《独处经》的注释
1. Rahogatasuttavaṇṇanā
259“凡任何感受”这句话,指的是所说的乐、苦、不苦不乐这三种感受,都包含在苦里面,从某种角度来说都可以称为苦,这就是它的意思。因此说“这一切都是苦”。在“此”等语句中,“此”指的是诸行的无常性,也就是“先有而后消失”的那种状态;也指坏灭的本质、毁灭的本质,以及通过老和死两种方式而变异的本质。针对这一点,我说“一切感受都是苦”,这就是简要的含义。“此”就是诸行的无常性。感受也是无常的,因为感受本身就是行法。而感受的无常就是死亡、就是坏灭,所以没有比这更苦的了。因此一切感受都称为“苦”,正如经中所说“凡是无常的,就是苦”,以及“五取蕴是苦”。这是经文本身的内容。“四无色”指四种无色定。“在此”是指在止息这一部分中。
259.Yaṃkiñci vedayitanti ‘‘sukhaṃ dukkhaṃ adukkhamasukha’’nti vuttaṃ vedayitaṃ dukkhasmiṃ antogadhaṃ, dukkhanti vattabbataṃ labhati pariyāyenāti attho. Tenāha ‘‘taṃ sabbaṃ dukkhanti attho’’ti. Yā esātiādīsu yo saṅkhārānaṃ aniccatāsaṅkhāto hutvā abhāvākāro, yā khayasabhāvatā vinassanasabhāvatā jarāya maraṇena cāti dvidhā vipariṇāmanasabhāvatā, etaṃ sandhāya uddissa sabbaṃ vedayitaṃ dukkhanti mayā vuttanti ayaṃ saṅkhepattho. Sāti saṅkhārānaṃ aniccatā . Vedanānampi aniccatā eva saṅkhārasabhāvattā. Tāsaṃ aniccatā ca nāma maraṇaṃ bhaṅgoti katvā tato uttari dukkhaṃ nāma natthīti sabbā vedanā ‘‘dukkhā’’ti vuttā, yathā ‘‘yadaniccaṃ taṃ dukkha’’nti ca, ‘‘pañcupādānakkhandhā dukkhā’’ti ca vuttaṃ. Idaṃ suttapadaṃ. Cattāro āruppāti catasso arūpasamāpattiyo. Etthāti ca etasmiṃ paṭippassaddhivāre.
《屋经》注释
4. Agārasuttavaṇṇanā
262“东方”这个说法,是省略了格位变化来表述的,或者这里是把主格用于从格的意义。“以初禅等为依”,就是依初禅和第二禅。“以随念为依”,这只是举例说明,因为依靠有寻有伺的近行定所生的离染的乐,也能得到。或者也可以说,“它的初禅等”这里的“等”字,应当理解为也包含了这种情况。那些因欲而受苦的人,他们的苦受就是与欲食相应的有染受。“无上解脱”指的是阿拉汉果。当有人生起这样的愿望:“我什么时候才能成就并安住于那个境界?”在还没有证得时,以这种渴望为缘,就会生起忧受。依靠出离的舍受,就是离染的、不苦不乐受。为了显示其中的差别,才说“以第四禅为依而生起的不苦不乐受”。
262.Puratthimāti vibhattilopena niddeso, nissakke vā etaṃ paccattavacanaṃ. Paṭhamajjhānādivasenāti paṭhamadutiyajjhānavasena. Anussativasenāti nidassanamattaṃ aññassapi upacārajjhānaggahitassa savitakkacārassa nirāmisassa sukhassa labbhanato. Tassapi vā paṭhamajjhānādīti ettha ādi-saddena saṅgaho daṭṭhabbo. Kāmahetu dukkhappattānaṃ dukkhavedanā kāmāmisena sāmisā vedanā. Anuttaravimokkhā nāma arahattaphalaṃ. ‘‘Kudāssu nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmī’’ti evaṃ pihaṃ upaṭṭhāpayato tasmiṃ anijjhamāne pihappaccayā uppannadomanassavedanā. Nekkhammanissitā upekkhāvedanā nirāmisā adukkhamasukhā nāma. Savisesaṃ pana dassetuṃ ‘‘catutthajjhānavasena uppannā adukkhamasukhavedanā’’ti vuttaṃ.
5-8. 第一阿难经等的注释
5-8. Paṭhamaānandasuttādivaṇṇanā
263-266263-266. 这里应当依据前面所说的方式来看待,不过要知道,那是对他们随应受教者意乐而作的开示。这里“此”指的是这四部经当中。前两部经,从“入初禅者,语行止息”这样的方式开始,一直讲到漏尽者的烦恼止息,因为开示是贯穿到那个程度的,所以说它们是“圆满止息”。后两部经,因为还没有把止息完整地开示出来,所以就说“后二经是半止息,就开示而言”等等。
263-266.Heṭṭhā kathitanayāneva, veneyyajjhāsayato pana tesaṃ desanāti daṭṭhabbaṃ. Etthāti etesu catūsu suttesu. Purimāni dve ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa vācā paṭippassaddhā hotī’’tiādinā nayena yāva khīṇāsavassa kilesapaṭippassaddhi, tāva desanāya pavattattā ‘‘paripuṇṇapassaddhikānī’’ti vuttāni. Tāva paripūraṃ katvā adesitattā ‘‘pacchimāni upaḍḍhapassaddhikāni, desanāyā’’tiādi vuttaṃ.
9-10. 《潘恰坎嘎经》等经的注释
9-10. Pañcakaṅgasuttādivaṇṇanā
267-268杖、锤、最上等的象鼻锤、黑线投掷器、黑线管,以及斧等五种工具属于他,所以叫“五支”。他按照建筑学所讲的方法,安置那些应当建造的住所,所以叫“木匠”。这里指的是贤者优陀夷长老,不是拉鲁优陀夷长老。关于“两种阿难”,是从注疏中提取出来的词句;而在经文里则是“阿难,我也有两种”。依靠净色身的受是身受,依靠心的受是心受。以增上的意义来说,乐本身就是根,所以叫乐根。“以伺的方式”,是指对色等对象加以伺察的方式。在过去的目标上。所谓“现在”,是指时间上的现在。这样合起来就是一百零八。
267-268.Daṇḍamuggaraṃ aggasoṇḍamuggaraṃ. Kāḷasuttapakkhipanaṃ kāḷasuttanāḷi. Vāsiādīni pañca aṅgāni assāti pañcakaṅgo. Vatthuvijjāya vuttavidhinā kattabbanissayāni ṭhapetīti thapati. Paṇḍitaudāyitthero, na lāḷudāyitthero. Dvepānandāti aṭṭhakathāya paduddhāro kato – ‘‘dvepi mayā ānandā’’ti pana pāḷiyaṃ. Pasādakāyasannissitā kāyikā, cetosannissitā cetasikā. Ādhipaccaṭṭhena sukhameva indriyanti sukhindriyaṃ. Upavicāravasenāti rūpādīni upecca vicaraṇavasena. Atīte ārammaṇe. Paccuppanneti addhāpaccuppanne. Evaṃ aṭṭhādhikaṃ sataṃ aṭṭhasataṃ.
“单独的连结”是指:与提问的连结等各自分开、不与它们混杂的单一连结。虽然只说到一种受——引述“诸比丘,对此,多闻圣弟子”之后,说“触缘受”——但世尊在说了第四禅的舍受之后,又说“阿难,有比此乐更殊胜的其他乐”等话。他这样说,就是在支持木匠的主张。因此,舍受因为其寂静的本性,就被说为“乐”。“更可意”是极其可意、更加令人心悦。“更美好”就是由此而说。“更殊胜”是因为被带到最胜的状态,所以更加崇高。“更无热恼”就是由此而说。说它为“乐”,是因为它能好好吞噬敌对法,或者因为它容易提供机会。“灭是乐”,是因为完全没有生灭。因此说:“以无苦状态所称为乐的意义。”
Pāṭiyekko anusandhīti pucchānusandhiādīhi visuṃ tehi asammisso eko anusandhi. Ekāpi vedanā kathitā ‘‘tatra, bhikkhave, sutavā ariyasāvako’’ti āharitvā ‘‘phassapaccayā vedanā’’ti. Yasmā bhagavā catutthajjhānupekkhāvedanaṃ vatvā – ‘‘atthānanda, etasmā sukhā aññaṃ sukha’’ntiādiṃ vadanto thapatino vādaṃ upatthambheti nāma. Tena hi upekkhāvedanā ‘‘sukha’’nteva vuttā santasabhāvattā. Abhikkantataranti ativiya kantataraṃ manoramataraṃ. Tenāha ‘‘sundaratara’’nti. Paṇītataranti padhānabhāvaṃ nītatāya uḷārataraṃ. Tenāha ‘‘atappakatara’’nti. Sukhanti vuttā paṭipakkhassa suṭṭhu khādanena, sukaraṃ okāsadānamassāti vā. Nirodho sukhaṃ nāma sabbaso udayabbayābhāvato. Tenāha ‘‘niddukkhabhāvasaṅkhātena sukhaṭṭhenā’’ti.
所谓“只在乐中”,就是把它设定为“正是乐”。“以灭尽定为顶端”,就是把关于灭尽定的开示当作最上首。因为先以略说让听众生起信解,再详细展开,所以说“这是依应被引导的人而说”。第十经的意义,因为紧接着的经里已经说明了方式,所以内容浅显易懂。
Sukhasmiṃyevāti sukhamicceva paññapeti. Nirodhasamāpattiṃ sīsaṃ katvāti nirodhasamāpattidesanāya sīsaṃ uttamaṃ katvā. Desanāya uddesādhimutte uṭṭhāpetvā vitthāritattā ‘‘neyyapuggalassa vasenā’’ti vuttaṃ. Dasamaṃ anantarasutte vuttanayattā uttānatthameva.