《人经》的注释巴利
1. Puggalasuttavaṇṇanā
132 132. 在第三品的第一经里,说到“出生在低贱家族”等等,因为与黑暗相应,所以叫黑暗。又因为身恶行等而再投生到地狱的黑暗中去,所以是“从黑暗走向黑暗”。这样一来,从两方面说的都是蕴的黑暗。说到“出生在高贵家族”等等,因为与光明相应,所以叫光明,也就是说已成为光辉的人。又因为身善行等而再投生到天界的光明中去,所以是“从光明走向光明”。按照这个道理,其余两种人也应当这样理解。巴利
132. Tatiyavaggassa paṭhame ‘‘nīce kule paccājāto’’tiādikena tamena yuttoti tamo. Kāyaduccaritādīhi puna nirayatamūpagamanato tamaparāyaṇo. Iti ubhayenapi khandhatamova kathito hoti. ‘‘Ucce kule paccājāto’’tiādikena jotinā yuttato joti, ālokībhūtoti vuttaṃ hoti. Kāyasucaritādīhi puna saggūpapattijotibhāvūpagamanato jotiparāyaṇo. Iminā nayena itarepi dve veditabbā.
生于竹匠家,就是生在编竹器的家族。生于猎人家,就是生在猎鹿人等家族。生于车匠家,就是生在皮匠家族。生于普库娑家,就是生在丢弃花的人家。生活艰苦,就是生计困苦。丑恶,就是容貌像食土鬼,或者像烧焦的树桩。难看,就是连亲生母亲见了也不喜欢的相貌。矮小,就是侏儒。独眼,就是一只眼瞎,或者两只眼都瞎。手曲,就是一只手弯曲,或者两只手都弯曲。跛足,就是一只脚跛,或者两只脚都跛。半身不遂,就是半身瘫痪、靠凳子挪动的人。灯资具,就是指油灯、灯盏等点灯要用的东西。大王,就是这样:有一种人在外面看不到光明,在母胎里就死了,投生到恶趣,整整一劫都在轮回流转,他也是从暗走向暗的人。不过,那人可能是伪诈之人,因为据说伪诈的人就会有这样的投生。巴利
Venakuleti vilīvakārakule. Nesādakuleti migaluddakādīnaṃ kule. Rathakārakuleti cammakārakule. Pukkusakuleti pupphachaḍḍakakule. Kasiravuttiketi dukkhavuttike. Dubbaṇṇoti paṃsupisācako viya jhāmakhāṇuvaṇṇo. Duddasikoti vijātamātuyāpi amanāpadassano . Okoṭimakoti lakuṇḍako. Kāṇoti ekakkhikāṇo vā ubhayakkhikāṇo vā. Kuṇīti ekahatthakuṇī vā ubhayahatthakuṇī vā. Khañjoti ekapādakhañjo vā ubhayapādakhañjo vā. Pakkhahatoti hatapakkho pīṭhasappī. Padīpeyyassāti telakapallakādino padīpaupakaraṇassa. Evaṃ kho, mahārājāti ettha eko puggalo bahiddhā ālokaṃ adisvā mātukucchismiṃyeva kālaṃ katvā apāyesu nibbattanto sakalaṃ kappampi saṃsarati, sopi tamotamaparāyaṇova. So pana kuhakapuggalo bhaveyya. Kuhakassa hi evarūpā nibbatti hotīti vuttaṃ.
在这里,“出生在低贱家族,或是旃陀罗家族”等说法,说明了投生方面的缺失和过去已生之因的缺失。“贫穷”等说法,说明了现前之因的缺失。“生活艰难”等说法,说明了谋生方式的缺失。“容貌丑陋”等说法,说明了自身身体的缺失。“多病”等说法,说明了与苦因的结合。“得不到”等说法,说明了乐因的缺失和受用方面的缺失。“以身行恶”等说法,说明了与趣向黑暗之因的结合。“身坏命终”等说法,说明了投生到死后世界的黑暗。善的一面(白分)则应按照与上述相反的方式来理解。巴利
Ettha ca ‘‘nīce kule paccājāto hoti caṇḍālakule vā’’tiādīhi āgamanavipatti ceva pubbuppannapaccayavipatti ca dassitā. Daliddetiādīhi pavattapaccayavipatti. Kasiravuttiketiādīhi ājīvupāyavipatti. Dubbaṇṇotiādīhi attabhāvavipatti. Bavhābādhotiādīhi dukkhakāraṇasamāyogo. Na lābhītiādīhi sukhakāraṇavipatti ceva upabhogavipatti ca. Kāyena duccaritantiādīhi tamaparāyaṇabhāvassa kāraṇasamāyogo. Kāyassa bhedātiādīhi samparāyikatamūpagamo. Sukkapakkho vuttapaṭipakkhanayena veditabbo.
骂詈:就是以十种骂詈之事来骂詈。讥毁:就是用“你们为什么站着?你们为我们做过耕种等工作吗?”这类轻蔑的话来讥毁。损害者:就是恼害者。心不散乱:就是心专注于一境。第一。巴利
Akkosatīti dasahi akkosavatthūhi akkosati. Paribhāsatīti, ‘‘kasmā tiṭṭhatha? Kiṃ tumhehi amhākaṃ kasikammādīni katānī’’tiādīhi? Paribhavavacanehi paribhāsati. Rosakoti ghaṭṭako. Abyaggamanasoti ekaggacitto. Paṭhamaṃ.
2. 祖母经的注释巴利
2. Ayyikāsuttavaṇṇanā
133 133. 第二段中,“衰老”指因老而衰。“年迈”指年纪老迈。“高龄”指生来已久。“年过”指已经过了很长时间。“达老境”指已到达最后的年龄。“可爱可意”据说国王的母亲去世后,祖母代替母亲的位置抚养了他,因此他对祖母生起了强烈的爱念,所以这样说。“以象宝”指价值十万金币的大象,以价值十万金币的装饰品装饰,这称为象宝。马宝也是同样的道理。“最优的村落”指能产生十万收入的村落。“这一切皆是坏灭之法”因为在那些宝物中,有的正在制作时就坏灭,有的刚做完还没从车上卸下就坏灭,有的卸下刚放在地上就坏灭,有的在那之后才坏灭。同样,在众生中,有人取得结生后就死去,有人在怀死胎之母腹中尚未出胎即死,有人刚出母胎就死去,有人在那之后才死去。因此这样说。第二。巴利
133. Dutiye jiṇṇāti jarājiṇṇā. Vuḍḍhāti vayovuḍḍhā. Mahallikāti jātimahallikā. Addhagatāti addhaṃ cirakālaṃ atikkantā. Vayoanuppattāti pacchimavayaṃ sampattā. Piyā manāpāti rañño kira mātari matāya ayyikā mātuṭṭhāne ṭhatvā paṭijaggi, tenassa ayyikāya balavapemaṃ uppajji. Tasmā evamāha. Hatthiratanenāti satasahassagghanako hatthī satasahassagghanakena alaṅkārena alaṅkato hatthiratanaṃ nāma. Assaratanepi eseva nayo. Gāmavaropi satasahassuṭṭhānakagāmova. Sabbāni tāni bhedanadhammānīti tesu hi kiñci kariyamānameva bhijjati, kiñci katapariyositaṃ cakkato anapanītameva, kiñci apanetvā bhūmiyaṃ ṭhapitamattaṃ, kiñci tato paraṃ, evameva sattesupi koci paṭisandhiṃ gahetvā marati, koci mūḷhagabbhāya mātari mātukucchito anikkhantova, koci nikkhantamatto, koci tato paranti. Tasmā evamāha. Dutiyaṃ.
134 第三里,一切都很清楚明白。第三。巴利
134. Tatiye sabbaṃ uttānameva. Tatiyaṃ.
《射术经》的注释巴利
4. Issattasuttavaṇṇanā
135 135. 第四段的插入。
据说,世尊刚成道时,世尊和比丘僧团得到了丰厚的利养与恭敬。外道们失去了利养与恭敬,便在各家各户之间到处游说:“沙门乔达摩这样说:‘只应该布施给我,不应该布施给别人;只应该布施给我的弟子,不应该布施给别人的弟子;只有布施给我才有大果报,布施给别人没有大果报;只有布施给我的弟子才有大果报,布施给别人的弟子没有大果报。’他自己靠乞食过活,却去阻碍其他同样靠乞食过活的人获得四种资具,这合理吗?他做的事既不合理,也不恰当。”
这番话传来传去,传到了王宫。国王听后心想:“如来去阻碍别人获得利养,这是绝不可能的。这些人是在设法让如来失去利养、蒙受恶名。如果我就此说‘不要这样说,导师并没有这样说’,这番话是不会平息的。我要等到大众聚集的时候,再来平息它。”于是他一直等着某个节庆日,保持沉默。巴利
135. Catutthassa aṭṭhuppattiko nikkhepo. Bhagavato kira paṭhamabodhiyaṃ mahālābhasakkāro udapādi bhikkhusaṅghassa ca. Titthiyā hatalābhasakkārā hutvā kulesu evaṃ kanthentā vicaranti – ‘‘samaṇo gotamo evamāha, ‘mayhameva dānaṃ dātabbaṃ, na aññesaṃ dānaṃ dātabbaṃ. Mayhameva sāvakānaṃ dānaṃ dātabbaṃ, na aññesaṃ sāvakānaṃ dānaṃ dātabbaṃ. Mayhameva dinnaṃ mahapphalaṃ, na aññesaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ. Mayhameva sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ, na aññesaṃ sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphala’nti. Yuttaṃ nu kho sayampi bhikkhācāranissitena paresaṃ bhikkhācāranissitānaṃ catunnaṃ paccayānaṃ antarāyaṃ kātuṃ, ayuttaṃ karoti ananucchavika’’nti. Sā kathā pattharamānā rājakulaṃ sampattā. Rājā sutvā cintesi – ‘‘aṭṭhānametaṃ yaṃ tathāgato paresaṃ lābhantarāyaṃ kareyya. Ete tathāgatassa alābhāya ayasāya parisakkanti. Sacāhaṃ idheva ṭhatvā ‘mā evaṃ avocuttha, na satthā evaṃ kathetī’ti vadeyyaṃ, evaṃ sā kathā nijjhattiṃ na gaccheyya, imassa mahājanassa sannipatitakāleyeva naṃ nijjhāpessāmī’’ti ekaṃ chaṇadivasaṃ āgamento tuṇhī ahosi.
后来,在一个大节庆日到来时,国王心想:“现在正是时候。”便命人在城里击鼓宣告:“不管是有信的、无信的,有正见的、有邪见的,除了守家者、儿童或妇女之外,其余的人如果不来精舍,就罚五十。”国王自己也一早就沐浴、吃过早饭,佩戴好各种装饰,带着大批军队前往精舍。路上他心想:“世尊,听说您这样说过:‘只应该布施给我……布施给其他弟子没有大果报。’如果这样问,并不合适。我只问问题就好,世尊为我解答时,最终将破斥外道的主张。”他便提问说道:“尊者,应当布施给哪里呢?”(这里“yattha”的意思是:于谁身上心生净信,就应当布施给那个人,或应当布施于他)巴利
Aparena samayena mahāchaṇe sampatte ‘‘ayaṃ imassa kālo’’ti nagare bheriṃ carāpesi – ‘‘saddhā vā assaddhā vā sammādiṭṭhikā vā micchādiṭṭhikā vā geharakkhake dārake vā mātugāme vā ṭhapetvā avasesā ye vihāraṃ nāgacchanti, paññāsaṃ daṇḍo’’ti. Sayampi pātova nhatvā katapātarāso sabbābharaṇapaṭimaṇḍito mahatā balakāyena saddhiṃ vihāraṃ agamāsi. Gacchanto ca cintesi – ‘‘bhagavā tumhe kira evaṃ vadatha ‘mayhameva dānaṃ dātabbaṃ…pe… na aññesaṃ sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphala’nti evaṃ pucchituṃ ayuttaṃ, pañhameva pucchissāmi, pañhaṃ kathento ca me bhagavā avasāne titthiyānaṃ vādaṃ bhañjissatī’’ti. So pañhaṃ pucchanto kattha nu kho, bhante, dānaṃ dātabbanti āha. Yatthāti yasmiṃ puggale cittaṃ pasīdati, tasmiṃ dātabbaṃ, tassa vā dātabbanti attho.
听完这番话,国王朝那些向他禀报外道言论的人看了一眼。那些人刚一被国王看到,就羞愧得抬不起头,低着头用脚趾在地上画来画去,站在那里。国王为了让大众都听见,大声说道:“尊者,仅仅一句话,外道们就被打败了!”说完这话,他又问道:“世尊,心这东西,在尼干陀、裸形外道、游方者等人当中,不管对谁都有可能生起。可是,尊者,布施给什么样的人,才能得到大果报呢?”国王说“这是另一件事”,意思是:“大王,你先前问的是一件事,后来问的又是另一件事,你要弄清楚这一点。不过,解答问题是我的事。”说完之后,世尊就开始说“sīlavato kho……”等话。其中,“idha tyassa”就是“idha te assa”(在这里,对你来说)。“samupabyūḷho”就是“rāsibhūto”(堆聚成一堆)。“asikkhito”是指没学过箭术。“akatahattho”是指没有通过握拳等方式练过手的人。“akatayoggo”是指没在草堆、土堆等地方练过的人。“akatūpāsano”是指未曾向国王和大官展示射箭技术。“Chambhī”是指身体发抖战栗的人。巴利
Evaṃ vutte rājā yehi manussehi titthiyānaṃ vacanaṃ ārocitaṃ, te olokesi. Te raññā olokitamattāva maṅkubhūtā adhomukhā pādaṅguṭṭhakena bhūmiṃ lekhamānā aṭṭhaṃsu. Rājā – ‘‘ekapadeneva, bhante, hatā titthiyā’’ti mahājanaṃ sāvento mahāsaddena abhāsi. Evañca pana bhāsitvā – ‘‘bhagavā cittaṃ nāma nigaṇṭhācelakaparibbājakādīsu yattha katthaci pasīdati , kattha pana, bhante, dinnaṃ mahapphala’’nti pucchi. Aññaṃ kho etanti, ‘‘mahārāja, aññaṃ tayā paṭhamaṃ pucchitaṃ, aññaṃ pacchā, sallakkhehi etaṃ, pañhākathanaṃ pana mayhaṃ bhāro’’ti vatvā sīlavato khotiādimāha. Tattha idha tyassāti idha te assa. Samupabyūḷhoti rāsibhūto. Asikkhitoti dhanusippe asikkhito. Akatahatthoti muṭṭhibandhādivasena asampāditahattho. Akatayoggoti tiṇapuñjamattikāpuñjādīsu akataparicayo. Akatūpāsanoti rājarājamahāmattānaṃ adassitasarakkhepo. Chambhīti pavedhitakāyo.
在“欲贪已断”等语句中:通过阿拉汉道,欲贪被断除;通过不来道,嗔恚被断除;同样通过阿拉汉道,昏沉睡眠被断除;掉举也是如此;通过第三道,悔恨被断除;通过第一道,疑被断除。“以无学戒蕴”是指属于无学者的戒蕴,称为无学戒蕴。其余诸蕴也应这样理解。在这里,前面四句说明了世间的和出世间的戒、定、慧、解脱。而“解脱智见”是指省察智,它只是世间层面的。巴利
Kāmacchando pahīnotiādīsu arahattamaggena kāmacchando pahīno hoti, anāgāmimaggena byāpādo , arahattamaggeneva thinamiddhaṃ, tathā uddhaccaṃ, tatiyeneva kukkuccaṃ, paṭhamamaggena vicikicchā pahīnā hoti. Asekkhenasīlakkhandhenāti asekkhassa sīlakkhandho asekkho sīlakkhandho nāma. Esa nayo sabbattha. Ettha ca purimehi catūhi padehi lokiyalokuttarasīlasamādhipaññāvimuttiyo kathitā. Vimuttiñāṇadassanaṃ paccavekkhaṇañāṇaṃ hoti, taṃ lokiyameva.
“Issatta”指箭术。“Balavīriya”里,“bala”指风界,“vīriya”就是身精进和心精进。“Bhare”意思是“应该供养”。“Nāsūraṃ jātipaccayā”是说:不该只因为“这个人出身好”这种出身上的理由,就去供养一个并非勇士的人。巴利
Issattanti ususippaṃ. Balavīriyanti ettha balaṃ nāma vāyodhātu, vīriyaṃ kāyikacetasikavīriyameva. Bhareti bhareyya. Nāsūraṃ jātipaccayāti, ‘‘ayaṃ jātisampanno’’ti evaṃ jātikāraṇā asūraṃ na bhareyya.
这里,“忍”是指安忍,“柔和”是指阿拉汉果。“法”就是指这两种法。“住处”是指居住的地方。“远离处”是指在阿兰若处,意思是让人在没有水的荒野中建造方形池塘等。“难行处”是指地势不平的地方。“经行道”是指应修建五十肘或六十肘长、铺着清净细沙的经行道。巴利
Khantisoraccanti ettha khantīti adhivāsanakhanti, soraccanti arahattaṃ. Dhammāti ete dve dhammā. Assameti āvasathe. Vivaneti araññaṭṭhāne, nirudake araññe caturassapokkharaṇiādīni kārayeti attho. Duggeti visamaṭṭhāne. Saṅkamanānīti paṇṇāsahatthasaṭṭhihatthāni samokiṇṇaparisuddhavālikāni saṅkamanāni kareyya.
现在,为了说明住在这些阿兰若住处中的比丘们乞食的规矩,便说了“annaṃ pānaṃ……”等话。其中,“senāsanāni”指床、椅子等。“Vippasannena”是说:即使布施给漏尽者,也不应以夹杂疑惑等烦恼染污的心来给,而应以清净的心来布施。“Thanayanti”就是雷鸣。“Satakkakū”即百峰,意思是许多山峰。“Abhisaṅkhacca”指整理、聚集、堆成一堆。巴利
Idāni etesu araññasenāsanesu vasantānaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhācāravattaṃ ācikkhanto annaṃ pānantiādimāha. Tattha senāsanānīti mañcapīṭhādīni. Vippasannenāti khīṇāsavassa dentopi sakaṅkhena kilesamalinena cittena adatvā vippasanneneva cittena dadeyya. Thanayanti gajjanto. Satakkakūti satasikharo, anekakūṭoti attho. Abhisaṅkhaccāti abhisaṅkharitvā samodhānetvā rāsiṃ katvā.
心生欢喜,就是内心感到满足喜悦。散布,就是在布施的场所中周旋走动,或者像撒播一样地行布施。福德流,就是由无数次布施思所构成的一道福德之流。降注施主,意思是:就像从空中升起的云所降下的水流,滋润、浸透、浇灌大地一样,同样,这道在施主内心中生起的福德流,也从内部滋润、充满、灌注那位施主本身。因此说“降注施主”。第四。巴利
Āmodamānoti tuṭṭhamānaso hutvā. Pakiretīti dānagge vicirati, pakiranto viya vā dānaṃ deti. Puññadhārāti anekadānacetanāmayā puññadhārā. Dātāraṃ abhivassatīti yathā ākāse samuṭṭhitameghato nikkhantā udakadhārā pathaviṃ sinehayantī tementī kiledayantī abhivassati, evameva ayampi dāyakassa abbhantare uppannā puññadhārā tameva dātāraṃ anto sineheti pūreti abhisandeti. Tena vuttaṃ ‘‘dātāraṃ abhivassatī’’ti. Catutthaṃ.
5. 山喻经的注释巴利
5. Pabbatūpamasuttavaṇṇanā
136 136. 第五经中,“灌顶者”指经过刹帝利灌顶仪式、头顶被浇灌过的人,也就是已受灌顶者。“被欲贪缠缚者”指被对诸欲的贪求所缠缚、所压倒的人。“于国土得稳固者”指在国土中已达到稳固状态的人。“国王应做之事”就是王事,是国王们应当履行的职责。“于其中,我”就是在这些事情中,我。“投入努力”就是投入事务、专心去做。据说,这位国王每天三次去拜见世尊,中途往返的次数也很多。他固定出行时,护卫有时多,有时少。有一天,五百个盗贼盘算道:“这位国王常在不当的时间,只带很少的兵力去拜见沙门乔达摩,我们可以在半路上抓住他,夺取王位。”他们就潜伏在盲林里。然而国王们都是有大福德的人。这时,从那些盗贼内部有一个人出来,向国王报告了这件事。国王便率领大军包围了盲林,把他们全部抓住,并下令从盲林到城门的路两旁,每隔不远就竖起木桩,让他们彼此能以眼对眼相望,然后把他们挂在木桩上处死。这段话就是针对这件事说的。巴利
136. Pañcame muddhāvasittānanti khattiyābhisekena muddhani avasittānaṃ katābhisekānaṃ. Kāmagedhapariyuṭṭhitānanti kāmesu gedhena pariyuṭṭhitānaṃ abhibhūtānaṃ. Janapadatthāvariyappattānanti janapade thirabhāvappattānaṃ. Rājakaraṇīyānīti rājakammāni rājūhi kattabbakiccāni. Tesu khvāhanti tesu ahaṃ. Usukkamāpannoti byāpāraṃ āpanno. Esa kira rājā divasassa tikkhattuṃ bhagavato upaṭṭhānaṃ gacchati, antarāgamanāni bahūnipi honti. Tassa nibaddhaṃ gacchato balakāyo mahāpi hoti appopi. Athekadivasaṃ pañcasatā corā cintayiṃsu – ‘‘ayaṃ rājā avelāya appena balena samaṇassa gotamassa upaṭṭhānaṃ gacchati, antarāmagge naṃ gahetvā rajjaṃ gaṇhissāmā’’ti. Te andhavane nilīyiṃsu. Rājāno ca nāma mahāpuññā honti. Atha tesaṃyeva abbhantarato eko puriso nikkhamitvā rañño ārocesi. Rājā mahantaṃ balakāyaṃ ādāya andhavanaṃ parivāretvā te sabbe gahetvā andhavanato yāva nagaradvārā maggassa ubhosu passesu yathā aññamaññaṃ cakkhunā cakkhuṃ upanibandhitvā olokenti, evaṃ āsannāni sūlāni ropāpetvā sūlesu uttāsesi. Idaṃ sandhāya evamāha.
这时,导师心想:“如果我说:‘大王,像我这样的正自觉者正住在精勤住中时,你却做了这样残酷的事,你这样做是不对的。’这位国王就会羞愧沮丧,无法振作起来。但如果我换一种方式说法,他自己就能领会。”于是导师开始说法,说了“大王,你认为如何”等话。其中,“可信的”是指应当信任的,意思是你相信他的话。“可靠的”是同一个词的另一种说法,意思是你信赖他的话。“如云”是指像虚空一样。“粉碎而来”是指从大地表面一直到阿迦尼吒梵天,把一切有情都碾碎,就像把草叶碾成粉末一样而来。巴利
Atha satthā cintesi – ‘‘sacāhaṃ vakkhāmi, ‘mahārāja, mādise nāma sammāsambuddhe dhuravihāre vasante tayā evarūpaṃ dāruṇaṃ kammaṃ kataṃ, ayuttaṃ te kata’nti, athāyaṃ rājā maṅku hutvā santhambhituṃ na sakkuṇeyya, pariyāyena dhammaṃ kathentasseva me sallakkhessatī’’ti dhammadesanaṃ ārabhanto taṃ kiṃ maññasītiādimāha. Tattha saddhāyikoti saddhātabbo, yassa tvaṃ vacanaṃ saddahasīti attho. Paccayikoti tasseva vevacanaṃ, yassa vacanaṃ pattiyāyasīti attho. Abbhasamanti ākāsasamaṃ. Nippothento āgacchatīti pathavitalato yāva akaniṭṭhabrahmalokā sabbe satte saṇhakaraṇīyaṃ tiṇacuṇṇaṃ viya karonto pisanto āgacchati.
除了法行之外,意思是:除了法行,再没有别的该做的事;唯一该做的就是被称为十善业道的法行。“尊者!”——“正行”等是它(法行)的同义词。“我告知”就是我说明。“我宣说”就是让人知道。“压倒”就是覆盖、压伏。“象斗”就是骑上像那喇吉利那样的金装饰大象所进行的战斗。“归宿”就是结果。“范围”就是领域,或者能力。因为靠这些没办法抵挡老死。“有智谋的大臣”就是具备谋略、像大药和维土拉贤者那样的大臣。“入地的”就是装满大铁锅然后置于地下。“悬空的”就是装满皮袋,悬挂于秤架等处,或装满后置于突出物等之上。“离间”就是使彼此分化,使两人无法走同一条路那样去做。巴利
Aññatra dhammacariyāyāti ṭhapetvā dhammacariyaṃ aññaṃ kātabbaṃ natthi, dasakusalakammapathasaṅkhātā dhammacariyāva kattabbā, bhanteti – samacariyādīni tasseva vevacanāni. Ārocemīti ācikkhāmi. Paṭivedayāmīti jānāpemi. Adhivattatīti ajjhottharati. Hatthiyuddhānīti nāḷāgirisadise hemakappane nāge abhiruyha yujjhitabbayuddhāni. Gatīti nipphatti. Visayoti okāso, samatthabhāvo vā. Na hi sakkā tehi jarāmaraṇaṃ paṭibāhituṃ . Mantino mahāmattāti mantasampannā mahosadhavidhurapaṇḍitādisadisā mahāamaccā. Bhūmigatanti mahālohakumbhiyo pūretvā bhūmiyaṃ ṭhapitaṃ. Vehāsaṭṭhanti cammapasibbake pūretvā tulāsaṅghāṭādīsu laggetvā ceva niyyuhādīsu ca pūretvā ṭhapitaṃ. Upalāpetunti aññamaññaṃ bhindituṃ. Yathā dve janā ekena maggena na gacchanti evaṃ kātuṃ.
“撞击天空”就是遍满虚空。像这样,“老与死”在这里只取了两座山;但在《教诫王》中,说“老到来,掠夺一切青春”等,这样老、死、病、灾这四种都提到了。“因此”:因为靠象斗等无法战胜老死,所以这样说。“令安立信”:就是令安立信心、建立信心。第五。巴利
Nabhaṃ āhaccāti ākāsaṃ pūretvā. Evaṃ jarā ca maccu cāti idha dveyeva pabbatā gahitā, rājovāde pana ‘‘jarā āgacchati sabbayobbanaṃ vilumpamānā’’ti evaṃ jarā maraṇaṃ byādhi vipattīti cattāropete āgatāva. Tasmāti yasmā hatthiyuddhādīhi jarāmaraṇaṃ jinituṃ na sakkā, tasmā. Saddhaṃ nivesayeti saddhaṃ niveseyya, patiṭṭhāpeyyāti. Pañcamaṃ.
《相应部义注》巴利
Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya
1 2 3