1. 《断经》的注释
1. Chetvāsuttavaṇṇanā
267这个意思在下面的《天子相应》注释里已经说过了。
267.Vuttatthameva heṭṭhā devaputtasaṃyuttavaṇṇanāyaṃ.
《丑陋经》的注释
3. Dubbaṇṇiyasuttavaṇṇanā
268相貌丑陋、很难看、身形歪扭。说“矮小”,是因为身材矮小,所以叫下劣矮小。这其实只是帝释天神给取的名字,并不是真有那样一个夜叉。因此经文说“一位色界梵天神”。既然这样,他为什么变成那副模样来呢?所以解释说“据说帝释天神”。那么,怎么知道“他是色界梵天神,而不是被赶走的夜叉”呢?为了说明这个道理,注释接着说“而被赶走的夜叉等”。他听了天众的话之后。“以粗恶的方式”:就是以粗恶的行为。面对“到底是谁坐在我的座位上”这种话,他没有生起不能忍受的心,而是安住在忍耐中。“强有力的心之造作”:指极重的敬意与尊崇。“以谦卑的行为”:当表现出最谦卑的恭敬和极度调柔时,那位化现为夜叉的梵天神因为帝释天神这种行仪上的成就,无法再坐在帝释天神的座位上,也无法再显现自身,于是就消失不见了。“我是心被损坏的人”:因为完全具有忍耐、慈爱和悲悯的本性,对他人之心已被损坏——帝释天神这是在说自己的本性。“让嗔怒随自己的意愿转”:意思是,要让嗔怒随我的意愿转,我做不到;实际上,是我不让嗔怒随它的意愿来支配我。“我不长久发怒”:如果我偶尔生起了嗔怒,我也不会顺着那嗔怒而长久地发怒。“我不怀恨”:意思是,如果内心生起了嗔怒,我会立刻把它调伏。这是我以前就已经圆满做到的誓愿。
268.Dubbaṇṇo duddasiko virūpavaṇṇo. Okoṭimakoti rassabhāvena avarakoṭimako. Sakkena gahitanāmamevetaṃ, na pana so tathārūpo koci yakkho. Tenāha ‘‘eko rūpāvacarabrahmā’’ti. Yadi evaṃ kasmā so tathārūpo hutvā āgatoti āha ‘‘sakko kirā’’ti. Kathaṃ panettha ñāyati ‘‘so eko rūpāvacarabrahmā, na paneso avaruddhakayakkho’’ti yuttiṃ dassento ‘‘avaruddhakayakkhā panā’’tiādimāha. Devānaṃ vacanaṃ sutvā. Pharusenāti pharusasamācārena. ‘‘Ko nāma mayhaṃ āsane sannisinno’’ti akkhantiṃ anuppādento khantiyaṃ ṭhatvā. Balavacittīkāranti garutaraṃ sakkārabahumānaṃ. Nīcavuttiyāti paramanipaccakāre suvūpasamane ca dassiyamāne. Sakkassa tāya eva ācārasampattiyā sakkāsane ṭhātuṃ, attano ca āvikātuṃ asakkonto antaradhāyi. Upahatacittomhīti khantimettānuddayāsabbhāvato parasmiṃ upahatacittomhīti sakko attano sabhāvaṃ vadati. Kodhavase vattetunti kodhena attano vase nibbattetuṃ na sukaromhi, atha kho kodhaṃ mayhaṃ vase na vattemīti adhippāyo. Ciraṃ na kujjhāmīti yadi me kadāci kodho uppajjeyya, taṃ kodhaṃ anuvattento cirakālaṃ na kujjhāmi . Na upanayhāmīti anto sace me kodho uppajjeyya, khippameva ca naṃ paṭivineyyanti taṃ me pubbeva vataṃ paripūritaṃ.
3. 《桑巴利幻术经》的注释
3. Sambarimāyāsuttavaṇṇanā
269269. “有病”是指他有病,所以叫有病。“教导”就是教、训练。名叫商婆罗的,是阿修罗幻术最早的始祖,一位远古的阿修罗王。针对他,才说了“如同商婆罗”等话。同样,别的幻术师施展幻术之后,也会这样被烧煮受苦。“诽谤带来的障碍”,如果请求宽恕,就会消失,恢复如常,所以说“这样他才能安稳”。“因此”,是指因为韦巴奇提没有传授商婆罗明咒,欺骗了他。“没有那样做”,是指没有带到仙人们跟前,没有按请求宽恕的方式去做应当做的事。
269.Ābādhikoti ābādho assa atthīti ābādhiko. Vācesīti sikkhāpesi. Sambaro nāma asuramāyāya ādipuriso purātano asurindo. Taṃ sandhāyāha ‘‘yathā sambaro’’tiādi. Evaṃ paccati aññopi māyāvī māyaṃ payojetvā. Upavādantarāyo nāma khamāpane sati vigacchati, pākatikameva hotīti āha ‘‘evamassa phāsubhaveyyā’’ti. Tenāti vepacittinā sambaravijjāya adānena vañcitattā. Tathā akatvāti isīnaṃ santikaṃ netvā khamāpanavasena kātabbaṃ akatvā.
4. 《过失经》的注释
4. Accayasuttavaṇṇanā
270“他们互相发起”:意思是他们彼此用言语说出了粗恶的话。因此经文说“他们起了争执”,意思是他们发生了争吵。“逾越的话语”:就是越过了言语的防护而说的话。因为当过失被指出时,如果彼此能原谅对方、接受对方的宽恕,那个过失就会消尽。所以说“不接受,就是不宽恕”。“让他随你们的意愿行事”:不要把他当作亲近的人,要让他成为可以随你们任意处置的人。“朋友法”:这里省略了后半部分的构词,只说成“朋友”,所以注释说“朋友法”。“具格词”:以“以朋友们”这一具格形式,表达位置格的意义。因此注释说“在朋友们中”。正如对于已生起自性者,由于存在的变化而有老,同样,从朋友状态来说,所说的相反状态就是非朋友法,以老的代称而说。无可指责的、无过失的、完全断尽烦恼的。因此注释说“漏尽者个人”。
270.Sampayojesunti aññamaññaṃ vācasikaṃ pharusaṃ payojesuṃ. Tenāha ‘‘kalahaṃ akaṃsū’’ti, vivādaṃ akaṃsūti attho. Atikkammavacananti vacīsaṃvaraṃ atikkamitvā vacanaṃ. Yasmā accaye desiyamāne taṃ khīṇayati aññamaññassa khamamānassa khamanaṃ paṭiggaṇhato, tasmā vuttaṃ ‘‘nappaṭigaṇhātīti na khamatī’’ti. Tumhākaṃ vase vattatu, visevitaṃ akatvā yathākāmakaraṇīyo hotu. Mittadhammo idha uttarapadalopena ‘‘mitto’’ti vuttoti āha ‘‘mittadhamme’’ti. Karaṇavacananti ‘‘mittehī’’ti karaṇavacanaṃ bhummatthe. Tenāha ‘‘mittesū’’ti. Yathā nibbattasabhāvassa bhāvato aññathattaṃ jarā, evaṃ mittabhāvato vuttavipariyāyo amittadhammo jarāpariyāyena vutto. Agārayhaṃ anavajjaṃ sabbaso pahīnakilesaṃ. Tenāha ‘‘khīṇāsavapuggala’’nti.
第5篇 不嗔经的注释
5. Akkodhasuttavaṇṇanā
271不要让愤怒压住你们这句话的意思是:通过修习忍耐、慈、悲等对治法,让自己变得不被愤怒压住。也就是说,具足这些法的人就能压住愤怒,所以经文说“你们要压住愤怒,别人发怒时不要回怒”。“行道”就是指这种修行方式。“慈”指达到安止定的慈,它的近行阶段就是慈的前分。“以它不伤害任何东西”,所以叫“无害”。“悲”应当理解为达到安止定的悲,它的近行阶段就是悲的前分。“低劣之人”指在忍耐等法上因缺乏如理作意、并与应受谴责的行为相结合而成为低劣的人。愤怒凭着缘的清净正在压服而压服着人;对这样的人,应当靠如理思惟和修习的力量,把愤怒彻底断除。
271.Kodho tumhe mā abhibhavīti ettha kodhena anabhibhavanīyattaṃ khantimettākaruṇāditappaṭipakkhadhammaparibrūhanena . Tathā hi taṃsamaṅgino kodho abhibhuyyatīti āha ‘‘tumheva kodhaṃ abhibhavatha. Kujjhantānaṃ mā paṭikujjhitthā’’ti. Paṭipadāti esā paṭipatti. Mettāti appanāppattā mettā. Tadupacāro mettāpubbabhāgo. Na vihiṃsati kiñci etāyāti avihiṃsā. Karuṇāti appanāppattakaruṇā veditabbā. Tadupacāro karuṇāpubbabhāgo. Lāmakajananti khantiādīsu yonisomanasikārābhāvena gārayhasamācārasamāyogena ca nihīnaṃ janaṃ. Paccayaparisuddhiyā kodho abhimaddamāno puggalaṃ abhimaddati, tassa so paṭisaṅkhānabhāvanābalehi sammadeva pahātabboti.