一百零八解说品
3. Aṭṭhasatapariyāyavaggo
2. 受相应义注 · 18 段
《斯瓦咖经》的注释
1. Sīvakasuttavaṇṇanā
269269. 第三品的第一部经里,“莫利耶斯瓦咖”:“斯瓦咖”是他的名字。他留着一撮发髻,所以叫“莫利耶斯瓦咖”。“游方者”:就是名叫恰那的游方者。“因胆汁所生的”:就是以胆汁为缘而生的。“感受”:就是受。在这里,以胆汁为缘会生起三种受。怎么生起呢?有人心想:“我的胆汁失调了,命能不能保住很难说。”于是他布施、持戒、做伍波萨他,这样他的善受就生起了。有人心想:“我要做治胆汁的药。”于是他杀生、偷盗、妄语,做十种不善业,这样他的不善受就生起了。有人心想:“就算做了药,胆汁也未必能平复,算了,随它去吧。”他保持中舍,忍着身体的感受,就那么躺着,这样他的无记受就生起了。
269. Tatiyavaggassa paṭhame moḷiyasīvakoti sīvakoti tassa nāmaṃ. Cūḷā panassa atthi, tasmā moḷiyasīvakoti vuccati. Paribbājakoti channaparibbājako. Pittasamuṭṭhānānīti pittapaccayāni. Vedayitānīti vedanā. Tattha pittapaccayā tisso vedanā uppajjanti. Kathaṃ? Ekacco hi ‘‘pittaṃ me kupitaṃ dujjānaṃ kho pana jīvita’’nti dānaṃ deti, sīlaṃ samādiyati uposathakammaṃ karoti, evamassa kusalavedanā uppajjati. Ekacco ‘‘pittabhesajjaṃ karissāmī’’ti pāṇaṃ hanati, adinnaṃ ādiyati, musā bhaṇati, dasa dussīlyakammāni karoti, evamassa akusalavedanā uppajjati. Ekacco ‘‘ettakenapi me bhesajjakaraṇena pittaṃ na vūpasammati, alaṃ yaṃ hoti. taṃ hotū’’ti majjhatto kāyikavedanaṃ adhivāsento nipajjati, evaṃ assa abyākatavedanā uppajjati.
自己也能知道这件事:看到种种胆汁失调的表现,自己就能明白。世间共许为真实:就是世间公认如此。世间人看到身体出现颜色异常等胆汁失调的现象,就会知道这个人胆汁失调了。因此:因为这件事既能自己知道,又被世间公认为真实,所以能逾越(常人的认知)。因痰等生起的受,也是同样的道理。这里说的因三者聚合所生:是指胆汁、痰、风三者一起失调所生起的受。因时节变化所生:是指由不适宜的时节所生起的受。住在平原地区的人,到了不习惯的地方,就会出现时节不适;住在不习惯地方的人到了平原地区,也是这样。同样,靠近摩罗耶山或海边等不同环境,也会出现时节不适。由这种时节变化所生起的受,就叫作因时节变化所生的受。
Sāmampi kho etanti taṃ taṃ pittavikāraṃ disvā attanāpi etaṃ veditabbaṃ. Saccasammatanti bhūtasammataṃ. Lokopi hissa sarīre sabalavaṇṇatādipittavikāraṃ disvā ‘‘pittamassa kupita’’nti jānāti. Tasmāti yasmā sāmañca viditaṃ lokassa ca saccasammataṃ atidhāvanti, tasmā. Semhasamuṭṭhānādīsupi eseva nayo. Ettha pana sannipātikānīti tiṇṇampi pittādīnaṃ kopena samuṭṭhitāni. Utupariṇāmajānīti visabhāgaututo jātāni. Jaṅgaladesavāsīnañhi anupadese vasantānaṃ visabhāgo utu uppajjati, anupadesavāsīnañca jaṅgaladeseti evaṃ malayasamuddatīrādivasenāpi utuvisabhāgatā uppajjatiyeva. Tato jātāti utupariṇāmajātāni nāma.
由险难所生的:是指因为搬运重物、捣碎石灰等,或者在不合适的时间出行,遭到蛇咬、虻虫叮、掉进坑洞、坠落悬崖等险难境遇而生起的受。由加害所生的:是指被人认定“这个人是贼,或者这个人是奸夫”,然后被人用膝盖、手肘、锤子等殴打撞击,以这种加害为缘而生起的受。得到这种外来的加害之后,就像前面说的那样,有人行善,有人行不善,有人则忍着躺倒不动。唯从业果所生的:是指纯粹由业的果报而生起的受。在这些受生起的时候,也像前面说的那样,有人行善,有人行不善,有人则忍着躺倒不动。这样一来,在每一种情形里,受都同样有这三类。
Visamaparihārajānīti mahābhāravahanasudhākoṭṭanādito vā avelāya carantassa sappaḍaṃsakūpapātādito vā visamaparihārato jātāni. Opakkamikānīti ‘‘ayaṃ coro vā pāradāriko vā’’ti gahetvā jaṇṇukakapparamuggarādīhi nippothanaupakkamaṃ paccayaṃ katvā uppannāni. Etaṃ bahi upakkamaṃ labhitvā koci vuttanayeneva kusalaṃ karoti, koci akusalaṃ, koci adhivāsento nipajjati. Kammavipākajānīti kevalaṃ kammavipākato, jātāni. Tesupi hi uppannesu vuttanayeneva koci kusalaṃ karoti, koci akusalaṃ, koci adhivāsento nipajjati. Evaṃ sabbavāresu tividhāva vedanā honti.
在这里,由前面七种原因所生起的身体感受,还能够被消除;可是,由业果所生的感受,就算用上一切医药、一切咒术,也不足以抵挡。这部经里讲的,就是所谓的世间共许的说法。
Tattha purimehi sattahi kāraṇehi uppannā sārīrikā vedanā sakkā paṭibāhituṃ, kammavipākajānaṃ pana sabbabhesajjānipi sabbaparittānipi nālaṃ paṭighātāya. Imasmiṃ sutte lokavohāro nāma kathitoti.
2-10. 《一百零八经》等经的注释
2-10. Aṭṭhasatasuttādivaṇṇanā
270-278270-278. 在第二部经中,“一百零八种理趣”是指构成一百零八种说法的根据。“法理趣”是指法的根据。“身受和心受”当中,身受只在欲界可以找到,心受则通于四地。在“乐”等当中,乐受在无色界不存在,在其余三地可以找到;苦受只在欲界;另外两种受通于四地。在五根当中,乐根、苦根、忧根只属于欲界,喜根通于三地,舍根通于四地。在六门当中,从五门生起的受只在欲界,从意门生起的受通于四地。在十八种受当中,对于六种可爱所缘,与喜一起伺察,所以叫“喜近伺”。其余两种也是同样的道理。这样,这个开示是依伺察来说的,但在这里应当了知与它们相应的喜等,由此可知有十八种受。
270-278. Dutiye aṭṭhasatapariyāyanti aṭṭhasatassa kāraṇabhūtaṃ. Dhammapariyāyanti dhammakāraṇaṃ. Kāyikā ca cetasikā cāti ettha kāyikā kāmāvacareyeva labbhanti, cetasikā catubhūmikāpi . Sukhātiādīsu sukhā vedanā arūpāvacare natthi, sesāsu tīsu bhūmīsu labbhanti, dukkhā kāmāvacarāva, itarā catubhūmikā. Pañcake sukhindriyadukkhindriyadomanassindriyāni kāmāvacarāneva, somanassindriyaṃ tebhūmakaṃ, upekkhindriyaṃ catubhūmakaṃ. Chakke pañcasu dvāresu vedanā kāmāvacarāva, manodvāre catubhūmikā, aṭṭhārasake chasu iṭṭhārammaṇesu somanassena saha upavicarantīti somanassūpavicārā. Sesadvayepi eseva nayo. Iti ayaṃ desanā vicāravasena āgatā, taṃsampayuttānaṃ pana somanassādīnaṃ vasena idha aṭṭhārasa vedanā veditabbā.
在“六种依俗家的喜悦”等句中:对于眼所识的诸色——那些可爱的、合意的、令人满意的、令人愉悦的、与世间利养有关的——或者当观见它们的获得时,或者回忆自己过去曾获得、如今已过去、已灭去、已变易的它们时,就会生起喜悦。像这样的喜悦,就称为依俗家的喜悦。(《中部》3.306)如此,在六门中所说的、依止于欲乐功德的六种喜悦,就称为六种依俗家的喜悦。
Cha gehasitāni somanassānītiādīsu ‘‘cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ paṭilābhaṃ vā paṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati somanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ, idaṃ vuccati gehasitaṃ somanassa’’nti (ma. ni. 3.306). Evaṃ chasu dvāresu vuttakāmaguṇanissitāni somanassāni cha gehasitasomanassāni nāma.
了知色的无常、变易、离贪、灭尽,并以正慧如实照见“过去的色和现在的色,这一切色都是无常、苦、变易法”时,内心生起喜悦。像这样的喜悦,就称为依出离的喜悦。(《中部》3.306)如此,在六门中,当可爱所缘现前时,能够依无常等建立起观禅并加以策励的人,生起“我的观禅已被策励”这种喜悦,这生起的六种喜悦,就称为六种依出离的喜悦。
‘‘Rūpānaṃ tveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ ‘pubbe ceva rūpā etarahi ca, sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati somanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ, idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ somanassa’’nti (ma. ni. 3.306) evaṃ chasu dvāresu iṭṭhārammaṇe āpāthagate aniccatādivasena vipassanaṃ paṭṭhapetvā ussukkāpetuṃ sakkontassa ‘‘ussukkitā me vipassanā’’ti somanassajātassa uppannasomanassāni cha nekkhammasitasomanassāni nāma.
对于眼识所识的诸色——那些可爱的、可意的、令人欢喜的、令人心悦的、与世间欲染有关的——或者见其未得而观察为“不得”,或者忆念先前曾得过、已过去、已灭去、已变易的,就会生起忧。像这样的忧,就称为依俗的忧。如此,在六门中,寻思“我将不能享受可爱所缘,我现在不能享受可爱所缘”而生起的、依止于欲乐的六种忧,就称为六种依俗的忧。
‘‘Cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ appaṭilābhaṃ vā appaṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati domanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ, idaṃ vuccati gehasitaṃ domanassa’’nti. Evaṃ chasu dvāresu ‘‘iṭṭhārammaṇaṃ nānubhavissāmi nānubhavāmī’’ti vitakkayato uppannāni kāmaguṇanissitadomanassāni cha gehasitadomanassāni nāma.
他先看清了色的无常、变易、离贪、灭尽,以正慧如实见到“过去的色和现在的色,这一切色都是无常、苦、变易法”,然后对无上解脱生起向往:“我什么时候才能证入并安住于圣者们现在所证入并安住的境界呢?”就这样,对无上解脱生起向往时,以向往为缘而生起忧。这样的忧,就叫依出离的忧。如此,在六门中,当可爱所缘出现在面前时,对被称为无上解脱的圣果法生起向往,为了证得它而依无常等修观,却无法精勤用功的人,就会悲伤地追悔:“我用了这半个月、这一个月、这一年修观,却没能证得圣位。”这六种这样生起的忧,就叫六种依出离的忧。
‘‘Rūpānaṃ tveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ ‘pubbe ceva rūpā etarahi ca , sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpeti ‘kudāssu nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmi, yadariyā etarahi āyatanaṃ upasampajja viharantī’’ti. Iti anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpayato uppajjati pihapaccayā domanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ, idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ domanassanti; evaṃ chasu dvāresu iṭṭhārammaṇe āpāthagate anuttaravimokkhasaṅkhātaariyaphaladhammesu pihaṃ upaṭṭhāpetvā tadadhigamāya aniccatādivasena vipassanaṃ paṭṭhapetvā ussukkāpetuṃ asakkontassa ‘‘imampi pakkhaṃ imampi māsaṃ imampi saṃvaccharaṃ vipassanaṃ ussukkāpetvā ariyabhūmiṃ pāpuṇituṃ nāsakkhi’’nti anusocato uppannāni domanassāni cha nekkhammasitadomanassāni nāma.
愚痴的凡夫、迷惑的凡夫、未超越界限的凡夫、未超越果报的凡夫、不见过患的凡夫、未受教导的凡夫,用眼睛看到色之后,生起了舍。这样的舍不能超越色,因此称为依俗的舍。就像苍蝇藏在糖块里一样,在六门中当可爱的所缘出现在面前时,不能超越色等对象,就粘着、执取在那里,依止于欲乐而生起的舍,就称为六种依俗的舍。
‘‘Cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjati upekkhā bālassa mūḷhassa puthujjanassa anodhijinassa avipākajinassa anādīnavadassāvino assutavato puthujjanassa . Yā evarūpā upekkhā, rūpaṃ sā nātivattati, tasmā sā upekkhā gehasitāti vuccatī’’ti; evaṃ chasu dvāresu iṭṭhārammaṇe āpāthagate guḷapiṇḍake nilīnamakkhikā viya rūpādīni anativattamānā tattheva laggā laggitā hutvā uppannakāmaguṇanissitā upekkhā cha gehasitaupekkhā nāma.
比丘看清了色的无常、变易、离贪、灭尽,无论过去还是现在的色,都能以正慧如实照见“这一切色都是无常、苦、会变坏的”,这时就会生起舍。这样的舍超越了色,所以称为依出离的舍。如此,在六门中,当可爱、不可爱等所缘出现在面前时,对可爱的境界不贪染,对不可意的境界不嗔恨,对不平等的情形不迷惑,这时生起的与观智相应的舍,就叫作依出离的舍。在这部经里,已经讲说了总摄一切四地法的分别。第三经等,意义浅显易懂。
‘‘Rūpānaṃ tveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ pubbe ceva rūpā etarahi ca, ‘sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati upekkhā. Yā evarūpā upekkhā, rūpaṃ sā ativattati, tasmā sā upekkhā nekkhammasitāti vuccatī’’ti; evaṃ chasu dvāresu iṭṭhādiārammaṇe āpāthagate iṭṭhe arajjantassa aniṭṭhe adussantassa asamapekkhane amuyhantassa uppannā vipassanāñāṇasampayuttā upekkhā nekkhammasitaupekkhā nāma. Imasmiṃ sutte sabbasaṅgāhako catubhūmakadhammaparicchedo kathito. Tatiyādīni uttānatthāneva.
11. 离染经的注释
11. Nirāmisasuttavaṇṇanā
279279. 在第十一经中,“有食味”是指带着烦恼食味。“更加无食味”是指:比起无食味的禅那之喜,它还要更加无食味。可是,在两种禅那中,喜既有广大的,也有出世间的,而省察的喜只是世间的,那它为什么反而成了更加无食味呢?因为它是通过省察寂止、殊胜之法而生起的。譬如国王的亲信、卑微的侍从,不必讲究威仪,随意自在地进出王宫,就算用脚踢到权贵、将军等人,也不当回事。为什么呢?因为他是国王身边的近侍。因此他比那些人更优胜。同样地,这个省察的喜也是通过省察寂止、殊胜之法而生起的,所以应当理解为比出世间喜还要更优胜。在其余各节中,也是同样的道理。
279. Ekādasame sāmisāti kilesāmisena sāmisā. Nirāmisatarāti nirāmisāyapi jhānapītiyā nirāmisatarāva. Nanu ca dvīsu jhānesu pīti mahaggatāpi hoti lokuttarāpi, paccavekkhaṇapīti lokiyāva, sā kasmā nirāmisatarā jātāti? Santapaṇītadhammapaccavekkhaṇavasena uppannattā. Yathā hi rājavallabho cūḷupaṭṭhāko appaṭihārikaṃ yathāsukhaṃ rājakulaṃ pavisanto seṭṭhisenāpatiādayo pādena paharantopi na gaṇeti. Kasmā? Rañño āsannaparicārakattā. Iti so tehi uttaritaro hoti, evamayampi santapaṇītadhammapaccavekkhaṇavasena uppannattā lokuttarapītitopi uttaritarāti veditabbā. Sesavāresupi eseva nayo.
不过在“解脱”这一节里,与色相关的解脱,因为它的所缘就是色食,所以叫“有染”;与无色相关的解脱,因为没有色食,所以叫“离染”。
Vimokkhavāre pana rūpapaṭisaṃyutto vimokkho attano ārammaṇabhūtena rūpāmisavaseneva sāmiso nāma, arūpapaṭisaṃyutto rūpāmisābhāvena nirāmiso nāmāti.