《独处经》的注释
1. Rahogatasuttavaṇṇanā
259259. 在《独处品》的第一经中,“凡有所受,那都是苦”的意思是:凡是所感受到的,那一切都是苦。在“诸行无常”等语句中,针对的正是诸行的这种无常性——也就是坏灭性、消散性、变易性——我是就这一点才说“凡有所受,那都是苦”。因为诸行有无常性,受也同样具有这种无常性。而所谓无常性,其实就是死亡;在死亡之上,再也没有比它更苦的了。正是出于这个用意,才说一切受都是苦。接着,“然而,比丘,由我……”这一段,是为了表明:我不只是安立了受的灭尽,也安立了这些法的灭尽。“寂止”和“轻安”这些词,是依照那些能通过这类开示而觉悟的人的意乐来说的。在这里应当知道,提到“想受灭”,其实就已经包含了四种无色定。
259. Rahogatavaggassa paṭhame yaṃ kiñci vedayitaṃ, taṃ dukkhasminti yaṃ kiñci vedayitaṃ, taṃ sabbaṃ dukkhanti attho. Saṅkhārānaṃyeva aniccatantiādīsu yā esā saṅkhārānaṃ aniccatā khayadhammatā vayadhammatā vipariṇāmadhammatā, etaṃ sandhāya yaṃ kiñci vedayitaṃ, taṃ dukkhanti mayā bhāsitanti dīpeti. Yā hi saṅkhārānaṃ aniccatā, vedanānampi sā aniccatā eva. Aniccatā ca nāmesā maraṇaṃ, maraṇato uttari dukkhaṃ nāma natthīti iminā adhippāyena sabbā vedanā dukkhāti vuttā. Atha kho pana bhikkhu mayāti idaṃ na kevalaṃ ahaṃ vedanānaṃyeva nirodhaṃ paññāpemi, imesampi dhammānaṃ nirodhaṃ paññāpemīti dassanatthaṃ āraddhaṃ. Vūpasamo ca passaddhiyo ca evarūpāya desanāya bujjhanakānaṃ ajjhāsayena vuttā. Saññāvedayitanirodhaggahaṇena cettha cattāro āruppā gahitāva hontīti veditabbā.
2-3. 第一虚空经等的注释
2-3. Paṭhamaākāsasuttādivaṇṇanā
260-261第二经中,“众多风吹动”是说很多风在吹。其余内容意思很明白。第三经则是根据那些不用偈颂就能领悟的人的意乐而说的。
260-261. Dutiye puthū vāyanti mālutāti bahū vātā vāyanti. Sesaṃ uttānatthamevāti. Tatiyaṃ vinā gāthāhi bujjhantānaṃ ajjhāsayena vuttaṃ.
《屋经》的注释
4. Agārasuttavaṇṇanā
262262. 在第四经中,“东面”就是指东方。其余各处也是这样。在“有染着的乐受”等说法里,“有染着的乐”指的是与五欲之染相应的受。“无染着的乐”指的是依初禅等、依观、依随念而生起的受。“有染着的苦”指的是只与五欲之染相应的受;“无染着的苦”指的是在无上解脱上生起希求时,由这希求为缘而生起的忧受。“有染着的不苦不乐”指的是只与五欲之染相应的受。“无染着的不苦不乐”指的是依第四禅生起的不苦不乐受。
262. Catutthe puratthimāti puratthimāya. Evaṃ sabbattha. Sāmisāpi sukhā vedanātiādīsu sāmisā sukhā nāma kāmāmisapaṭisaṃyuttā vedanā. Nirāmisā sukhā nāma paṭhamajjhānādivasena vipassanāvasena anussativasena ca uppannā vedanā. Sāmisā dukkhā nāma kāmāmiseneva sāmisā vedanā, nirāmisā dukkhā nāma anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpayato pihapaccayā uppannadomanassavedanā. Sāmisā adukkhamasukhā nāma kāmāmiseneva sāmisā vedanā. Nirāmisā adukkhamasukhā nāma catutthajjhānavasena uppannā adukkhamasukhā vedanā.
5-8. 第一阿难经等的注释
5-8. Paṭhamaānandasuttādivaṇṇanā
263-266第五到第八这四篇,讲法跟前面说的一样。不过其中前两篇是具足圆满轻安的,后两篇是具足一半轻安的。这是按照说法时能够领悟的人的意乐来讲的。
263-266. Pañcamādīni cattāri heṭṭhā kathitanayāneva. Purimāni panettha dve paripuṇṇapassaddhikāni, pacchimāni upaḍḍhapassaddhikāni. Desanāya bujjhanakānaṃ ajjhāsayena vuttāni.
9-10. 《潘恰坎嘎经》等的注释
9-10. Pañcakaṅgasuttādivaṇṇanā
267-268267-268. 第九经。“潘恰坎嘎木匠总管”:“潘恰坎嘎”是他的名字;又因为他具备斧、锛、凿、木槌、墨斗筒这五种工具(称为五支),所以被称为“潘恰坎嘎”。“木匠总管”就是木匠的头领。“伍达义”指智者伍达义长老。“方式”意思是理由、道理。“阿难,两种方式”意思是:阿难啊,依两种理由而说。在这里应当知道,按身体与心来分,受有两种;按乐等来分,有三种;按根来分,有乐根等五种;按门来分,有眼触所生等六种;按近伺来分,有十八种,如“以眼见色后,近伺于能生喜悦之色”等;按依俗家的喜六种、依出离的喜六种、依俗家的忧六种、依出离的忧六种、依俗家的舍六种、依出离的舍六种,这样共三十六种。过去有三十六种,未来有三十六种,现在有三十六种,这样应当知道共有一百零八种受。
267-268. Navame pañcakaṅgo thapatīti pañcakaṅgoti tassa nāmaṃ, vāsipharasunikhādanadaṇḍamuggarakāḷasuttanāḷisaṅkhātehi vā pañcahi aṅgehi samannāgatattā so pañcakaṅgoti paññāto. Thapatīti vaḍḍhakījeṭṭhako. Udāyīti paṇḍitaudāyitthero. Pariyāyanti kāraṇaṃ. Dvepānandāti dvepi, ānanda, pariyāyenāti kāraṇena. Ettha ca kāyikacetasikavasena dve veditabbā, sukhādivasena tissopi, indriyavasena sukhindriyādikā pañca, dvāravasena cakkhusamphassajādikā cha, upavicāravasena ‘‘cakkhunā rūpaṃ disvā somanassaṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicaratī’’tiādikā aṭṭhārasa, cha gehasitāni somanassāni, cha nekkhammasitāni, cha gehasitāni domanassāni, cha nekkhammasitāni, cha gehasitā upekkhā, cha nekkhammasitāti evaṃ chattiṃsa. Tā atīte chattiṃsa, anāgate chattiṃsa, paccuppanne chattiṃsāti evaṃ aṭṭhasataṃ vedanā veditabbā.
阿难,有这五种欲乐:这是一段单独的连结。世尊并不只是从两种受开始施设受,也以一种方式说过一种受。为了显示这一点,并支持潘恰坎嘎的说法,世尊开始了这段教导。更优胜指更美好。更殊胜指更精妙。在这里,从第四禅开始是不苦不乐受,而它也因为寂静和殊胜这两个含义而被称为乐。灭尽定则以无受之乐而成为乐。也就是说,依五种欲乐和八等至而生起的受,称为有受乐;灭尽定则称为无受乐。这样,无论是有受乐还是无受乐,都依无苦性这一乐的含义,而成为纯粹之乐。
Pañcimeānanda kāmaguṇāti ayaṃ pāṭiyekko anusandhi. Na kevalañhi dve ādiṃ katvā vedanā bhagavatā paññattā, pariyāyena ekāpi vedanā kathitā, taṃ dassento pañcakaṅgassa thapatino vādaṃ upatthambhetuṃ imaṃ desanaṃ ārabhi. Abhikkantataranti sundarataraṃ. Paṇītataranti atappakataraṃ. Ettha ca catutthajjhānato paṭṭhāya adukkhamasukhā vedanā, sāpi santaṭṭhena paṇītaṭṭhena ca sukhanti vuttā. Nirodho avedayitasukhavasena sukhaṃ nāma jāto. Pañcakāmaguṇavasena hi aṭṭhasamāpattivasena ca uppannaṃ vedayitaṃ sukhaṃ nāma, nirodho avedayitasukhaṃ nāma. Iti vedayitasukhaṃ vā hotu avedayitasukhaṃ vā, niddukkhabhāvasaṅkhātena sukhaṭṭhena ekantasukhameva jātaṃ.
“在每一个地方”就是指在任何一个处所。“得到乐”是指得到有感受的乐,或者得到没有感受的乐。如来把这一切都安立为乐,如来把这一切都依无苦的状态而安立在乐当中。在这里,世尊以灭尽定为顶点,针对应受教化的众生,以阿拉汉果为最高点,结束了这次说法。第十经,其含义本身就是清楚的。
Yattha yatthāti yasmiṃ yasmiṃ ṭhāne. Sukhaṃ upalabbhatīti vedayitaṃ sukhaṃ vā avedayitaṃ sukhaṃ vā upalabbhati. Taṃ taṃ tathāgato sukhasmiṃ paññapeti, taṃ sabbaṃ tathāgato niddukkhabhāvaṃ sukhasmiṃyeva paññapetīti idha bhagavā nirodhasamāpattiṃ sīsaṃ katvā neyyapuggalassa vasena arahattanikūṭeneva desanaṃ niṭṭhāpesi. Dasamaṃ uttānatthamevāti.