《众多经》
1. Sambahulasuttavaṇṇanā
157157. 第三品第一经的注释中,“以乱发髻”指的是用发结扎成的头巾。“穿着带蹄的羚羊皮”是指把一件带蹄的羚羊皮当裙子穿,另一件披在身上。“优昙婆罗杖”是为了显示少欲,拿了一根稍微弯曲的优昙婆罗杖。“他这样说”:世间人对婆罗门的话是会听从的,在婆罗门当中出家人受尊敬,在出家人当中长老受尊敬。于是他扮成出家长老的模样,走近那些精进修行的比丘们,举起手说了“尊者们年轻”等话。“弯着身子”:用下巴撞胸口,使身体俯下去。“伸出舌头”:把杂色的大舌头伸出来,上下左右都摇动。“三叉的”:就是有三个叉。“额纹”:就是蹙额,指额头上皱起三道纹。“离去”:说完“你们不听智者们的话,自己将会在油锅里被煮”,就选了一条路走了。第一。
157. Tatiyavaggassa paṭhame jaṭaṇḍuvenāti jaṭācumbaṭakena. Ajinakkhipanivatthoti sakhuraṃ ajinacammaṃ ekaṃ nivattho ekaṃ pāruto. Udumbaradaṇḍanti appicchabhāvappakāsanatthaṃ īsakaṃ vaṅkaṃ udumbaradaṇḍaṃ gahetvā. Etadavocāti loke brāhmaṇassa vacanaṃ nāma sussūsanti, brāhmaṇesupi pabbajitassa, pabbajitesupi mahallakassāti mahallakabrāhmaṇassa pabbajitavesaṃ gahetvā padhānabhūmiyaṃ kammaṃ karonte te bhikkhū upasaṅkamitvā hatthaṃ ukkhipitvā etaṃ ‘‘daharā bhavanto’’tiādivacanaṃ avoca. Okampetvāti hanukena uraṃ paharanto adhonataṃ katvā. Jivhaṃ nillāletvāti kabaramahājivhaṃ nīharitvā uddhamadho ubhayapassesu ca lāletvā. Tivisākhanti tisākhaṃ. Nalāṭikanti bhakuṭiṃ, nalāṭe uṭṭhitaṃ valittayanti attho. Pakkāmīti tumhe jānantānaṃ vacanaṃ akatvā attanova tele paccissathāti vatvā ekaṃ maggaṃ gahetvā gato. Paṭhamaṃ.
2. 萨米提经的注释
2. Samiddhisuttavaṇṇanā
158158. 在第二经中,“我确实得到了利益,我确实善得”:因为获得了这样的导师、法以及同梵行者,所以这是我的利益,这是我的善得。据说这位尊者后来为了思惟根本业处,心想“我要证得阿拉汉果”,便先取了一个令人愉悦的业处,随念佛陀、法、僧伽的功德,使心变得柔适合用,让心欢喜、满足之后坐下。那时他生起了这样的想法。“他走近”:意思是“这位萨米提比丘取了一个令人愉悦的业处后坐着,样子就像坐着一样,在他还没有取根本业处、证得阿拉汉果之前,我要给他制造障碍”,于是走近了。“你去吧”:导师遍观整个赡部洲,看到“就在那个地方,他的业处会变得适合”,所以这样说。“我的念与慧已了知”:意思是我已了知念与慧。“你尽管造作色相吧”:意思是尽管造作许多令人恐惧的色相吧。“你伤害不了我”:意思是你既不能使我颤动,也不能使我动摇。第二经终。
158. Dutiye lābhā vata me, suladdhaṃ vata meti evarūpassa satthu ceva dhammassa ca sabrahmacārīnañca laddhattā mayhaṃ lābhā mayhaṃ suladdhanti. So kirāyasmā pacchā mūlakammaṭṭhānaṃ sammasitvā ‘‘arahattaṃ gahessāmī’’ti pāsādikaṃ tāva kammaṭṭhānaṃ gahetvā buddhadhammasaṅghaguṇe āvajjetvā cittakallataṃ uppādetvā cittaṃ hāsetvā tosetvā nisinno. Tenassa evamahosi. Upasaṅkamīti ‘‘ayaṃ samiddhi bhikkhu pāsādikaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā nisinnasadiso, yāva mūlakammaṭṭhānaṃ gahetvā arahattaṃ na gaṇhāti, tāvassa antarāyaṃ karissāmī’’ti upasaṅkami. Gaccha tvanti satthā sakalajambudīpaṃ olokento ‘‘tasmiṃyeva ṭhāne tassa kammaṭṭhānaṃ sappāyaṃ bhavissatī’’ti addasa, tasmā evamāha. Satipaññā ca me buddhāti mayā sati ca paññā ca ñātā. Karassu rūpānīti bahūnipi vibhiṃsakārahāni rūpāni karassu. Neva maṃ byādhayissasīti maṃ neva vedhayissasi na kampassesi. Dutiyaṃ.
《果提咖经》的注释
3. Godhikasuttavaṇṇanā
159159. 在第三经中,“仙吞山旁”是指名为仙吞山的山旁边。“黑色岩石上”是指在黑色的岩石上。“暂时的心解脱”:在每一次入定的刹那,心从对立的烦恼法中解脱出来,同时又专注于所缘,因此世间等至就称为暂时的心解脱。“触证”是指获得。“退失”:为什么直到第六次都还会退失?因为有病的缘故。据说长老由于风、胆、痰等所导致的潜藏疾病,无法圆满适合修定的资助法,对于每一次入定所得的等至都会退失。
159. Tatiye isigilipasseti isigilissa nāma pabbatassa passe. Kāḷasilāyanti kāḷavaṇṇāya silāyaṃ. Sāmayikaṃ cetovimuttinti appitappitakkhaṇe paccanīkadhammehi vimuccati, ārammaṇe ca adhimuccatīti lokiyasamāpatti sāmayikā cetovimutti nāma. Phusīti paṭilabhi. Parihāyīti kasmā yāva chaṭṭhaṃ parihāyi? Sābādhattā. Therassa kira vātapittasemhavasena anusāyiko ābādho atthi, tena samādhissa sappāye upakārakadhamme pūretuṃ na sakkoti, appitappitāya samāpattiyā parihāyati.
“我干脆拿刀来吧。”据说他这样想:因为禅那退失的人临终时,投生的去向不确定;禅那没有退失的人,去向确定,会投生到梵天界,所以他想拿刀。“走近”——“这位沙门想拿刀,而拿刀这种事,只有对身体和生命都不眷恋的人才做得出来。像这样对身体和生命都不眷恋的人,思惟根本业处之后,连阿拉汉果也有能力证得。可是,如果我去阻拦他,他不会停手;如果导师阻拦他,他就会停手。”于是他像是真心为长老好一样,朝世尊那里走去。
Yaṃnūnāhaṃ satthaṃ āhareyyanti so kira cintesi, yasmā parihīnajjhānassa kālaṅkaroto anibaddhā gati hoti, aparihīnajjhānassa nibaddhā gati hoti, brahmaloke nibbattati, tasmā satthaṃ āharitukāmo ahosi. Upasaṅkamīti – ‘‘ayaṃ samaṇo satthaṃ āharitukāmo, satthāharaṇañca nāmetaṃ kāye ca jīvite ca anapekkhassa hoti. Yo evaṃ kāye ca jīvite ca anapekkho hoti, so mūlakammaṭṭhānaṃ sammasitvā arahattampi gahetuṃ samattho hoti, mayā pana paṭibāhitopi esa na oramissati, satthārā paṭibāhito oramissatī’’ti therassa atthakāmo viya hutvā yena bhagavā tenupasaṅkami.
“燃烧”就是正在燃烧。“我礼拜您的双足,具眼者”意思是:具足五眼的具眼者,我礼拜您的双足。“持光辉者”就是具有威神之力的人。“未达意”就是还没有证得阿拉汉果。“有学”就是还在修学戒等学处、还有应作之事的人。“在众人中闻名”就是在众人中广为人知。“刀已经拿来了”:据说长老说:“我要这条命还有什么用?”于是仰面躺下,用刀割开喉咙。剧烈的苦受随之生起。长老镇伏了那些感受,又去观照那感受本身,提起正念,思惟根本业处,证得阿拉汉果,成为等首而入般涅槃。所谓“等首”,有三种:威仪等首、病等首、命等首。
Jalāti jalamānā. Pāde vandāmi cakkhumāti pañcahi cakkhūhi cakkhumā tava pāde vandāmi. Jutindharāti ānubhāvadharā. Appattamānasoti appattaarahatto. Sekhoti sīlādīni sikkhamāno sakaraṇīyo. Jane sutāti jane vissutā. Satthaṃ āharitaṃ hotīti thero kira ‘‘kiṃ mayhaṃ iminā jīvitenā’’ti? Uttāno nipajjitvā satthena galanāḷiṃ chindi, dukkhā vedanā uppajjiṃsu. Thero vedanaṃ vikkhambhetvā taṃyeva vedanaṃ pariggahetvā satiṃ upaṭṭhapetvā mūlakammaṭṭhānaṃ sammasanto arahattaṃ patvā samasīsī hutvā parinibbāyi. Samasīsī nāma tividho hoti iriyāpathasamasīsī, rogasamasīsī, jīvitasamasīsīti.
在这里,如果有人决意保持站立等某种姿势,然后开始修观,心想“我要在不破坏这个姿势的情况下证得阿拉汉果”,那么他证得阿拉汉果和破坏姿势就在同一瞬间发生。这叫作威仪等首。如果有人患上眼病等某种疾病,然后开始修观,心想“我要在不起身离开这个病的情况下证得阿拉汉果”,那么他证得阿拉汉果和从疾病中痊愈就在同一瞬间发生。这叫作病等首。不过有些人认为,就在那种姿势和那种疾病当中直接般涅槃,也算这里的等首。如果一个人的漏尽和命尽在同一瞬间发生,这叫作命等首。也有这样的说法:“对于一个人,漏的彻底灭尽和命的彻底灭尽不分先后、同时发生,这个人就称为等首。”
Tattha yo ṭhānādīsu iriyāpathesu aññataraṃ adhiṭṭhāya – ‘‘imaṃ akopetvāva arahattaṃ pāpuṇissāmī’’ti vipassanaṃ paṭṭhapeti, athassa arahattappatti ca iriyāpathakopanañca ekappahāreneva hoti. Ayaṃ iriyāpathasamasīsī nāma. Yo pana cakkhurogādīsu aññatarasmiṃ sati – ‘‘ito anuṭṭhitova arahattaṃ pāpuṇissāmī’’ti vipassanaṃ paṭṭhapeti, athassa arahattappatti ca rogato vuṭṭhānañca ekappahāreneva hoti. Ayaṃ rogasamasīsī nāma. Keci pana tasmiṃyeva iriyāpathe tasmiñca roge parinibbānavasenettha samasīsitaṃ paññāpenti. Yassa pana āsavakkhayo ca jīvitakkhayo ca ekappahāreneva hoti. Ayaṃ jīvitasamasīsī nāma. Vuttampi cetaṃ – ‘‘yassa puggalassa apubbaṃ acarimaṃ āsavapariyādānañca hoti jīvitapariyādānañca, ayaṃ vuccati puggalo samasīsī’’ti (pu. pa. 16).
在这里,有两种“首”:转起首和烦恼首。其中,转起首就是命根,烦恼首就是无明。在这两者当中,命根被死心耗尽,无明被道心耗尽。这两种心不可能同时生起。不过,道心之后紧接着是果心,果心之后紧接着是有分心,从有分心出来之后是省察。这种省察可能圆满,也可能不圆满。即使有人用锋利的刀砍断自己的头,也必定会生起一个或两个省察的转起;只是因为心识转换极其迅速,漏尽和命尽看起来就好像在同一刹那发生。
Ettha ca pavattisīsaṃ kilesasīsanti dve sīsāni. Tattha pavattisīsaṃ nāma jīvitindriyaṃ, kilesasīsaṃ nāma avijjā. Tesu jīvitindriyaṃ cuticittaṃ khepeti, avijjā maggacittaṃ. Dvinnaṃ cittānaṃ ekato uppādo natthi. Maggānantaraṃ pana phalaṃ, phalānantaraṃ bhavaṅgaṃ, bhavaṅgato vuṭṭhāya paccavekkhaṇaṃ, taṃ paripuṇṇaṃ vā hoti aparipuṇṇaṃ vā. Tikhiṇena asinā sīse chijjantepi hi eko vā dve vā paccavekkhaṇavārā avassaṃ uppajjantiyeva, cittānaṃ pana lahuparivattitāya āsavakkhayo ca jīvitapariyādānañca ekakkhaṇe viya paññāyati.
把渴爱连根拔起:以无明为根,用阿拉汉道把渴爱连同它的根一起铲除。已寂灭:以无余涅槃而寂灭。
Samūlaṃ taṇhamabbuyhāti avijjāmūlena samūlakaṃ taṇhaṃ arahattamaggena uppāṭetvā. Parinibbutoti anupādisesanibbānena parinibbuto.
“翻转的蕴”是指翻转过来的蕴。“躺卧”是指仰面躺着。不过,长老虽然仰面而卧,但因为他习惯右侧卧,所以头还是转向右边停在那里。“烟雾弥漫”是指弥漫着烟雾的状态。因为就在那一刻,像烟云、像暗云一样升起了。“识正在搜寻”是指正在寻找结生心。“无有住立”是指以未住立的结生识,也就是未住立之因。“如木苹果般黄色的大琴”是指像成熟的木苹果那样黄色的金色大琴。“取来”是指放在腋下。“走近”:他心里想“我不知道果提咖长老投生到了哪里,问了沙门乔达摩之后就能没有疑惑”,于是化作小男孩的模样走近。“没有找到”就是没有看见。“为悲伤所侵袭”是指被悲伤触及。“脱落滑下”是指掉落在脚背上。第三经结束。
Vivattakkhandhanti parivattakkhandhaṃ. Semānanti uttānaṃ hutvā sayitaṃ hoti. Thero pana kiñcāpi uttānako sayito, tathāpissa dakkhiṇena passena paricitasayanattā sīsaṃ dakkhiṇatova parivattitvā ṭhitaṃ. Dhūmāyitattanti dhūmāyitabhāvaṃ. Tasmiṃ hi khaṇe dhūmavalāhakā viya timiravalāhakā viya ca uṭṭhahiṃsu. Viññāṇaṃ samanvesatīti paṭisandhicittaṃ pariyesati. Appatiṭṭhitenāti paṭisandhiviññāṇena appatiṭṭhitena, appatiṭṭhitakāraṇāti attho. Beluvapaṇḍuvīṇanti beluvapakkaṃ viya paṇḍuvaṇṇaṃ suvaṇṇamahāvīṇaṃ. Ādāyāti kacche ṭhapetvā. Upasaṅkamīti ‘‘godhikattherassa nibbattaṭṭhānaṃ na jānāmi, samaṇaṃ gotamaṃ pucchitvā nikkaṅkho bhavissāmī’’ti khuddakadārakavaṇṇī hutvā upasaṅkami. Nādhigacchāmīti na passāmi. Sokaparetassāti sokena phuṭṭhassa. Abhassathāti pādapiṭṭhiyaṃ patitā. Tatiyaṃ.
《七年追逐经》的注释
4. Sattavassānubandhasuttavaṇṇanā
160第四偈中说的“七年”,是指觉悟之前六年,加上觉悟之后一年。所谓“寻求过失”,就是一直盯着看有没有可乘之机,心里想:“只要我在沙门乔达摩的身体行为等方面看到任何不妥当的地方,我就要指责他。”所谓“找不到”,就是连车轮扬起微尘那么细小的过失都看不到。因此说:
160. Catutthe satta vassānīti pure bodhiyā chabbassāni, bodhito pacchā ekaṃ vassaṃ. Otārāpekkhoti ‘‘sace samaṇassa gotamassa kāyadvārādīsu kiñcideva ananucchavikaṃ passāmi, codessāmi na’’nti evaṃ vivaraṃ apekkhamāno. Alabhamānoti rathareṇumattampi avakkhalitaṃ apassanto. Tenāha –
“七年之中,我步步紧随世尊;
然彼具念的正觉者,我终无隙可乘。”
‘‘Satta vassāni bhagavantaṃ, anubandhiṃ padāpadaṃ; Otāraṃ nādhigacchissaṃ, sambuddhassa satīmato’’ti. (su. ni. 448);
他走上前去,是心里想着“今天我要抓住沙门乔达摩的把柄,然后离开”,于是就上前去了。
Upasaṅkamīti ‘‘ajja samaṇaṃ gotamaṃ atigahetvā gamissāmī’’ti upasaṅkami.
“你在禅修吧”——他是在说“你正坐着专心禅修,而不是胡思乱想”。
“你是不是输了钱财”——你是输了一百还是输了一千?
“你是不是在村里犯了罪”——难道你在村里犯了不可饶恕的恶行,以至于不敢面对别人的脸,只能在树林里游荡?
“能交朋友”——指能建立朋友关系。
Jhāyasīti jhāyanto avajjhāyanto nisinnosīti vadati. Vittaṃ nu jīnoti sataṃ vā sahassaṃ vā jitosi nu. Āguṃ nu gāmasminti, kiṃ nu antogāme pamāṇātikkantaṃ pāpakammaṃ akāsi, yena aññesaṃ mukhaṃ oloketuṃ avisahanto araññe vicarasi? Sakkhinti mittabhāvaṃ.
“挖掉之后”,就是挖开以后。“有贪的渴爱”,指的是被称为有贪的渴爱。“我无漏而禅修”,意思是断尽了渴爱之后,以两种禅那来禅修。“放逸者的亲戚”,这是在称呼魔罗。因为世间一切放逸的人,他确实是他们的亲戚。
Palikhāyāti khaṇitvā. Bhavalobhajappanti bhavalobhasaṅkhātaṃ taṇhaṃ. Anāsavo jhāyāmīti nittaṇho hutvā dvīhi jhānehi jhāyāmi. Pamattabandhūti māraṃ ālapati. So hi yekeci loke pamattā, tesaṃ bandhu.
如果已经觉知了道,意思就是如果你已经觉知了道。走开,就是离去。不死之处,就是死亡没有立足之地的涅槃。到彼岸者,指已经到达彼岸的人,也称到彼岸者;将要到达彼岸的人、想要到达彼岸的人,同样称为到彼岸者。
Sace maggaṃ anubuddhanti yadi tayā maggo anubuddho. Apehīti apayāhi. Amaccudheyyanti maccuno anokāsabhūtaṃ nibbānaṃ. Pāragāminoti yepi pāraṃ gatā, tepi pāragāmino. Yepi pāraṃ gacchissanti, yepi pāraṃ gantukāmā, tepi pāragāmino.
“歪曲的”指魔罗的歪曲。“被颠倒奉行的”指与正理相违的奉行:有人说“人的寿命短,日夜流逝”,另有人却说“人的寿命长,日夜不流逝”——诸如此类,便是颠倒的理由。“挣扎乱动”指在各个时候显现为象王、蛇形等形象。“令人厌离的”指令人厌倦、令人不满的。
Visūkāyikānīti māravisūkāni. Visevitānīti viruddhasevitāni, ‘‘appamāyu manussānaṃ, accayanti ahorattā’’ti vutte. ‘‘Dīghamāyu manussānaṃ, nāccayanti ahorattā’’tiādīni paṭilomakāraṇāni. Vipphanditānīti, tamhi tamhi kāle hatthirājavaṇṇasappavaṇṇādidassanāni. Nibbejanīyāti ukkaṇṭhanīyā.
在“围绕随行”等说法里,虽然用的是过去时,但意思要按假设的方式理解。这里说的是:就像一只乌鸦看见一块颜色像肥肉的石头,心想“也许这里能找到软的东西,也许有点滋味”,就绕着它走,结果在那里根本得不到什么滋味,于是乌鸦就从那儿飞走,离开那块石头。同样,我们就像那只乌鸦,靠近了像石头一样的乔达摩,却得不到乐味,也得不到亲近交情,于是厌离乔达摩而离开。第四。
Anupariyagātiādīsu kiñcāpi atītavacanaṃ kataṃ, attho pana vikappavasena veditabbo. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā medavaṇṇaṃ pāsāṇaṃ vāyaso disvā – ‘‘api nāmettha muduṃ vindeyyāma, api assādo siyā’’ti anuparigaccheyya, atha so tattha assādaṃ alabhitvāva vāyaso etto apakkameyya, tato pāsāṇā apagaccheyya, evaṃ mayampi so kāko viya selaṃ gotamaṃ āsajja assādaṃ vā santhavaṃ vā alabhantā gotamā nibbinditvā apagacchāma. Catutthaṃ.
5. 《魔女经》的注释
5. Māradhītusuttavaṇṇanā
161第五句里的“未说”,这个“未”只是个语气词,实际意思是“说了之后”。也有版本写作“使说后”。“他们走近”:就像牧牛童用棍子在地上画了线后,极度愁闷地坐着,心想:“到底是什么原因呢?”问清楚后,我们就会知道了。于是他们走上前去。
161. Pañcame abhāsitvāti ettha a-kāro nipātamattaṃ, bhāsitvāti attho. Abhāsayitvātipi pāṭho. Upasaṅkamiṃsūti ‘‘gopālakadārakaṃ viya daṇḍakena bhūmiṃ lekhaṃ datvā ativiya dummano hutvā nisinno. ‘Kinnu kho kāraṇa’nti? Pucchitvā, jānissāmā’’ti upasaṅkamiṃsu.
她心里发愁,想道:“就像从林野里派出的母象去引诱林野中的公象一样。”也就是说,那些从林野被派来的、当作诱饵的母象,用展示雌性姿态来引诱林野中的公象,把它捆住带回来;我们也要这样把他带回来。“魔境”就是指三界轮回。
Socasīti cintesi. Āraññamiva kuñjaranti yathā araññato pesitagaṇikārahatthiniyo āraññakaṃ kuñjaraṃ itthikuttadassanena palobhetvā bandhitvā ānayanti, evaṃ ānayissāma. Māradheyyanti tebhūmakavaṭṭaṃ.
她们走上前去,是说她们安慰父亲道:“请您稍等一会儿,我们这就把他带来。”这样安慰父亲之后,她们便走上前去。种种,就是各式各样。各一百,是把每一种都做成一百个。百种童女端严,就是按这种方式化现出来的一百种童女身相。
Upasaṅkamiṃsūti – ‘‘tumhe thokaṃ adhivāsetha, mayaṃ taṃ ānessāmā’’ti pitaraṃ samassāsetvā upasaṅkamiṃsu. Uccāvacāti nānāvidhā. Ekasataṃ ekasatanti ekekaṃ sataṃ sataṃ katvā. Kumārivaṇṇasatanti iminā nayena kumāriattabhāvānaṃ sataṃ.
获得利益,心得寂静——这两句说的就是阿拉汉果。“军”指烦恼军,也就是那可爱、可意的烦恼军。“我独自禅修”:即我独自一人禅修。证知安乐:证知了阿拉汉的安乐。这里说的是:我战胜了可爱、可意的烦恼军,独自一人禅修,证知了那被称为“获得利益,心得寂静”的阿拉汉安乐。因此,我不与任何人亲近结交,也正是因为这个原因,我和任何人都合不来。
Atthassapattiṃ hadayassa santinti, dvīhipi padehi arahattameva kathesi. Senanti kilesasenaṃ. Sā hi piyarūpasātarūpā nāma. Ekāhaṃ jhāyanti eko ahaṃ jhāyanto. Sukhamanubodhinti arahattasukhaṃ anubujjhiṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – piyarūpaṃ sātarūpaṃ senaṃ jinitvā ahaṃ eko jhāyanto ‘‘atthassa pattiṃ hadayassa santi’’nti saṅkhaṃ gataṃ arahattasukhaṃ anubujjhiṃ. Tasmā janena mittasanthavaṃ na karomi, teneva ca me kāraṇena kenaci saddhiṃ sakkhī na sampajjatīti.
“以何为多住”是说:以哪一种住的方式而多住?“未得”就是没有得到。“而”只是一个语气词。这段话的意思是:一个人若以某一种禅那而多修习,欲想便得不到他,只能停留在外面。
Kathaṃvihārībahuloti katamena vihārena bahulaṃ viharanto. Aladdhāti alabhitvā. Yoti nipātamattaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – katamena jhānena bahulaṃ jhāyantaṃ taṃ puggalaṃ kāmasaññā alabhitvāva paribāhirā hontīti.
“身轻安”:因为在第四禅那中,出入息之身得到了轻安,所以叫身轻安。“心善解脱”:因为阿拉汉果的解脱,心得到了很好的解脱。“不造作”:不造作三种业行。“无住着”:就是没有执著。“了知法”:了知四圣谛之法以后。“无寻禅修者”:以无寻的第四禅那在禅修。“不忿怒”等句中:不因嗔而忿怒,不因贪而忆念,不因痴而迟钝。这三种根本烦恼被包含时,一千五百种烦恼也就都被包含了。或者,第一句包含了嗔恚盖,第二句包含了欲贪盖,第三句则包含了以昏沉睡眠为首的其余诸盖。这样,通过这里所说的断除诸盖,就显示了漏尽者。
Passaddhakāyoti catutthajjhānena assāsapassāsakāyassa passaddhattā passaddhakāyo. Suvimuttacittoti arahattaphalavimuttiyā suṭṭhu vimuttacitto. Asaṅkharānoti tayo kammābhisaṅkhāre anabhisaṅkharonto. Anokoti anālayo. Aññāya dhammanti catusaccadhammaṃ jānitvā. Avitakkajhāyīti avitakkena catutthajjhānena jhāyanto. Na kuppatītiādīsu dosena na kuppati, rāgena na sarati, mohena na thīno. Imesu tīsu mūlakilesesu gahitesu diyaḍḍhakilesasahassaṃ gahitameva hoti. Paṭhamapadena vā byāpādanīvaraṇaṃ gahitaṃ, dutiyena kāmacchandanīvaraṇaṃ, tatiyena thinaṃ ādiṃ katvā sesanīvaraṇāni. Iti iminā nīvaraṇappahānena khīṇāsavaṃ dasseti.
已度脱五瀑流:指已经渡过了五门的烦恼瀑流。第六:指也渡过了第六意门的烦恼瀑流。或者,依“五瀑流”的取义,应知为五下分结;依“第六”的取义,应知为五上分结。与众僧伽同行:指在众人和僧伽中行游的导师,所以称为与众僧伽同行。必定游行:指其他许多有信的人也必定会去游行。此:指这位导师。无住着:指无所执著。
Pañcoghatiṇṇoti pañcadvārikaṃ kilesoghaṃ tiṇṇo. Chaṭṭhanti manodvārikampi chaṭṭhaṃ kilesoghaṃ atari. Pañcoghaggahaṇena vā pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni , chaṭṭhaggahaṇena pañcuddhambhāgiyāni veditabbāni. Gaṇasaṅghacārīti gaṇe ca saṅghe ca caratīti satthā gaṇasaṅghacārī nāma. Addhā carissantīti aññepi saddhā bahujanā ekaṃsena carissanti. Ayanti ayaṃ satthā. Anokoti anālayo.
“他将夺走并带走”:意思是夺过来之后带走,也就是从死神手里夺过来,带到涅槃的彼岸。这样说。“在正被带走的人们当中”:指的是那些正被带走的人。
Acchejjanessatīti acchinditvā nayissati, maccurājassa hatthato acchinditvā nibbānapāraṃ nayissatīti vuttaṃ hoti. Nayamānānanti nayamānesu.
就像把一块大得像尖顶楼阁的岩石顶在头上,却想在深渊里找到落脚点。“如同用胸口去撞树桩”,就像用胸膛去撞树桩。“走开吧”,就是离开。在这里,结集者们用“他这样说”结束开示后,诵出了“daddallamānā”等偈颂。其中,“daddallamānā”的意思是极其炽燃、光辉灿烂。“来到”,就是已经到达。“驱散”,就是除去。就像风吹散从果实上脱落的木棉絮或波咤厘丝绵一样,这样地驱散。第五。
Selaṃva sirasūhacca, pātāle gādhamesathāti mahantaṃ kūṭāgārappamāṇaṃ silaṃ sīse ṭhapetvā pātāle patiṭṭhagavesanaṃ viya. Khāṇuṃva urasāsajjāti urasi khāṇuṃ paharitvā viya. Apethāti apagacchatha. Imasmiṃ ṭhāne saṅgītikārā ‘‘idamavocā’’ti desanaṃ niṭṭhapetvā daddallamānāti gāthaṃ āhaṃsu. Tattha daddallamānāti ativiya jalamānā sobhamānā. Āgañchunti āgatā. Panudīti nīhari. Tūlaṃ bhaṭṭhaṃva mālutoti yathā phalato bhaṭṭhaṃ simbalitūlaṃ vā poṭakitūlaṃ vā vāto panudati nīharati, evaṃ panudīti. Pañcamaṃ.
《相应部》的注释书
Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya