4. 魔罗相应
4. Mārasaṃyuttaṃ
《苦行经》的注释
1. Tapokammasuttavaṇṇanā
137优楼频螺附近有个村子叫优楼频螺村。朝着优楼频螺村的方向,他完全正确地觉悟了一切法,所以叫“正等觉”,也就是一切知智。因为具足了这种智,世尊就被称为“正自觉者”。在世尊四十五个雨安居中,最初十五年是“初成正觉”的阶段;但这里指的只是成道后七天之内的事,所以经文说“成正觉之后,就在七天之内”。他以让自己受苦的方式去做别人做不到的事,所以叫“难行者”;这个词用阴性词尾来表达,就成了“难行女”。他心想:“我已经从那种难行中解脱出来了。”如果是这样,为什么世间怙主要花六年时间去修苦行呢?是因为被业力所逼迫。这在《譬喻经》中已经说过——
137. Uruvelāya samīpe gāmo uruvelagāmo, taṃ uruvelagāmaṃ abhimukhabhāvena sammadeva sabbadhamme bujjhatīti abhisambodhi, sabbaññutaññāṇaṃ, tena samannāgatattā ca bhagavā abhisambuddhoti vuccati. Tassa pañcacattālīsāya vassesu ādito pannarasa vassāni paṭhamabodhi, idha pana sattāhabbhantarameva adhippetanti āha ‘‘abhisambuddho hutvā antosattāhasmiṃ yevā’’ti. Asukhabhāvena aññehi kātuṃ asakkuṇeyyattā dukkaraṃ karotīti dukkarakāro, so eva itthiliṅgavasena dukkarakārikā. Tāya mutto vatamhīti cintesi. Yadi evaṃ kasmā taṃ lokanātho chabbassāni samanuyuñjati? Kammapīḷitavasena. Vuttañhetaṃ apadāne (apa. thera 1.39.92-94) –
那时我是护明,对善逝迦叶这样说:
一个光头哪来的觉悟?觉悟是极其难得的。
因为那个业报,我修了很多难行的苦行。
在优楼频螺的六年之后,我证得了菩提。
“我并不是靠这条道证得无上菩提的。
我因为过去所造的业而被阻挡,才走上邪道去寻找。”
‘‘Avacāhaṃ jotipālo, sugataṃ kassapaṃ tadā; Kuto nu bodhi muṇḍassa, bodhi paramadullabhā. ‘‘Tena kammavipākena, acariṃ dukkaraṃ bahuṃ; Chabbassānuruvelāyaṃ, tato bodhimapāpuṇiṃ. ‘‘Nāhaṃ etena maggena, pāpuṇiṃ bodhimuttamaṃ; Kummaggena gavesissaṃ, pubbakammena vārito’’ti.
“杀害”就是折磨、逼恼。对善人来说,从究竟真实义上看,失坏等结缚就是死亡,因为扼杀了对谛的通达。由于更加邪恶,所以叫“邪恶者”。他那最邪恶的状态,是因为行为邪恶,因此说“与恶相应”。“统领”就是欲的统领。因为未断欲贪,能让人随自己意愿行事,所以叫“瓦萨瓦帝”。他终结那些善业,所以叫“终结者”。因为以轮回之苦为不得解脱之缘,所以叫“那目奇”。对醉迷者和放逸者来说,他是他们的亲属,所以叫“放逸者亲属”。
Māretīti vibādheti. Vipattiādisaṃyojanañhi sādhūnaṃ paramatthato maraṇaṃ saccapaṭivedhamāraṇattā, pāpatarattā pāpatamoti pāpimā. Sā cassa pāpatamatā pāpavuttitāyāti āha ‘‘pāpeniyutto’’ti. Adhipatīti kāmādhipati. Appahīnakāmarāge attano vase vattetīti vasavattī. Tesaṃyeva kusalakammānaṃ antaṃ karotīti antako. Vaṭṭadukkhato aparimuttapaccayattā namuci. Mattānaṃ pamattānaṃ bandhūti pamattabandhu.
苦行指的是投入自我折磨的修行。有过失意思是你偏离了、犯错了。也有罪过这个词,意思一样。从事折磨身体的修行,大多数是为了求不死;而当被持业论的人追问时,他可能会说是为了天神,所以说为了获得不死的状态。一切苦行就是指一切折磨自己的行为。它不会带来利益,因为它不是通向觉悟的正确方法。有何作用意思就是又能有什么用呢。就像在沙地上用桨与舵一样,法指的就是沙地,这里是用“法”来指沙地,所以说在荒野中。两侧都要用桨拖拽,又要用舵挤压。
Tapokammāti attakilamathānuyogato. Aparaddhoti virajjhasi. ‘‘Aparādho’’tipi atthi, soyeva attho. Kāyakilamathaṃ anuyuñjanto yebhuyyena amaratthāya anuyuñjati, so ca kammavādīhi anuyuñjiyamāno devatthāya siyāti āha ‘‘amarabhāvatthāyā’’ti. Sabbaṃ tapanti sabbaṃ attaparitāpanaṃ. Atthāvahaṃ na bhavati bodhiyā anupāyattā. Kiñcassāti kiñci siyāti attho. Phiyārittaṃva dhammanīti dhammaṃ vuccati vaṇṇu, so idha ‘‘dhamma’’nti vutto, dhammani vaṇṇupadeseti attho. Tenāha ‘‘araññe’’ti. Ubhosu passesu phiyāhi ākaḍḍheyya ceva arittehi uppīḷeyya ca.
正语、正业、正命已经被包含在内,因为它们是道戒所指向的内容。由于定也被包含,所以正精进、正念、正定也被包含,因为它们有助益。关于慧的包含,这里也是同样的道理。依此而觉悟,所以叫菩提。这里所说的道,论师解释为为了觉悟,也就是为了道。那么,怎样为了道而修习道呢?于是用譬如……等等来说明。这样显示:就像开始煮粥只是为了粥,开始修道也只是为了证得道。这里的开始,应当理解为启动圣道的修习。有些论师说:这里的道指圣道,菩提指阿拉汉果的觉悟,这样说来,我已到达最上清净这句话也就成立了。另一些论师说:是为了遍知智的菩提,因为那是所有菩提中最上的。摧伏是指已被带到毫无用处的境地,所以说已败退。
Sammāvācākammantājīvā gahitā maggasīlassa adhippetattā. Samādhino hi gahaṇena sammāvāyāmasatisamādhayo gahitā upakārabhāvato. Paññāyāti etthāpi eseva nayo. Bujjhati etenāti bodho. Maggoti āha ‘‘bodhāyāti maggatthāyā’’ti. Kathaṃ pana maggaṃ maggatthāya bhāvetīti āha ‘‘yathā hī’’tiādi. Tena yathā yāgupacanārambho yāvadeva yāguattho, evaṃ maggabhāvanārambho maggādhigamatthāyāti dasseti. Ārambhoti ca ariyamaggabhāvanāya bandhāpanaṃ daṭṭhabbaṃ. Keci pana ‘‘magganti ariyamaggaṃ, bodhāyāti arahattasambodhāya, evañca katvā ‘pattosmi paramasuddhi’nti idampi vacanaṃ samatthita’’nti vadanti, apare pana ‘‘sabbaññutaññāṇasambodhāyāti. So hi sabbasmāpi bodhito uttaritaro’’ti. Nihato nibbisevanabhāvaṃ pāpito. Tenāha ‘‘parājito’’ti.
《象王赞经》的注释
2. Hatthirājavaṇṇasuttavaṇṇanā
138138.“使人失明”是指阻挡许多人的眼识生起,使人变成瞎子。“大黑暗”是指巨大的黑暗。把大袈裟放在头顶上——这句话表明他是靠着那块石板坐的。“精勤”就是修习。“遍摄”就是完全执取、不放弃,也就是在修习时,持续作意于次第等至和果等至。因此说“难道不是”等话。“阿里吒迦”是黑色的样子。因此说“黑色”。
138.Andhabhāvakāraketi pacurajanassa cakkhuviññāṇuppattinivāraṇena andhabhāvakārake. Mahātameti mahati tamasi. Pāsāṇaphalake mahācīvaraṃ sīse ṭhapetvāti etena taṃ phalakaṃ apassāya nisinnoti dasseti . Padhānanti bhāvanaṃ. Pariggaṇhamānoti sabbaso gaṇhanto avissajjento, bhāvanaṃ anuyuñjanto anupubbasamāpattiyo phalasamāpattiñca manasikarontoti attho. Tenāha ‘‘nanu cā’’tiādi. Ariṭṭhakoti ariṭṭhakavaṇṇo. Tenāha ‘‘kāḷako’’ti.
“长时间”是指极其久远的时间。“流转”是指带着轻蔑的意图四处游走,意思是“这对你已经够了,根本没用”。因为这样做并不能给魔罗带来任何好处。
Dīghamaddhānanti cirataraṃ kālaṃ. Saṃsaranti āsādanādhippāyena sañcaranto, alaṃ tuyhaṃ etena nippayojananti adhippāyo. Na hi tena mārassa kāci atthasiddhīti.
3. 《苏跋经》的注释
3. Subhasuttavaṇṇanā
139善防护:就是用道的防护好好地守护。善封闭:就是好好地封闭。随欲而行:指随顺身体等根门的欲望而行,不成为顺从支配者。被缚而行:指被束缚着行动。
139.Susaṃvutāti maggasaṃvarena suṭṭhu saṃvutā. Supihitāti suṭṭhu pihitā. Vasānugāti kāyādidvāravasānugā vasavattino na honti. Baddhacarāti paṭibaddhacariyāti.
《第一魔索第一经》的注释
4. Paṭhamamārapāsasuttavaṇṇanā
140以方便作意,是指对无常等所缘,以无常等方式作意。以方便精进,是指为了不让未生起的恶法生起,按照方法而发起的精进。以原因精进,是指作为“未生起的不生起”等目标的成因的精进。因为那些为了“未生起恶法的不生起”等目标而有的精进,它们是为了什么目标,就能成就那个目标,所以“正”这个词正是为了表明这层含义。由于“如理正”这个词同时指示了方便和原因两重含义,所以说“以方便精进,以原因精进”。这里所说的阿拉汉果的解脱,是就最殊胜的层面来说的。魔罗听了世尊说的“诸比丘,我的……”等话之后,说出了“即使证得阿拉汉果,他也不满足……”等语。
140.Upāyamanasikārenāti aniccādīsu aniccādito manasikaraṇena. Upāyavīriyenāti anuppannākusalānaṃ anuppādanāya vidhinā pavattavīriyena. Kāraṇavīriyenāti anuppannānuppādanādiatthassa kāraṇabhūtena vīriyena. Anuppannapāpakānuppādanādiatthāni hi vīriyāni yadatthaṃ honti, taṃ atthaṃ sādhentiyevāti etassa atthassa dīpako sammā-saddo. Yonisosammāsaddena hi upāyakāraṇatthadīpakataṃ sandhāya ‘‘upāyavīriyena kāraṇavīriyenā’’ti vuttaṃ. Arahattaphalavimutti ukkaṭṭhaniddesena. Mārena ‘‘mayhaṃ kho, bhikkhave’’tiādikaṃ bhagavato vacanaṃ sutvā vuttaṃ ‘‘arahattaṃ patvāpi na tussatī’’tiādi.
“烦恼网”是指作为烦恼魔的手段。因为烦恼魔是用五欲的网来系缚众生,而不是亲自去绑。所以说“那些被称为天界五欲的……”等等。“魔网”是指烦恼魔系缚的地方,也就是三有的牢笼。“沙门,你无法从我这里解脱”这句话,是魔罗不相信世尊所说的“无上解脱已经证得,已经从一切网中解脱”,才这样说的;或者,他即使相信,却站在自己欺诳的立场上说:“这样他就不会为其他众生的解脱而努力了。”
Kilesapāsenāti kilesamārassa upāyabhūtena. Kilesamāro hi satte kāmaguṇapāsehi nibandhati, na pana sayameva. Tenāha ‘‘ye dibbā kāmaguṇasaṅkhātā’’tiādi. Mārabandhaneti kilesamārassa bandhanaṭṭhāne, bhavacāraketi attho. Na me samaṇa mokkhasīti idaṃ māro ‘‘anuttarā vimutti anuppattā, vimuttā sabbapāsehī’’ti ca bhagavato vacanaṃ asaddahanto vadati saddahantopi vā ‘‘evamayaṃ paresaṃ sattānaṃ mokkhāya ussāhaṃ na kareyyā’’ti attano kohaññe ṭhatvā vadati.
5. 第二魔罗的陷阱经的注释
5. Dutiyamārapāsasuttavaṇṇanā
141次第游行,是指在村庄、城镇和王都中按顺序一路行游。所谓“你们这样同行”,是说你们许多人聚在一起、会合到一处而行的时候。
141.Anupubbagamanacārikanti gāmanigamarājadhānīsu anukkamena gamanasaṅkhātaṃ cārikaṃ. Evaṃ hi gatesūti evaṃ tumhesu bahūsu ekajjhaṃ gatesu.
开头是善的,所以叫“初善”;中间和结尾也是这样。教法的开头是戒,因为戒是根本。教法的中间是止等,因为它们处于教法成就的中间位置。果与涅槃是结尾,因为证得它们之后,再也没有需要进一步做的事了。在教法里,真正的正确修行是靠慧发生的,而戒和定是慧的根基,所以说“或者戒和定是开头”。因为慧分为随觉和通达两种,为了把这两种都包括进来,就说“观和道是中间”。慧的圆满成就是果的作用,而证入涅槃则是正确修行的终点,因为证入之后再也没有别的事要做了,所以说“果和涅槃是结尾”。说到“果”时,包含了有余涅槃;说到另一个时,则包含了无余涅槃;从这两方面来说,修行就到了终点,所以说“果和涅槃是结尾”。《相应部》里说:“因此,比丘,你应当在善法中先清净其开头。什么是善法的开头?就是极为清净的戒和正直的见。”根据这段话,作为戒与见正直之顶峰的观,以及作为它基础的戒和定,这些就是教法的根本,所以说“或者戒、定、观是开头”。其余部分按照前面说的方式理解即可。
Ādimhi kalyāṇaṃ etassāti ādikalyāṇaṃ, tathā sesesu. Sāsanassa ādi sīlaṃ mūlakattā. Tassa samathādayo majjhaṃ sāsanasampattiyā vemajjhabhāvato. Phalanibbānāni pariyosānaṃ tadadhigamato uttari karaṇīyābhāvato. Sāsane sammāpaṭipatti nāma paññāya hoti, tassā ca sīlaṃ samādhi ca mūlanti āha ‘‘sīlasamādhayo vā ādī’’ti. Yasmā paññā anubodhapaṭivedhavasena duvidhā, tasmā tadubhayaṃ gaṇhanto ‘‘vipassanāmaggā majjha’’nti āha. Paññānipphatti phalakiccaṃ, nibbānasacchikiriyā pana sammāpaṭipattiyā pariyosānaṃ tato paraṃ kattabbābhāvatoti āha ‘‘phalanibbānāni pariyosāna’’nti. Phalaggahaṇena hi saupādisesanibbānaṃ gayhati, itarena itaraṃ, tadubhayavasena paṭipattiyā osānanti āha ‘‘phalanibbānāni pariyosāna’’nti. ‘‘Tasmātiha tvaṃ, bhikkhu, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Sīlañca suvisuddhaṃ, diṭṭhi ca ujukā’’ti (saṃ. ni. 5.369) vacanato sīladiṭṭhujukatāya matthakabhūtā vipassanā, tadadhiṭṭhānā sīlasamādhīti ime tassa sāsanassa mūlanti āha ‘‘sīlasamādhivipassanā vā ādī’’ti. Sesaṃ vuttanayameva.
虽然并不存在离开组成部分而独立存在的整体,但当人们把这些组成部分当作整体来看待,并称之为“偈”时,为了说明它像是从那个整体中分出来的一样,就说“先说四句偈的第一句”等等。对于五句偈和六句偈,只要说明了开头和结尾,剩下的第二句等三句或四句自然就是中间部分,即使没有明说也已经成立了,所以不再另外说明。所谓“单一连结的经”,是指虽然可以分为很多部分,但按照连结方式来说是一气贯通的经;而另一种经,则是仅凭所说法门的不同划分,就能得到开头、中间和结尾的部分。“起因”是指时节、地点、听众等标明归属的特征等含义。“说了这话”中的“iti”一词是表示“等”的意思,用它来统摄剩余的那些结语经文。对于有多种连结的经,连同起因在内的第一个连结就是开头;连同结语在内的最后一个连结就是结尾;其余的就是中间——应当这样来理解开头、中间和结尾。
Kiñcāpi avayavavinimutto samudāyo natthi, yesu pana avayavesu samudāyarūpena apekkhitesu gāthāti samaññā, taṃ tato bhinnaṃ viya katvā dassento ‘‘catuppadikagāthāya tāva paṭhamapādo’’tiādimāha. Pañcapadachappadānaṃ gāthānaṃ ādipariyosānaggahaṇena itare dutiyādayo tayo cattāro vā majjhanti avuttasiddhamevāti na vuttaṃ. Ekānusandhikasuttassāti idaṃ bahuvibhāgaṃ yathānusandhinā ekānusandhikaṃ suttaṃ sandhāya vuttaṃ, itarassa pana teyeva desetabbadhammavibhāgena ādimajjhapariyosānabhāgā labbhanti. Nidānanti kāladesakaparisādi-apadisanalakkhaṇādiko attho. Idamavocāti iti-saddo ādiattho. Tena tadavasesanigamanapāḷiṃ saṅgaṇhāti. Anekānusandhīkassa saha nidānena paṭhamo anusandhi ādi. Saha nigamanena pacchimo pariyosānaṃ, itarena majjhimantiādimajjhapariyosānāni veditabbāni.
“有意义的”:是就义理的成就而说有意义。“有文采的”:是就文采的成就而说有文采。所谓成就,就是文采完备,因此说“以文采……宣说”。“完全圆满”:是指戒等五法蕴在一切方面都圆满具足。“无随烦恼”:是因为没有见、慢等随烦恼。总的来说,三学存在于整个教法中。而“法”这个词,也可以指梵行,就像《巴帝摩卡》等中说的“尊者,是哪位佛陀世尊的梵行能久住呢?”等等那样。就像被细布遮盖,而不是像被墙壁、岩石等遮盖。以此说明依法之言说断尽一切烦恼的威力。是因未得而退失,非因已得而退失。“三个半”:是指三千五百教诫神变。“乐”:即是快乐。
Sātthakanti atthasampattiyā sātthakaṃ katvā. Sabyañjananti byañjanasampattiyā sabyañjanaṃ. Sampatti ca nāma paripuṇṇabyañjanatāti āha ‘‘byañjanehi…pe… desetā’’ti. Sakalaparipuṇṇanti sabbaso paripuṇṇaṃ sīlādipañcadhammakkhandhapāripūriyā. Nirupakkilesaṃ diṭṭhimānādiupakkilesābhāvato. Avisesato tisso sikkhā sakale sāsane bhavanti. Dhammoti pana brahmacariyaṃ vā sandhāya vuttaṃ ‘‘katamesānaṃ kho, bhante, buddhānaṃ bhagavantānaṃ brahmacariyaṃ ciraṭṭhitikaṃ ahosī’’tiādīsu (pārā. 18) viya. Dukūlasāṇiyā paṭicchannā viya, na tu pākāraselādipaṭicchannā viya. Tena dhammaniruttiyā sakalakilesānaṃ pahānānubhāvaṃ vadati. Alābhaparihāniyā, na laddhaparihāniyā. Aḍḍhuḍḍhānīti pañcasatādhikāni tīṇi pāṭihāriyasahassāni. Sātanti sukhaṃ.
6. 蛇经的注释
6. Sappasuttavaṇṇanā
142“酿酒工”是指调制粉酒的人。憍萨罗国的统治者叫憍萨罗王,属于憍萨罗王的东西就叫憍萨罗王物。“受用钵”是指用来吃饭的钵。“锻工吹管”是指铁匠吹管的管口。“正在吹”是指正在被吹。不过,因为它实际上是被风箱的风吹满的,所以就说“被风箱的风吹满着”。“决定地”是指,在世尊独自静修的地方,用肉眼看见魔罗在那里来回走动。因此说“借着闪电的光”。
142.Surākārakānanti piṭṭhasurāyojanakānaṃ. Kosalānaṃ issaroti kosalo, kosalarājassa ayanti kosalikā. Paribhogapātīti bhattaparibhojanatthāya pāti paribhogapāti. Kammāruddhanapaṇāḷiyāti kammāruddhanapaṇāḷimukhe. Dhamamānāyāti dhamiyamānāya. Taṃ pana yasmā bhastavātehi pūritaṃ nāma hoti, tasmā ‘‘bhastavātena pūriyamānāyā’’ti vuttaṃ. Niyāmabhūmiyanti bhagavato paṭisallānaṭṭhāne sañcarantaṃ māraṃ maṃsacakkhunāva disvā. Tenāha ‘‘vijjulatālokenā’’ti.
“为了更好的利益”,就是为了更殊胜的利益。因此说“我将站立”等等。“以身自制者”,就是以身约束自己。因此说“约束自身者”。“安住于彼者”,就是安住于那位没有手足躁动不安的佛陀牟尼。“舍弃而行于彼处”,世尊用这句话回答并呵斥魔罗:诸佛无所畏惧,又能把他们怎么样呢?你不过像是在挤压毫无实义的沙粒,只会让自己疲惫罢了。世尊就这样威吓魔罗。
Seyyatthāyāti seyyānisaṃsāya. Tenāha ‘‘ṭhassāmī’’tiādi. Attasaññatoti attabhāvena saṃyato. Tenāha ‘‘saṃyatattabhāvo’’ti. Taṃsaṇṭhitassāti tasmiṃ hatthapādakukkuccarahite buddhamunismiṃ avaṭṭhitassa. Vossajja careyya tattha soti iminā bhagavā taṃ byākaramāno vibhiṃsitā buddhānaṃ kiṃ karissati bhayābhāvato? Kevalaṃ pana anaṭṭhavalikaṃ uppīḷento viya tvameva āyāsaṃ āpajjissasīti māraṃ santajjeti.
恐怖,指能令未离贪者生起恐惧的事物。那里的,指的就是那个相。会碎裂,即会崩裂。矛刺,指名为矛的宽大刺。在胸中推进,意为为了让矛能顺利地刺入,而把它固定好、向上举起。在诸蕴依处中,即在被称为蕴的诸依着中。他们确实作庇护,说的是从那种恐怖相中为自己作庇护。
Bheravāti avītarāgānaṃ bhayajanakā. Tatthāti taṃnimittaṃ. Phaleyyāti bhijjeyya. Sattisallanti sattisaṅkhātaṃ puthusallaṃ. Urasmiṃ cārayeyyunti phāsuṃ vijjhituṃ ṭhapeyyuṃ uggireyyuṃ. Khandhupadhīsūti khandhasaṅkhātesu upadhīsu. Tāṇaṃ karonti nāmāti tato bhayanimittato attano tāṇaṃ karonti nāma.
7. 善眠经的注释
7. Supatisuttavaṇṇanā
143143. 为了调节温度而洗脚,不是为了洗掉尘垢。因此说“然而诸佛”等。“洗足之屋”:指应当用洗净的双脚走进去的屋子。世尊是法主,所以不存在所谓的礼仪差别。在礼仪上以上首为尊而洗脚,是为了让别人看见后跟着学。“睡眠摄持者”:这里“睡眠”是指睡眠期间没有造作之心路活动间断生起,唯有无间相续的有分心流。从它的自性、作用、时限来把握,这就是后文要讲的念正知。所以说“以睡眠摄持的念正知”。但有些人说“卧眠”,那是轻视世尊的睡眠而说的。
143.Utugāhāpanatthaṃdhovitvā, na rajojallavikkhālanatthaṃ. Tenāha ‘‘buddhānaṃ panā’’tiādi. Dhotapādake geheti dhotapādehi akkamitabbake. Vattabhedo nāma natthi dhammassāmibhāvato. Vattasīseṭhatvā dhovanti aññesaṃ diṭṭhānugatiāpajjanatthaṃ. Soppapariggāhakenāti ettha soppaṃ nāma niddāya antarantarā pavattakiriyamayacittappavattirahitā nirantarabhavaṅgasantatīti taṃ sabhāvato payojanato kālaparicchedato pariggāhakaṃ upariniddesasatisampajaññaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘soppapariggāhakena satisampajaññenā’’ti. Keci pana ‘‘niddāsoppanā’’ti vadanti, taṃ bhagavato soppaṃ hīḷento vadati.
“为何”这句话,在这里是用主格来表示原因,所以经文说“你为什么睡着?”无福报者被称为无福分、福分破碎者。而这个人就像死人一样,也像失去意识的人一样,所以说“如死人,如失去意识的人”。
Kiṃ nūti etthaṃ kinti hetunissakke paccattavacananti āha ‘‘kasmā nu supasī’’ti? Dubbhago vuccati nissiriko bhinnabhago, so pana matasadiso visaññisadiso ca hotīti āha ‘‘mato viya visaññī viya cā’’ti.
“等”这个字,是用“等”一词把《分别论》842节里所说的“对外在的十八种”等等渴爱的类别都收摄进来。所谓“于处处执着”,是指对种种所缘特别贪着不舍。所谓“毒”,是因为它能产生苦的业,所以是毒的根源;或者说,以苦受、苦苦等为根,就是毒根,也就是渴爱。对色等苦的受用,并不是对不死的受用,所以是毒的受用。所谓“无处可导”,是说在任何存在之中都完全无法被引导吗?所谓“由遍尽”,是因为彻底灭尽的缘故。所谓“对你于此有何”,是说对我这已灭尽一切依着、清净的行道,你有什么可非难的?那纯粹只是你自己徒增烦恼罢了。这样开示。
Ādināti ādi-saddena ‘‘bāhirassa upādāya aṭṭhārasā’’tiādinā (vibha. 842) āgataṃ taṇhākoṭṭhāsaṃ saṅgaṇhāti. Tattha tattha visattatāyāti tammiṃ tasmiṃ ārammaṇe visesato āsattabhāvena. Visassa dukkhanibbattakakammassa hetubhāvato visamūlatā visaṃ vā dukkhadukkhādibhūtavedanā mūlaṃ etassāti visamūlā, taṇhā. Tassa rūpādikassa dukkhassa paribhogo, na amatassāti visaparibhogatā. Katthaci netunti katthaci bhave sabbathā netuṃ? Parikkhayāti sabbaso khīṇattā. Tuyhaṃ kiṃ etthāti sabbupadhiparikkhayā suddhassa mama paṭipattiyaṃ tuyhaṃ kiṃ ujjhāyanaṃ? Kevalaṃ vighātoyeva teti dasseti.
第8篇《欢喜经》的注释
8. Nandatisuttavaṇṇanā
144第八经的义理浅显易懂。
144. Aṭṭhamaṃ uttānatthameva.
9. 第九《第一寿命经》注释
9. Paṭhamaāyusuttavaṇṇanā
145有人能活过一百岁再加五十年,就像阿那律长老那样。或者活过一百岁再加六十年,就像巴咕拉长老那样。在敌对状态中(仍)有那种舒适快乐,所以叫“违逆之乐”;这种状态本身就是“违逆乐性”,以此(而说)。他是在降伏了对方之后才开口回应的,好像早就知道该怎么回答一样。
145.Paṇṇāsaṃvā vassāni jīvati vassasatato upari seyyathāpi thero anuruddho. Saṭṭhi vā vassāni seyyathāpi thero bākulo. Paṭiharitvā paccanīkabhāve sātaṃ sukhaṃ etassāti paccanīkasāto, tabbhāvo paccanīkasātatā, tāya. Abhibhavitvā abhāsi paṭivacanaṃ jānamānova.
不应轻视,不应厌恶。意思是:善士应当像那个小孩一样,什么都不多想地生活,这样他心里就不会生起痛苦。应当像头顶着火的人那样去做:就像头顶着火的人不会去干别的任何事,只会一心为了把火扑灭而努力;同样,善士知道寿命很短,就沿着这个道理,进一步修观,体会到一切行所摄的事物都是无常,因为无常所以是苦,因为苦所以是无我;他这样策励自己,为了止息一切行而行动、而修行。
Na hīḷeyya na jiguccheyya. Evanti so dārako viya kiñci acintento sappuriso careyya, evaṃ hissa cittadukkhaṃ na hotīti adhippāyo. Pajjalitasīso viya careyyāti yathā pajjalitasīso puriso aññaṃ kiñci akatvā tasseva vūpasamāya vāyameyya, evaṃ sappuriso āyuṃ parittanti ñatvā teneva nayena sabbasaṅkhāragataṃ aniccaṃ, aniccattā eva dukkhaṃ, anattāti vipassanampi otaritvā taṃ ussukkāpentopi saṅkhāravigamāya careyya paṭipajjeyya.
10. 第二寿命经的注释
10. Dutiyaāyusuttavaṇṇanā
146“轮缘”是指用轮缘部分来指称车轮。“毂随转”是指绕着轮毂转动。然而,当它处于这种状态时,它并不舍弃那个,所以说“不离开”。“寿随行”是指众生的寿命即使已经过去,还会再回来——这是论者作为世尊的反对者所说的。世尊则超越并降伏了这一说法,以“日夜消逝”等语,揭示了寿命逝去、归于死亡这一事实。
146.Nemīvāti nemisīsena cakkaṃ vadati. Kubbaraṃ anupariyāyatīti kubbaraṃ anuparivattati. Tathābhūto pana so taṃ ajahantovāti āha ‘‘na vijahatī’’ti. Āyu anupariyāyatīti maccānaṃ āyu gatampi paccāgacchatīti bhagavato paṭāṇi hutvā vadati, bhagavā pana taṃ abhibhavitvā ‘‘accayanti ahorattā’’tiādinā āyuno accayagamanamaraṇataṃyeva pavedesi.