第十一 帝释相应显示巴利原文
11. Sakkasaṃyuttaṃ
1. 第一品显示巴利原文
1. Paṭhamavaggo
1. 苏毗罗经注显示巴利原文
1. Suvīrasuttavaṇṇanā
247 “已前往”指他们做好战斗准备,正面迎战而去。“在那里”指在那次阿修罗的进攻中,以下所说是依次叙述的。“带三十三人”指带着作为行善同伴的三十三人,圆满持守“只要活着就赡养父母”等七条学处。“征服、压倒”指征服、压倒。“丧子之妇”指死了儿子的妇人。她说:“那不是酒,我们没有喝酒”,就是这个意思。“从此以后”指从说“不是酒”时起。有些注释家说:“因为不喝苏罗酒,不闪耀,所以称为阿修罗。”在低下之地层,即地下的区域,长一万由旬。显示巴利原文
247.Abhiyaṃsūti yuddhasajjābhimukhā hutvā gacchiṃsu. Tatrāti tasmiṃ asurānaṃ abhiyāne ayaṃ dāni vuccamānā anupubbato kathā. Tettiṃsa purise gahetvāti tettiṃsa purise puññakiriyāya sahāyabhūte gahetvā. ‘‘Yāvajīvaṃ mātāpitubharo assa’’ntiādinā samādinnāni satta vatapadāni pūretvā. Adhigaṇhantaṃ abhibhavantaṃ. Puttahatāyāti hataputtāya. Sā surā na hoti, na suraṃ pivimhāti adhippāyo. Tato paṭṭhāyāti ‘‘na surā’’ti vuttakālato paṭṭhāya. ‘‘Na suranti na dibbantīti asurā’’ti keci. Heṭṭhimatale antobhūmiyaṃ āyāmato dasayojanasahassaṃ.
“于蛇等五处”:指与蛇等共处的那些地方,即蛇等的所在,故如此说。“于第一层台”:指在第一阶台上。须弥山的四面各有四个阶台,各宽厚五千由旬。因为在须弥山的每一面,从持双山等诸山以及围绕五百小岛的大岛处,皆可获得大利益,所以称为“大利益”。“心愤怒而浊”:指因愤怒而内心混浊。“求战者”:指寻求战斗的人。“于其余”:指在其余的阶台上。“其余”指金翅鸟等。显示巴利原文
Uragādisahacaritāni ṭhānāni uragādīnīti āha ‘‘uragādīsu pañcasu ṭhānesū’’ti. Paṭhamālindeti paṭhame paribhaṇḍe. Pañcayojanasahassavitthāraputhubahalāhi sinerussa catūsupi passesu cattāro paribhaṇḍā. Sinerussa hi tasmiṃ tasmiṃ passe yugandharādīsu pañcasataparittadīpaparivāre mahādīpe ca labhitabbassa mahato atthassa vasena mahatthā. Kupitāvilacittāti kupitena kopena ākulacittā. Yuddhesīti yuddhesino. Sesesūti sesesu paribhaṇḍesu. Sesāti supaṇṇādayo.
“蚁丘蝇”:指有翅的白蚁。“退后”:指以背部转向,退却而去。显示巴利原文
Vammikamakkhikāti sapakkhikaupacikā. Osakkitvāti piṭṭhibhāgena nivattitvā.
“令放逸”:指因帝释天的命令而陷入放逸。宽度为六十由旬。“黄金大道”:指黄金所成的地面车道。显示巴利原文
Pamādaṃ āpādesīti sakkassa āṇāya pamādaṃ āpajji. Saṭṭhiyojanaṃ vitthārena. Suvaṇṇamahāvīthinti suvaṇṇamayabhūmijagativīthiṃ.
“不奋起者”(Anuṭṭhahanto)指不从事起身这种身精进的人。“不努力者”(Avāyamanto)指不作出努力这种心所精进的人。“任何应作之事”(Kiñci kicca)指诸如农耕、经商等工作中,任何一种应当去做的事。“殊胜”(Vara)即最上之义,因此说“最上”。而这是指应耕作之处,所以称为“场所”。“未作业”(Kammaṃ akatvā)指未做任何维持生命的生计。“所谓活命处”(Jīvitaṭṭhānaṃ nāma)即他得以活命的因。“涅槃的途径”(Nibbānassa maggo)指成为证得涅槃之方法的道路。显示巴利原文
Anuṭṭhahantoti uṭṭhānaṃ kāyikavīriyaṃ akaronto. Avāyamantoti vāyāmaṃ cetasikavīriyaṃ akaronto. Kiñci kiccanti kasivāṇijjādibhedaṃ aññataraṃ kiccaṃ kattabbakammaṃ. Varanti pavaraṃ. Tenāha ‘‘uttama’’nti. Tañca kho kasitabbaṭṭhānaṃ adhippetanti āha ‘‘okāsa’’nti. Kammaṃ akatvāti kiñcipi jīvitahetubhūtaṃ kammaṃ akatvā. Jīvitaṭṭhānaṃ nāmāti tassa jīvitassa hetu nāma. Nibbānassa maggoti nibbānassa adhigamupāyabhūto maggo.
2. 《苏尸摩经》的注释显示巴利原文
2. Susīmasuttavaṇṇanā
248 “Antare”意为内部,即内在。“Evaṃnāmakaṃ”意为具有如此名字,即名为“苏尸摩”。一个儿子,即指自己的某一个儿子。显示巴利原文
248.Antareti abbhantare. Evaṃnāmakanti ‘‘susīmo’’ti evaṃnāmakaṃ. Ekaṃ puttameva aññataraṃ attano puttameva.
3. 《幢顶经》的注释显示巴利原文
3. Dhajaggasuttavaṇṇanā
249 “Samupabyūḷho”指两军共同聚集,或意为“密集地布阵”。其密集,是因为两军会合后融为一体,所以说“合为一体,聚成一堆”。“Pacchimanto”指车阵的尾部末端,即西侧部分。“Rathasandhito”指车阵与车辕的连接处。所说的尺寸,即前述“长二百五十由旬”的尺寸。加倍,是依据“西一百由旬”等说法加倍。指月轮、日轮及小铃网等种种其余装饰。正在观看的天神们。“我们的王”指我们这些天神中最殊胜者。“得到第二座位”指当帝释坐下之后,他在紧邻帝释之处获得第二个座位。因此,由于他是天神中最殊胜者,与帝释一样值得尊敬,所以帝释说:“你们应仰望他幢顶的旗幡”。这个道理也适用于其余诸天。“被阿苏罗打败”指被阿苏罗致使落败。“见到尘幢”指看到敌军靠近时所扬起的少许尘土,即使他们站着,一见到那尘幢,也会因恐惧而逃跑。显示巴利原文
249.Samupabyūḷhoti ubhinnaṃ saha eva samāgamo, bhusaṃ vā byūḷhoti attho. Bhusā panassa byūḷhatā dvinnaṃ senānaṃ samāgantvā sampiṇḍitabhāvenāti āha ‘‘sampiṇḍito rāsibhūto’’ti. Pacchimantoti rathapañjarassa paranto pacchimanto pacchimakoṭṭhāso. Rathasandhitoti rathapañjarassa kubbarena saddhiṃ sambandhanaṭṭhānato. Tadeva pamāṇanti tadeva ‘‘diyaḍḍhayojanasatāyāmo’’ti vuttappamāṇameva. Diguṇaṃ katvāti ‘‘pacchimanto satayojano’’tiādinā diguṇaṃ katvā. Candamaṇḍalasūriyamaṇḍalakiṅkiṇikajālādibhedassa sesālaṅkārassa. Passantānaṃ devānaṃ. Rājā noti amhākaṃ rājā devaseṭṭho. Dutiyaṃ āsanaṃ labhatīti sakke nisinne tassa anantaraṃ dutiyaṃ āsanaṃ labhati. Tasmā devaseṭṭhatāya sakko viya gāravaṭṭhāniyo, yato sakko ‘‘tassa dhajaggaṃ ullokeyyāthā’’ti āha. Esa nayo sesesupi. Asurehi parājitoti asurehi parājayaṃ āpādito. Rajadhajaṃ disvāti parasenāya upagacchantiyā uṭṭhitarajamattampi disvā ṭhitopi taṃ rajadhajaṃ disvā bhīrubhāvena palāyanadhammo.
这部《幢顶护卫经》的威力能起作用,即使未亲临现场的天人也会以头顶恭敬领受。由“盗贼的怖畏等”中的“等”字,应知还涵盖了疾病等怖畏乃至轮回之苦,因为依正确方法修习此护卫经时,近行禅那等功德亦能成就。显示巴利原文
Yassa dhajaggaparittassa. Ānubhāvo vattati asammukhībhūtāhipi devatāhi sirasā sampaṭicchitabbato. Corabhayādīhīti ādi-saddena rogabhayādīnañceva vaṭṭadukkhassa ca saṅgaho daṭṭhabbo vidhinā bhāvite parittassa atthe upacārajjhānādīnampi ijjhanato.
在名为“长湖”的村子里有一座塔庙,称为长湖塔庙。“头栏楯”是指围绕宫殿而建造的栏楯。他将心念住于佛陀之后,诵持此护卫经。依靠此经的威力,两块砖……便竖立了起来。同样,当站在那把梯子上时……也竖立了起来。显示巴利原文
Dīghavāpīnāmake gāme cetiyaṃ dīghavāpicetiyaṃ. Muddhavedikā nāma hammiyaṃ parikkhipitvā katavedikā. Buddhagataṃ satiṃ upaṭṭhapetvā parittarakkhaguttiṃ āha. Parittassa ānubhāvena dve iṭṭhakā…pe… aṭṭhaṃsu. Tathā hi tasmiṃ nisseṇiyaṃ ṭhite…pe… aṭṭhaṃsūti.
第四、《韦巴吉帝经》的注疏显示巴利原文
4. Vepacittisuttavaṇṇanā
250 据他们说,因阿修罗有大威神力,心会战栗,故称“韦巴吉帝”。然而,当诸仙人向他乞求无畏施时,他却说“我只施与怖畏”,仙人们便诅咒说“愿你的怖畏无穷无尽”。从说此话时起,他由于心常颤抖而被称为“韦巴吉帝”,世间也称之为“普洛摩”。有些不变词仅用于标示特别含义,故说“仅仅是不变词”,因为此处原因等意义并不成立。“那一位”是指诸天之主帝释。“以五处系颈”即是以五处系缚颈部,此处省略了格语尾的标示。“仅凭心念”指仅仅生起“我要绑住,愿他被绑住”之心念。成为被系缚者即是“被绑住”,此为天神之威力。“解脱”之理亦然。“以十种”是指经中所说“你是盗贼”等十种辱骂,故说“以这些”。因他经久岁月而生,便以轻蔑之语称之为“老帝释”。他对那些辱骂毫不在意,长久以来,其心意于忍辱与柔和中已深植。“大痰盂”是指大的寂静表征。以上是关于韦巴吉帝的解说。显示巴利原文
250. ‘‘Mahānubhāvatāya asurānaṃ cittavepanena vepacittī’’ti vadanti. Isīhi pana abhayaṃ yācite ‘‘bhayameva dadāmī’’ti vatvā tehi ‘‘akkhayaṃ hotu te bhaya’’nti abhisapavasena vuttakālato paṭṭhāya vepanacittatāya ‘‘vepacittī’’ti vuccati, yaṃ lokiyā ‘‘pulomo’’ti ca vadanti. Nipātapadānipi kānici atthavisesajotakāni hontīti āha ‘‘nipātamatta’’nti hetuatthādīnamettha asambhavato. Tanti sakkaṃ devānamindaṃ. Kaṇṭhe pañcamehīti kaṇṭhabandhanapañcamehi, vibhattialopena niddeso. Cittenevāti ‘‘imaṃ bandhāmi, ayaṃ bajjhatū’’ti uppannacitteneva. Bajjhati baddho hoti, ayaṃ devānubhāvo. Muccatīti etthāpi eseva nayo. Dasahīti ‘‘corosī’’tiādinā idha vuttehi dasahi. Tenāha ‘‘imehī’’ti. Nibbattitvā cirakālataṃ upādāya khuṃsanavasena vadati ‘‘jarasakkā’’ti. Na taṃ akkosaṃ manasi karoti dīgharattaṃ khantisoraccesu niruḷhaajjhāsayattā. Mahāpaṭiggahaṇanti mahantaṃ upasamabyañjanaṃ. Assāti vepacittassa.
“paṭisaṃyujeti”的意思是:成为对手而后交战。因此解释说“会反击”。以寂静……想,仅凭寂静便能止息那个作为怨敌首领的嗔怒。因为这种嗔怒若得不到反击,便会如无薪之火一般寂灭。yadā一词在此表示原因而非时间,所以说“因为这样认为”。而“就在那时两头牛相斗”,意思是就在那一刹那,两头公牛缠斗在一起。显示巴利原文
Paṭisaṃyujeti paṭisattu hutvā saṃyuddhaṃ kareyya. Tenāha ‘‘paṭipphareyyā’’ti. Upasamaṃ…pe… maññe upasameneva paccatthikassa nāyakabhūtassa kodhassa paṭisedhanato. Tādise hi kodho paṭikiriyaṃ alabhanto anupādāno viya jātavedo vūpasammati. Yadā-saddo hetuattho, na kālatthoti āha ‘‘yasmā taṃ maññatī’’ti. Tāvadeva dve gāvo yujjhanteti tasmiṃyeva khaṇe dvīsu goṇesu yujjhantesu.
除了忍辱之外,再无更高的义理,因为它在消除对立与无义之后,随即能成办现法与来世的利益。他们称这种忍辱为最上,因为它能制服产生对立的因缘而转起,是最胜之力。愚者之力,即愚者所拥有的力量,称为愚者之力,也就是无明的力量。所谓“那愚者之力是属于谁的力”,意思是那种无明之力属于哪类补特伽罗的力,那其实只是无力,因为应被慧力所摧毁。所谓“没有反抗者”,意思是:依法而住者反击、制服之后,便不存在反抗者。或许有人只会说些反驳的话,为了说明这不成为理由,所以说“反击等”。“愚者之力”正是对“反击”一语的因由说明。它正是针对那个喜爱嗔怒的补特伽罗。由于种种寻思不同,两者的含义也不同。“制止者”,是指以遮止无义的方式,做智者应做之事来制止。之所以能判定“这是个愚痴之人”,是因为他不能明了因果,于四谛法不通达。显示巴利原文
Khantito uttaritaro añño attho na vijjati anantareva assa virodhaṃ anatthaṃ paṭibāhitvā diṭṭhadhammikassa ceva samparāyikassa ca saṃvidhānato. Taṃ khantiṃ paramaṃ āhu seṭṭhabalaṃ virodhapaccayaṃ abhibhuyya pavattanato. Bālayogato bālo, tassa balaṃ bālabalaṃ, aññāṇanti āha ‘‘bālabalaṃ nāma aññāṇabala’’nti. Taṃ yassa balanti taṃ aññāṇabalaṃ yassa puggalassa balaṃ, abalameva taṃ paññābalena viddhaṃsetabbato. Paṭivattā na vijjatīti dhammaṭṭhaṃ paṭippharitvā abhibhavitvā pavattā natthi. Paṭivacanamattaṃ pana koci vadeyyāpi, taṃ akāraṇanti dassento ‘‘paṭippharitvā vā’’tiādimāha. Bālabalanti ‘‘paṭippharitvā’’ti vacanassa kāraṇavacanaṃ. Tasseva puggalassa paṭikujjhanakassa. Nānattāvitakkanato ubhinnaṃ atthaṃ. Tikicchantanti anatthapaṭibāhanamukhena paṇḍitakiccakaraṇena paṭisedhentaṃ. ‘‘Bālo aya’’nti evaṃ paññapetuṃ hetuphalānaṃ anavabodhato catusaccadhamme achekāti.
第五、《善说胜利经》注疏显示巴利原文
5. Subhāsitajayasuttavaṇṇanā
251 解释完“通达”之后,为了显示他通达的状貌,便说“据说如此”等。“执取”是指邪见。“放开”意思是:如果有人无法进一步说出“贼”这样的话,便就这样放开,一开始就说不出来。“重”指沉重,意为很难做到。“之后”是指,那个被称为“对方”的人,如果一开始说了什么,便暴露了自己的意图,对方依自己的能力明白他的心意后,就能进一步言说。所以说:“然而,随顺着对方的话,之后就容易说了。”另外,阿修罗王最初说:“好吧,诸天之主,就以善说来决胜负吧。”假如殊胜的一方先提出,另一方就可以跟着。擅长言辞的帝释天王,为了让对方先提出那殊胜的说法,就用诱导的方式说“你们在这里”等。“先前的天”是一种称赞的说法,因为以帝释为首的天众在世间出现得很早。这是针对韦巴吉帝而说的“你们”和“先前的天”,所以是说:“你们且说说你们传承下来的说法吧。”因为韦巴吉帝是值得尊敬的对象,所以用复数来称呼他。“以杖而行”意思是用杖来行走、活动,杖的行为即是“以杖而行”。这里所说的“无杖而行”,是指帝释所说的偈颂里没有杖的……显示巴利原文
251.‘‘Chekatāyā’’ti vatvā tassa vattuṃ chekabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘evaṃ kirassā’’tiādimāha. Gāhanti laddhiṃ. Mocetvāti yassa puna ‘‘coro’’ti uttari vattuṃ na sakkoti, evaṃ vimocetvāti paṭhamaṃ vattuṃ na sakkā. Garūti bhāriyaṃ, dukkaranti attho. Pacchāti ‘‘parassā’’ti vutto so kiñci paṭhamaṃ vadanto attano adhippāyaṃ pavedeti nāma, taṃ yathāsatti viditamano tassa uttari vattuṃ sakkoti. Tenāha ‘‘parassa vacanaṃ anugantvā pana pacchā sukhaṃ vattu’’nti. Api ca asurindena ‘‘hotu, devānaminda, subhāsitena jayo’’ti paṭhamaṃ vuttaṃ, viseso ca pubbaṃ upanentaṃ anuvattati. Vacasi kusalo sakko devarājā taṃ visesaṃ teneva pubbaṃ upanayāpento upalāpanavasena ‘‘tumhe khvetthā’’tiādimāha. Pubbadevāti sakkapamukhāya devaparisāya loke pubbeva uppannattā ‘‘pubbadevā’’ti pasaṃsavacanaṃ. Vepacittiṃ sandhāya ‘‘tumhe’’ti ‘‘pubbadevā’’ti ca vuttattā ‘‘tumhākaṃ tāva paveṇiāgataṃ bhaṇathā’’ti vuttaṃ. Gāravaṭṭhāniyattā vepacittino bahuvacanapayogo. Daṇḍena avacāro avacaraṇaṃ daṇḍāvacaro, natthi ettha vutto daṇḍāvacaroti adaṇḍāvacarā, sakkena vuttā gāthāyo.
第六、《护巢经》注疏显示巴利原文
6. Kulāvakasuttavaṇṇanā
252 “车声”指作为车乘装饰的众多小铃网等发出的声音。“幢声”亦然。“良马声”指良马的嘶鸣声。“悲悯作意之心”指由于不伤害众生而将心转向悲悯。“以轭端”即以车辕的前端。“由福为缘所生起”指以广大、极丰裕的福德为缘而生起。“无所著”指行进时畅行无碍,不为任何事物所卡住。“经过木棉林”指从木棉林中间穿过。“摧毁捣碎”指各处都被破坏,并被碾磨无余。显示巴利原文
252.Rathasaddoti rathālaṅkārabhūtānaṃ kiṅkiṇikajālādīnaṃ saddo. Tathā dhajasaddo. Ājānīyasaddoti ājānīyānaṃ hasitasaddo ca. Karuṇāsamāvajjitahadayoti pāṇānaṃ anuparodhena paṇāmitacitto. Īsāmukhenāti rathakapparamukhena. Puññapaccayanibbattoti uḷāraṃ suvipulaṃ puññaṃ paccayaṃ katvā nibbatto. Na sajjati katthaci appaṭighaṭṭanena gacchanto. Simbalivanenāti simbalivanamajjhena . Vibhaggaṃ nimmathitanti ito cito vibhaggañceva niravasesato mathitañca hoti.
第七、《不怨经》注疏显示巴利原文
7. Nadubbhiyasuttavaṇṇanā
253 “极怨敌”指极度怨怼的仇敌。“你被抓住了”即你已被天网缚住而遭捉拿。由于帝释的福德威力,他犹如被捆绑了一般。据说,塔庙王在此劫之前,曾说了前所未闻的粗重妄语,便即消失,堕入大地的裂缝中,成为阿鼻地狱烈火的燃料。所说的“此即塔庙王之恶行”正是对此而言。“大恶行”指重大、极其沉重的恶业。据注疏记载,韦巴吉帝在立誓时,确实曾举出这些作为例证。显示巴利原文
253.Supaccatthikoti suṭṭhu ativiya paccatthiko paṭisattu. Gahitosīti devapāsena bandhitvā gahito asi. Baddhova ahosi sakkassa puññānubhāvena. Cetiyarājā kira imasmiṃ kappe tato pubbe kenaci avuttapubbaṃ kharamusāvādaṃ abhāsi, tāvadeva virajjhitvā mahāpathaviyā vivare dine nipatitvā avīciaggijālānamindanamahosi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘cetiyarañño pāpaṃ sandhāyā’’ti. Mahāpāpānīti mahantāni garutarāni pāpāni. Tathā hi vepacittino sapathakaraṇe nidassanabhāvena etāni aṭṭhakathāyaṃ āgatānīti.
第八 毗卢遮那阿修罗王经注释显示巴利原文
8. Verocanaasurindasuttavaṇṇanā
254 “如同守门人形象一般”:意思是像依守门人模样所造的雕像一样。其要旨在于:应当努力,不应中途怯缩。“在已成就的美好事物中”:指的是因已成就而变得美好,因为凡是未成就的事物都不会显出美好。“已生起职责”:指由于处于未完成状态而生起了职责。“未生起职责”:指尚未生起职责、没有职责的状态,但这并非什么也没有,因为通过行、住、坐、卧等方式能驱除已生起的苦。受用以结合为最上,意思是:对于众生来说,可受用的物品,即使本性相冲,或未结合时不美好,只要通过预备、烹煮等结合方式令其臻于完善,便能成为适合受用的东西。因此他说“诸如各别分离的米饭等”,意即通过加热之后才受用,也就是经过配合后再受用。显示巴利原文
254.Dvārapālarūpakāniviyāti dvārapālākārena katapaṭimāyo viya. Vāyametheva, na antarā saṃkocaṃ āpajjeyyāti adhippāyo. Nipphannasobhanesūti nipphannabhāvena sundaresu. Sabbe hi anipphannā atthā na sobhanti. Kiccajātāti vippakatabhāvena sañjātakiccā. Akiccajātoti asañjātakicco kiccarahito nāma natthi gamanaṭṭhitasayananisajjādivasena uppajjanakadukkhavinodanabhāvato. Saṃyogaparamātveva sambhogāti imesaṃ sattānaṃ saṃbhuñjitabbavatthūni nāma pakatiyā virodhasīlānipi asaṃyogena vā asundarānipi, tāni abhisaṅkharaṇapacanasaṃyojanaparamāni veditabbāni tathā sati sambhogārahabhāvūpagamanato. Tenāha ‘‘pārivāsikaodanādīnī’’tiādi. Uṇhāpetvā paribhuñjitabbayutte paribhajjitvāti adhippāyo.
第九 林野处仙人经注释显示巴利原文
9. Araññāyatanaisisuttavaṇṇanā
255 “女婿”指女儿的丈夫,“岳父”指妻子的父亲。因此,帝释天与韦巴吉帝这两位中间人,便因苏阇的关系而成为女婿与岳父。“长期出家者”:指那些出家已久、长期受持戒律的外道出家者,故说“长期受持戒律者”。“从此处避去”:即从所站之处离去、避开。他们对功德不会生起厌逆之想,因为内心敬重功德。大多数天人都这样想:“我们过去曾亲近有德者,遵从他们的教导,积累了福业,才得以生到这里。”因此,他们对有德者生起尊重心。显示巴利原文
255. Jāmātikā vuccati dhītupati, sasuro bhariyāya pitā, tasmā ime antaravattino dve janā sakkavepacittino sujāya vasena jāmātikasasurā. ‘‘Ciradikkhitāna’’nti dikkhitvā pabbajitvā cirakālānaṃ vatasamādānavasena ito bāhirakānaṃ pabbajitānanti āha ‘‘cirasamādinnavatāna’’nti. Ito paṭikkamāti ito yathāṭhitaṭṭhānato apehi apakkama. Na paṭikkūlasaññino guṇe gāravayogato. Devā hi yebhuyyena ‘‘mayaṃ pubbe guṇavante payirupāsitvā tesaṃ ovāde ṭhatvā puññāni upacinitvā idhūpapannā’’ti guṇavantesu ādarabhāvaṃ upaṭṭhapenti.
第十 海经注释显示巴利原文
10. Samuddakasuttavaṇṇanā
256 “在轮围山大海之畔”:指环绕轮围山山脚四周的大海岸边。如同在须弥山附近,大海次第低下、次第倾斜、次第坡降,在轮围山山脚附近,大部分也是如此。所以说“在银板色的沙洲上”。“在如前所说的”:指前面紧接经文中所说的那种情形。“以苦行处”:即从苦行处的中间通过。“他们这样想”:如同经中所说“我们何不……”等,他们这样商议。显示巴利原文
256.Cakkavāḷamahāsamuddapiṭṭhiyanti cakkavāḷapabbatapādasamantā mahāsamuddatīrapiṭṭhiyaṃ. Yatheva sinerusamīpe mahāsamuddo anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, evaṃ yebhuyyena cakkavāḷapādasamīpepi. Tenāha ‘‘rajatapaṭṭavaṇṇe vālukapuline’’ti. Vuttappakārāsūti anantarasutte vuttappakārāsu. Assamapadenāti assamapadavemajjhena. Evaṃ cintayiṃsūti ‘‘yaṃ nūna maya’’ntiādinā yathā pāḷiyaṃ āgataṃ, evaṃ mantayiṃsu.
“随心所欲者”:指做任何想做的事。“恶意者”:指心怀恶念之人。这些心怀恶念者会成为敌对者,故说“恶意向的、敌对的”。“播种”:指撒下的种子,因此说“安置于田中”。显示巴利原文
Icchitakaroti yadicchitakaraṇaṃ. Duṭṭhānanti durāsayānaṃ. Te pana duṭṭhajjhāsayā viruddhā hontīti āha ‘‘duṭṭhānaṃ viruddhāna’’nti. Pavuttanti bījaṃ sandhāya vapitaṃ. Tenāha ‘‘khette patiṭṭhāpita’’nti.
「晚间饭食」:指傍晚时应取用的食物。因为这种食物可随自心意而取用,如同天神的食物一般微细,且没有沉重感,故称为「饭食」。「病苦生起」:即已生起的病患。「颤抖」:指战栗、颤抖。显示巴利原文
Sāyamāsabhattanti sāyaṃ asitabbabhojanaṃ. Yathāvāraṃ bhakkhitametaṃ devānaṃ viya sukhumaṃ guruvāsañca na hotīti ‘‘bhatta’’nti vuttaṃ. Gelaññajātanti sañjātagelaññaṃ. Vepatīti kampati pavedhati.
一、誓愿足经注疏显示巴利原文
1. Vatapadasuttavaṇṇanā
257 「誓愿」:因应当受持而称为誓愿。「足」:因彼此互不混杂的特质而应行持,故称为足。由此成为不混杂的类别,故说为「誓愿的类别」。「平等者」:由于殊胜的福德,能生起应受供养的果报,且因名声之想而自体平等,故称为「平等者」。「圆满者」:指毫无缺失等过失,在一切方面都圆满。「正受持」:指在那上面以恭敬心而行,正确地受持。「舅母」:指父亲的姊妹,而非舅父的任何妻子,这是族中年长者们所指称的。或者也可视作依舅父的亲属关系而成为妻子,如此理解时,也会把伯母等包括在内,应如此看待。显示巴利原文
257. Samādātabbato vatāni, aññamaññaṃ asaṅkarasabhāvena pabbajitabbato padāni, tato eva asaṃkiṇṇabhāgāti katvā ‘‘vatakoṭṭhāsānī’’ti vuttaṃ. Samattānīti puññavisesatāya pujjabhavaphalanibbattanena kittisaññānena ca samaṃ attāni samattāni. Paripuṇṇānīti akhaṇḍādibhāvena sabbaso puṇṇāni. Samādinnānīti tattha sakkaccakāritāya sammā ādinnāni. Mātulānīti pitubhaginī, na yā kāci mātulassa bhariyā kulajeṭṭhakānaṃ adhippetattā, bhariyāpi vā mātulasambandhato gahetabbā, tathā sati mahāpitubhariyādīnampi saṅgaho daṭṭhabbo.
“Ādi(等)”一词含摄了年长的姐姐们。“Apacitikāraka(恭敬承事者)”指对他们行迎礼之人。一个人若带着期望而布施,便不名为无羁舍;而此人并非如此,故说他是“无羁舍者”。“Vissaṭṭhacāgo(纵舍)”意为无所贪求的弃舍。犹如多行杀生者被称为“血手”,多行布施者则被称为“净手”,所以说“为应施物之布施,手常清净”。“Vossaggarata(乐于弃舍)”指对应施法之舍离心怀欢喜。“Parehi yācitabbāraha(堪受乞求)”意为值得被他人乞求,因为对所希求的利益,他能即刻施与。“Dāneneva yutta(唯以布施相应)”指一切时中唯与布施相应,因其恒常行持大施。“Dāne ca saṃvibhāge ca(于布施与分享)”显示巴利原文
Ādi-saddena jeṭṭhabhaginīnaṃ saṅgaho. Apacitikārakoti tesaṃ paccuṭṭhānakaro. Yo koci dadantopi sāpekkho deti, so muttacāgo na hoti, ayaṃ pana na evanti ‘‘muttacāgo hotī’’ti vuttaṃ. Vissaṭṭhacāgoti nirapekkhapariccāgoti attho. Yathā pāṇātipātabahulo ‘‘lohitapāṇī’’ti vuccati, tathā dānabahulo ‘‘payatapāṇī’’ti vuttoti āha ‘‘deyyadhammadānatthāya sadā dhotahattho’’ti. Vossaggaratoti deyyadhammassa pariccajane abhirato. Parehi yācitabbārahoti parehi yācituṃ yutto icchitassa atthassa tāvadeva vissajjanato. Dāneneva yuttoti sabbakālaṃ dāneneva yutto abhiṇhaṃ pavattamahādānattā. Dāne ca saṃvibhāge cāti parassa sampuṇṇaṃ katvā pariccajanasaṅkhāte dāne ca attanā paribhuñjitabbato saṃvibhajanasaṅkhāte saṃvibhāge ca rato abhirato.
《帝释名经》注释显示巴利原文
2. Sakkanāmasuttavaṇṇanā
258 “Manussabhūta”指“人中的成就者”,即于人中成就,或已获得人身。“Āvasatha”指住处:建造住所施与他人,因施与住处而称为“Vāsava(施住处者)”。此处“attha(义)”一词为原因的近义词,故说“千种原因”。此义在前文已阐明。他进行审察,拥有千个智慧之眼,故称“Sahassakkha(千眼)”。“Magha”意为财富,他拥有名为信的财富,因此称“Maghavā(摩伽婆)”。往昔行布施时未发生鼻音脱落,故称“Purindada(补邻陀多)”。能行善业,故称“Sakka(帝释天)”。显示巴利原文
258.Manussabhūtoti manussesu bhūto, manussattaṃ vā patto. Āvasathanti nivāsaṭṭhānaṃ kāretvā adāsi, tasmā vāsaṃ adāsīti vāsavo. Attha-saddo idha kāraṇapariyāyoti āha ‘‘sahassampi kāraṇāna’’nti. Svāyamattho heṭṭhā vibhāvitova. Vinicchinati, tasmā sahassaṃ paññāakkhīni etassāti sahassakkho. Maghaṃ vuccati dhanaṃ, taṃ pana saddhāsaṅkhātaṃ maghaṃ assa atthīti maghavā. Pure dānaṃ dadātīti purindado anunāsikalopaṃ akatvā. Puññāni kātuṃ sakkotīti sakko.
《摩诃梨经》注释显示巴利原文
3. Mahālisuttavaṇṇanā
259 “So”指他,即帝释天王。在应使用复数处,却用了单数。“被说”(vuccati)即言说(vacana),也就是义理。因此,“复数”(bahuvacana)即是用于多义,这便是它的含义。帝释依次实践、逐步领受那些法之后,证得帝释位;为显示那样的修行,才说“据说帝释……”等语。“在无间”是指紧邻帝释位之前的那个有身中。“那一切”即指帝释作为摩伽婆罗门青年时期的正确行道,以及藉由那道而到达帝释位,这一切。这些都已说明,因此依前已讲述的道理即可了知,这便是此中的意趣。显示巴利原文
259.Soti sakko devarājā. Bahuvacane vattabbe ekavacanaṃ vuttaṃ. Vuccatīti vacanaṃ, attho. Tasmā bahuvacaneti bahumhi attheti attho . Yathā paṭipajjanto anukkamena te dhamme samādiyitvā sakko sakkattaṃ ajjhagā, taṃ paṭipattiṃ dassetuṃ ‘‘sakko kirā’’tiādi vuttaṃ. Anantareti sakkabhāvassa atītānantare attabhāve. Taṃ sabbanti sakkassa maghamāṇavakāle sammāpaṭipattiṃ, tāya sakkabhāvūpagamanañcāti taṃ sabbaṃ. Vutto, tasmā tattha vuttanayeneva veditabboti adhippāyo.
《贫穷经》注释显示巴利原文
4. Daliddasuttavaṇṇanā
260 「Manussadaliddo」意为“人中贫者”,即于人中之困厄者。「Manussakāruñña」意为“人之悲悯”,指人中极度卑微。「Manussakapaṇa」意为“人中贫苦”,即于人中最贫困者。「Tasmiṃ ṭhāne」意为“于彼处”,指那一位天子投生之处。「视作卑劣而思惟」是说,基于他过往之事,以低劣的角度思维。「谈论」指对他人说起此事。「广说」则是详细阐明所说之义。由于他常行布施,拥有众多眷属,坐在七宝严饰的象背上,以大王的威势端坐,故受众人仰望。「Avalambanti」意为“执取”,即攀缘、依靠。他不仅仅是顶礼,反而期望独觉佛也对自己表示同等的尊重,所以经文说“他……”。「Kvāyaṃ」意为“这是谁啊?”(ko ayaṃ),是带着嫌厌心而说出。因为看见以黑色线缝合的衣物颜色异常,便说“披着麻风病人的衣服”。生于大地狱后,他遭受巨大的痛苦。显示巴利原文
260.Manussadaliddoti manussesu duggato. Manussakāruññatanti manussesu paramanihīnataṃ. Manussakapaṇoti manussesu vā paramanihīno. Tasmiṃ ṭhāneti tassa devaputtassa tasmiṃ uppajjanaṭṭhāne. Lāmakato cintentīti tassa purimavatthuṃ nissāya hīnato cintenti. Kathentīti tameva paresaṃ kathenti. Vitthārentīti vuttamatthaṃ vitthārikaṃ karonti. Sabbadā paricchijja parivārasampanno hutvā aḍḍhaṭṭharatane hatthikkhandhe mahaccarājānubhāvena nisinnattā janakāyena samullokiyamāno. Avalambantīti olambanti. Vandanamattaṃ vā nāhosi, aññadatthu paccekabuddhato attano samānādarakiriyaṃ paccāsīsati. Tena vuttaṃ ‘‘so’’tiādi. Kvāyanti ko ayanti byāpannavasena vadati. Kāḷarattehi suttehi sibbitattā vaṇṇavikāraṃ disvā ‘‘kuṭṭhicīvarāni pāruto’’ti āha. Mahāniraye nibbattitvā mahādukkhaṃ paccanubhoti. Tadanurūpapāpakammassa vipākāvasesena laddhokāsena rājagahe…pe… paṭisandhiṃ gaṇhi. Kāmañca ettha paṭisandhiggahaṇaṃ kusalakammeneva, tassa pana akusalakammassa vipākino balavabhāvato vuttaṃ ‘‘vipākāvasesenā’’ti. Tenāha ‘‘gahitakālato…pe… nikkhanto’’ti. Bhikkhāya carituṃ samatthakālato paṭṭhāya rogassa balavatāya maṃsāni…pe… patanti. Ñāṇaṃ pesetvāti vipassanāpaṭipāṭiyā bhāvanāñāṇaṃ nibbānaṃ paṭipesetvā pavattetvā. Indriyānaṃ paripakkattā satthu desanāvilāsena sotāpattiphale patiṭṭhito. Cumbaṭanti pādacumbaṭaṃ. Kuṭṭhino hi sakalapādatalaṃ mā rujīti cumbaṭaṃ katvā taṃ pādatale bandhitvā gacchanti, mattikapātiṃ bhinditvā viya tathā nihīnamanussattabhāvato cavitvā suvaṇṇapātiṃ paṭilabhanto viya devattabhāvaṃ gaṇhanto cuticittato dutiyacittavāre ādānacittakkhaṇe devaloke nibbatto.
「Maggenāgatā」意为“由道而来”,即由证得道而来、已生起者。「圣所喜戒」指圣者们所喜爱、悦意、令心欢喜的戒法。如同圣者的增上心学与增上慧学,增上戒学也全都极可爱,因此说“虽……”。然而,在此句义中,即就此入流者“有”的意义来简别而论,五戒如同见一般,于另一有中亦未被破坏。显示巴利原文
Maggenāgatāti maggādhigamanena āgatā uppannā. Ariyakantasīlanti ariyānaṃ kantaṃ manāpaṃ manoramaṃ sīladhammaṃ. Ariyānaṃ adhicittaadhipaññāsikkhā viya adhisīlasikkhāpi sabbā ativiya kantā evāti āha ‘‘kiñcāpī’’tiādi. Imasmiṃ panattheti imasmiṃ sotāpannassa bhavasaṅkhāte atthe niddhāretvā vuccamāne. Pañcasīlampi yasmā diṭṭhi viya bhavantarepi appahīnaṃ.
5. 《适悦经》注疏显示巴利原文
5. Rāmaṇeyyakasuttavaṇṇanā
261 众生在其中欢乐,故称“园”(ārāma),即令人愉悦的林园等。它们自身又令人忆念,人们以信心将自己的喜悦和悦意寄托于中,因此也称为“塔庙”(cetiya)。“人之令人愉悦性”指人的令人愉悦的特质。然而,由于具足戒等功德者,也拥有不可思议、不可衡量的威神力,所以世尊说:“不值十六分之一”。无知觉的大地之所以令人愉悦,应理解为是由于具足功德的圣者们亲近的缘故,因此说:“现在……于村中……”等。显示巴利原文
261. Āramanti ettha sattāti ārāmā, manoramā upavanādayo. Te eva cetenti ettha saddhāya attano pītisomanassaṃ sandhahantīti cetiyāti ca vuccanti. Manussaramaṇīyabhāvassāti manussānaṃ āramaṇīyabhāvassa. Tassa pana sīlādiguṇavasena acinteyyāparimeyyānubhāvatāpi hotīti bhagavā ‘‘nāgghanti soḷasi’’nti avoca. Acetanāya bhūmiyā ramaṇīyatā nāma guṇavisiṭṭhānaṃ ariyānaṃ sevanavasena veditabbāti vuttaṃ ‘‘idāni…pe… gāme vātiādimāhā’’ti.
6. 《祭祀者经》注疏显示巴利原文
6. Yajamānasuttavaṇṇanā
262 “Yajantānaṃ(祭祀者)”,即为了应施者而施与之人。在说明了此经由事由而安立之后,为作释义而说“Tadā kira(据云当时)”等语。“Aggaṃ(最胜)”,即最上之物。他们心想:“愿我们各各所得的酥油等物不要损灭”,又或“愿这些以最胜性而受持的酥油等物,不要仅仅在火中被烧掉,也不要因天人、世人以邪执而损灭”。“Takkena(以思择)”,即仅凭思择。他们说:“你们如何看待我们呢?现在请看吧,这位……已然现前了。”——作如是说以相衔接。显示巴利原文
262.Yajantānanti dakkhiṇeyyaṃ uddissa dentānaṃ. Aṭṭhuppattiko suttanikkhepoti dassetvā atthavaṇṇanaṃ kātuṃ ‘‘tadā kirā’’tiādi vuttaṃ. Agganti seṭṭhaṃ. Tehi tehi vā yathāladdhasappiādayo mā nassantu, aggabhāvena gahitāni sappiādīni kevalaṃ aggimhi jhāpanena, devā manussā micchāgāhena mā nassantu. Takkenāti takkamattena. ‘‘Kathemā’’ti amhe maññatha, idāni passatha, paccakkhato ayaṃ vo…pe… āgacchatīti āhaṃsūti yojanā.
“Upadhivipākaṃ(于依处熟果)”,意思是:果报在依处中成熟,或者,它以诸依处为果报,故称“于依处熟果”。“Vipphāravantaṃ hoti(显耀广大)”,由其果报的广大性而变得显耀。他们施与比丘僧团后,说道:“正自觉者与大梵天已如此给予教诫。”显示巴利原文
Upadhivipākanti upadhīsu vā vipaccati, upadhayo vā vipākā etassāti upadhivipākaṃ. Vipphāravantaṃ hoti vipulapakkhatāya. Bhikkhusaṅghassa adaṃsu ‘‘sammāsambuddhena mahābrahmunā ca evaṃ ovādo dinno’’ti.
7. 《礼赞佛经》注疏显示巴利原文
7. Buddhavandanāsuttavaṇṇanā
263 “Uṭṭhahā”即“起身”,意为应发起身体的精进。因此说:“vicara, loke(游化于世间)”。至于心的精进,则已被世尊修习至究竟。因此称为“vijitasaṅgāmā”,即“已战胜者”。其高度达十二由旬。而从宽度与长度来说,它超越安住,遍覆了百千俱胝由旬量的大轮围。“Pannabhārā”即已卸下重担。因此说“oropitakhandhā”(已安卸诸蕴)等。对于执取它们的补特伽罗而言,诸蕴以恒常流转之义而为重担,如经所说:“Bhārā have pañcakkhandhā(实为负担,此五取蕴)”(《相应部》3.22)。其中,烦恼与诸行是这负担的一部分。“Pannarasāya puṇṇamāya rattiṃ”,即月半第十五日的满月之夜。其意趣为:犹如在十五日满月之夜,圆满之月远离一切伴随的烦恼而璀璨生辉,同样,你的心也彻底远离一切伴随的烦恼而璀璨生辉。显示巴利原文
263.Uṭṭhahāti uṭṭhānaṃ kāyikavīriyaṃ karohi. Tenāha ‘‘vicara, loke’’ti. Cetasikavīriyaṃ pana bhagavatā matthakaṃ pāpitameva. Tenāha ‘‘vijitasaṅgāmā’’ti. Dvādasayojanikassa uccabhāvena. Vitthārato pana āyāmato ca anekayojanasatasahassaparimāṇacakkavāḷaṃ atibyāpetvā ṭhitassa. Pannabhārāti pātitabhāra. Nikkhepitabbato bhārāti āha ‘‘oropitakhandhā’’tiādi. Te hi taṃsamaṅgino puggalassa sampātanaṭṭhena bhārā nāma. Vuttañhetaṃ ‘‘bhārā have pañcakkhandhā’’ti (saṃ. ni. 3.22). Tadekadesā ca kilesābhisaṅkhārā. Pannarasāya puṇṇamāya rattinti yathā pannarasapuṇṇamāya rattiyaṃ paripuṇṇakāle upakkilesavimutto cando sobhati, evaṃ tava cittaṃ sabbaso upakkilesavimuttaṃ sobhatīti adhippāyo.
8. 《在家者礼敬经》注疏显示巴利原文
8. Gahaṭṭhavandanāsuttavaṇṇanā
264 “Puthuddisā”即“诸多方向”。哪些方向呢?即谓:“四正方向与四隅方。”此处举出隅方,亦意在表明包含上方与下方。“Bhūmivāsinoti”指依附大地而住者,由此也包含了依止树木、山岳而住的众生。“Cirarattasamāhitacitte”(长时入定的心):指经由修习近行定与安止定,且未退失禅那,故而心长时安住于定中。“Āpāṇakoṭikaṃ”即“直至命终”,以寿命为限,尽形寿。“Evamādi”(如这些等):以“等”字含摄其余福行事。依常戒而有五种,依制戒而有十种;又以 pi 字显示,据此依布萨戒也可有八种。“Dhammikehi”指合于法者,不远离法。“Pamukho”意为解脱。显示巴利原文
264.Puthuddisāti bahudisā. Kā pana tāti āha ‘‘catasso disā catasso anudisā cā’’ti. Anudisāgahaṇena cettha uddhaṃ adhopi gayhatīti ca dasseti. Bhūmivāsinoti bhūmipaṭibaddhavuttino. Etena rukkhapabbatanivāsinopi gahitā honti. Cirarattasamāhitacitteti upacārappanājhānāni uppādetvā aparihīnajjhānatāya cirakālaṃ samāhitacitte. Āpāṇakoṭikanti jīvitapariyantaṃ yāvajīvaṃ. Evamādīti ādi-saddena avasesapuññakiriyavatthūni saṅgaṇhāti. Niccasīlavasena pañcahi, niyamasīlavasena dasahi. Pi-saddena tato katipayehi uposathasīlavasena aṭṭhahipīti dasseti. Dhammikehīti dhammato anapetehi. Pamukhoti pamokkho.
9. 《礼敬导师经》注疏显示巴利原文
9. Satthāravandanāsuttavaṇṇanā
265 “Brahmajāṇuko”(梵膝者):指将右膝跪地作礼的人,因能现起那种姿态而被称为梵膝者。由于应被供养,故名为“夜叉”,即应恭敬者。同样地,正因此特殊礼敬的相应,帝释天说:“那位夜叉即是帝释天。”摩偷利问及这应受礼敬的对象时,便说道:“那位夜叉叫什么名字?”“Guṇanemittakehi”(依功德而得名):即以功德为因。诸佛名号其数无量,而这些名号皆唯依功德而立,因佛功德无量。正如所说:显示巴利原文
265.Brahmajāṇukoti dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ ṭhapetvā vandamāno brahmajāṇuko nāma tathābhūto hutvā. Yajitabbato yakkho, pūjanīyo. Evaṃ pūjāvisesayogato sakkoti āha ‘‘so yakkhoti so sakko’’ti. Sakkassa namakkārabhājanabhūtañhi pucchanto mātali ‘‘ko nāma so yakkho’’ti āha. Guṇanemittakehīti guṇahetukehi anantāni hi buddhānaṃ nāmāni, tāni ca kho sabbānipi guṇanemittakāneva. Anantaguṇattā. Vuttañhetaṃ –
“具德大仙的名号不可计量;纵有千名,亦皆依功德而安立。”
显示巴利原文 ‘‘Asaṅkhyeyyāni nāmāni, saguṇena mahesino;
因此,「anomanāma(非卑劣之名)」意指具足圆满功德的名字。「Samatikkamena(以善超越)」指通过如理彻底断除的方式而超越。对烦恼怨敌的舍离与灭尽,称为「损减」,从应当乐于安住于此的意义来说,这就是他们的乐园,所以他们被称为「乐损减者」。因此他说:「乐于摧毁轮回」。显示巴利原文
Guṇena nāmamuddheyyaṃ, api nāmasahassato’’ti. –
因此,「anomanāma(非卑劣之名)」意指具足圆满功德的名字。「Samatikkamena(以善超越)」指通过如理彻底断除的方式而超越。对烦恼怨敌的舍离与灭尽,称为「损减」,从应当乐于安住于此的意义来说,这就是他们的乐园,所以他们被称为「乐损减者」。因此他说:「乐于摧毁轮回」。显示巴利原文
Tasmā anomanāmanti paripuṇṇaguṇanāmanti attho. Samatikkamenāti sammā samucchindanavasena atikkamanena. Kilesārīnaṃ apetacayoti apacayo, so āramitabbaṭṭhena ārāmo etesanti apacayārāmā. Tenāha ‘‘vaṭṭaviddhaṃsane ratā’’ti.
10. 《礼敬僧伽经》注疏显示巴利原文
10. Saṅghavandanāsuttavaṇṇanā
266 「腐烂身卧者」:这是句义的连接——因为他曾躺在母亲的身体,也就是那个腐臭的身体里;或者是因为把自己的腐臭之身就当作身体,覆盖般地依附于此而安卧,所以称为「腐烂身卧者」。而「在这个死尸中」:是说这些人曾在一个叫做母胎、不净、恶臭、可厌、令人厌恶的死尸里,沉没了十个月。对于他们,你到底在羡慕什么呢?这是句义的连接。「我称扬他们的这种行持」:我称扬这些仙人们的这一正确行道。现在,为了开示那种行持,才说「他们不把谷物存入仓廪」。他们不把谷物放进仓库里,也因为确实没有可存放的东西。因此他说:「因为这些仙者没有谷物。」「享用他人已备之物」:即他人已经取得,并为他们煮熟、做好的食物。他们是「依乞食威仪而住者」,意即以托钵乞食的威仪而行。显示巴利原文
266.Pūtimhi dehe mātu sarīre sayanato, attano eva vā pūtidehaṃ sarīraṃ tasmiṃ ṭhitatāya avattharitvā sayanato pūtidehasayāti yojanā. Kuṇapamheteti ete manussā asuciduggandhajegucchapaṭikkūle mātukucchisaṅkhāte kuṇapasmiṃ dasa māse nimuggā. Tesaṃ kinnāma tvaṃ pihayasīti yojanā. Etesaṃ etaṃ vihayāmīti etesaṃ isīnaṃ etaṃ sammāpaṭipattiṃ vihayāmi. Idāni taṃ paṭipattiṃ dassetuṃ ‘‘na te saṃ koṭṭhe opentī’’ti vuttaṃ. Dhaññaṃ koṭṭhe na pakkhipanti pakkhipitabbassa ca abhāvato. Tenāha ‘‘na hi etesaṃ dhañña’’nti. Paresaṃ niṭṭhitanti paresaṃ gahitaṃ santakaṃ tesaṃ pākāya niṭṭhitaṃ. Bhikkhācāravattenāti piṇḍācariyāya. Esamānā pariyesantā. Evaṃ pariyiṭṭhena. Yāpenti, na esanti anesanaṃ. Susamādinnasundaravatāti suṭṭhu samādinnasobhanavatā.
“如此,常宣说善说之语者”:这句是说,依凭教理之业处与观之业处的功德定量,他们唯以宣说善说为常法。他们以圣者般的寂静而保持默然。由此,内心达到极度的寂静,安然安住。那些执持刀杖、有触犯等过失者,因为远离了由执持刀杖等因所生的烦恼热恼,故为寂灭者。因此说“他们是放下了刀杖者”。于有取著者当中,他们则是无取著,亦即远离了那些执取。因此才说“有与胎……”等等。显示巴利原文
Evaṃ subhāsitabhāsinoti ganthadhuravipassanādhurānaṃ vasena guṇaparimāṇasubhāsitasseva bhāsanasīlā . Ariyena tuṇhībhūtena tuṇhībhūtā. Tato eva manassa sātisayaṃ samañcarā. Gahitadaṇḍesu parāmāsādipayuttesu daṇḍādānādihetu uppajjanakakilesapariḷāhābhāvato nibbutā. Tenāha ‘‘vissaṭṭhadaṇḍā’’ti. Sādānesūti sabhavādānesu. Anādānāti tabbirahitā. Tenāha ‘‘bhavayonī’’tiādi.
3. 第三品显示巴利原文
3. Tatiyavaggo
1. 断除经注释显示巴利原文
1. Chetvāsuttavaṇṇanā
267 此义已在前面的《天子相应》注释中说明。显示巴利原文
267.Vuttatthameva heṭṭhā devaputtasaṃyuttavaṇṇanāyaṃ.
3. 丑陋经注释显示巴利原文
3. Dubbaṇṇiyasuttavaṇṇanā
268 268.「丑陋、难看、容貌畸形」(dubbaṇṇo duddasiko virūpavaṇṇo):指外表丑恶、相貌难看、外形扭曲。「矮小」(okoṭimako):由于身材短小,所以被称为下劣矮小者。其实这不过是帝释天所安立的一个名字,并不是真有那么一个夜叉。因此,经文才说“一位色界梵天”(eko rūpāvacarabrahmā)。既然如此,他为什么要以那样的形象出现呢?于是解释说“据说帝释天”(sakko kira)。可是,凭什么知道“他是色界梵天,而不是被驱逐的夜叉”呢?为了说明这层合理性,注释才引用“而被驱逐的夜叉等”(avaruddhakayakkhā panā)这段文字。他听到了天众的那些话。「以粗恶的行为」(pharusena):也就是面对“到底是谁坐在我的座位上?”这样的质问,他没有生起不忍,安住于忍耐之中(khantiyaṃ ṭhatvā)。「强有力的心之造作」(balavacittīkāraṃ):指极为深重的敬意与尊崇。「以极谦卑之行」(nīcavuttiyā):当表现出最谦卑的举止和极调柔的态度时,帝释天由于自身这样的行仪成就,无法再坐在帝释天的座位上,也无法再显现自己的身相,于是就隐没不见了。「我是心被破坏者」(upahatacittomhī):由于完全不具备忍耐、慈爱与悲悯的本性,对他人的心被破坏了——帝释天这是在说出他自己原本的本性。「随嗔怒转」(kodhavase vattetuṃ):它的意思是,要让别人随嗔怒的驱使而转,那是很不容易做到的;实际上,是我不让嗔怒随着它自己的意思来驱使我。这才是此处的意趣。「我不久嗔」(ciraṃ na kujjhāmi):假如我偶尔生起了嗔怒,我也不会顺着那个嗔怒而长久地嗔怒下去。「我不怀恨」(na upanayhāmi):意思是,如果内心生起了嗔怒,我会立刻把它调伏下来。这就是我先前早已圆满做到的誓愿。显示巴利原文
268.Dubbaṇṇo duddasiko virūpavaṇṇo. Okoṭimakoti rassabhāvena avarakoṭimako. Sakkena gahitanāmamevetaṃ, na pana so tathārūpo koci yakkho. Tenāha ‘‘eko rūpāvacarabrahmā’’ti. Yadi evaṃ kasmā so tathārūpo hutvā āgatoti āha ‘‘sakko kirā’’ti. Kathaṃ panettha ñāyati ‘‘so eko rūpāvacarabrahmā, na paneso avaruddhakayakkho’’ti yuttiṃ dassento ‘‘avaruddhakayakkhā panā’’tiādimāha. Devānaṃ vacanaṃ sutvā. Pharusenāti pharusasamācārena. ‘‘Ko nāma mayhaṃ āsane sannisinno’’ti akkhantiṃ anuppādento khantiyaṃ ṭhatvā. Balavacittīkāranti garutaraṃ sakkārabahumānaṃ. Nīcavuttiyāti paramanipaccakāre suvūpasamane ca dassiyamāne. Sakkassa tāya eva ācārasampattiyā sakkāsane ṭhātuṃ, attano ca āvikātuṃ asakkonto antaradhāyi. Upahatacittomhīti khantimettānuddayāsabbhāvato parasmiṃ upahatacittomhīti sakko attano sabhāvaṃ vadati. Kodhavase vattetunti kodhena attano vase nibbattetuṃ na sukaromhi, atha kho kodhaṃ mayhaṃ vase na vattemīti adhippāyo. Ciraṃ na kujjhāmīti yadi me kadāci kodho uppajjeyya, taṃ kodhaṃ anuvattento cirakālaṃ na kujjhāmi . Na upanayhāmīti anto sace me kodho uppajjeyya, khippameva ca naṃ paṭivineyyanti taṃ me pubbeva vataṃ paripūritaṃ.
3. 《商婆罗幻术经》注释显示巴利原文
3. Sambarimāyāsuttavaṇṇanā
269 「患病者」:指他有疾病,故称患病者。「教导」:即教授、训诫。商婆罗是阿修罗幻术的始祖,一位远古的阿修罗王。针对他才说了「如同商婆罗」等偈颂。同样,其他幻术师在施展幻术后,也会如此遭受煎熬。「诽谤造成的障碍」:若请求宽恕,这种障碍便会消失,事情即可恢复常态。因此说「这样他才能获得安宁」。「因此」:指由于韦巴吉帝没有传授「商婆罗明咒」而欺骗了他。「未那样做」:即没有将仙人们带去,也没有完成那些应当通过请求宽恕来达成的事情。显示巴利原文
269.Ābādhikoti ābādho assa atthīti ābādhiko. Vācesīti sikkhāpesi. Sambaro nāma asuramāyāya ādipuriso purātano asurindo. Taṃ sandhāyāha ‘‘yathā sambaro’’tiādi. Evaṃ paccati aññopi māyāvī māyaṃ payojetvā. Upavādantarāyo nāma khamāpane sati vigacchati, pākatikameva hotīti āha ‘‘evamassa phāsubhaveyyā’’ti. Tenāti vepacittinā sambaravijjāya adānena vañcitattā. Tathā akatvāti isīnaṃ santikaṃ netvā khamāpanavasena kātabbaṃ akatvā.
4. 《消尽经》注释显示巴利原文
4. Accayasuttavaṇṇanā
270 「他们发起」:指他们相互使用了粗暴的言语。所以经文说「他们起了诤论」,意指他们发生了争吵。「逾越的话语」:即逾越了言语的防护而说出的话。因为当过错被指出时,彼此若能原谅对方、接受对方的宽恕,这个过错便会消弭。所以注释说「不接受对方的谅解,即不宽恕」。「让他服从你们的管束」:经文说,不要亲近他,要使他成为任你们处置的人。「朋友法」:此处省略了后半部分构词,只作「朋友」,但实际意谓「于友法之中」。「具格词」:即以「以朋友们」这一具格形式,表达位置格的意义。故注释释为「在朋友们当中」。犹如已生起之法,其自相变异则称为「老」;同理,前面所说的「朋友」状态一旦被颠覆,便称作「非友法」。显示巴利原文
270.Sampayojesunti aññamaññaṃ vācasikaṃ pharusaṃ payojesuṃ. Tenāha ‘‘kalahaṃ akaṃsū’’ti, vivādaṃ akaṃsūti attho. Atikkammavacananti vacīsaṃvaraṃ atikkamitvā vacanaṃ. Yasmā accaye desiyamāne taṃ khīṇayati aññamaññassa khamamānassa khamanaṃ paṭiggaṇhato, tasmā vuttaṃ ‘‘nappaṭigaṇhātīti na khamatī’’ti. Tumhākaṃ vase vattatu, visevitaṃ akatvā yathākāmakaraṇīyo hotu. Mittadhammo idha uttarapadalopena ‘‘mitto’’ti vuttoti āha ‘‘mittadhamme’’ti. Karaṇavacananti ‘‘mittehī’’ti karaṇavacanaṃ bhummatthe. Tenāha ‘‘mittesū’’ti. Yathā nibbattasabhāvassa bhāvato aññathattaṃ jarā, evaṃ mittabhāvato vuttavipariyāyo amittadhammo jarāpariyāyena vutto. Agārayhaṃ anavajjaṃ sabbaso pahīnakilesaṃ. Tenāha ‘‘khīṇāsavapuggala’’nti.
5. 《无嗔经》注释显示巴利原文
5. Akkodhasuttavaṇṇanā
271 「Kodho tumhe mā abhibhavī」(勿让嗔征服你们)此中,是指修习忍耐、慈、悲等对治法,使自身不为嗔所征服。的确,具足这些法的人即能征服嗔,故说「tumheva kodhaṃ abhibhavatha. Kujjhantānaṃ mā paṭikujjhitthā」(你们应当征服嗔,莫对忿怒者还以怒)。「Paṭipadā」(行道)便是此修习方法。「Mettā」(慈)指达至安止定的慈,其近行定即是慈的初阶。于任何事物皆不施以伤害,故称为「avihiṃsā」(无害)。「Karuṇā」(悲)应理解为达至安止定的悲,其近行定即是悲的初阶。「Lāmakajanaṃ」(低劣之人)指那些对忍耐等法缺乏如理作意、行为应受谴责、所交往亦为卑劣之人。透过诸缘的清净,当嗔被制服时,它便征服了此人;对于此人,嗔应藉由如理思惟及修习之力予以彻底断除。显示巴利原文
271.Kodho tumhe mā abhibhavīti ettha kodhena anabhibhavanīyattaṃ khantimettākaruṇāditappaṭipakkhadhammaparibrūhanena . Tathā hi taṃsamaṅgino kodho abhibhuyyatīti āha ‘‘tumheva kodhaṃ abhibhavatha. Kujjhantānaṃ mā paṭikujjhitthā’’ti. Paṭipadāti esā paṭipatti. Mettāti appanāppattā mettā. Tadupacāro mettāpubbabhāgo. Na vihiṃsati kiñci etāyāti avihiṃsā. Karuṇāti appanāppattakaruṇā veditabbā. Tadupacāro karuṇāpubbabhāgo. Lāmakajananti khantiādīsu yonisomanasikārābhāvena gārayhasamācārasamāyogena ca nihīnaṃ janaṃ. Paccayaparisuddhiyā kodho abhimaddamāno puggalaṃ abhimaddati, tassa so paṭisaṅkhānabhāvanābalehi sammadeva pahātabboti.