1. 《众多经》的注释
1. Sambahulasuttavaṇṇanā
157“以发髻团”是指缠在头上的发髻团。那些无所有婆罗门出家者,确实是留着发髻以乞食游行。他们拿优昙婆罗杖是为了保护自己,这也是为了显示他们少欲。因此说“为了显示少欲”。“摇动头”这里,为了显示头摇动得极其厉害,所以说“用下巴撞着胸口,使头低垂”。“伸出舌头”是指舌头垂下摆动,从口中伸出来。因此说“向上”等话。“三叉”是指像三股叉一样的皱纹,因为生在额头上,所以叫额纹。因此说“额上生起的三道皱纹”,意思是在额头上形成三道弯曲的纹路。“在自己的油中”是指在由自己恶业所生的油中,也就是在应当被煎煮的地方——地狱之屋里。
157.Jaṭācumbaṭakenāti sīse paṭimukkena jaṭākalāpena. Apariggahabrāhmaṇapabbajitā hi jaṭāya uñchācariyaṃ caranti. Udumbaradaṇḍañhi attaguttatthāya gahitaṃ tesaṃ appicchabhāvappakāsanaṃ. Tenāha ‘‘appicchabhāvappakāsanattha’’nti. Sīsaṃ okampetvāti ettha ativiya sīsassa okampitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘hanukena uraṃ paharanto adhonataṃ katvā’’ti vuttaṃ. Jivhaṃ nīharitvāti lambanacālanavasena mukhato nikkhāmetvā. Tenāha ‘‘uddha’’ntiādi. Tisākhanti tibhaṅgabhakuṭi viya nalāṭe jātattā nalāṭikaṃ. Tenāha ‘‘nalāṭe uṭṭhitaṃ valittaya’’nti, tibhaṅgavalikaṃ nalāṭe katvāti attho. Attanova teleti attanova pāpakammanibbattake tele, pacitabbaṭṭhānageheti adhippāyo.
2. 《萨米提经》的注释
2. Samiddhisuttavaṇṇanā
158“我获得”:就是获得这样一位正自觉者作为导师,获得这样一部能引导人超越轮回的正法,以及获得这样一群善修梵行的同修——这些对我来说,都是极好的善得。“我善得”:我在这个能引导人超越生死的教法中出家、受达上,并且对此心生欢喜,这一切都是我极好的善得。为了说明他内心是怎样生起这个念头的,所以注释里说“听说他……”等。所取的根本业处,是根据他的性格倾向来决定的。“令人净信”:就是能带来清净信心。“他这样想”:就是“我确实获得了……”等等,心里生起了这样的思量。“如同坐着”:就像还坐在那里一样。“就在那个地方”:就是魔罗走近他时他所坐的那个地方。“他的”:指具寿萨米提长老的。“业处适合”:就是致力于业处的修习是适合的,会带来助益。
158.Mayhaṃlābhāti evarūpassa nāma sammāsambuddhassa satthussa paṭilābho, evarūpassa ca nāma niyyānikassa saddhammassa paṭilābho, evarūpānañca suppaṭipannānaṃ sabrahmacārīnaṃ paṭilābho, ete mayhaṃ suladdhalābhā. Mayhaṃ suladdhanti yañcetaṃ mama niyyānikasāsane pabbajjā upasampadā, tasmiñca abhiratīti sabbañcetaṃ mayā suladdhaṃ. Yathā panassa evaṃ cetaso parivitakko uppanno, taṃ dassetuṃ ‘‘so kirā’’tiādi vuttaṃ. Caritānurūpavasena gahitaṃ mūlakammaṭṭhānaṃ. Pāsādikanti pasādāvahaṃ. Evamahosīti ‘‘lābhā vata me’’tiādinā evaṃ parivitakko ahosi. Nisinnasadisoti nisinno viya. Tasmiṃyeva ṭhāneti yasmiṃ ṭhāne nisinnaṃ māro upasaṅkami, tasmiṃyeva ṭhāne. Tassāti samiddhittherassa. Kammaṭṭhānaṃ sappāyanti kammaṭṭhānabhāvanāya anuyuñjanaṃ sappāyaṃ upakārāvahaṃ bhavissati.
“我的”:意思是“由我所拥有”。念与慧合起来就是念慧,它们通过圣道所具有的能知能力而被了知。据说长老那时正精勤地修观。“随欲”:随自己的喜好。有些学者说:“‘你尽管做吧’这是具寿称呼魔罗为‘欲’。” “可怖之相”:指令人恐惧的相貌。“诸色”:指种种变异的形相。因为“色”这个词也有“变异”的含义,就像在“显现色相,为数不少”等语句中那样。“你不会动摇”:意思是,由于你在履行沙门的本分,所以你不会被动摇。
Mayhanti mayā. Sati ca paññā ca satipaññā, tā ariyamaggena jānanasamatthanabhāvena avabuddhā. Thero kira tadā vipassanaṃ ussukkāpesi. Kāmanti yathāruci. Keci ‘‘kāmaṃ karassūti āyasmato ‘kāmā’ti mārassa ālapana’’nti vadanti. Vibhiṃsakārahānīti bhayānakārahāni. Rūpānīti vippakārāni. Vippakāratthopi hi rūpasaddo ‘‘rūpaṃ dasseti anappaka’’ntiādīsu viya. Na kampessasīti samaṇadhammakaraṇato na calissasi.
3. 《果提咖经》的注释
3. Godhikasuttavaṇṇanā
159“山的近处”是指山脚下的区域。因为只是在某些时候才得到,所以叫“暂时的”。因此注疏里说:“在每一次入定的刹那,从敌对的法中解脱出来。”世间的解脱因为没有彻底断除,所以叫“时解脱”;出世间的解脱因为彻底断除,所以叫“非时解脱”。具足这两种解脱的人,就分别被称为“时解脱者”和“非时解脱者”。“为什么乃至证得初禅还会退失?”这是问题的意思。因为身体有障碍,也就是身体带病。所谓“由风、胆汁、痰之力”,是指有时由风与胆汁,有时由风与痰,或由两者的和合。所谓“随眠的”,是指随着身体潜伏而眠,处于慢性病的状态之中;对于定,也就是对于定的修习。助益之法即气候、饮食等;圆满即聚集;退失即由于身体不适。
159.Pabbatassa passeti pabbatapāde upaccakāyaṃ. Samaye samaye laddhattā sāmayikaṃ. Tenāha ‘‘appitappitakkhaṇe paccanīkadhammehi vimuccatī’’ti. Lokiyavimutti hi anaccantapahāyitāya samayavimutti nāma, lokuttaravimutti accantapahāyitāya asamayavimutti. Tāhi samannāgatā ‘‘samayavimuttā, asamayavimuttā’’ti ca vuccanti. Yāva paṭhamajjhānanibbattanaṃ, tāva kasmā parihāyīti attho? Sābādhattāti sarogattā. Vātapittasemhavasenāti kadāci vātapittavasena, kadāci vātasemhavasena, ubhinnampi sannipātavasena. Anusāyikoti kāyaṃ anugantvā sayito, yāpyāmayabhāvena ṭhitoti attho. Samādhissāti samādhibhāvanāya. Upakārakadhamme utubhojanādike. Pūretunti samodhānetuṃ. Parihāyīti sarīrassa akallabhāvato.
“能带来”是指为了夺走生命而拿来。他的去处已经固定,只可能是投生到梵天界,不像入流者等人那样以有限的方式(最多七生)确定。因此说“他投生到梵天界”。
Āhareyyanti jīvitaharaṇatthāya upaneyyaṃ. Nibaddhā gati hoti kevalaṃ brahmalokūpapattito, na sotāpannādīnaṃ viya paricchinnabhāvena. Tenāha ‘‘brahmaloke nibbattatī’’ti.
照耀着:因为生起了决定的神通与不共他人的眷属成就,所以在包括天神的世间中照耀着。他具足五种眼——肉眼、天眼、法眼、慧眼、一切眼,所以称为“具眼者”。“具有威力”:具备不可思议、无法衡量的佛之威力。这里“光耀”一词也是“威力”的同义词,就像在“神通、光耀、力量、精进、投生”等语句中那样。“彻底断除傲慢”:因为阿拉汉道彻底断除了傲慢,所以称为“傲慢的毁坏”;由该道所生的阿拉汉果,也应看作“傲慢的毁坏”。“戒等”:指无上戒等。“正在学”:指修习诸学,令其在自身相续中生起。这不是指心的修习,所以说“应当做的”。“产生”:在有情的身中产生,也就是在包括天神的世间中产生。“著称”:以不共他人的戒等功德而著称。
Jalamānāti samuṭṭhitaniyataiddhiyā anaññasādhāraṇaparivārasampattiyā ca sadevake loke jalamānā. Maṃsacakkhu dibbacakkhu dhammacakkhu paññācakkhu samantacakkhūti pañcahi cakkhūhi cakkhumā. Ānubhāvadharāti acinteyyāparimeyyabuddhānubhāvasampannā. Ānubhāvapariyāyopi hi juti-saddo hoti ‘‘iddhijutibalavīriyūpapattī’’tiādīsu (jā. 2.22.1589, 1595) viya. Anavasesato mānaṃ siyati samucchindatīti aggamaggo mānasaṃ. Tannibbattanā pana arahattassa mānasatā daṭṭhabbā. Sīlādīnīti anuttarasīlādīni. Sikkhamānoti sikkhāni bhāvento attano santāne uppādento. Na cittabhāvanā. Tenāha ‘‘sakaraṇīyo’’ti. Janeti sattassa kāye, sadevake loketi attho. Vissutāti anaññasādhāraṇehi sīlādiguṇehi vissutā.
“镇伏受”是指:对于已经生起的苦受所引发的自我折磨,以不让它生起的方式加以镇伏,然后把握住那个受本身,直接进入正在生起的观禅进程,因此说它是根本业处。说了“成为等首而般涅槃”之后,为了分析它的种类,又说了“等首有三种”等等。依威仪而成为等首的,就是“威仪等首”。其余两种也照这样理解。
Vedanaṃ vikkhambhetvāti uppannaṃ dukkhavedanaṃ paṭicca uppannaattakilamathaṃ anuppādanavasena vikkhambhetvā taṃyeva vedanaṃ pariggahetvā pavattavipassanā vīthimeva otaratīti katvā mūlakammaṭṭhānanti vuttaṃ. ‘‘Samasīsī hutvā parinibbāyī’’ti vatvā tassa pabhedaṃ vibhajitvā idhādhippetaṃ dassetuṃ ‘‘samasīsī nāma tividho hotī’’tiādimāha. Iriyāpathavasena samasīsī iriyāpathasamasīsī. Esa nayo sesadvayepi.
“威仪之扰乱”是指与威仪不相和合。“同一击”就是在同一时刻。“由于般涅槃”是指无余般涅槃,而不是仅仅烦恼灭尽。“此处”是指在上述两种情形中。若如此,则依同一种威仪开始修观,又在同一种威仪下证得阿拉汉果后,就依此病而般涅槃;以及在同一个内在疾病中开始修观,证得阿拉汉果后,就依此病而般涅槃——这样的诸漏尽者,即使人数众多,也都能成为等首者。因此,应当按所说的方式来理解其含义。
Iriyāpathakopanañcāti iriyāpathehi asamāyogo. Ekappahārenevāti ekavelāyameva. Parinibbānavasenāti anupādisesaparinibbānavasena, na kilesakkhayamattena. Etthāti etesu dvīsu nayesu. Evaṃ sati teneva iriyāpathena vipassanaṃ paṭṭhapetvā teneva iriyāpathena, ekasmiṃ antorogeyeva vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ patvā teneva rogena parinibbāyantā khīṇāsavā bahavopi samasīsino eva sambhaveyyuṃ. Tasmā vuttanayeneva attho veditabbo.
这里,“首”有十三种:障碍之首是渴爱,束缚之首是慢,执取之首是见,散乱之首是掉举,烦恼之首是无明,胜解之首是信,策励之首是精进,安住之首是念,不散乱之首是定,见之首是慧,延续之首是命根,所行境之首是解脱,行之首是灭。在这十三种首中,障碍之首等以及延续之首,是应当被耗尽的对象;胜解之首等,是能耗尽它们的心所;能耗尽者的果,就是所行境之首。因为那以境界为内在的果,就是解脱;而能耗尽之道与果的所缘,就是行之首,也就是远离诸行的灭。在《无碍解道》中,为了显示所应耗尽者、能尽者以及能尽者之果的所缘这三者仿佛同时成就,从而说明它们具有“等首”的性质,所以说了这十三种首。但在这里,依据“诸漏的耗尽与寿命的耗尽不是前后不同时发生”这句话,只就烦恼之首和延续之首来建立关联,因此接着说“在此,延续之首……”等等。
Sīsañcettha terasa – palibodhasīsaṃ taṇhā, bandhanasīsaṃ māno, parāmāsasīsaṃ diṭṭhi, vikkhepasīsaṃ uddhaccaṃ, kilesasīsaṃ avijjā, adhimokkhasīsaṃ saddhā, paggahasīsaṃ vīriyaṃ, upaṭṭhānasīsaṃ sati, avikkhepasīsaṃ samādhi, dassanasīsaṃ paññā, pavattisīsaṃ jīvitindriyaṃ, gocarasīsaṃ vimokkho, saṅkhārasīsaṃ nirodhoti. Imesu terasasu sīsesu palibodhasīsādīni pavattisīsañca pariyādiyitabbāni, adhimokkhasīsādīni pariyādāyakāni, pariyādāyakaphalaṃ gocarasīsaṃ. Tañhi visayajjhattaṃ phalaṃ vimokkho, pariyādāyakassa maggassa phalassa ca ārammaṇaṃ saṅkhārasīsaṃ saṅkhāravivekabhūto nirodhoti pariyādiyitabbānaṃ pariyādāyakaphalārammaṇānaṃ saha viya saṃsiddhaṃ dassanena samasīsibhāvaṃ dassetuṃ paṭisambhidāyaṃ terasa sīsāni vuttāni. Idha pana ‘‘apubbaṃ acarimaṃ āsavapariyādānañca hoti jīvitapariyādānañcā’’ti (pu. pa. 16) vacanato tesu kilesapavattasīsānameva vasena yojanaṃ karonto ‘‘ettha ca pavattisīsa’’ntiādimāha.
在这里,当道从“延续之首”即命根中出来、令其不再延续时,虽然从死后不再生起的角度说它被耗尽了,但只要死还没到,延续就仍然存在,所以说“延续之首”即命根耗尽死心。不过,以道心令烦恼耗尽之后,紧接着应当生起的省察速行,也应当被称为烦恼耗尽的速行。依据“于解脱时,有‘解脱’之智”这句话,只有省察完成,烦恼的耗尽才算完成。而如果这个完成是由死心完成的,那么寿尽也就同时完成了。为了说明这个“速行与死相等”的道理,指出烦恼耗尽与寿尽并非前后次第发生,便说“没有二心同时生起”等。“二心”指死心与道心。“那”指省察:圆满的速行心生起七次,未圆满的生起五次。虽说“一个或两个”,如说“一个或两个彼所缘心”那样,但按最低限度,会生起两个。
Tattha pavattisīsaṃ pavattato vuṭṭhahanto maggo cutito uddhaṃ appavattikaraṇavasena yadipi pariyādīyati, yāva pana cuti, tāva pavattisabbhāvato ‘‘pavattisīsaṃ jīvitindriyaṃ cuticittaṃ khepetī’’ti āha. Kilesapariyādānena pana maggacittena attano anantaraṃ viya nipphādetabbā paccavekkhaṇavārā ca kilesapariyādānasseva vārāti vattabbataṃ arahanti. ‘‘Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hotī’’ti (ma. ni. 1.78; saṃ. ni. 3.12) vacanato paccavekkhaṇaparisamāpanena kilesapariyādānaṃ samāpitaṃ nāma hoti, taṃ pana parisamāpanaṃ yadi cuticittena hoti, teneva jīvitaparisamāpanañca hotīti imāya vāracutisamatāya kilesapariyādānajīvitapariyādānānaṃ apubbācarimatā veditabbāti dassento ‘‘dvinnaṃ cittānaṃ ekato uppādo natthī’’tiādimāha. Dvinnaṃ cittānanti cuticittamaggacittānaṃ. Tanti paccavekkhaṇaṃ paripuṇṇajavanacittānaṃ sattakkhattuṃ pavattiyā, aparipuṇṇānaṃ vā pañcakkhattuṃ pavattiyā. Kiñcāpi ‘‘eko vā dve vā’’ti vuttaṃ yathā ‘‘ekaṃ vā dve vā tadārammaṇacittānī’’ti, heṭṭhimantena pana dve pavattanti.
把“拔除”解释为“拔出”,这就是它的意思。“无余”指的是无余涅槃。
Uppāṭetvāti uddharitvāti attho. Anupādisesenāti anupādisesanibbānena.
“如烟一般”是指像烟那样飘散、弥漫的状态和表现方式。形状像烟的云叫烟云,暗云,那些被称为“黑暗”的雾气。“无所立足”是指得不到立足处。这里的具格表示“处于这种状态”的特征,意思是“以无所证得的法性”。因为如果生起,就可以叫“得到了立足”;但注释书里说,识之所以不得立足的原因,正是般涅槃的原因,所以称为“以无立足之原因”。
Dhūmāyitattanti dhūmassa viya ayitabhāvaṃ pavattiākāraṃ. Dhūmasadisā valāhakā dhūmavalāhakā, timiravalāhakā, ye mahikā ‘‘timira’’nti vuccanti. Appatiṭṭhitenāti patiṭṭhaṃ alabhantena. Itthambhūtalakkhaṇe etaṃ karaṇavacanaṃ, anuppattidhammenāti attho. Sati hi uppāde patiṭṭhitaṃ nāma siyā, aṭṭhakathāyaṃ pana yadeva tassa viññāṇassa appatiṭṭhānakāraṇaṃ, tadeva parinibbānakāraṇanti vuttaṃ ‘‘appatiṭṭhitakāraṇā’’ti.
被忧愁触动了,意思是说,他被“唉,我的努力白费了”这样的忧愁所压倒。腰带滑落了,意思是说,他被强烈的忧愁冲击,失去正念,腰带松持着、掉落下来。
Sokena phuṭṭhassāti ‘‘aphalo vata me vāyāmo jāto’’ti sokena abhibhūtassa. Abhassathāti balavasokābhitunnassa satisammosā sithilaṃ gahitā bhassi patitā sā kacchā.
4. 《七年追逐经》注释
4. Sattavassānubandhasuttavaṇṇanā
160160. 因为从世尊离开迦毗罗卫城的那一刻起,魔罗就一直盯着机会,开始跟随世间主,所以经文才说“在觉悟前的六年当中”。“Atigahetvā”的意思是:一路跟随着,表现得好像完全随顺对方的喜好而行。
160. Yasmā kapilavatthuto nikkhantakālato paṭṭhāya māro otārāpekkho lokanāthaṃ anubandhituṃ āraddho, tasmā vuttaṃ ‘‘pure bodhiyā chabbassānī’’ti. Atigahetvāti anugantvā tassa yathāruci paṭipattiṃ anuvatto viya hutvā.
心里焦躁不安,就是指内心在煎熬。你是被战胜了,还是财产输光了?超出限度,就是更加严重。
Avajjhāyantoti pajjhāyanto. Jito vittaparājito asi nu. Pamāṇātikkantanti garutaraṃ.
掘出之后,连根拔除。正在舍弃欲漏等烦恼的人,就是无漏者。
Khanitvā ummūletvā. Kāmāsavādīni pajahanto anāsavo.
Pehi 就是“离开吧”。Pāragāmin 指“以到彼岸为习性者”。因为 gāmi 这个词通于三时,所以说“yepī”等。
Pehīti apehi. Pāragāminoti pāraṅgamanasīlā. Tekāliko ayaṃ gāmi-saddoti āha ‘‘yepī’’tiādi.
魔的荆棘,是指魔的刺、像刺一样的东西,也就是魔的种种恶行。“以敌对方式所行的”也是针对那些恶行的另一种叫法,因为这是从敌对的角度来命名的。为了把这些恶行按其本来面目展示出来,才说了“短寿”等话。令人厌离的,是指能带来厌离;令人厌烦的,是指能带来厌烦。
Māravisūkānīti mārakaṇṭakāni kaṇṭakasadisāni mārassa durācārāni. Viruddhasevitāni virodhavasena tāsaṃyeva vevacanāni. Tāni sarūpato dassetuṃ ‘‘appamāyū’’tiādi vuttaṃ. Nibbejanīyāti nibbedadāyikā. Ukkaṇṭhanīyāti ukkaṇṭhavahā.
应当根据不同的区分方式来理解,因为那个动词的作用范围属于譬喻构想的范畴。因此说“anuparigaccheyya”(应随行)。这里的“ettha”(此处),就是指那个“medavaṇṇa”(蜜色)的事物。“mudu”(柔软),是指我们应当体验到、获得柔和甘甜的味道。“assāda”(味),就是应当品尝的滋味。
Vikappavasenaveditabbo opammaparikappavisayattā tassa kiriyāpadassa. Tenāha ‘‘anuparigaccheyyā’’ti. Etthāti etasmiṃ medavaṇṇavatthusmiṃ. Mudunti mudumadhurasaṃ vindeyyāma paṭilabheyyāma. Assādoti assādetabbo.
《魔女经》注释
5. Māradhītusuttavaṇṇanā
161他这样想:就是被忧愁控制住而思索。所谓“嘎尼迦罗树母象”,指的是能照亮四周的母象。“一百一百”就是每一组各一百,也就是一个一个都凑成一百的意思。因此说“一一作成一百”。“一百个少女形象”指的是一百个少女的身体形相。据说她们最初以处女的模样示现自己。因为还没开花的女子,通称为处女。然后,又以刚才所说的少女模样示现——已经开花的,就是少女。接着又以新娘的模样示现。针对这一点,说“未生育形象百”。第三次则以少妇的模样示现。已经生育、还没有超过中年的女人,就是少妇。到这里,在少女、年轻女子、成年女子这三类女人中,前两类已经示现了。至于最后一种场合,因为人们对人类女子更为喜爱,所以她们就以人类女子的模样示现自己。
161.Cintesīti sokavasiko hutvā cintayi. Gaṇikārahatthiniyoti dīpakakareṇuyo. Ekasataṃ ekasatanti ekasataṃ ekasataṃ paccekaṃ sataṃ satanti attho. Tenāha ‘‘ekekaṃ sataṃ sataṃ katvā’’ti. Kumārivaṇṇasatanti kumāritthīnaṃ attabhāvānaṃ sataṃ. Tā kira paṭhamaṃ kaññārūpena attānaṃ dassesuṃ. Anupagatapupphānañhi samaññā kaññāti. Puna yathāvuttakumārirūpena upagatapupphā hi kumārī. Puna vadhukārūpena. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘avijātavaṇṇasata’’nti . Tatiyavāre yuvatirūpena. Vijātā hi itthī anatikkantamajjhimavayā yuvatī. Ettāvatā bālā taruṇī porīti tividhāsu itthīsu purimā dve dassitā, pariyosānavāresu manussajātikānaṃ manussitthiyova ruccantīti tena manussarūpena tā attānaṃ dassesuṃ.
达到利益,是指究竟利益的获得。心的寂静,是指最殊胜的心寂静。烦恼军,是指名为五欲的第一支烦恼军。那支烦恼军,就其作用来说被称为可爱乐色:它的本性虽然像天女众一样,但当人们追求它时,由于它具有可爱、可欲的形色,所以有此名。我独自禅思,是指因远离人群的聚集和烦恼的聚集,故而独自一人、没有同伴,以专注相深入禅思。我觉悟,是指我依照次第,顺着圣道的顺序而觉悟、通达。因此,是指如上所说获得远离之乐的因。不造作,是指不结交朋友、不亲近。作证,是指作证的状态。
Atthassa pattinti ekantato hitānuppattiṃ. Hadayassa santinti paramacittupasamaṃ. Kilesasenanti kāmaguṇasaṅkhātaṃ paṭhamaṃ kilesasenaṃ. Sā hi kilesasenā accharāsaṅghātasabhāvāpi paṭipatthayamānā piyāyitabbaicchitabbarūpabhāvato piyarūpasātarūpā nāma attano kiccavasena. Eko ahaṃ jhāyantoti gaṇasaṅgaṇikāya kilesasaṅgaṇikāya ca abhāvato eko asahāyo ahaṃ lakkhaṇūpanijjhānena nijjhāyanto. Anubujjhinti anukkamena maggapaṭipāṭiyā bujjhiṃ paṭibujjhiṃ. Tasmāti yathāvuttavivekasukhasamadhigamanimittaṃ. Akaraṇenāti mittasanthavassa akaraṇena. Sakkhīti sakkhibhāvo.
“以哪一种住”是指:在诸禅那与等至之中,以哪一种住。这里,第二句的意思,在回答的偈颂注释里就会说明。不称呼名字而说“那个人”,是说世尊明明站在面前,却把他当成不在面前一样来说,意思是在问:“你是怎样的?”
Katamenavihārenāti jhānasamāpattīnaṃ katamena vihārena. Idha dutiyapadassa attho vissajjanagāthāvaṇṇanāyameva āvi bhavissati. Anāmantena ‘‘taṃ puggala’’nti sammukhā ṭhitampi bhagavantaṃ asammukhā viya katvā vadati, kathaṃ tvanti attho.
因为接下来要讲“无寻禅思者”,所以这里应当知道,这说的就是身轻安。因此说:“以第四禅那,出入息所依之身得到轻安,所以是轻安之身。”在福行等业行中,由于没有欲著等,所以是无著。“不随流”就是不流转。因为众生确实依贪而流转于生死。“不昏沉”就是没有昏沉睡眠的心。因为众生确实依愚痴而生起昏沉睡眠。关于“一千五百烦恼”:在《小分别论》所说的八百种烦恼中,除去一百零八种渴爱行相,剩下的一百五十种烦恼,再与《梵网经》所说的六十二种邪见合在一起,就成为七百五十五种;再按已生和未生翻倍,就成为一千五百一十种烦恼。但这点少许的增减不算作可计数的数目,所以说“一千五百烦恼”。对其他诸法,由于排除了对过去等状态的遍计,所以没有取用,这是因为目的在于说明断除。这里是简略解说,详细含义应依《阿毗达摩注疏》所说的方法来了解。通过第一句,即“不愤怒”这句;通过第二句,即“不随流”这句;通过第三句,即“不昏沉”这句,来说明断除诸盖的漏尽者状态,这是指无余、彻底地断除诸盖。
‘‘Avitakkajhāyī’’ti vakkhamānattā ayamevettha kāyapassaddhi veditabbāti āha ‘‘catutthajjhānena assāsapassāsakāyassa passaddhattā passaddhakāyo’’ti. Puññābhisaṅkhārādike kammābhisaṅkhāre. Kāmālayādīnaṃ abhāvato anālayo. Na saratīti na savati. Rāgavasena hi sattā saṃsāramanusavanti. Na thinoti na thinamiddhacitto. Mohavasena hi sattā thinamiddhaṃ āpajjantīti. Diyaḍḍhakilesasahassanti khuddakavatthuvibhaṅge (vibha. 842, 976) āgatesu aṭṭhasu kilesasatesu aṭṭhasataṃ taṇhāvicaritāni apanetvā sesā paññāsādhikaṃ sataṃ kilesā, te brahmajāle (dī. ni. 1.31) āgatāhi dvāsaṭṭhiyā diṭṭhīhi saha pañcapaññāsādhikaṃ sattasataṃ hoti; tā ca uppannānuppannabhāvena diguṇitā diyaḍḍhakilesasahassaṃ dasādhikaṃ hoti; taṃ appakaṃ pana ūnamadhikaṃ vā gaṇanupagaṃ na hotīti ‘‘diyaḍḍhakilesasahassa’’nti vuttaṃ. Itaresaṃ atītādibhāvāmasanato aggahaṇaṃ pahānassa adhippetattā. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana abhidhammaṭīkāyaṃ (dha. sa. anuṭī. nidānakathāvaṇṇanā) vuttanayena veditabbo. Paṭhamapadenāti ‘‘na kuppatī’’ti iminā padena. Dutiyenāti ‘‘na saratī’’ti padena. Tatiyenāti ‘‘na thino’’ti padena. Nīvaraṇappahānena khīṇāsavataṃ dasseti, anavasesato nīvaraṇānaṃ accantappahānaṃ adhippetaṃ.
已经渡过五门烦恼流,意思是:已经渡过依六门而现起的烦恼流,并已渡越而安住。因为欲流、见流、有流、无明流这八种烦恼的自性,所以说“或以五流的含摄,应当知道这是指五下分结”。色贪等烦恼,特别来说并不属于五门,所以说“以第六的含摄,应当知道这是指五上分结”。
Pañcadvārikakilesoghaṃ tiṇṇoti channaṃ dvārānaṃ vasena pavattanakilesoghaṃ taritvā ṭhito. Kāmoghadiṭṭhoghabhavoghaṭṭhakilesabhāvato ‘‘pañcoghaggahaṇena vā pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni veditabbānī’’ti āha. Rūparāgādayo visesato na pañcadvārikāti vuttaṃ ‘‘chaṭṭhaggahaṇena pañcuddhambhāgiyāni veditabbānī’’ti.
说到“死王”时,为了显示这是表示关系的属格,就说“从死王手中”。说到“正被带走者”时,因为这是表示不尊敬的属格,所以解释成“在那些正被带走者中”。
Maccurājassāti sambandhe sāmivacananti dassento ‘‘maccurājassa hatthato’’ti āha. Nayamānānanti anādare sāmivacananti katvā vuttaṃ ‘‘nayamānesū’’ti.
“驱离”是指依止佛陀。“这就是所说的”——这是结束开示,以此说明在《相应部》中这是结语文句,但因为下面没有接着出现,所以有些写本没有写下来。“极度闪耀”是把 jajja 音写成 dadda 音来表述,因此说“极其炽燃”。“驱出”是指不理会她们的身语举动,把她们看得连草都不如,毫不顾念地赶出去。“从果脱落”是指从果荚中脱落。香茅草等草棉、棉絮。
Ūhaccāti buddhaṃ nissāya. ‘‘Idamavocā’’ti desanaṃ niṭṭhāpetvāti etena saṃyuttesu ayaṃ nigamanapāḷi, heṭṭhā anāgatanayattā pana kesuci potthakesu na likhīyatīti dasseti. Daddallamānāti jajjakārassa hi daddakāraṃ katvā niddeso. Tenāha ‘‘ativiya jalamānā’’ti. Nīharīti tāsaṃ kāyavacīvikāraṃ na manasikaronto tiṇāyapi amaññamānova anapekkheneva nīhari. Phalato bhaṭṭhanti phalasipāṭikato bhaṭṭhaṃ. Kuṇḍatiṇādigacchatūlaṃ poṭakitūlaṃ.