3. 憍萨罗相应
3. Kosalasaṃyuttaṃ
《年轻经》的注释
1. Daharasuttavaṇṇanā
112在《憍萨罗相应》的第一部经里,“与世尊互相问候”这句话的意思是:就像世尊用“还过得去吗”这类话问他一样,国王也同样跟世尊一起生起了持续不断的欢喜。就像凉水和热水混在一起,变成了一体。而用“乔达摩贤者,还过得去吗?还能维持吗?乔达摩贤者和弟子们是不是少病、少恼、身体轻快、有气力、安住舒适?”这类话互相问候的交谈,因为能让人产生被称为喜悦和欣悦的问候,又适合用来互相问候,所以叫“可喜悦的”;因为词句和义理都甜美,即使过了很久也能让人记得住、能持续不断地流传,具有值得记念的性质,所以叫“可忆持的”。从听着就感到愉悦来说,是“可喜悦的”;从随念就感到愉悦来说,是“可忆持的”。同样,因为字句清净,所以是“可喜悦的”;因为义理清净,所以是“可忆持的”。就这样,用种种方式把这场既可喜悦又值得忆持的交谈进行完、结束掉、收尾之后,他因为以前从没见过如来,不知道如来是深是浅、有什么功德和过失,就坐在一边。坐在一边后,他把出离世间、超越轮回这个核心问题提出来,想问老师是不是正自觉者,于是说了“您也……”等等的话。
112. Kosalasaṃyuttassa paṭhame bhagavatā saddhiṃ sammodīti yathā khamanīyādīni pucchanto bhagavā tena, evaṃ sopi bhagavatā saddhiṃ samappavattamodo ahosi. Sītodakaṃ viya uṇhodakena sammoditaṃ ekībhāvaṃ agamāsi. Yāya ca – ‘‘kacci, bho gotama, khamanīyaṃ, kacci yāpanīyaṃ, kacci bhoto ca gotamassa sāvakānañca appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāro’’tiādikāya kathāya sammodi, taṃ pītipāmojjasaṅkhātasammodajananato sammodituṃ yuttabhāvato ca sammodanīyaṃ, atthabyañjanamadhuratāya cirampi kālaṃ sāretuṃ nirantaraṃ pavattetuṃ araharūpato saritabbabhāvato ca sāraṇīyaṃ. Suyyamānasukhato ca sammodanīyaṃ, anussariyamānasukhato sāraṇīyaṃ. Tathā byañjanaparisuddhatāya sammodanīyaṃ, atthaparisuddhatāya sāraṇīyanti evaṃ anekehi pariyāyehi sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā pariyosāpetvā niṭṭhapetvā ito pubbe tathāgatassa adiṭṭhattā guṇāguṇavasena gambhīrabhāvaṃ vā uttānabhāvaṃ vā ajānanto ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho yaṃ ovaṭṭikasāraṃ katvā āgato lokanissaraṇabhavokkantipañhaṃ satthu sammāsambuddhataṃ pucchituṃ bhavampi notiādimāha.
这里,“也”这个字是表示总括的虚词,用它把六位导师都归到一起。意思是:就像布拉纳等人自称“我们是正自觉者”一样,那么您是不是也这样自称呢?不过,国王并不是根据自己的见解来问,而是按照世间大众所认可的说法来问的。于是,世尊发出佛的狮子吼,说出了“大王,确实……”等话。其中,“大王,我确实……”的意思是:我证悟了无上、最殊胜的、被称为一切知智的正觉。“沙门婆罗门”是指:因为出家而成为沙门的人,以及因为出身而成为婆罗门的人。“有僧团”等词中,“有僧团”指拥有由出家众组成的僧团;“有群体”指拥有群体;“教团之师”指因为教导行为规范而成为那个群体的老师。“被了知”就是被人知道、出名。“有声誉”是指他们因为“少欲、知足,由于少欲连衣服都不穿”等品质而名声远扬,所以叫有声誉。“创立教派”就是创立学说。“被公认为善”就是被大家认为是“善人、好人”。“众多人”指没有听闻佛法的愚痴凡夫。“布拉纳”等是他们的名字和姓氏。“布拉纳”只是名字;同样,“玛卡离”也是名字,不过他因为出生在牛舍,所以叫瞿舍梨;“若提子”是若提的儿子;“贝拉特子”是贝拉特的儿子;“迦旃延”是巴咕特的姓;因为穿着毛发毡,所以叫阿吉达·给萨坎巴拉。
Tattha bhavampīti pi-kāro sampiṇḍanatthe nipāto, tena ca cha satthāre sampiṇḍeti. Yathā pūraṇādayo ‘‘sammāsambuddhamhā’’ti paṭijānanti, evaṃ bhavampi nu paṭijānātīti attho. Idaṃ pana rājā na attano laddhiyā, loke mahājanena gahitapaṭiññāvasena pucchati. Atha bhagavā buddhasīhanādaṃ nadanto yaṃ hi taṃ mahārājātiādimāha. Tattha ahaṃ hi mahārājāti anuttaraṃ sabbaseṭṭhaṃ sabbaññutaññāṇasaṅkhātaṃ sammāsambodhiṃ ahaṃ abhisambuddhoti attho. Samaṇabrāhmaṇāti pabbajjūpagamanena samaṇā, jātivasena brāhmaṇā. Saṅghinotiādīsu pabbajitasamūhasaṅkhāto saṅgho etesaṃ atthīti saṅghino. Sveva gaṇo etesaṃ atthīti gaṇino. Ācārasikkhāpanavasena tassa gaṇassa ācariyāti gaṇācariyā. Ñātāti paññātā pākaṭā. ‘‘Appicchā santuṭṭhā appicchatāya vatthampi na nivāsentī’’ti evaṃ samuggato yaso etesaṃ atthīti yasassino. Titthakarāti laddhikarā. Sādhusammatāti ‘‘santo sappurisā’’ti evaṃ sammatā. Bahujanassāti assutavato andhabālaputhujjanassa. Pūraṇotiādīni tesaṃ nāmagottāni. Pūraṇoti hi nāmameva. Tathā, makkhalīti. So pana gosālāya jātattā gosāloti vutto. Nāṭaputtoti nāṭassa putto. Belaṭṭhaputtoti belaṭṭhassa putto. Kaccāyanoti pakudhassa gottaṃ. Kesakambalassa dhāraṇato ajito kesakambaloti vutto.
他们这样说……这里说的是三种喧哗:劫喧哗、佛喧哗、转轮王喧哗。其中,天人会在人间道路上巡行宣告:再过十万年,世界将进入毁坏阶段,这就是劫喧哗。他们呼喊:十万年后,世界将毁灭,诸位贤友,请修习慈、悲、喜、舍。天人又会宣告:再过一千年,佛陀将出世,这就是佛喧哗。他们呼喊:从今千年以后,佛陀将出现于世,身边围绕着依法随法修行的僧宝,四处游行说法。天人又会宣告:再过一百年,转轮王将出世,这就是转轮王喧哗。他们呼喊:从今百年以后,将出现一位具足七宝、统领四洲、有千子围绕、能腾空而行的转轮王。
Tepi mayāti kappakolāhalaṃ buddhakolāhalaṃ cakkavattikolāhalanti tīṇi kolāhalāni. Tattha ‘‘vassasatasahassamatthake kappuṭṭhānaṃ bhavissatī’’ti kappakolāhalaṃ nāma hoti – ‘‘ito vassasatasahassamatthake loko vinassissati, mettaṃ mārisā, bhāvetha, karuṇaṃ muditaṃ upekkha’’nti manussappathe devatā ghosentiyo vicaranti. ‘‘Vassasahassamatthake pana buddho uppajjissatī’’ti buddhakolāhalaṃ nāma hoti – ‘‘ito vassasahassamatthake buddho uppajjitvā dhammānudhammapaṭipadaṃ paṭipannena saṅgharatanena parivārito dhammaṃ desento vicarissatī’’ti devatā ugghosenti. ‘‘Vassasatamatthake pana cakkavattī uppajjissatī’’ti cakkavattikolāhalaṃ nāma hoti – ‘‘ito vassasatamatthake sattaratanasampanno catuddīpissaro sahassa puttaparivāro vehāsaṅgamo cakkavattirājā uppajjissatī’’ti devatā ugghosenti.
在这三种喧哗当中,这六位导师听说了佛喧哗,就去亲近各自的老师,学会了如意宝珠明之类的法术,然后宣称“我们是佛陀”,带着一大群人游走各地,逐渐来到了舍卫城。他们的护持者去见国王,禀报说:“大王,布拉纳·咖萨巴……(中略)……阿吉达·给萨坎巴拉,据说是佛陀,据说是一切知者。”国王说:“你们去把他们请来。”护持者就去对他们说:“国王邀请你们,请到王宫里去接受供养。”他们起初不肯去,但被一再劝说,为了顾及护持者的心意,就答应了,大家一起前往。国王铺好座位,说:“请坐。”这些没有德行的人,身上被王室的威严所压,不敢坐到那些极其尊贵的座位上,只坐在木板和地上。
Imesu tīsu kolāhalesu ime cha satthāro buddhakolāhalaṃ sutvā ācariye payirupāsitvā cintāmāṇivijjādīni uggaṇhitvā – ‘‘mayaṃ buddhamhā’’ti paṭiññaṃ katvā mahājanaparivutā janapadaṃ vicarantā anupubbena sāvatthiyaṃ pattā. Tesaṃ upaṭṭhākā rājānaṃ upasaṅkamitvā, ‘‘mahārāja, pūraṇo kassapo…pe… ajito kesakambalo buddho kira sabbaññū kirā’’ti ārocesuṃ. Rājā ‘‘tumheva ne nimantetvā ānethā’’ti āha . Te gantvā tehi, ‘‘rājā vo nimanteti. Rañño gehe bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti vuttā gantuṃ na ussahanti, punappunaṃ vuccamānā upaṭṭhākānaṃ cittānurakkhaṇatthāya adhivāsetvā sabbe ekatova agamaṃsu. Rājā āsanāni paññāpetvā ‘‘nisīdantū’’ti āha. Nigguṇānaṃ attabhāve rājusmā nāma pharati, te mahārahesu āsanesu nisīdituṃ asakkontā phalakesu ceva bhūmiyaṃ ca nisīdiṃsu.
国王说:“光凭这一点,就知道他们心里根本没有清净的法。”说完连食物都不给,就像用木槌敲打从棕榈树上掉下来的果子一样,直接问道:“你们是佛陀,还是不是佛陀?”那几个人心想:“如果我们回答‘我们是佛陀’,国王就会追问佛陀境界的问题,我们答不上来,他就会说‘你们自称是佛陀,欺骗大众,到处游荡’,甚至可能割掉我们的舌头,还会做别的坏事。”于是他们违背自己原先的宣称,说:“我们不是佛陀。”国王随即命人把他们从宫里拖出去。他们被赶出王宫后,护持的人问:“老师们,国王问了你们问题之后,有没有对你们表示恭敬和礼遇?”国王问“你们是佛陀吗”,我们心想:“如果这位国王听不懂佛陀境界的问题,因此对我们心生怨恨,就会造下很多恶业。”出于对国王的怜悯,我们才说“我们不是佛陀”。可我们实际上就是佛陀,我们的佛性,就算用水洗也洗不掉。就这样,他们在外面说“我们是佛陀”,在国王面前却说“我们不是佛陀”。国王抓住这一点,这样说道。这里,他是在抓住对方自己的宣称来发问:这位乔达摩尊者,年纪轻轻,出家也不久,那又怎么样呢?这里“那又怎么样”是反问拒绝的话。这些人年纪大、出家久,都不敢承认“我们是佛陀”,而乔达摩尊者年纪轻、出家新,凭什么敢承认?意思是:你别承认。
Rājā ‘‘ettakeneva natthi tesaṃ anto sukkadhammo’’ti vatvā āhāraṃ adatvāva tālato patitaṃ muggarena pothento viya ‘‘tumhe buddhā, na buddhā’’ti pañhaṃ pucchi. Te cintayiṃsu – ‘‘sace ‘buddhamhā’ti vakkhāma, rājā buddhavisaye pañhaṃ pucchitvā kathetuṃ asakkonte ‘tumhe mayaṃ buddhāti mahājanaṃ vañcetvā āhiṇḍathā’ti jivhampi chindāpeyya, aññampi anatthaṃ kareyyā’’ti sakapaṭiññāya eva ‘na mayaṃ buddhā’ti vadiṃsu. Atha ne rājā gehato nikaḍḍhāpesi. Te rājagharato nikkhante upaṭṭhākā pucchiṃsu – ‘‘kiṃ ācariyā rājā tumhe pañhaṃ pucchitvā sakkārasammānaṃ akāsī’’ti? Rājā ‘‘buddhā tumhe’’ti pucchi, tato mayaṃ – ‘‘sace ayaṃ rājā buddhavisaye pañhaṃ kathiyamānaṃ ajānanto amhesu manaṃ padosessati, bahuṃ apuññaṃ pasavissatī’’ti rañño anukampāya ‘na mayaṃ buddhā’ti vadimhā, mayaṃ pana buddhā eva, amhākaṃ buddhabhāvo, udakena dhovitvāpi harituṃ na sakkāti. Iti bahiddhā ‘buddhamhā’ti āhaṃsu – rañño santike ‘na mayaṃ buddhā’ti vadiṃsūti, idaṃ gahetvā rājā evamāha. Tattha kiṃ pana bhavaṃ gotamo daharo ceva jātiyā, navo ca pabbajjāyāti idaṃ attano paṭiññaṃ gahetvā vadati. Tattha kinti paṭikkhepavacanaṃ. Ete jātimahallakā ca cirapabbajitā ca ‘‘buddhamhā’’ti na paṭijānanti, bhavaṃ gotamo jātiyā ca daharo pabbajjāya ca navo kiṃ paṭijānāti? Mā paṭijānāhīti attho.
不应被轻视,意思是不应看不起。不应被鄙视,意思是不应轻慢。是哪四种呢?这是想说法而提问。刹帝利,指王子。蛇,指毒蛇。火,就是火。比丘:然而在这个词句里,为了显示说法的善巧,把自己也包括进去,指出持戒的出家者。在这里,如果看见年幼的王子,不给他让路,不取下覆肩衣,不从座位上起身,不从象背等处下来,以自恃高贵的想法做出其他这类失礼行为,这就叫作轻视刹帝利。如果说“这位王子真不错,脖子粗、肚子大,他能平息什么盗贼之患?他能在随便哪个地方治理国家吗?”这类话,就叫作鄙视。把只有眼药棒那么大的幼蛇戴在耳朵等地方,让手指或舌头被它咬,这就叫作轻视蛇。如果说“这条蛇真不错,像条水蛇一样,它能咬谁?又能让毒液蔓延到谁的身上?”这类话,就叫作鄙视。拿着只有萤火虫那么大的火来玩,丢进灰坑,或者放在发髻、床单、布袋等地方,这就叫作轻视火。如果说“这火真不错,它到底能煮什么粥饭?能煮什么鱼和肉?能给谁驱寒?”这类话,就叫作鄙视。如果看见年轻的沙弥,也不给他让路,做出像对王子所说的那种失礼行为,这就叫作轻视比丘。如果说“这位沙弥真不错,脖子粗、肚子大,他能学会什么佛陀的教法?能深入哪座森林去住?到了僧团长老的时候,他会讨人喜欢吗?”这类话,就叫作鄙视。为了显示这一切都不应做,所以说“不应被轻视,不应被鄙视”。
Na uññātabbāti na avajānitabbā. Na paribhotabbāti na paribhavitabbā. Katame cattāroti kathetukamyatāpucchā. Khattiyoti rājakumāro. Uragoti āsīviso. Aggīti aggiyeva. Bhikkhūti imasmiṃ pana pade desanākusalatāya attānaṃ abbhantaraṃ katvā sīlavantaṃ pabbajitaṃ dasseti. Ettha ca daharaṃ rājakumāraṃ disvā, ukkamitvā maggaṃ adento, pārupanaṃ anapanento, nisinnāsanato anuṭṭhahanto, hatthipiṭṭhādīhi anotaranto, heṭṭhā katvā maññanavasena aññampi evarūpaṃ anācāraṃ karonto khattiyaṃ avajānāti nāma. ‘‘Bhaddako vatāyaṃ rājakumāro, mahākaṇḍo mahodaro – kiṃ nāma yaṃkiñci corūpaddavaṃ vūpasametuṃ yattha katthaci ṭhāne rajjaṃ anusāsituṃ sakkhissatī’’tiādīni vadanto paribhoti nāma. Añjanisalākamattampi āsīvisapotakaṃ kaṇṇādīsu piḷandhanto aṅgulimpi jivhampi ḍaṃsāpento uragaṃ avajānāti nāma . ‘‘Bhaddako vatāyaṃ āsīviso udakadeḍḍubho viya kiṃ nāma kiñcideva ḍaṃsituṃ kassacideva kāye visaṃ pharituṃ sakkhissatī’’tiādīni vadanto paribhoti nāma. Khajjopanakamattampi aggiṃ gahetvā hatthena kīḷanto bhaṇḍukkhalikāya khipanto cūḷāya vā sayanapiṭṭhasāṭakapasibbakādīsu vā ṭhapento aggiṃ avajānāti nāma. ‘‘Bhaddako vatāyaṃ aggi kataraṃ nu kho yāgubhattaṃ pacissati, kataraṃ macchamaṃsaṃ, kassa sītaṃ vinodessatī’’tiādīni vadanto paribhoti nāma. Daharasāmaṇerampi pana disvā ukkamitvā maggaṃ adentoti rājakumāre vuttaṃ anācāraṃ karonto bhikkhuṃ avajānāti nāma. ‘‘Bhaddako vatāyaṃ sāmaṇero mahākaṇṭho mahodaro yaṃkiñci buddhavacanaṃ uggahetuṃ yaṃkiñci araññaṃ ajjhogāhetvā vasituṃ sakkhissati, saṅghattherakāle manāpo bhavissatī’’tiādīni vadanto paribhoti nāma. Taṃ sabbampi na kātabbanti dassento na uññātabbo na paribhotabboti āha.
“说了这个”是指他说出了这首偈颂的组合。所谓偈颂,有的用来阐明所说的义理,有的用来显示特别的义理,而这里的偈颂既阐明所说的义理,也显示特别的义理。其中,“刹帝利”是指田地的领主。正如经中所说:“‘田地的领主’,瓦塞塔,这就是由‘khattiyo khattiyo’产生了第二个词。”“种姓圆满”是指由于那样的刹帝利种姓而种姓圆满。“殊胜生”是指超越了三种家族而出生。
Etadavocāti etaṃ gāthābandhaṃ avoca. Gāthā ca nāmetā tadatthadīpanāpi honti visesatthadīpanāpi, tatrimā tadatthampi visesatthampi dīpentiyeva. Tattha khattiyanti khettānaṃ adhipatiṃ. Vuttañhetaṃ ‘‘khettānaṃ adhipatīti kho, vāseṭṭha, ‘khattiyo khattiyo’tveva dutiyaṃ akkharaṃ upanibbatta’’nti (dī. ni. 3.131). Jātisampannanti tāyeva khattiyajātiyā jātisampannaṃ. Abhijātanti tīṇi kulāni atikkamitvā jātaṃ.
“Ṭhānaṃ hi”说的是有原因。“Manujindo”指人中最尊贵的人。“Rājadaṇḍenā”指国王所举起的棍棒,那可不是小数目,确实有一万两万的量。“Tasmiṃ pakkamate bhusaṃ”指对那个人施加强硬的手段。“Rakkhaṃ jīvitamattano”指为了保护自己的性命,应当避开那位刹帝利,不要去碰他。
Ṭhānaṃ hīti kāraṇaṃ vijjati. Manujindoti manussajeṭṭhako. Rājadaṇḍenāti rañño uddhaṭadaṇḍena, so appako nāma na hoti, dasasahassavīsatisahassappamāṇo hotiyeva. Tasmiṃ pakkamate bhusanti tasmiṃ puggale balavaupakkamaṃ upakkamati. Rakkhaṃ jīvitamattanoti attano jīvitaṃ rakkhamāno taṃ khattiyaṃ parivajjeyya na ghaṭṭeyya.
“种种不同”是指各种各样的。“形态”是指身形样貌。它无论以哪种形态游行觅食——不管是蛇的形态,还是水蛇的形态,还是蝮蛇的形态,哪怕是最低限度以松鼠的形态,它也照样游行。“触到”是指碰到、遇上。“愚人”是指:不管哪个愚人——男人也好,女人也好——把它触恼了,它就会去咬那个愚人。
Uccāvacehīti nānāvidhehi. Vaṇṇehīti saṇṭhānehi. Yena yena hi vaṇṇena caranto gocaraṃ labhati, yadi sappavaṇṇena, yadi deḍḍubhavaṇṇena, yadi dhamanivaṇṇena, antamaso kalandakavaṇṇenapi caratiyeva. Āsajjāti patvā. Bālanti yena bālena ghaṭṭito, taṃ bālaṃ naraṃ vā nāriṃ vā ḍaṃseyya.
“Pahūtabbhakkhaṃ”意思是吃得多。火确实没有什么不能吃的。“Jālinaṃ”指带着火焰的。“Pāvakaṃ”指火。也有写成“Pāvaga”的读法。“Kaṇhavattaniṃ”:“vattanī”指道路,火经过的路会变成黑色、焦黑,所以称为“黑道者”。
Pahūtabhakkhanti bahubhakkhaṃ. Aggissa hi abhakkhaṃ nāma natthi. Jālinanti jālavantaṃ. Pāvakanti aggiṃ. Pāvagantipi pāṭho. Kaṇhavattaninti vattanīti maggo, agginā gatamaggo kaṇho hoti kāḷako, tasmā ‘‘kaṇhavattanī’’ti vuccati.
Mahā hutvānā的意思是:成为巨大之后。因为火有时候会大到与梵天界相当。“Jāyanti tattha pārohā”的意思是:在那里,pārohā生长出来。“Pārohā”指的是草、树木之类。因为它们在被火烧过的地方,只要还剩下一点点根,就会从根部重新长出、生长、壮大,所以叫“pārohā”。或者也可以按“再次生长”的意思来理解。“Ahorattānam accaye”的意思是:昼夜过去之后。在热季,天刚下过雨,它们就会长出来。
Mahā hutvānāti mahanto hutvā. Aggi hi ekadā yāvabrahmalokappamāṇopi hoti. Jāyantitattha pārohāti tattha agginā daḍḍhavane pārohā jāyanti. Pārohāti tiṇarukkhādayo vuccanti. Te hi agginā daḍḍhaṭṭhāne mūlamattepi avasiṭṭhe pādato rohanti jāyanti vaḍḍhanti, tasmā ‘‘pārohā’’ti vuccanti. Puna rohanatthena vā pārohā. Ahorattānamaccayeti rattindivānaṃ atikkame. Nidāghepi deve vuṭṭhamatte jāyanti.
比丘以威德燃烧:在这里,如果比丘对骂他的人回骂,对争吵的人回吵,对打他的人回打,他就不能以比丘的威德烧到任何东西。但如果有人被骂时不回骂,被争吵时不回吵,被打时不回打,那个冒犯他的人就会被他的戒德之力烧到。因此才这样说。他的儿子、女儿,乃至牛、水牛、鸡、猪等牲畜都不存在,意思是全都毁灭。他的继承人也得不到财富。他们被比丘的威德烧过之后,只剩下像被砍掉顶端的棕榈树一样的残桩,不会再通过儿女等繁衍增长。
Bhikkhu ḍahati tejasāti ettha akkosantaṃ paccakkosanto bhaṇḍantaṃ paṭibhaṇḍanto paharantaṃ paṭipaharanto bhikkhu nāma kiñci bhikkhutejasā ḍahituṃ na sakkoti. Yo pana akkosantaṃ na paccakkosati, bhaṇḍantaṃ na paṭibhaṇḍati. Paharantaṃ na paṭipaharati, tasmiṃ vippaṭipanno tassa sīlatejena ḍayhati. Tenevetaṃ vuttaṃ. Na tassa puttā pasavoti tassa puttadhītaropi gomahiṃsakukkuṭasūkarādayo pasavopi na bhavanti, vinassantīti attho. Dāyādā vindare dhananti tassa dāyādāpi dhanaṃ na vindanti. Tālāvatthū bhavanti teti te bhikkhutejasā daḍḍhā vatthumattāvasiṭṭho matthakacchinnatālo viya bhavanti, puttadhītādivasena na vaḍḍhantīti attho.
因此,因为被沙门的威德烧过之后,他们就像被砍掉顶部的棕榈树一样,成为不能再生长之法,所以说“因此”。应当正确地行持,意思是应当正确地实践。那么,正确行持的人应当怎么做呢?首先,依靠刹帝利,应当看到能得到村落、城镇、车乘等利益;依靠蛇,应当看到通过耍蛇能得到衣服、金银等利益;依靠火,应当看到靠火的威力能得到煮粥、做饭、驱寒等利益;依靠比丘,应当看到通过比丘能得到听闻未曾听闻之法、净化已闻之法、证得天界与道果等利益。看到这些利益的人,不应该想“依靠这些人会有前面说过的那些过患,要他们有什么用”,就把他们完全舍弃。但是,想要获得权势的人,不应该像前面说的那样轻视和侮辱他们,而应该用早起、晚睡等方法让刹帝利王子欢喜,这样就能从他那里获得权势。耍蛇的人不应该信任蛇,应该学会蛇咒,用羊蹄杖抓住蛇的脖子,用解毒药根清洗蛇牙,把蛇放进箱子里,然后耍蛇谋生。这样依靠蛇,就能得到食物、衣服等。想要煮粥等的人,不应该因为信任火就把火丢进谷壳堆等地方,也不应该用手直接碰火,而应该用牛粪粉等把火点燃,然后煮粥等。这样依靠火,就能得到利益。想要听闻未曾听闻之法等的人,也不应该因为过分信任比丘,就让他做医生、做杂务等,而应该用四种资具恭敬地供养比丘。这样依靠比丘,就能得到未曾听闻的佛语、未曾听闻的问题裁决、现世与来世的利益、三种家庭圆满、六种欲界天、九种梵天世界,甚至能见到不死大涅槃。正是针对这个道理,才说“应当正确地行持”。
Tasmāti yasmā samaṇatejena daḍḍhā matthakacchinnatālo viya aviruḷhidhammā bhavanti, tasmā. Sammadeva samācareti sammā samācareyya. Sammā samācarantena pana kiṃ kātabbanti? Khattiyaṃ tāva nissāya laddhabbaṃ gāmanigamayānavāhanādiānisaṃsaṃ, uragaṃ nissāya tassa kīḷāpanena laddhabbaṃ vatthahiraññasuvaṇṇādiānisaṃsaṃ aggiṃ nissāya tassānubhāvena pattabbaṃ yāgubhattapacanasītavinodanādiānisaṃsaṃ, bhikkhuṃ nissāya tassa vasena pattabbaṃ asutasavanasutapariyodapana-saggamaggādhigamādiānisaṃsaṃ sampassamānena ‘‘ete nissāya pubbe vuttappakāro ādīnavo atthi. Kiṃ imehī’’ti? Na sabbaso pahātabbā. Issariyatthikena pana vuttappakāraṃ avajānanañca paribhavanañca akatvā pubbuṭṭhāyipacchānipātitādīhi upāyehi khattiyakumāro tosetabbo, evaṃ tato issariyaṃ adhigamissati. Ahituṇḍikena urage vissāsaṃ akatvā nāgavijjaṃ parivattetvā ajapadena daṇḍena gīvāya gahetvā visaharena mūlena dāṭhā dhovitvā peḷāyaṃ pakkhipitvā kīḷāpentena caritabbaṃ. Evaṃ taṃ nissāya ghāsacchādanādīni labhissati. Yāgupacanādīni kattukāmena aggiṃ vissāsena bhaṇḍukkhalikādīsu apakkhipitvā hatthehi anāmasantena gomayacuṇṇādīhi jāletvā yāgupacanādīni kattabbāni, evaṃ taṃ nissāya ānisaṃsaṃ labhissati. Asutasavanādīni patthayantenapi bhikkhuṃ ativissāsena vejjakammanavakammādīsu ayojetvā catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhātabbo, evaṃ taṃ nissāya asutapubbaṃ buddhavacanaṃ asutapubbaṃ pañhāvinicchayaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaṃ atthaṃ tisso kulasampattiyo cha kāmasaggāni nava ca brahmaloke patvā amatamahānibbānadassanampi labhissatīti imamatthaṃ sandhāya sammadeva samācareti āha.
“Etadavocāti”的意思是:听完佛法开示后生起净信,为了把这份净信表达出来,才说了“太殊胜了”等话。其中,“abhikkanta”是指殊胜、极其可爱、极其悦意,也就是极其美好的意思。这里,他用一个“abhikkanta”来赞叹开示:“太殊胜了,尊者!世尊的法开示正是如此。”又用另一个“abhikkanta”来表达自己的净信:“太殊胜了,尊者!正是因为世尊的法开示,我才生起了净信。”
Etadavocāti dhammadesanaṃ sutvā pasanno pasādaṃ āvikaronto etaṃ ‘‘abhikkanta’’ntiādivacanaṃ avoca. Tattha abhikkantanti abhikantaṃ atiiṭṭhaṃ atimanāpaṃ, atisundaranti attho. Ettha ekena abhikkantasaddena desanaṃ thometi ‘‘abhikkantaṃ, bhante, yadidaṃ bhagavato dhammadesanā’’ti. Ekena attano pasādaṃ ‘‘abhikkantaṃ, bhante, yadidaṃ bhagavato dhammadesanaṃ āgamma mama pasādo’’ti.
接下来,他用四个比喻来赞叹说法本身。其中,“被倒置”指面朝下放着,或者头朝下。“翻过来”意思是让它面朝上。“被覆盖”指被草、叶子等遮住。“揭开”就是掀开。“迷路的人”指迷失了方向的人。“指示道路”意思是拉着他的手说:“就是这条路。”“在黑暗中”指由黑分十四日、半夜、茂密丛林和浓云这四种因素造成的黑暗。这里要表达的是:就像有人把倒置的东西翻正过来,同样,世尊把我从背离正法、堕入非法中扶拔出来;就像揭开被遮盖的东西,同样,世尊揭开了那被邪见丛林覆盖、自迦叶佛教法隐没以来一直被遮蔽的教法;就像为迷路的人指示道路,同样,世尊为走在邪道和非道上的我,指明了通往天界和解脱的道路;就像在黑暗中举着油灯,同样,世尊为沉溺在愚痴黑暗中、看不见佛等珍宝形象的我,举起了能破除遮蔽我的愚痴黑暗的说法之灯。世尊用这些方式为我开显,所以说法以多种方式被开显了。
Tato paraṃ catūhi upamāhi desanaṃyeva thometi. Tattha nikkujjitanti adhomukhaṭhapitaṃ, heṭṭhāmukhajātaṃ vā. Ukkujjeyyāti uparimukhaṃ kareyya. Paṭicchannanti tiṇapaṇṇādichāditaṃ. Vivareyyāti ugghāṭeyya. Mūḷhassāti disāmūḷhassa. Maggaṃ ācikkheyyāti hatthe gahetvā ‘‘esa maggo’’ti vadeyya. Andhakāreti kāḷapakkhacātuddasī aḍḍharattaghanavanasaṇḍa meghapaṭalehi caturaṅge tame. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā koci nikkujjitaṃ ukkujjeyya, evaṃ saddhammavimukhaṃ asaddhamme patitaṃ maṃ asaddhammā vuṭṭhāpentena, yathā paṭicchannaṃ vivareyya, evaṃ kassapassa bhagavato sāsanantaradhānā pabhuti micchādiṭṭhigahanapaṭicchannaṃ sāsanaṃ vivarantena, yathā mūḷhassa maggaṃ ācikkheyya, evaṃ kummaggamicchāmaggapaṭipannassa me saggamokkhamaggaṃ āvikarontena, yathā andhakāre telapajjotaṃ dhāreyya, evaṃ mohandhakāre nimuggassa me buddhādiratanarūpāni apassato tappaṭicchādakamohandhakāraviddhaṃsakadesanāpajjotaṃ dhārentena mayhaṃ bhagavatā etehi pariyāyehi pakāsitattā anekapariyāyena dhammo pakāsitoti.
这样赞叹了教法之后,他因这教法而对三宝生起净信之心,为了表达对三宝的净信,说出了“esāhaṃ”等话。其中,“esāhaṃ”就是“这个我”。“我皈依世尊、法和比丘僧团”,就是皈依世尊、法和比丘僧团这三宝。“尊者,请世尊把我记作近事男”,意思是请世尊这样知道、认明我:“这是近事男。”“从今日起”,就是以今天为开端。或者读作“ajjadagge”,其中的“da”是连接音节的字,意思是以今天为开端。“pāṇupetaṃ”指与生命相伴,就是只要我的生命还在延续,在此期间,我皈依三宝,不依止其他导师,是近事男,是能做合宜之事的人,请世尊把我记作这样的人。这是这里的简要解释,详细的解释在《善吉祥光》长部注释《沙门果经》中已全面说明。第一。
Evaṃ desanaṃ thometvā imāya desanāya ratanattaye pasannacitto pasannākāraṃ karonto esāhantiādimāha. Tattha esāhanti eso ahaṃ. Bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañcāti bhagavantañca dhammañca bhikkhusaṅghañcāti imaṃ ratanattayaṃ saraṇaṃ gacchāmi. Upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretūti maṃ bhagavā ‘upāsako aya’nti evaṃ dhāretu, jānātūti attho. Ajjataggeti ajjataṃ ādiṃ katvā. Ajjadaggeti vā pāṭho, da-kāro padasandhikaro, ajja aggaṃ katvāti attho. Pāṇupetanti pāṇehi upetaṃ yāva me jīvitaṃ pavattati, tāva upetaṃ anaññasatthukaṃ tīhi saraṇagamanehi saraṇaṃ gataṃ upāsakaṃ kappiyakārakaṃ maṃ bhagavā dhāretūti ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya sāmaññaphalasutte sabbākārena vuttoti. Paṭhamaṃ.
2. 《男子经》的注释
2. Purisasuttavaṇṇanā
113113. 第二,“顶礼后”:因为在前面的经文中已经皈依,所以在这里行顶礼。“内在”:指自己内在,也就是在自己的相续中生起的意思。在贪等烦恼中,贪的特相是贪着,嗔的特相是嗔怒,痴的特相是迷惑。“它们损害”:指恼害、灭除、破坏。“从自己生起”:即从自身中生起。如同以树皮为精髓的竹子或芦苇,自己的果实损害、破坏自己:正如竹子或芦苇的果实损害、破坏竹子或芦苇本身,这些烦恼也同样地损害、灭除。第二。
113. Dutiye abhivādetvāti purimasutte saraṇagatattā idha abhivādesi. Ajjhattanti niyakajjhattaṃ, attano santāne uppajjantīti attho. Lobhādīsu lubbhanalakkhaṇo lobho, dussanalakkhaṇo doso, muyhanalakkhaṇo mohoti. Hiṃsantīti viheṭhenti nāsenti vināsenti. Attasambhūtāti attani sambhūtā. Tacasāraṃva samphalanti yathā tacasāraṃ veḷuṃ vā naḷaṃ vā attano phalaṃ hiṃsati vināseti, evaṃ hiṃsanti vināsentīti. Dutiyaṃ.
《老死经》的注释
3. Jarāmaraṇasuttavaṇṇanā
114在第三部经的注释里,“除了老死之外”意思是问:是否有脱离老死的人。“刹帝利大富者”是指达到大财富的刹帝利,才叫刹帝利大富者。因为有些刹帝利,最少也有十亿的埋藏财宝,还有三罐金币放在家中堆着,供日常花用,这些刹帝利就叫刹帝利大富者。有些婆罗门有八亿埋藏的财富,还有一罐半金币放在家中堆着,供日常花用,这些婆罗门就叫婆罗门大富者。有些居士有四亿埋藏的财富,还有一罐金币放在家中堆着,供日常花用,这些居士就叫居士大富者。
114. Tatiye aññatra jarāmaraṇāti jarāmaraṇato mutto nāma atthīti vuccati. Khattiyamahāsālāti khattiyamahāsālā nāma mahāsārappattā khattiyā. Yesaṃ hi khattiyānaṃ heṭṭhimantena koṭisataṃ nidhānagataṃ hoti, tayo kahāpaṇakumbhā valañjanatthāya gehamajjhe rāsiṃ katvā ṭhapitā honti, te khattiyamahāsālā nāma. Yesaṃ brāhmaṇānaṃ asītikoṭidhanaṃ nihitaṃ hoti, diyaḍḍho kahāpaṇakumbho valañjanatthāya gehamajjhe rāsiṃ katvā ṭhapito hoti, te brāhmaṇamahāsālā nāma. Yesaṃ gahapatīnaṃ cattālīsakoṭidhanaṃ nihitaṃ hoti, kahāpaṇakumbho valañjanatthāya gehamajjhe rāsiṃ katvā ṭhapito hoti, te gahapatimahāsālā nāma.
“富裕”是指有主宰权的人。因为埋藏的财富巨大,所以叫“大富者”。因为金银器皿等享用物品很多,所以叫“大受用者”。因为没埋藏的金银很多,所以叫“金银丰足者”。因为资具和令人满足的物品很多,所以叫“资财充裕者”。因为牛群等财富以及七种谷物都很多,所以叫“多财多谷者”。即使是他们这些人,除了老死之外也没有别的出路:即使是这些如此有主宰权、已经出生的人,除了老死之外也没有别的出路;正因为已经出生,所以从老死中解脱是不可能的,他们必定落在老死的范围内。
Aḍḍhāti issarā. Nidhānagatadhanassa mahantatāya mahaddhanā. Suvaṇṇarajatabhājanādīnaṃ upabhogabhaṇḍānaṃ mahantatāya mahābhogā. Anidhānagatassa jātarūparajatassa pahūtatāya, pahūtajātarūparajatā. Vittūpakaraṇassa tuṭṭhikaraṇassa pahūtatāya pahūtavittūpakaraṇā. Godhanādīnañca sattavidhadhaññānañca pahūtatāya pahūtadhanadhaññā. Tesampi jātānaṃ natthi aññatra jarāmaraṇāti tesampi evaṃ issarānaṃ jātānaṃ nibbattānaṃ natthi aññatra jarāmaraṇā, jātattāyeva jarāmaraṇato mokkho nāma natthi, antojarāmaraṇeyeva hoti.
在“阿拉汉”等这些词中,因为远离烦恼,所以是阿拉汉。他们的四种漏已经灭尽,所以是漏尽者。已经住于梵行、已经圆满安住,所以是已住者。他们应当由四道完成的事已经完成,所以是已作所应作。蕴的重担、烦恼的重担、行的重担、五欲的重担,这些重担已被他们放下,所以是已舍重担。他们已经达到称为阿拉汉果的自身利益,所以是已达自身利益。十种有结已被他们完全灭尽,所以是已遍尽有结。他们以道智正确地了知四圣谛法后,由果解脱而解脱,所以是善了知而解脱。以道智了知四圣谛法后,由果解脱而解脱,这是其含义。坏灭法,就是具有坏灭的性质。舍弃法,就是具有应被舍弃的性质。因为漏尽者也有不衰老的法,也就是从所缘上证得的涅槃,那涅槃确实不衰老。但这里为了显示他也有衰老的法,才这样说。据说这部经是因事缘而结集的,是在彩车堂中坐定后所说的。在那里,世尊看见种种车乘后,就以所见作比喻,说了这首偈颂:
Arahantotiādīsu ārakā kilesehīti arahanto. Khīṇā etesaṃ cattāro āsavāti khīṇāsavā. Brahmacariyavāsaṃ vuṭṭhā pariniṭṭhitavāsāti vusitavanto. Catūhi maggehi karaṇīyaṃ etesaṃ katanti katakaraṇīyā. Khandhabhāro kilesabhāro abhisaṅkhārabhāro kāmaguṇabhāroti, ime ohitā bhārā etesanti ohitabhārā. Anuppatto arahattasaṅkhāto sako attho etesanti anuppattasadatthā. Dasavidhampi parikkhīṇaṃ bhavasaṃyojanaṃ etesanti parikkhīṇabhavasaṃyojanā. Sammā kāraṇehi jānitvā vimuttāti sammadaññāvimuttā. Maggapaññāya catusaccadhammaṃ ñatvā phalavimuttiyā vimuttāti attho. Bhedanadhammoti bhijjanasabhāvo. Nikkhepanadhammoti nikkhipitabbasabhāvo. Khīṇāsavassa hi ajīraṇadhammopi atthi, ārammaṇato paṭividdhaṃ nibbānaṃ, taṃ hi na jīrati. Idha panassa jīraṇadhammaṃ dassento evamāha. Atthuppattiko kirassa suttassa nikkhepo. Sivikasālāya nisīditvā kathitanti vadanti. Tattha bhagavā citrāni rathayānādīni disvā diṭṭhameva upamaṃ katvā, ‘‘jīranti ve rājarathā’’ti gāthamāha.
在这里,“衰老”是指走向老迈。“王车”是指国王乘坐的车。“善加彩绘”是指用金、银等精心装饰。那么,那些并非执取之物、由坚木所造的车乘都会衰老,对于这个内在的、已执取的、由血肉等构成的身体,还有什么可说的呢?意思是:身体也必然会走向衰老。“唯有善人与诸善士,共同宣说”:已寂静者们与诸善士一起,如此宣说——善士之法不走向衰老。意思是说:“所谓善士之法,就是涅槃,它不衰老,是不老不死的”——他们这样宣说。又或者说,因为依止涅槃,那些具有下沉、沉溺特性的烦恼会被摧毁,所以涅槃被称为“诸善士”。这样,为了说明前一句的原因,而说“唯有善人与诸善士,共同宣说”。这里说的是:因为善士之法不走向衰老,所以已寂静者们与诸善士共同宣说。他们宣称:“不老的涅槃,就是所谓的善士之法。”或者,“诸善士”是“善妙”的同义词。已寂静者们宣说、讲述那作为善士之法的涅槃,那善士之法不走向衰老,这也是另一层意思。第三。
Tattha jīrantīti jaraṃ pāpuṇanti. Rājarathāti rañño abhirūhanarathā. Sucittāti suvaṇṇarajatādīhi suṭṭhu cittitā. Atho sarīrampi jaraṃ upetīti evarūpesu anupādiṇṇakesu sāradārumayesu rathesu jīrantesu imasmiṃ ajjhattike upādiṇṇake maṃsalohitādimaye sarīre kiṃ vattabbaṃ? Sarīrampi jaraṃ upetiyevāti attho. Santo have sabbhi pavedayantīti santo sabbhīhi saddhiṃ sataṃ dhammo na jaraṃ upetīti evaṃ pavedayanti. ‘‘Sataṃ dhammo nāma nibbānaṃ, taṃ na jīrati, ajaraṃ amatanti evaṃ kathentī’’ti attho. Yasmā vā nibbānaṃ āgamma sīdanasabhāvā kilesā bhijjanti, tasmā taṃ sabbhīti vuccati. Iti purimapadassa kāraṇaṃ dassento ‘‘santo have sabbhi pavedayantī’’ti āha. Idaṃ hi vuttaṃ hoti – sataṃ dhammo na jaraṃ upeti, tasmā santo sabbhi pavedayanti. Ajaraṃ nibbānaṃ sataṃ dhammoti ācikkhantīti attho. Sundarādhivacanaṃ vā etaṃ sabbhīti. Yaṃ sabbhidhammabhūtaṃ nibbānaṃ santo pavedayanti kathayanti, so sataṃ dhammo na jaraṃ upetītipi attho. Tatiyaṃ.
第4篇 《可爱经》的注释
4. Piyasuttavaṇṇanā
115115. 在第四首偈颂中,“独处”指去到僻静之处。“静坐”指独自隐退、安住于独一的状态。“正是如此,大王”在这里是世尊在将此经说明为一切知者所说时所说。“被死神所控制”指被死亡所压迫。第四。
115. Catutthe rahogatassāti rahasi gatassa. Paṭisallīnassāti nilīnassa ekībhūtassa. Evametaṃ, mahārājāti idha bhagavā imaṃ suttaṃ sabbaññubhāsitaṃ karonto āha. Antakenādhipannassāti maraṇena ajjhotthaṭassa. Catutthaṃ.
第5篇 《自护经》的注释
5. Attarakkhitasuttavaṇṇanā
116第五篇。“象军”就是象群。其余几种军也一样理解。“防护”就是遮止。“于一切处善加防护”这句话,是用来说明对还没有构成业道的行为加以防护。“有惭耻心者”就是有惭耻心的人。这里用“有惭耻心”这个词,就已经把“有愧”也包含进去了。第五。
116. Pañcame hatthikāyoti hatthighaṭā. Sesesupi eseva nayo. Saṃvaroti pidahanaṃ. Sādhu sabbattha saṃvaroti iminā kammapathabhedaṃ apattassa kammassa saṃvaraṃ dasseti. Lajjīti hirimā. Lajjīgahaṇena cettha ottappampi gahitameva hoti. Pañcamaṃ.
第6篇《少经》的注释
6. Appakasuttavaṇṇanā
117第六经的注释中,“殊胜的”是指精致而且众多。“沉醉”是指因骄慢而沉醉。“越度”是指超越。“陷阱”是指罗网。“随后”是指在它们之后。第六。
117. Chaṭṭhe uḷāre uḷāreti paṇīte ca bahuke ca. Majjantīti mānamajjanena majjanti. Atisāranti atikkamaṃ. Kūṭanti pāsaṃ. Pacchāsanti pacchā tesaṃ. Chaṭṭhaṃ.
《裁决经》的注释
7. Aḍḍakaraṇasuttavaṇṇanā
118118. 在第七部经中,“以欲为因”是指以欲为根本。“以欲为缘”是指以欲为条件。“以欲为事”是指以欲为原因。这些词全都只是同一个意思的不同说法。“贤面”是指面容美好。据说有一天,国王坐在裁决事务的地方。在那里,那些先收了贿赂才坐下来的大臣们,把没有主人的人也判成了有主人的人。国王知道这件事后心想:“在我这个大地之主面前,他们尚且这样做,在背后还有什么做不出来的?现在就让琉璃将军凭他自己的王国去表现吧,我何必跟这种吃贿赂、说谎话的人坐在同一个地方?”因此他这样说了。“迅速撒下”是指像撒下鱼笼一样。就像鱼儿游进撒下的鱼笼却浑然不觉,同样,众生因为烦恼欲而违犯事欲也无所知觉,这就是这句话的含义。第七部结束。
118. Sattame kāmahetūti kāmamūlakaṃ. Kāmanidānanti kāmapaccayā. Kāmādhikaraṇanti kāmakāraṇā. Sabbāni hetāni aññamaññavevacanāneva. Bhadramukhoti sundaramukho. Ekadivasaṃ kira rājā aḍḍakaraṇe nisīdi. Tattha paṭhamataraṃ lañjaṃ gahetvā nisinnā amaccā assāmikepi sāmike kariṃsu. Rājā taṃ ñatvā – ‘‘mayhaṃ tāva pathavissarassa sammukhāpete evaṃ karonti, parammukhā kiṃ nāma na karissanti? Paññāyissati dāni viṭaṭūbho senāpati sakena rajjena, kiṃ mayhaṃ evarūpehi lañjakhādakehi musāvādīhi saddhiṃ ekaṭṭhāne nisajjāyā’’ti cintesi. Tasmā evamāha. Khippaṃva oḍḍitanti kuminaṃ viya oḍḍitaṃ. Yathā macchā oḍḍitaṃ kuminaṃ pavisantā na jānanti, evaṃ sattā kilesakāmena vatthukāmaṃ vītikkamantā na jānantīti attho. Sattamaṃ.
8. 玛离咖经的注释
8. Mallikāsuttavaṇṇanā
119第八经中,世尊为什么问“玛离咖,你还有别的更爱的人吗?”据说,这位玛离咖是一个穷苦花环匠的女儿。有一天,她从店铺里拿了糕饼,心想“到了花林再吃”,便上路了。走到半路,她看见世尊在比丘僧团的围绕下,正进城乞食,心里生起清净的信心,就把那块糕饼供养了世尊。导师示意要坐下。阿难尊者铺好袈裟,让世尊坐下。世尊在那里坐下,吃了那块糕饼,漱了口,露出微笑。阿难尊者问:“尊者,她这样做会得到什么果报?”世尊说:“阿难,今天她供养了如来的第一餐,今天她就会成为憍萨罗王的第一王后。”就在那一天,国王在迦尸村与外甥交战失败,逃出来正往都城走,途中进入花林,等待军队集结。她就在那里服侍国王。国王因为她的服侍而生起信心,便把她接进后宫,立为第一王后。
119. Aṭṭhame atthi nu kho te malliketi kasmā pucchati? Ayaṃ kira mallikā duggatamālākārassa dhītā, ekadivasaṃ āpaṇato pūvaṃ gahetvā ‘‘mālārāmaṃ gantvāva khādissāmī’’ti gacchantī paṭipathe bhikkhusaṅghaparivāraṃ bhagavantaṃ bhikkhācāraṃ pavisantaṃ disvā pasannacittā taṃ bhagavato adāsi. Satthā nisīdanākāraṃ dassesi. Ānandatthero cīvaraṃ paññāpetvā adāsi. Bhagavā tattha nisīditvā taṃ pūvaṃ paribhuñjitvā mukhaṃ vikkhāletvā sitaṃ pātvākāsi. Thero ‘‘imissā, bhante, ko vipāko bhavissatī’’ti pucchi. Ānanda, ajjesā tathāgatassa paṭhamabhojanaṃ adāsi, ajjeva kosalarañño aggamahesī bhavissatīti. Taṃdivasameva ca rājā kāsigāme bhāgineyyena yuddhena parājito palāyitvā nagaraṃ āgacchanto mālārāmaṃ pavisitvā balakāyassa āgamanaṃ āgamesi. Tassa sā vattaṃ akāsi. So tāya vatte pasīditvā taṃ antepūraṃ atihārāpetvā taṃ aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi.
有一天,国王心里想:“我把这么大的权势给了这个穷苦人家的女儿,不如我来问她:‘你最爱谁?’她一定会说:‘大王,我最爱的是您。’然后她也会反过来问我。那时我就回答:‘我也最爱你。’”就这样,为了增进彼此之间的信任,他在愉快的交谈中问了她。可是那位王后很有智慧,是亲近佛陀、亲近法、亲近僧团的人,智慧广大,所以她这样想:“这个问题不能看着国王的脸色来回答。”她就照自己心里真实的想法说了,并且反问国王。国王因为她说的都是真心话,没法回避,也照自己真实的想法说了,然后心想:“这件事一定有原因,我应该去禀告如来。”于是他就去到世尊那里,把情况禀告了。未获得即不获得。“对于他人来说,自己的自体也同样可爱”:正如一人的自体对自己是可爱的,同样地,其他众多众生的自体对他们自己也是可爱的。第八。
Athekadivasaṃ cintesi – ‘‘mayā imissā duggatakulassa dhītuyā mahantaṃ issariyaṃ dinnaṃ, yaṃnūnāhaṃ imaṃ puccheyyaṃ ‘ko te piyo’ti? Sā ‘tvaṃ me, mahārāja, piyo’ti vatvā puna maṃ pucchissati. Athassāhaṃ ‘mayhampi tvaṃyeva piyā’ti vakkhāmī’’ti. Iti so aññamaññaṃ vissāsajananatthaṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kathento pucchati. Sā pana devī paṇḍitā buddhupaṭṭhāyikā dhammupaṭṭhāyikā saṅghupaṭṭhāyikā mahāpaññā , tasmā evaṃ cintesi – ‘‘nāyaṃ pañho rañño mukhaṃ oloketvā kathetabbo’’ti. Sā saraseneva kathetvā rājānaṃ pucchi. Rājā tāya sarasena kathitattā nivattituṃ alabhanto sayampi saraseneva kathetvā ‘‘sakāraṇaṃ idaṃ, tathāgatassa naṃ ārocessāmī’’ti gantvā bhagavato ārocesi. Nevajjhagāti nādhigacchati. Evaṃ piyo puthu attā paresanti yathā ekassa attā piyo, evaṃ paresaṃ puthusattānampi attā piyoti attho. Aṭṭhamaṃ.
9. 祭祀经的注释
9. Yaññasuttavaṇṇanā
120第九部经中,“系于柱的”是指被带到柱子边、绑在柱子上的。“在做准备工作”的意思是:到这时候,那些比丘已经把国王开始的祭祀禀告了如来。那么,国王为什么要开始这场祭祀呢?是为了消除一个噩梦。据说有一天,国王佩戴着一切庄严饰物,坐在最胜象背上巡游都城,看见一位开窗远眺的妇人,便对她心生爱恋。于是他立刻返回王宫,把这件事告诉一名仆从,派他前去:“去,查明她是有丈夫还是没有丈夫。”那人便去询问。妇人指着一个人说:“那位在店铺里坐着的就是我的丈夫。”国王的仆从将此事禀报给国王。国王把那个丈夫召来,说道:“你来做我的侍者。”那人说:“大王,我不会做侍者啊。”国王说:“所谓侍奉,并不是非要在老师跟前才能学会的。”便强行让他拿起武器与盾牌,充当了侍者。可是这人刚侍奉完一回到家,国王便又派人把他召去,说道:“身为侍者,就该执行国王的命令。去,离这里约一由旬的地方,有我们用来洗发的池塘,你去那里取些红土和红莲花来。若今日赶不回来,就处以王罚。”说完便将他差遣走了。那人因为畏惧国王,只得出发离去。
120. Navame thūṇūpanītānīti thūṇaṃ upanītāni, thūṇāya baddhāni honti. Parikammāni karontīti ettāvatā tehi bhikkhūhi rañño āraddhayañño tathāgatassa ārocito. Kasmā pana raññā ayaṃ yañño āraddho? Dussupinapaṭighātāya. Ekadivasaṃ kira rājā sabbālaṅkārappaṭimaṇḍito hatthikkhandhavaragato nagaraṃ anusañcaranto vātapānaṃ vivaritvā olokayamānaṃ ekaṃ itthiṃ disvā tassā paṭibaddhacitto tatova paṭinivattitvā antepuraṃ pavisitvā ekassa purisassa tamatthaṃ ārocetvā ‘‘gaccha tassā sassāmikabhāvaṃ vā assāmikabhāvaṃ vā jānāhī’’ti pesesi. So gantvā pucchi. Sā ‘‘eso me sāmiko āpaṇe nisinno’’ti dassesi. Rājapuriso rañño tamatthaṃ ācikkhi. Rājā taṃ purisaṃ pakkosāpetvā ‘‘maṃ upaṭṭhahā’’ti āha. ‘‘Nāhaṃ, deva, upaṭṭhahituṃ jānāmī’’ti ca vutte ‘‘upaṭṭhānaṃ nāma na ācariyassa santike uggahetabba’’nti balakkārena āvudhaphalakaṃ gāhāpetvā upaṭṭhākaṃ akāsi. Upaṭṭhahitvā gehaṃ gatamattameva ca naṃ puna pakkosāpetvā ‘‘upaṭṭhākena nāma rañño vacanaṃ kattabbaṃ, gaccha ito yojanamatte amhākaṃ sīsadhovanapokkharaṇī atthi, tato aruṇamattikañca lohituppalamālañca gaṇhitvā ehi. Sace ajjeva nāgacchasi, rājadaṇḍaṃ karissāmī’’ti vatvā pesesi. So rājabhayena nikkhamitvā gato.
国王在那人走后,把守门人叫来,吩咐道:“今天一到傍晚就把城门关上。就算有人自称‘我是国王的使者’或者‘我是副王的使者’,也不要给他开门。”那人拿着红土和莲花,赶到城门时,城门刚关上。他喊了很多话,还是进不了门,因为害怕会遭遇危险,就去了祇园。国王则被贪欲的热恼彻底压倒,一会儿坐下,一会儿站着,一会儿躺下,始终拿不定主意,不管坐在哪里,都像猴子打盹一样睡去。
Rājāpi tasmiṃ gate dovārikaṃ pakkosāpetvā, ‘‘ajja sāyanheyeva dvāraṃ pidahitvā ‘ahaṃ rājadūto’ti vā ‘uparājadūto’ti vā bhaṇantānampi mā vivarī’’ti āha. So puriso mattikañca uppalāni ca gahetvā dvāre pihitamatte āgantvā bahuṃ vadantopi dvāraṃ alabhitvā parissayabhayena jetavanaṃ gato. Rājāpi rāgapariḷāhena abhibhūto kāle nisīdati, kāle tiṭṭhati, kāle nipajjati, sanniṭṭhānaṃ alabhanto yattha katthaci nisinnakova makkaṭaniddāya niddāyati.
从前,就在这座城里,有四个富家子弟干了邪淫的事,死后投生到一口叫“难陀优难陀”的铁锅里。他们被翻滚的沸沫煮着,往下沉要经过三十万年才到锅底,往上浮又要经过三十万年才到锅口。那天,他们看见光,因为害怕自己造的恶业,都想说出一首偈颂,却说不出口,每人只吐出一个音节:一个说“sa”,一个说“so”,一个说“na”,一个说“du”。国王自从听到这些地狱众生的声音那一刻起,就再也找不到安乐,那夜剩下的时间就这样熬了过去。
Pubbe ca tasmiṃyeva nagare cattāro seṭṭhiputtā paradārikakammaṃ katvā nandopanandāya nāma lohakumbhiyā nibbattiṃsu. Te pheṇuddehakaṃ paccamānā tiṃsavassasahassāni heṭṭhā gacchantā kumbhiyā talaṃ pāpuṇanti, tiṃsavassasahassāni upari gacchantā matthakaṃ pāpuṇanti. Te taṃ divasaṃ ālokaṃ oloketvā attano dukkaṭabhayena ekekaṃ gāthaṃ vattukāmā vattuṃ asakkontā ekekaṃ akkharameva āhaṃsu. Eko sa-kāraṃ, eko so-kāraṃ, eko na-kāraṃ, eko du-kāraṃ āha. Rājā tesaṃ nerayikasattānaṃ saddaṃ sutakālato paṭṭhāya sukhaṃ avindamānova taṃrattāvasesaṃ vītināmesi.
天亮了,国师前来问国王睡得是否安稳。国王说:“老师,我哪来的安稳?”接着告诉他:“我在梦里听到了这样的声音。”婆罗门心想:“这个梦对国王来说,既不会带来增长,也不会造成损害。不过,他家里所有的东西,都会归沙门乔达摩,归乔达摩的弟子们,我们婆罗门什么都得不到。我要为婆罗门们弄到一份供养。”于是他说:“大王,这个梦很严重,三种灾祸中必有一种会显现:要么是王位有危险,要么是性命有危险,要么是天不下雨。”国王问:“老师,怎样才能平安?”婆罗门答道:“大王,这要靠商议来弄明白。”国王说:“你们去和各位老师一起商议,为我们求得平安吧。”
Aruṇe uṭṭhite purohito āgantvā taṃ sukhaseyyaṃ pucchi. So ‘‘kuto me, ācariya, sukha’’nti ? Vatvā, ‘‘supine evarūpe sadde assosi’’nti ācikkhi. Brāhmaṇo – ‘‘imassa rañño iminā supinena vuḍḍhi vā hāni vā natthi, apica kho pana yaṃ imassa gehe atthi, taṃ samaṇassa gotamassa hoti, gotamasāvakānaṃ hoti, brāhmaṇā kiñci na labhanti, brāhmaṇānaṃ bhikkhaṃ uppādessāmī’’ti, ‘‘bhāriyo ayaṃ, mahārāja, supino tīsu jānīsu ekā paññāyati, rajjantarāyo vā bhavissati jīvitantarāyo vā, devo vā na vassissatī’’ti āha. Kathaṃ sotthi bhaveyya ācariyāti? ‘‘Mantetvā ñātuṃ sakkā, mahārājāti. Gacchatha ācariyehi saddhiṃ mantetvā amhākaṃ sotthiṃ karothā’’ti.
他把婆罗门们召集到轿厅,把这件事告诉他们,说:“你们各自分头去,这样对国王说。”然后把婆罗门分成三批。婆罗门们进去后,问国王睡得是否安稳。国王就按国师所说的那样讲了一遍,然后问:“怎样才能平安?”大婆罗门们说:“大王,要举行一场以各种动物各五百头献祭的大祭祀,用这个业来作补救,才能平安。大王,老师们都是这么说的。”国王听了他们的话,并不满意,但也没有反驳,只是沉默不语。接着第二批婆罗门也来了,说了同样的话。第三批婆罗门也是如此。于是国王下令:“让他们去举行祭祀吧。”从那时起,婆罗门们就让人把牛等牲畜牵来。城里顿时喧闹起来。玛离咖夫人得知这件事后,派人请国王到如来那里去。国王去了,顶礼世尊,坐在一边。世尊对他说:“大王,现在还是大白天,你从哪里来?”国王说:“尊者,今天我梦见了四种声音,就去问婆罗门。婆罗门说:‘大王,这个梦很严重,我们要举行一场以各种动物各五百头献祭的大祭祀来作补救。’于是他们就开始准备了。”世尊问:“大王,你听到的是什么样的声音?”国王就照自己所听到的如实说了。于是世尊对他说:大王,从前就在这座城里,有四个富家子弟勾引别人的妻子,死后投生到名为难陀优难陀的铜锅地狱里,经过六万年才浮上来。
So sivikasālāyaṃ brāhmaṇe sannipātetvā tamatthaṃ ārocetvā, ‘‘visuṃ visuṃ gantvā evaṃ vadathā’’ti tayo vagge akāsi . Brāhmaṇā pavisitvā rājānaṃ sukhaseyyaṃ pucchiṃsu. Rājā purohitassa kathitaniyāmeneva kathetvā ‘‘kathaṃ sotthi bhaveyyā’’ti pucchi. Mahābrāhmaṇā – ‘‘sabbapañcasataṃ yaññaṃ yajitvā etassa kammassa sotthi bhaveyya, evaṃ, mahārāja, ācariyā kathentī’’ti āhaṃsu. Rājā tesaṃ sutvā anabhinanditvā appaṭikkositvā tuṇhī ahosi. Atha dutiyavaggabrāhmaṇāpi āgantvā tattheva kathesuṃ. Tathā tatiyavaggabrāhmaṇāpi. Atha rājā ‘‘yaññaṃ karontū’’ti āṇāpesi. Tato paṭṭhāya brāhmaṇā usabhādayo pāṇe āharāpesuṃ. Nagare mahāsaddo udapādi . Taṃ pavattiṃ ñatvā mallikā rājānaṃ tathāgatassa santikaṃ pesesi. So gantvā bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ bhagavā – ‘‘handa kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divādivassā’’ti āha. Rājā – ‘‘ajja me, bhante, supinake cattāro saddā sutā, sohaṃ brāhmaṇe pucchiṃ. Brāhmaṇā ‘bhāriyo, mahārāja, supino, sabbapañcasataṃ yaññaṃ yajitvā paṭikammaṃ karomāti āraddhā’’’ti āha. Kinti te, mahārāja, saddā sutāti. So yathāsutaṃ ārocesi. Atha naṃ bhagavā āha – pubbe, mahārāja, imasmiṃyeva nagare cattāro seṭṭhiputtā paradārikā hutvā nandopanandāya lohakumbhiyā nibbattā saṭṭhivassasahassamatthake uggacchiṃsu.
在这里,某一位这样说:
Tattha eko –
“六万年已完全圆满,悉皆度过,
在地狱里受苦的我们,什么时候才能熬到头?”
‘‘Saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso; Niraye paccamānānaṃ, kadā anto bhavissatī’’ti.(pe. va. 802; jā. 1.4.54) –
想要讲这首偈颂,第二个——
Imaṃ gāthaṃ vatthukāmo ahosi. Dutiyo –
“愿我从此身离去,得生人趣获人身;
乐施随顺戒圆满,广行众善多种福。”
‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ; Vadaññū sīlasampanno, kāhāmi kusalaṃ bahu’’nti. (pe. va. 805; jā. 1.4.56) –
他想以这首偈颂为缘起/主题。第三:
Imaṃ gāthaṃ vatthukāmo ahosi. Tatiyo –
“没有尽头,尽头又从何而来?尽头根本看不见。
那时确实造下的恶业,是你我两人的,朋友。”
‘‘Natthi anto kuto anto, na anto paṭidissati; Tadā hi pakataṃ pāpaṃ, mama tuyhañca mārisā’’ti. (pe. va. 803; jā. 1.4.55) –
他想说这首偈颂。第四:
Imaṃ gāthaṃ vatthukāmo ahosi. Catuttho –
“我们活得真糟糕,那些在场的人我们没有布施。
财富明明就在眼前,我们却没为自己修一座庇护的洲岛。”
‘‘Dujjīvitamajīvimhā, ye sante na dadamhase; Vijjamānesu bhogesu, dīpaṃ nākamha attano’’ti. (pe. va. 804; jā. 1.4.53) –
他们没法把这一首偈颂完整说出来,只能一个字一个字地念,念完就当场沉了下去。大王,那些地狱众生就这样随着各自所造的业而哀号。你听到那声音,并不会因此有什么损失或增益。不过,杀害这么多牲畜,这业确实很重。他用地狱的恐怖来警吓国王之后,就为国王说法。国王对十力者生起了净信,说:我放了它们,给它们活命,让它们吃青草、喝凉水,让凉风吹着它们。然后命令那些人:去,把它们带走吧。那些人就去赶走婆罗门,把这群牲畜从束缚中放出来,还在城里敲响法鼓巡行宣告。
Imaṃ . Te imā gāthā vattuṃ asakkontā ekekaṃ akkharaṃ vatvā tattheva nimuggā. Iti, mahārāja, te nerayikasattā yathākammena viraviṃsu. Tassa saddassa sutapaccayā tuyhaṃ hāni vā vuḍḍhi vā natthi. Ettakānaṃ pana pasūnaṃ ghātanakammaṃ nāma bhāriyanti nirayabhayena tajjetvā dhammakathaṃ kathesi. Rājā dasabale pasīditvā, ‘‘muñcāmi, nesaṃ jīvitaṃ dadāmi, haritāni ceva tiṇāni khādantu, sītalāni ca pānīyāni pivantu, sīto ca nesaṃ vāto upavāyatū’’ti vatvā, ‘‘gacchatha hārethā’’ti manusse āṇāpesi. Te gantvā brāhmaṇe palāpetvā taṃ pāṇasaṅghaṃ bandhanato mocetvā nagare dhammabheriṃ carāpesuṃ.
这时,国王坐在十力者身边,说道:“尊者,所谓一夜,本来是三个更次,可我今天觉得,这两夜好像被合成了一夜。”那个男子也坐在那里,说道:“尊者,所谓一由旬,本来是四俱卢舍,可我今天觉得,这两由旬好像被合成了一由旬。”于是,世尊说:“醒者夜长,这是显而易见的;疲惫者由旬长,这也是显而易见的;而堕入轮回的愚蠢凡夫,其无始轮回更是漫长得没有尽头。”世尊针对国王、那个男子以及地狱众生,在《法句》中说了这首偈颂——
Atha rājā dasabalassa santike nisinno āha – ‘‘bhante, ekaratti nāma tiyāmā hoti, mayhaṃ pana ajja dve rattiyo ekato ghaṭitā viya ahesu’’nti. Sopi puriso tattheva nisinno āha – ‘‘bhante, yojanaṃ nāma catugāvutaṃ hoti, mayhaṃ pana ajja dve yojanāni ekato katāni viya ahesu’’nti. Atha bhagavā – ‘‘jāgarassa tāva rattiyā dīghabhāvo pākaṭo, santassa yojanassa dīghabhāvo pākaṭo, vaṭṭapatitassa pana bālaputhujjanassa anamataggasaṃsāravaṭṭaṃ ekantadīghamevā’’ti rājānañca tañca purisaṃ nerayikasatte ca ārabbha dhammapade imaṃ gāthaṃ abhāsi –
“不寐者夜长漫漫,倦行者一由旬遥遥;
愚人不知正法,轮回长劫绵绵。”
‘‘Dīghā jāgarato ratti, dīghaṃ santassa yojanaṃ; Dīgho bālānaṃ saṃsāro, saddhammaṃ avijānata’’nti. (dha. pa. 60);
偈颂结束时,那个女子的丈夫证得了入流果。所谓“知此义已”,就是知道了这个缘由之后。
Gāthāpariyosāne so itthisāmiko puriso sotāpattiphale patiṭṭhahi. Etamatthaṃ viditvāti etaṃ kāraṇaṃ jānitvā.
关于“马祭”等词:据说在古时候的国王时代,有“谷祭”“人祭”“善投索”“语施”这四种收揽人心的做法,国王们靠这些来团结治理世间。其中,从成熟的谷物中抽取十分之一,叫“谷祭”,意思是在谷物丰收这件事上有智慧。给大战士们提供六个月的饭食和薪饷,叫“人祭”,意思是在收揽人心这件事上有智慧。从穷人手里拿到借据后,三年内不收利息,借给他们大约一千或两千的财物,叫“善投索”。这个做法能好好地把人系住,就像拴在心上一样让他们安定下来,所以叫“善投索”。用“孩子啊、舅舅啊”这样亲切的方式说柔和的话,叫“语施”,意思就是可爱的话。这样用四种收揽人心的做法来治理,国土就会富足、繁荣、饮食丰盛、安宁没有祸乱。人们欢喜快乐,把幼儿抱在胸前跳舞,敞开着家门过日子。因为家门口没有门闩,这就叫“无闩”。这是古老的传统。
Assamedhantiādīsu – porāṇarājakāle kira sassamedhaṃ purisamedhaṃ sammāpāsaṃ vācāpeyyanti cattāri saṅgahavatthūni ahesuṃ, yehi rājāno lokaṃ saṅgaṇhiṃsu. Tattha nipphannasassato dasamabhāgaggahaṇaṃ sassamedhaṃ nāma, sassasampādane medhāvitāti attho. Mahāyodhānaṃ chamāsikaṃ bhatta-vetanānuppadānaṃ purisamedhaṃ nāma, purisasaṅgaṇhane medhāvitāti attho. Daliddamanussānaṃ hatthato lekhaṃ gahetvā tīṇi vassāni vināva vaḍḍhiyā sahassadvisahassamattadhanānuppadānaṃ sammāpāsaṃ nāma. Tañhi sammā manusse pāseti, hadaye bandhitvā viya ṭhapeti, tasmā sammāpāsanti vuccati. ‘‘Tāta mātulā’’tiādinā nayena saṇhavācābhaṇanaṃ vācāpeyyaṃ nāma, piyavācāti attho. Evaṃ catūhi saṅgahavatthūhi saṅgahitaṃ raṭṭhaṃ iddhañceva hoti phītañca pahūtaannapānaṃ khemaṃ nirabbudaṃ. Manussā mudā modamānā ure putte naccentā apārutagharadvārā viharanti. Idaṃ gharadvāresu aggaḷānaṃ abhāvato niraggaḷanti vuccati. Ayaṃ porāṇikā paveṇī.
后来,在甘蔗王的时代,婆罗门把这四种摄事和这种国土的繁荣颠倒过来,本末倒置,搞出了以马祭、人祭等为首的五种祭祀。其中,“在这种祭祀里杀马”,所以叫马祭。这是指一种祭祀:要用两种圆满仪式来供奉,有二十一根祭柱,仅在中日那一天就要宰杀九十七种、五百头牲畜,场面极其惨烈,而且除了土地和人口之外,其余一切财富都要布施出去。“在这种祭祀里杀人”,所以叫人祭。这是指一种祭祀:要用四种圆满仪式来供奉,并且连同土地一起,布施像马祭所说的那种财富。“在这里投掷量绳”,所以叫善投索祭。这是指一种叫“一夜祭”的祭祀:每天投掷量绳,在绳索落下的地方设祭坛,用可移动的柱子等物来供奉,并从萨罗斯瓦蒂河沉没处开始,逆流而上来进行祭祀。“在这里饮用勇力”,所以叫勇力饮祭。这是指一种祭祀:要用一种圆满仪式,用十七头牲畜来供奉,用孟加拉苹果树做祭柱,并布施十七种物品。“这里没有门闩”,所以叫无门闩祭。这是指一种祭祀:要用九种圆满仪式来供奉,并且连同土地和人口一起,布施像马祭所说的那种财富,它其实只是马祭的变体,统称为“一切祭”。大事业,就是大事、大事务。正行,就是佛等圣者正确地修行。无事,就是无所求、无所作。他们按家族传统来祭祀,就是在各自家族中祭祀;凡是过去祖先定下的日常供养等规矩,人们一代代延续不断,所以一直布施。第九。
Aparabhāge pana okkākarājakāle brāhmaṇā imāni cattāri saṅgahavatthūni imañca raṭṭhasampattiṃ parivattetvā uddhaṃmūlakaṃ katvā assamedhaṃ purisamedhanti ādike pañca yaññe nāma akaṃsu. Tesu assamettha medhanti vadhantīti assamedho. Dvīhi pariyaññehi yajitabbassa ekavīsatiyūpassa ekasmiṃ majjhimadivaseyeva sattanavutipañcapasusataghātabhiṃsanassa ṭhapetvā bhūmiñca purise ca avasesasabbavibhavadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ. Purisamettha medhantīti purisamedho. Catūhi pariyaññehi yajitabbassa saddhiṃ bhūmiyā assamedhe vuttavibhavadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ. Sammamettha pāsentīti sammāpāso. Divase divase sammaṃ khipitvā tassa patitokāse vediṃ katvā saṃhārimehi yūpādīhi sarassatinadiyā nimuggokāsato pabhuti paṭilomaṃ gacchantena yajitabbassa satrayāgassetaṃ adhivacanaṃ. Vājamettha pivantīti vājapeyyo. Ekena pariyaññena sattarasahi pasūhi yajitabbassa beluvayūpassa sattarasakadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ. Natthi ettha aggaḷāti niraggaḷo. Navahi pariyaññehi yajitabbassa saddhiṃ bhūmiyā ca purisehi ca assamedhe vuttavibhavadakkhiṇassa sabbamedhapariyāyanāmassa assamedhavikappassevetaṃ adhivacanaṃ. Mahārambhāti mahākiccā mahākaraṇīyā. Sammaggatāti sammā paṭipannā buddhādayo. Nirārambhāti appatthā appakiccā. Yajanti anukulanti anukulesu yajanti, yaṃ niccabhattādi pubbapurisehi paṭṭhapitaṃ, taṃ aparāparaṃ anupacchinnattā manussā dadantīti attho. Navamaṃ.
10. 《缚经》的注释
10. Bandhanasuttavaṇṇanā
121第十经中,“尊者,此处国王……”这段话,是比丘们讲述阿难尊者在那些人身上所做善巧之事的经过时说的。据说,国王有一块帝释天神赐给库萨王的八面宝珠,作为传家宝一代代传下来。有一次,国王要装饰打扮时,说道:“把那块宝珠拿来。”人们禀报说:“我们在存放的地方找不到。”国王便下令把内宫侍从捆起来,说:“去找宝珠,找到了交出来!”阿难尊者见到那些人后,给藏宝珠的人出了一个办法。他们把办法禀告国王。国王说:“那位尊者是智者,你们照尊者的话去做。”于是负责藏宝珠的人在宫院里放了一口水缸,用粗布围起来,然后对那些人说:“你们披上布,走进去,把手伸进去。”偷宝珠的人心想:“国王的东西,既不能扔掉,也不能耍花招。”他便回家,把宝珠藏在腋下,披上布回来,把宝珠投进水缸后离开了。众人散去后,国王的人把手伸进水缸,发现了宝珠,取出来交给了国王。大众便喧哗起来:“听说宝珠是按阿难尊者指示的方法找到的。”比丘们为了把这件事禀告如来,便讲述了这一经过。导师说:“比丘们,阿难能让人把已经落到别人手里的宝珠取回来,这并不稀奇。从前有智慧的人凭自己的智慧,甚至能让那些因无因结生而投生为畜生道的众生,把已经落到别人手里的东西取回来交给国王。”说完之后——
121. Dasame idha, bhante, raññāti idaṃ te bhikkhū tesu manussesu ānandattherassa sukatakāraṇaṃ ārocentā ārocesuṃ. Rañño kira sakkena kusarājassa dinno aṭṭhavaṅko maṇi paveṇiyā āgato. Rājā alaṅkaraṇakāle taṃ maṇiṃ āharathāti āha. Manussā ‘‘ṭhapitaṭṭhāne na passāmā’’ti ārocesuṃ. Rājā antogharacārino ‘‘maṇiṃ pariyesitvā dethā’’ti bandhāpesi. Ānandatthero te disvā maṇipaṭisāmakānaṃ ekaṃ upāyaṃ ācikkhi . Te rañño ārocesuṃ. Rājā ‘‘paṇḍito thero, therassa vacanaṃ karothā’’ti. Paṭisāmakamanussā rājaṅgaṇe udakacāṭiṃ ṭhapetvā sāṇiyā parikkhipāpetvā te manusse āhaṃsu – ‘‘sāṭakaṃ pārupitvā ettha gantvā hatthaṃ otārethā’’ti. Maṇicoro cintesi – ‘‘rājabhaṇḍaṃ vissajjetuṃ vā valañjetuṃ vā na sakkā’’ti. So gehaṃ gantvā maṇiṃ upakacchake ṭhapetvā sāṭakaṃ pārupitvā āgamma udakacāṭiyaṃ pakkhipitvā pakkāmi. Mahājane paṭikkante rājamanussā cāṭiyaṃ hatthaṃ otāretvā maṇiṃ disvā āharitvā rañño adaṃsu. ‘‘Ānandattherena kira dassitanayena maṇi diṭṭho’’ti mahājano kolāhalaṃ akāsi. Te bhikkhū taṃ kāraṇaṃ tathāgatassa ārocentā imaṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Satthā – ‘‘anacchariyaṃ, bhikkhave, yaṃ ānando manussānaṃ hatthāruḷhamaṇiṃ āharāpeyya , yattha pubbe paṇḍitā attano ñāṇe ṭhatvā ahetukapaṭisandhiyaṃ nibbattānaṃ tiracchānagatānampi hatthāruḷhaṃ bhaṇḍaṃ āharāpetvā rañño adaṃsū’’ti vatvā –
“阵前求勇士,议事求无哗;
宴饮求可意者,临难求智者。”
‘‘Ukkaṭṭhe sūramicchanti, mantīsu akutūhalaṃ; Piyañca annapānamhi, atthe jāte ca paṇḍita’’nti. (jā. 1.1.92) –
他讲了《大萨拉本生》。
Mahāsārajātakaṃ kathesi.
他们说,那并不是坚固的束缚,那束缚不是牢固的。所谓“铁制的”,就是指用铁做成的。所谓“极染著”,就是极度染著;或者因为执著而染著,也就是由于认为“这里有坚实”而染著。所谓“期望”,就是爱著、渴望。所谓“据说”,就是他们这样说。所谓“能牵引”,就是能把人拖入四恶趣。所谓“松弛”,就是不像铁制等束缚那样阻止威仪而令人停住;被那种束缚绑住的人,甚至还能去往他国。所谓“难解脱”,就是除了出世间智以外,无法解脱。第十。
Na taṃ daḷhanti taṃ bandhanaṃ thiranti na kathenti. Yadāyasanti yaṃ āyasā kataṃ. Sārattarattāti suṭṭhu rattarattā, sārattena vā rattā sārattarattā, sāraṃ idanti maññanāya rattāti attho. Apekkhāti ālayo nikanti. Āhūti kathenti. Ohārinanti catūsu apāyesu ākaḍḍhanakaṃ. Sithilanti na āyasādibandhanaṃ viya iriyāpathaṃ nivāretvā ṭhitaṃ. Tena hi bandhanena baddhā paradesampi gacchantiyeva. Duppamuñcanti aññatra lokuttarañāṇena muñcituṃ asakkuṇeyyanti. Dasamaṃ.