就像阿利塔刺一样,谁也拔不掉。在这当中,有人只落入一种见,有人落入两种见,有人甚至落入三种见。不管落入一种、两种还是三种,他都成了决定性的邪见者。他已经堵住了生天之路,也堵住了解脱之路,这一生结束之后,连生到天界都不可能,更不用说解脱了。这样的众生就叫“轮回之桩”,像大地的守卫一样,这类众生绝大多数都无法从轮回中出离。
‘‘Ye vā pana tesaṃ laddhiṃ gahetvā rattiṭṭhāne divāṭṭhāne nisinnā sajjhāyanti vīmaṃsanti, tesaṃ ‘karoto na karīyati pāpaṃ, natthi hetu, natthi paccayo, mato ucchijjatī’ti tasmiṃ ārammaṇe micchāsati santiṭṭhati, cittaṃ ekaggaṃ hoti, javanāni javanti. Paṭhamajavane satekicchā honti, tathā dutiyādīsu. Sattame buddhānampi atekicchā anivattino ariṭṭhakaṇṭakasadisā, tattha koci ekaṃ dassanaṃ okkamati, koci dve, koci tīṇipi, ekasmiṃ okkantepi dvīsu tīsu okkantesupi niyatamicchādiṭṭhikova hoti. Patto saggamaggāvaraṇañceva mokkhamaggāvaraṇañca, abhabbo tassattabhāvassa anantaraṃ saggampi gantuṃ, pageva mokkhaṃ, vaṭṭakhāṇu nāmesa satto pathavigopako, yebhuyyena evarūpassa bhavato vuṭṭhānaṃ natthī’’ti.
“轮围山背后”是指正在燃烧的轮围山之外的一个地方,也就是那些正在燃烧和没有燃烧的轮围山之间、被称为“世界中间地狱”的那种地方。“照样被烧煮”是说:不管轮围山在燃烧还是没有燃烧,他都凭自己业的力量照样被烧煮。
Piṭṭhicakkavāḷeti jhāyamānacakkavāḷassa parato ekasmiṃ okāse. Yaṃ jhāyamānānaṃ ajjhāyamānānañca cakkavāḷānamantaraṃ, yattha lokantarikanirayasamaññā, tādise ekasmiṃ okāse. Paccatiyevāti cakkavāḷe jhāyamāne ajjhāyamānepi attano kammabalena paccatiyeva.
311311. 在第四偈中,“因‘别摔倒’这句话而得名者”:据说,他拿着油罐走在泥泞的地上,主人说:“孩子,别摔倒!”他因为疏忽而摔倒,又害怕主人,就开始逃跑。主人追上去,抓住了他衣服的边角。他丢下衣服,赤身裸体地逃走了,连用树叶或草来遮身都不知道,就这样像黄金般闪耀着进了一个村子。人们看见他,心想:“这位沙门少欲知足,没有谁能比得上他。”于是拿着糕饼等食物走上前来供养。他想:“因为不穿衣服,我才得到了这些。”从那时起,即使得到衣服他也不穿,并把这一点当作自己的出家修行。在他身边,一个又一个,共有五百人跟着他出家。就是针对这件事,才这样说:“因‘别摔倒’这句话而得名者,就是外道宗师。”
311. Catutthe ‘‘mā khalī’’ti vacanaṃ upādāya evaṃladdhanāmoti taṃ kira sakaddamāya bhūmiyā telaghaṭaṃ gahetvā gacchantaṃ, ‘‘tāta, mā khalī’’ti sāmiko āha. So pamādena khalitvā patitvā sāmikassa bhayena palāyituṃ āraddho. Sāmiko upadhāvitvā sāṭakakaṇṇe aggahesi. So sāṭakaṃ chaḍḍetvā acelako hutvā palāto paṇṇena vā tiṇena vā paṭicchādetumpi ajānanto jātarūpeneva ekaṃ gāmaṃ pāvisi. Manussā taṃ disvā ‘‘ayaṃ samaṇo arahā appiccho, natthi iminā sadiso’’ti pūvabhattādīni gahetvā upasaṅkamitvā ‘‘mayhaṃ sāṭakaṃ anivatthabhāvena idaṃ uppanna’’nti tato paṭṭhāya sāṭakaṃ labhitvāpi na nivāsesi, tadeva ca pabbajjaṃ aggahesi. Tassa santike aññepi aññepīti pañcasatā manussā pabbajiṃsu. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ – ‘‘mā khalīti vacanaṃ upādāya evaṃladdhanāmo titthakaro’’ti.
“集会处”是指两条河流的水流汇合的地方。“两条水”是指两条水流。在所说的那个地方,为了捕鱼而投下的鱼筌叫“khippa”,也就是鱼筌,这里就把它说成“khippa”。所以他说:“鱼筌。”“蔗”是指水蔗。空虚的人因为没有圣法,他连一丁点禅那都没有,更不用说圣道了。他以为“人筌”就像人们掉进去遭遇不幸时被罩住的鱼筌一样。所以他说:“大众”等等。
Samāgataṭṭhāneti dvinnaṃ nadīnaṃ udakappavāhassa sannipātaṭṭhāne. Dvinnaṃ udakānanti dvinnaṃ udakappavāhānaṃ. Yathāvuttaṭṭhāne macchaggahaṇatthaṃ khipitabbato khippaṃ, kuminaṃ, tadeva idha khippanti vuttaṃ. Tenāha – ‘‘kumina’’nti. Ucchūhīti udakaucchūhi. Tucchapuriso ariyadhammābhāvato. Jhānamattampi hi tassa nattheva, kuto ariyamaggo. Manussakhippaṃ maññeti manussā patitvā byasanappattiatthaṃ oṭṭitaṃ kuminaṃ viya. Tenāha – ‘‘mahājanassā’’tiādi.
312312. 在第五项等中,“外道的教法”是笼统地说的——因为那一切都不导向解脱,即使自称导师的人也不是一切知者。因此说:“在那里……”等。“众”指声闻众。“为如是性”是为了具备导师所说的那种行相。“小腿百”指众多无数的众生。“获得同等的不善”:即使对他们所有人一起劝导,也获得与他们相等的不善;因为同时劝导许多人时,这种精进的力量很强大。如果分别个别劝导,就更不必说了。因为,正如在法行中,善知识性是同等的;在非法行中,恶知识性也是同等的。
312. Pañcamādīsu bāhirakasāsananti avisesena vuttaṃ – tassa sabbassapi aniyyānikattā satthupaṭiññassapi asabbaññubhāvato. Tenāha – ‘‘tattha hī’’tiādi. Gaṇoti sāvakagaṇo. Tathābhāvāyāti ācariyena vuttākāratāya samaṅgibhāvatthaṃ. Jaṅghasatanti bahū aneke satte. Samakameva akusalaṃ pāpuṇātīti tesaṃ sabbesaṃ ekajjhaṃ samādapanepi tesaṃ akusalena samakameva akusalaṃ pāpuṇāti ekajjhaṃ bahūnaṃ samādapanepi tathā ussahanassa balavabhāvato. Visuṃ visuṃ samādapane vattabbameva natthi. Yathā hi dhammacariyāyaṃ samakamevāti vattabbā kalyāṇamittatā, evaṃ adhammacariyāyaṃ akalyāṇamittatāti.
313313.“善说”的意思是:从决定导向解脱这一点来说,已经宣说。导师是一切知者,因为不是一切知者的人,无法以导向解脱的方式来说法。法是善说的,因为是由正自觉者所宣说。僧团是善行道者,因为已被导师善加调伏。至于“劝诱者”等,应当理解为善行道的一个例证。
313.Suṭṭhu akkhāteti ekantato niyyānikabhāvena akkhāte. Satthā ca sabbaññū hotīti asabbaññuno niyyānikabhāvena kathetuṃ asakkuṇeyyattā. Dhammo ca svākkhāto sammāsambuddhappaveditattā. Gaṇo ca suppaṭipanno satthārā suvinītattā. Samādapako hītiādi suppaṭipattiyā nidassanaṃ daṭṭhabbaṃ.
314应当知道分量,意思是:应当这样了解分寸——“他以这么多来维持生活,给他这么多是合适的。”如果超过……乃至涅槃的成就也不存在,因为法没有被善说。对于接受者来说,在未被善说的法与律中,所谓少欲的修行是不存在的——这就是其意趣。
314.Pamāṇaṃ jānitabbanti ‘‘ayaṃ ettakena yāpeti, imassa ettakaṃ dātuṃ yutta’’nti evaṃ pamāṇaṃ jānitabbaṃ. Atireke…pe… nibbānasampatti vā natthi durakkhātattā dhammassa. Tassāti paṭiggāhakassa. Appicchapaṭipadā nāma natthi durakkhāte dhammavinayeti adhippāyo.
315施主之意乐,名为殊胜与更殊胜等种类的内心倾向。而应施之法的意乐,则名为应施之物的少与多。自身能力,指维持生活的量。若……等,是对以如何等略说之义的解释。未生起,指尚未在那个补特伽罗身上生起。成为眼,指成为大众的眼目。令教法久住,指通过使未生起的利养生起,以及使大众的净信生起,而令教法久住。
315.Dāyakassavaso nāma uḷāruḷāratābhedo ajjhāsayo. Deyyadhammassa pana thokabahutāva deyyadhammassa vaso nāma. Attano thāmoti yāpanappamāṇaṃ. Yadi hītiādi ‘‘katha’’ntiādinā saṅkhepato vuttassa atthassa vivaraṇaṃ. Anuppannassāti anuppanno assa puggalassa. Cakkhubhūto hotīti mahājanassa cakkhu viya hoti. Sāsanaṃ ciraṭṭhititaṃ karotīti anuppannalābhuppādanena mahājanassa pasāduppādanena ca ciraṭṭhitikaṃ karoti.
“家眷住处的住处”是指依靠家眷村的住处。“为了吃”是指就在那户人家里坐下,为了吃。“拿了为了走”是指从家里拿到外面,为了带走。“常食”是指固定的施食。“小侍者”是指做杂务服务的人。“审察之后”是指审察到并不是专门为某人准备的。大众以为自己是少欲的,是指大众通过随顺所见,自己以为自己是少欲的。“大众的”是指许多人的。“遍满之后”是指使之广泛传开。
Kuṭumbariyavihāreti kuṭumbariyagāmasannissitavihāre. Bhuñjanatthāyāti tasmiṃyeva gehe nisīditvā bhuñjanatthāya. Gahetvā gamanatthāyāti gehato bahi gahetvā gamanatthāya. Dhurabhattānīti niccabhattāni. Cūḷupaṭṭhākanti veyyāvaccakaraṃ. Vīmaṃsitvāti yathā uddissa kataṃ na hoti, evaṃ vīmaṃsitvā . Mahājano appiccho bhavituṃ maññatīti mahājano sayaṃ appiccho bhavituṃ maññati diṭṭhānugatiṃ āpajjanena. Mahājanassāti bahujanassa. Avattharitvāti vitthārikaṃ katvā.
316在身体四周用五种火来烤,是从四面用火烤,再加上上方太阳的炙烤,而且只在夏季才这样做。从断崖山顶掉下去,就是坠崖。午前等时段面向太阳转身,就是跟着太阳转。
316.Pañcātapatappanaṃ catūsu passesu aggisantāpassa upari sūriyasantāpassa ca tappanaṃ, tañca kho gimhakāle. Chinnappapātapabbatasikharato patanaṃ maruppapātapatanaṃ. Pubbaṇhādīsu ādiccābhimukhāvaṭṭanaṃ ādiccānuparivattanaṃ.
317“此亦”是说,在善说的法与律中,懈怠的人也是这样。“沙门性”指苦行。“被恶执取”指错误的行持、染污。“牵向地狱”指把他拖向地狱之苦。
317.Ayampīti svākkhāte dhammavinaye kusītopi. Sāmaññanti tapacaraṇaṃ. Dupparāmaṭṭhanti micchācaritaṃ saṃkiliṭṭhaṃ. Nirayāyupakaḍḍhatīti nirayadukkhāya naṃ kaḍḍhati.
318对于“所说的那种方式”,是指在五种热烤等苦行里所说的那种方式。
318.Vuttappakāreti pañcātapatappanādike vuttappakāre.
319“如是”说的是前面所说的那种名为净信的善行。由此也涵盖了行沙门法的快乐。
319.Evanti vuttappakārāya cittappasādavhayasuppaṭipattiyā. Tena samaṇadhammakaraṇasukhañca saṅgaṇhāti.
320在“九集”这里,是指这部《增支部》中将要讲到的九集。“九种人”是指七返有、家家等九种人。“于一切处”是指在其余所有经中,也就是本经所说之外的一切经中。
320.Navakanipāteti imasmiṃyeva aṅguttaranikāye vakkhamānaṃ navakanipātaṃ sandhāyāha. Nava puggalāti sattakkhattuparamakolaṃkolādayo nava puggalā. Sabbatthāti imasmiṃ sutte vuttāvasiṭṭhesu sabbesu suttesu.