一百零八解说品
3. Aṭṭhasatapariyāyavaggo
2. 受相应复注 · 18 段
1. 《斯瓦咖经》的注释
1. Sīvakasuttavaṇṇanā
269269. 不过,他的顶髻又大又与众不同,所以被称为“摩利耶舍婆迦”。所谓“覆身游方者”,就是用毛毯等遮住私处的游方者。所谓“以胆为缘”,意思是以胆为原因。说完“三种受”之后,为了说明它们的生起,接着说了“如何……”等内容。善受以胆为缘而生起。当他想着“我要做胆药”时,为了收集药材,以及为此收集肉、芥子等,就杀生——这就是这段话的关联。至于做药这件事,中立者是不放在心上的。
269. Cūḷā pana assa mahatī atthi savisesā, tasmā ‘‘moḷiyasīvako’’ti vuccati. Channaparibbājakoti kambalādinā kopīnapaṭicchādakaparibbājako. Pittapaccayānīti pittahetukāni . ‘‘Tisso vedanā’’ti vatvā tāsaṃ sambhavaṃ dassetuṃ ‘‘katha’’ntiādi vuttaṃ. Kusalavedanā uppajjati pittapaccayā. Pittabhesajjaṃ karissāmīti bhesajjasambharaṇatthañceva tadatthaṃ āmisakiñjakkhasambharaṇatthañca pāṇaṃ hanatīti yojanā. Majjhatto bhesajjakaraṇe udāsīno.
所以,“因此”是说:因为那些沙门或婆罗门越过、无视了“胆等是缘、是因”这一自身与世人现量可知的事实,所以他们错了。胆等三者聚合在一起时生起的,就是“和合生”。与前一季节不相似的,就是季节的变化,所以说“从不相似的季节所生”。没有水、地面又硬又粗的,是“丛林地”;反过来则应知道是“非丛林地”。摩罗耶一带多雪、多寒冷,其他地方则多炎热。
Tasmāti yasmā pittādipaccayahetukanti attano ca lokassa ca paccakkhaṃ atidhāvanti ye samaṇā vā brāhmaṇā vā, tasmā tesaṃ micchā. Pittādīnaṃ tiṇṇampi samodhānasannipāte jātāni sannipātikāni. Purimautuno visadiso utuvipariṇāmoti āha ‘‘visabhāgaututo jātānī’’ti . Anudako thaddhalūkhabhūmivibhāgo jaṅgaladeso, vuttavipariyāyena anupadeso veditabbo. Malayaṃ himasītabahulo, itaro uṇhabahulo.
由自己平常的行为方式、对身体维护不当而生的病,应当知道是由难以忍受的行为、地方不合时宜、时间不合时宜等造成的,所以说“担负重担”等。由他人的攻击所产生的,称为“加害所致的”,所以说“这是盗贼……”等。“唯”是指不考虑外在条件,纯粹只由它本身,因此说“唯从业的异熟而生”。这可以通过对治方法来防范。所谓世间通称,是以胆等为缘的名称来说的,因为这是世间约定俗成的。虽然依存于身体的受确实是业所生,但依据当下的缘而这样称说,这世间通称是为了驳斥外道的说法,应当这样理解。
Attano pakaticariyānaṃ visamaṃ kāyassa pariharaṇavasena, jātāni pana asayhasahanaadesaakālacaraṇādinā veditabbānīti āha ‘‘mahābhāravahanā’’tiādi. Parassa upakkamato nibbattāni opakkamikānīti āha – ‘‘ayaṃ coro vā’’tiādi. Kevalanti bāhirapaccayaṃ anapekkhitvā kevalaṃ teneva. Tenāha ‘‘kammavipākatova jātānī’’ti. Sakkā paṭibāhituṃ patīkārena. Lokavohāro nāma kathito pittasamuṭṭhānādisamaññāya lokasiddhattā. Kāmaṃ sarīrasannissitā vedanā kammanibbattāva, tassā pana paccuppannapaccayavasena evamayaṃ lokavohāroti vuttañceva gahetvā paravādapaṭisedho katoti daṭṭhabbaṃ.
2-10. 《一百零八经》等经的注释
2-10. Aṭṭhasatasuttādivaṇṇanā
270-278受有一百零八种。就这一百零八种而言,其存在方式在此即是因,所以称为“一百零八种方式”,这就是这部经。因此说“作为一百零八种的因”。“法因”是指作为教法的因。“身受”是指通过五种根门生起的受。因此说“只在欲界才能获得”,意思是欲界地的。无色界中没有,意思是遍三地的。因此说:“无色界能生起三法禅那和四法禅那,但那是出世间的,不是世间的。”其余的舍受。“近行”的意思是靠近而转起。与它相应的,就是与伺相应的那些。
270-278. Vedanānaṃ aṭṭhādhikaṃ sataṃ, tassa aṭṭhasatassa tabbhāvassa pariyāyo kāraṇaṃ ettha atthīti aṭṭhasatapariyāyo, suttaṃ. Tenāha ‘‘aṭṭhasatassa kāraṇabhūta’’nti. Dhammakāraṇanti pariyattidhammabhūtaṃ kāraṇaṃ. Kāyikāti pañcadvārakāyikā. Tenāha ‘‘kāmāvacareyeva labbhantī’’ti, kāmabhūmikāti attho. Arūpāvacare natthi, tibhūmikāti attho. Tenāha – ‘‘arūpe tikacatukkajjhānaṃ uppajjati, tañca kho lokuttaraṃ, na lokiya’’nti. Itarā upekkhāvedanā. Upavicaranti upecca pajjantīti attho. Taṃsampayuttānanti vicārasampayuttānaṃ.
从“获得”来说,是因为已经得到的状态。从“随观”来说,是指正在被审察、正在被观看。过去,是因为超过了三个刹那而成为过去;因为达到了灭尽而称为已灭;因为舍弃了本来的性质而成为变异。从“随念”来说,是指正在思惟。从“居家所系”来说,是指依着于五欲。因为在这里,五欲是依着居家所系之法,以“居家”作为代称来说的。
Paṭilābhatoti paṭiladdhabhāvato. Samanupassatoti paccavekkhato passato. Atītaṃ khaṇattayātikkamena atikkantaṃ, niruddhappattiyā niruddhaṃ, pakativijahanena vipariṇataṃ. Samanussaratoti cintayato. Gehassitanti kāmaguṇanissitaṃ. Kāmaguṇā hi idha gehanissitadhammena gehapariyāyena vuttā.
了知变异、离贪和灭尽,就是看清变坏、离染和息灭。过去,指已经过去的时段。现在,指当下正在发生的。以正慧观,就是用观慧和道慧如实观见。策励,就是先建立观,再令达到道的证悟。因为是朝向涅槃而生起的,所以叫做出离所依的喜。与世间染着相应的,就是依着于五欲的。其处,就是那个处、那个因,也就是阿拉汉果。在无上的解脱中,就是在圣果法中的解脱。期望,就是想要证得。
Vipariṇāmavirāganirodhanti vipariṇāmanaṃ virajjanalakkhaṇaṃ nirujjhanañca viditvā. Pubbeti atīte. Etarahīti idāni vattamānā. Sammappaññāya passatoti vipassanāpaññāya ceva maggapaññāya ca yāthāvato passato. Ussukkāpetunti vipassanaṃ paṭṭhapetvā maggapaṭivedhaṃ pāpetuṃ. Nibbānaṃ uddissa pavattitattā nekkhammassitasomanassāni nāma. Lokāmisapaṭisaṃyuttānanti kāmaguṇanissitānaṃ. Tadāyatananti taṃ āyatanaṃ taṃ kāraṇaṃ arahattaṃ. Anuttaresu vimokkhesūti ariyaphaladhammesu. Pihanti adhigamicchaṃ.
舍:就是没有喜乐感的无智之舍。因为和愚痴相应,所以是愚者的;正因为如此,是愚痴凡夫的。因为烦恼的界限没有被道的力量战胜,所以是“未胜界限者”。因为从第七有之后生起的果报没有被战胜,所以是“未胜果报者”。因为不认识充满种种过患的轮回的过患,所以是“不见过患的”。因为缺乏修行、证悟和多闻,所以是“无闻凡夫”。这种舍不能超越色、不能越过色,因为它不与智慧相应。“总摄一切者”:就是能统摄一切法的。第三项到第十项,按照前面所说的方式,意思都很浅显易懂。
Upekkhāti somanassarahitaaññāṇupekkhā. Bālyayogato bālassa, tato eva mūḷhassa puthujjanassa. Kilesodhīnaṃ maggodhīhi ajitattā anodhijinassa. Sattamabhavādito uddhaṃ pavattanavipākassa ajitattā avipākajinassa. Anekādīnave vaṭṭe ādīnavassa ajānanena anādīnavadassāvino. Paṭipattipaṭivedhabāhusaccābhāvena assutavato puthujjanassa. Rūpaṃ sā nātivattati na atikkamati ñāṇasampayuttābhāvato. Sabbasaṅgāhakoti sabbadhamme saṅgaṇhanako. Tatiyādīni yāva dasamā heṭṭhā vuttanayattā uttānatthāneva.
11. 离染经的注释
11. Nirāmisasuttavaṇṇanā
279279. 从所缘和相应的角度来说,因为带着烦恼的杂染,所以是有杂染的。“无杂染”是离格的说法。“更加无杂染”是确定无疑的说法,因为应当从那种状态彻底脱离。那种喜由于在完全止息了烦恼杂染的心相续中生起,以究竟殊胜的自性法为所缘境,自身也以更加寂静的自性方式现起,所以即便相对于无杂染的喜来说,也被说为“更加无杂染”。因此有“难道不是……”等问难。现在为了用譬喻证明这个道理,说了“如同……”等话。“无阻碍”是指没有阻碍,意思是不会被任何事物遮蔽。其余部分,就是在乐品和舍品中。
279. Ārammaṇato sampayogato ca kilesāmisena sāmisā. Nirāmisāyāti nissakkavacanaṃ. Nirāmisatarāvāti ekaṃsavacanaṃ tassā tathā nissametabbatāya. Sā hi pīti sabbaso santakilesāmise santāne pavattiyā accantasabhāvadhammārammaṇavisayatāya sayampi sātisayaṃ santasabhāvākārena pavattiyā nirāmisāyapi nirāmisatarā vuttā. Tenāha ‘‘nanu cā’’tiādi. Idāni tamatthaṃ upamāya sādhetuṃ ‘‘yathā hī’’tiādimāha. Appaṭihārikanti paṭiharaṇarahitaṃ appaṭihāraṃ, kenaci anāvaṭanti attho. Sesavāresūti sukhavāraupekkhāvāresu.
不过,“解脱品”和其余那些不同,所以并不显眼。因此经文说“然而在解脱品中”等等。“与色相关”是指与修习所成的色相关。所谓“有染着”,是因为它既依有染着的色而运转,又和有染着的色相似,所以称为“色的染着”;由于这种色的染着,就叫做“有染着”。与无色相关者,因为不存在无色的染着,所以称为“无染着”。
Vimokkhavāro pana na atidiṭṭho itarehi visadisattā. Tenāha ‘‘vimokkhavāre panā’’tiādi. Rūpapaṭisaṃyuttoti bhāvitarūpapaṭisaṃyutto. Sāmiso nāma yasmā sāmisarūpapaṭibaddhavutti ceva sāmisarūpapaṭibhāgañca , tasmā ‘‘rūpāmisa’’nti vuccati, tena rūpāmisena sāmiso nāma. Arūpāmisassa abhāvato arūpapaṭisaṃyutto vimokkho nirāmiso nāma.