3. 种种外道品巴利 3. Nānātitthiyavaggo
2. 天子相应义注 · 63 段
《斯瓦经》等经的注释巴利
1-2. Sivasuttādivaṇṇanā
102 第三品的第一经,内容和前面说过的完全一样。第一。巴利
102. Tatiyavaggassa paṭhamaṃ vuttatthameva. Paṭhamaṃ.
103 103. 第二经中,“预先”就是“最初”的意思。“盲者思虑”,是说眼被切断者在思虑,进行强烈的思考。在第二首偈颂中,“如盲者”就是如同盲人一般。第二经。巴利
103. Dutiye paṭikaccevāti paṭhamaṃyeva. Akkhacchinnovajhāyatīti akkhacchinno avajhāyati, balavacintanaṃ cinteti. Dutiyagāthāya akkhacchinnovāti akkhacchinno viya. Dutiyaṃ.
3-4. 《色利经》等经的注释。巴利
3-4. Serīsuttādivaṇṇanā
104 104. 在第三经中,“布施者”是指有布施习惯的人。“施主”的意思是:我布施时,是作为这份布施的主人而布施,不是奴仆,也不是同伴。如果有人自己吃甜美的食物,却把不甜的东西给别人,那他就是在作为布施这个东西的奴仆而布施。如果有人自己吃什么,就同样地给别人什么,那他就是在作为同伴而布施。但如果有人自己随便凑合着过日子,却把甜美的食物给别人,那他就是在作为最上主人、拥有者而布施。这位布施者说:“我就是这样的人。”巴利
104. Tatiye dāyakoti dānasīlo. Dānapatīti yaṃ dānaṃ demi, tassa pati hutvā demi, na dāso na sahāyo. Yo hi attanā madhuraṃ bhuñjati, paresaṃ amadhuraṃ deti, so dānasaṅkhātassa deyyadhammassa dāso hutvā deti. Yo yaṃ attanā bhuñjati, tadeva deti, so sahāyo hutvā deti. Yo pana attanā yena tena yāpeti, paresaṃ madhuraṃ deti, so pati jeṭṭhako sāmi hutvā deti. Ahaṃ ‘‘tādiso ahosi’’nti vadati.
在四座城门那里:据说那位国王有两个国土,信度国和索底婆伽国,都城名叫卢卢婆。每一座城门每天收入十万,城内审判处也收入十万。他看到大量金银堆积成山,生起了“业是自己所有的”这种智慧,就在四座城门建了布施堂,并安排大臣们说:“用各座城门产生的收入来布施。”因此说:“在四座城门作了布施。”巴利
Catūsu dvāresuti tassa kira rañño sindhavaraṭṭhaṃ sodhivākaraṭṭhanti dve raṭṭhāni ahesuṃ, nagaraṃ roruvaṃ nāma. Tassa ekekasmiṃ dvāre devasikaṃ satasahassaṃ uppajjati, antonagare vinicchayaṭṭhāne satasahassaṃ. So bahuhiraññasuvaṇṇaṃ rāsibhūtaṃ disvā kammassakatañāṇaṃ uppādetvā catūsu dvāresu dānasālāyo kāretvā tasmiṃ tasmiṃ dvāre uṭṭhitaāyena dānaṃ dethāti amacce ṭhapesi. Tenāha – ‘‘catūsu dvāresu dānaṃ dīyitthā’’ti.
所谓沙门、婆罗门、穷苦人、行路人、乞食者、乞求者,其中“沙门”是指出家修行的人。“婆罗门”是指以“bho”称呼他人的人。不过这里说的并不是那些已经止息恶行、断除恶业的沙门和婆罗门。“穷苦人”是指境遇悲惨、贫穷困顿的人,比如瞎子、瘸子之类。“行路人”是指赶路的人。“乞食者”是指这样一类人:他们四处游走,用“愿这合意的、所施的、可爱的、可意的、合时的、无可指责的布施,能令施者心生欢喜,愿您往生梵天”等诸如此类的话来赞叹布施的功德。“乞求者”是指那些说着“请施舍一把吧,请施舍一钵吧”等话而乞求,并四处游走的人。由于后宫布施获得了第一门,所以在那时生起的十万之中,又放入其他财物,撤换了国王的大臣,安置了自己的大臣,由于国王所施之施,王后们施了比国王所施更大的布施。就是针对这一点而这样说。“我的布施退回了”,意思是那里所施的我的布施,退回来了。其余诸门也是同样的道理。“某处”是指在某处。“长久”是指八万年。据说那位国王的布施就施了那么长的时间。第三。巴利
Samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānanti ettha samaṇāti pabbajjūpagatā. Brāhmaṇāti bhovādino. Samitapāpabāhitapāpe pana samaṇabrāhmaṇe esa nālattha. Kapaṇāti duggatā daliddamanussā kāṇakuṇiādayo. Addhikāti pathāvino. Vanibbakāti ye ‘‘iṭṭhaṃ, dinnaṃ, kantaṃ, manāpaṃ, kālena, anavajjaṃ dinnaṃ, dadaṃ cittaṃ pasādeyya, gacchatu bhavaṃ brahmaloka’’ntiādinā nayena dānassa vaṇṇaṃ thomayamānā vicaranti. Yācakāti ye ‘‘pasatamattaṃ detha, sarāvamattaṃ dethā’’tiādīni ca vatvā yācamānā vicaranti. Itthāgārassa dānaṃ dīyitthāti paṭhamadvārassa laddhattā tattha uppajjanakasatasahasse aññampi dhanaṃ pakkhipitvā rañño amacce hāretvā attano amacce ṭhapetvā raññā dinnadānato rājitthiyo mahantataraṃ dānaṃ adaṃsu. Taṃ sandhāyevamāha. Mama dānaṃ paṭikkamīti yaṃ mama dānaṃ tattha dīyittha, taṃ paṭinivatti. Sesadvāresupi eseva nayo. Kocīti katthaci. Dīgharattanti asītivassasahassāni. Ettakaṃ kira kālaṃ tassa rañño dānaṃ dīyittha. Tatiyaṃ.
105 第四项已经解释过了。第四。巴利
105. Catutthaṃ vuttatthameva. Catutthaṃ.
《然度经》的注释巴利
5. Jantusuttavaṇṇanā
106 第五种:住在憍萨罗国,是指从世尊面前领受了禅修业处之后,去到那里安住。掉举,是指把不如法的事物当成如法、把如法的事物当成不如法、把没有过失的当成有过失、把有过失的当成没有过失,成为掉举的性情。高举,是指像高高翘起的芦苇一样,意思是生起了空洞的傲慢。轻浮,是指以装饰钵、衣等事情而显得轻佻浮动。粗口,是指嘴巴刻薄,意思是说话粗恶。杂秽语,是指言语不加约束,整天说些没有意义的废话。失念,是指失去了正念、无正念,在此处所做之事在此处即遗忘。无正知,是指无智慧。心不定,是指缺乏安止定与近行定,犹如系于激流中的船;心散乱,是指心不安住,犹如奔上大道的野兽;诸根放纵如常人,是指因无防护而诸根开张,如同在家时一般。巴利
106. Pañcame kosalesu viharantīti bhagavato santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā tattha gantvā viharanti. Uddhatāti akappiye kappiyasaññitāya ca kappiye akappiyasaññitāya ca anavajje sāvajjasaññitāya ca sāvajje anavajjasaññitāya ca uddhaccapakatikā hutvā. Unnaḷāti uggatanaḷā, uṭṭhitatucchamānāti vuttaṃ hoti. Capalāti pattacīvaramaṇḍanādinā cāpallena yuttā. Mukharāti mukhakharā, kharavacanāti vuttaṃ hoti. Vikiṇṇavācāti asaṃyatavacanā, divasampi niratthakavacanapalāpino. Muṭṭhassatinoti naṭṭhassatino sativirahitā, idha kataṃ ettha pamussanti. Asampajānāti nippaññā. Asamāhitāti appanāupacārasamādhirahitā, caṇḍasote baddhanāvāsadisā. Vibbhantacittāti anavaṭṭhitacittā, panthāruḷhabālamigasadisā. Pākatindriyāti saṃvarābhāvena gihikāle viya vivaṭaindriyā.
阎度:有一位名叫阎度的天子。在那伍波萨他日:就是在那个伍波萨他日,也就是伍波萨他日当天。十五日:这是排除十四日等说法。前往:是为了劝诫而去的。据说他这样想:这些比丘从导师身边领受了禅修业处后离开,如今却放逸而住。但如果他们在各自独坐的地方被劝诫,是不会接受的。我要在他们集会的时候劝诫他们。他得知他们在伍波萨他日聚集后,就前往了。以偈颂说道:他站在众人中间,说了偈颂。巴利
Jantūti evaṃnāmako devaputto. Tadahuposatheti tasmiṃ ahu uposathe, uposathadivaseti attho. Pannaraseti cātuddasikādipaṭikkhepo. Upasaṅkamīti codanatthāya upagato. So kira cintesi – ‘‘ime bhikkhū satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā nikkhantā, idāni pamattā viharanti, na kho panete pāṭiyekkaṃ nisinnaṭṭhāne codiyamānā kathaṃ gaṇhissanti, samāgamanakāle codissāmī’’ti uposathadivase tesaṃ sannipatitabhāvaṃ ñatvā upasaṅkami. Gāthāhi ajjhabhāsīti sabbesaṃ majjhe ṭhatvā gāthā abhāsi.
在这里,因为与讲说功德一同,无德者的过失就会显得清楚,所以先讲功德,说“从前,他们安乐而住”等。其中,“从前,他们安乐而住”的意思是:过去的比丘们易于供养、易于承担,他们依次到高种姓和低种姓的人家乞食,靠所得的混合饭团维持生活,就是带着这个意思这样说的。“无欲”:成为没有贪爱渴求的人。巴利
Tattha yasmā guṇakathāya saddhiṃ nigguṇassa aguṇo pākaṭo hoti, tasmā guṇaṃ tāva kathento sukhajīvino pure āsuntiādimāha. Tattha sukhajīvino pure āsunti pubbe bhikkhū supposā subharā ahesuṃ, uccanīcakulesu sapadānaṃ caritvā laddhena missakapiṇḍena yāpesunti adhippāyena evamāha. Anicchāti nittaṇhā hutvā.
像这样讲完古代比丘们的功德之后,现在要讲他们的过失,于是说了“难护持”等话。其中,“像村里的村长那样”:意思是,就像村里的头人们用各种手段压迫百姓,逼他们送来奶、酪、米等东西来享用,你们也一样,安住在不正当的谋生方式里,来维持自己的生活——他是带着这个意思说的。“躺卧”:是指对诵经、问法、作意思惟这些事毫无兴趣,在床上摊开手脚躺着。“在别人家里”:就是在他人家中,在族中媳妇等人那里。“迷醉”:是被烦恼迷醉了。巴利
Evaṃ porāṇakabhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ kathetvā idāni tesaṃ avaṇṇaṃ kathento dupposantiādimāha. Tattha gāme gāmaṇikā viyāti yathā gāme gāmakuṭā nānappakārena janaṃ pīḷetvā khīradadhitaṇḍulādīni āharāpetvā bhuñjanti, evaṃ tumhepi anesanāya ṭhitā tumhākaṃ jīvikaṃ kappethāti adhippāyena vadati. Nipajjantīti uddesaparipucchāmanasikārehi anatthikā hutvā sayanamhi hatthapāde vissajjetvā nipajjanti. Parāgāresūti paragehesu, kulasuṇhādīsūti attho. Mucchitāti kilesamucchāya mucchitā.
“某些”是指那些确实适合这样称呼的人。“被丢弃的”是指被扔掉的人。“无依无靠的”是指没有依靠的人。“如亡者”是指被扔在坟场里的死人。就像扔在坟场里的死人被各种鸟等啄食,亲族也不为他们尽保护的责任,不守护、不看护;同样,这类人也从阿阇梨、和尚等人那里得不到教诫和指导,所以就是被丢弃的、无依无靠的,跟亡者一样。第五。巴利
Ekacceti vattabbayuttakeyeva. Apaviddhāti chaḍḍitakā. Anāthāti apatiṭṭhā. Petāti susāne chaḍḍitā kālaṅkatamanussā. Yathā hi susāne chaḍḍitā nānāsakuṇādīhi khajjanti, ñātakāpi nesaṃ nāthakiccaṃ na karonti, na rakkhanti, na gopayanti, evamevaṃ evarūpāpi ācariyupajjhāyādīnaṃ santikā ovādānusāsaniṃ na labhantīti apaviddhā anāthā, yathā petā, tatheva honti. Pañcamaṃ.
6. 罗希塔舍经的注释巴利
6. Rohitassasuttavaṇṇanā
107 107. 第六项中,“在那里”是指轮围世界中的某一处,也就是大地。“不死亡、不结生”:这是就一次又一次的死与结生而说的。“以步行”:指以脚步行走。导师说“我不说那里是世界的尽头”,是针对行蕴世界的尽头而说的。“应知”等语中,意思是应知、应见、应证。巴利
107. Chaṭṭhe yatthāti cakkavāḷalokassa ekokāse bhummaṃ. Na cavati na upapajjatīti idaṃ aparāparaṃ cutipaṭisandhivasena gahitaṃ. Gamanenāti padagamanena. Nāhaṃ taṃ lokassa antanti satthā saṅkhāralokassa antaṃ sandhāya vadati. Ñāteyyantiādīsu ñātabbaṃ, daṭṭhabbaṃ, pattabbanti attho.
天子问的是轮围世界的尽头,导师回答的却是行蕴世界的尽头。但他以为导师的回答正好契合自己的问题,于是心生赞叹,说了“真是稀有”等话。巴利
Iti devaputtena cakkavāḷalokassa anto pucchito, satthārā saṅkhāralokassa kathito. So pana attano pañhena saddhiṃ satthu byākaraṇaṃ sametīti saññāya pasaṃsanto acchariyantiādimāha.
强弓是指坚固的弓,即拥有最上等标准的弓。持弓者是指弓术老师。善学是指学了十年或十二年弓术的人。熟练手是指有能力射中公牛般大小的毛端,因此称为熟练手。已完成修习是指已练习射箭、已展示技艺的人。以箭是指以箭矢。能超越是指能越过。他说:以我越过多罗树影的时间,便能越过一个轮围世界,以此表明自己速度上的成就。巴利
Daḷhadhammoti daḷhadhanu, uttamappamāṇena dhanunā samannāgato. Dhanuggahoti dhanuācariyo. Susikkhitoti dasa dvādasa vassāni dhanusippaṃ sikkhito. Katahatthoti usabhappamāṇepi vālaggaṃ vijjhituṃ samatthabhāvena katahattho. Katūpāsanoti katasarakkhepo dassitasippo. Asanenāti kaṇḍena. Atipāteyyāti atikkameyya. Yāvatā so tālacchāyaṃ atikkameyya, tāvatā kālena ekacakkavāḷaṃ atikkamāmīti attano javasampattiṃ dasseti.
“从东海到西海”是说:就像从东海到西海那么远,我的每一步跨度也有那么远。据说他站在东边轮围山的山口,一伸脚就跨到西边轮围山的山口;再伸出第二只脚,又跨到另一个轮围山的山口。“只是想要去”就是指欲求本身。“不在别处”是在显示无戏论。据说他在乞食的时候,嚼了龙藤做的齿木,在阿耨达池漱了口,到了时候就去北俱卢洲乞食,然后坐在轮围山的山口吃饭,在那里稍微休息一下又继续奔跑。“寿命百岁”是说那时是长寿的时代,而这个人是在只剩一百年寿命的时候才开始行走的。“活满百岁”是指毫无障碍地活满那一百年。“中途就死了”是指还没到达轮围世界的尽头,半路上就死了。而他在那里死后,还会再回来,又投生在这个轮围世界里。“没有到达”是指没有到达行蕴世界的尽头。“苦”是指轮回之苦。“作终结”是指彻底终结。“身体”是指自体。“有想、有心”是指在有想、有心的状态中。“世间”是指苦谛。“世间的集起”是指集谛。“世间的灭尽”是指灭谛。“道路”是指道谛。这样显示:“贤友,我不是在草木等东西上安立这四谛,而只是在这具四大种所成的身体上安立。”“已寂静者”是指已止息诸恶的人。“不再希求”是指不再盼望。第六。巴利
Puratthimā samuddā pacchimoti yathā puratthimasamuddā pacchimasamuddo dūre, evaṃ me dūre padavītihāro ahosīti vadati. So kira pācīnacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ṭhito pādaṃ pasāretvā pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ akkamati, puna dutiyaṃ pādaṃ pasāretvā paracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ akkamati. Icchāgatanti icchā eva. Aññatrevāti nippapañcataṃ dasseti. Bhikkhācārakāle kiresa nāgalatādantakaṭṭhaṃ khāditvā anotatte mukhaṃ dhovitvā kāle sampatte uttarakurumhi piṇḍāya caritvā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ nisinno bhattakiccaṃ karoti, tattha muhuttaṃ vissamitvā puna javati. Vassasatāyukoti tadā dīghāyukakālo hoti, ayaṃ pana vassasatāvasiṭṭhe āyumhi gamanaṃ ārabhi. Vassasatajīvīti taṃ vassasataṃ anantarāyena jīvanto. Antarāva kālaṅkatoti cakkavāḷalokassa antaṃ appatvā antarāva mato. So pana tattha kālaṃ katvāpi āgantvā imasmiṃyeva cakkavāḷe nibbatti. Appatvāti saṅkhāralokassa antaṃ appatvā. Dukkhassāti vaṭṭadukkhassa. Antakiriyanti pariyantakaraṇaṃ. Kaḷevareti attabhāve. Sasaññimhi samanaketi sasaññe sacitte. Lokanti dukkhasaccaṃ. Lokasamudayanti samudayasaccaṃ. Lokanirodhanti nirodhasaccaṃ. Paṭipadanti maggasaccaṃ. Iti – ‘‘nāhaṃ, āvuso, imāni cattāri saccāni tiṇakaṭṭhādīsu paññapemi , imasmiṃ pana cātumahābhūtike kāyasmiṃ yeva paññapemī’’ti dasseti. Samitāvīti samitapāpo. Nāsīsatīti na pattheti. Chaṭṭhaṃ.
108-109 第七和第八项的内容和前面说过的完全一样。第七。第八。巴利
108-109. Sattamaṭṭhamāni vuttatthāneva. Sattamaṃ, aṭṭhamaṃ.
9. 苏斯玛经的注释巴利
9. Susimasuttavaṇṇanā
110 第九经里,导师想说舍利弗长老的功德,于是开口说:“阿难,你也不会不喜欢舍利弗吧?”可是,功德这种东西,不适合在跟自己不投缘的人面前讲。因为在那种人面前讲,话就说不下去。比如刚说“某位比丘戒行具足”,他〔不投缘的人〕就接一句:“他〔那位比丘〕有什么戒?他那个戒跟牛一样。你就没见过别的持戒的人吗?”或者说“他有智慧”,他〔不投缘的人〕又说:“他〔那位比丘〕有什么智慧?你就没见过别的有智慧的人吗?”就这样东拉西扯,把赞叹的话打断了。但阿难长老和舍利弗长老是同一类人。阿难得了好东西,就送给舍利弗长老;还让自己的侍童出家,带到舍利弗长老那里受戒、受具足戒。舍利弗长老对阿难长老也是这样。为什么呢?因为他们互相欣赏对方的功德。阿难长老心里想:“我们这位长兄,修了整整一大阿僧祇劫又十万劫的巴拉密,通达十六种智慧,坐在法将的位置上。”他〔阿难〕就是因为欣赏舍利弗长老的功德,才这么敬重他〔舍利弗〕。舍利弗长老也想:“为正自觉者做的一切事,比如供洗脸水等等,全是阿难在做。我靠着阿难,才能想入什么定就入什么定。”他〔舍利弗〕就是因为欣赏阿难尊者的功德,才这么敬重他〔阿难〕。所以,世尊想讲舍利弗长老的功德,就在阿难尊者面前讲了起来。巴利
110. Navame tuyhampi no, ānanda, sāriputto ruccatīti satthā therassa vaṇṇaṃ kathetukāmo, vaṇṇo ca nāmesa visabhāgapuggalassa santike kathetuṃ na vaṭṭati. Tassa santike kathito hi matthakaṃ na pāpuṇāti. So hi ‘‘asuko nāma bhikkhu sīlavā’’ti vutte. ‘‘Kiṃ tassa sīlaṃ? Gorūpasīlo so. Kiṃ tayā añño sīlavā na diṭṭhapubbo’’ti vā? ‘‘Paññavā’’ti vutte, ‘‘kiṃ pañño so? Kiṃ tayā añño paññavā na diṭṭhapubbo’’ti? Vā, ādīni vatvā vaṇṇakathāya antarāyaṃ karoti. Ānandatthero pana sāriputtattherassa sabhāgo, paṇītāni labhitvā therassa deti, attano upaṭṭhākadārake pabbājetvā therassa santike upajjhaṃ gaṇhāpeti, upasampādeti. Sāriputtattheropi ānandattherassa tatheva karoti. Kiṃ kāraṇā? Aññamaññassa guṇesu pasīditvā. Ānandatthero hi – ‘‘amhākaṃ jeṭṭhabhātiko ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ satasahassañca kappe pāramiyo pūretvā soḷasavidhaṃ paññaṃ paṭivijjhitvā dhammasenāpatiṭṭhāne ṭhito’’ti therassa guṇesu pasīditvāva theraṃ mamāyati. Sāriputtattheropi – ‘‘sammāsambuddhassa mayā kattabbaṃ mukhodakadānādikiccaṃ sabbaṃ ānando karoti. Ānandaṃ nissāya ahaṃ icchiticchitaṃ samāpattiṃ samāpajjituṃ labhāmī’’ti āyasmato ānandassa guṇesu pasīditvāva taṃ mamāyati. Tasmā bhagavā sāriputtattherassa vaṇṇaṃ kathetukāmo ānandattherassa santike kathetuṃ āraddho.
在这里,“你也”(tuyhampi)中的“pi”是表示总括的词。这段话的意思是:阿难,舍利弗的行仪、行处、住处、前进、后退、瞻视、屈伸,我欢喜,八十位大长老欢喜,包括天人在内的世间欢喜。你也欢喜吗?巴利
Tattha tuyhampīti sampiṇḍanattho pi-kāro. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘ānanda, sāriputtassa ācāro gocaro vihāro abhikkamo paṭikkamo ālokitavilokitaṃ samiñjitapasāraṇaṃ mayhaṃ ruccati, asītimahātherānaṃ ruccati, sadevakassa lokassa ruccati. Tuyhampi ruccatī’’ti?
这时,长老在布片之间找到了机会,就像一位强壮的摔跤手那样,满心欢喜,心想:“导师想让我称赞我的密友。今天我能得到机会吗?我要像摇动那面作为岛屿旗帜的大阎浮树一样,像从云层中把月亮引出来展示一样,来讲述舍利弗长老的功德。”于是他先用四句话排除对个人的非难,说道:“尊者,除了不愚的人……”因为愚人由于愚痴,恶人由于嗔恨,迷惑的人由于无明,心识颠倒的人就像疯子一样由于心颠倒,对于功德不知道这是“功德”,对于过失不知道这是“过失”,也分不清“这是佛,这是声闻弟子”。然而不愚的人等是能知道的,所以他说“除了不愚的人等”。不会欢喜——那只是愚人等才不会欢喜,除了他们之外,任何人都会欢喜。巴利
Tato thero sāṭakantare laddhokāso balavamallo viya tuṭṭhamānaso hutvā – ‘‘satthā mayhaṃ piyasahāyassa vaṇṇaṃ kathāpetukāmo. Labhissāmi no ajja, dīpadhajabhūtaṃ mahājambuṃ vidhunanto viya valāhakantarato candaṃ nīharitvā dassento viya sāriputtattherassa vaṇṇaṃ kathetu’’nti cintetvā paṭhamataraṃ tāva catūhi padehi puggalapalāpe haranto kassa hi nāma, bhante, abālassātiādimāha. Bālo hi bālatāya, duṭṭho dosatāya, mūḷho mohena, vipallatthacitto ummattako cittavipallāsena vaṇṇaṃ ‘‘vaṇṇo’’ti vā avaṇṇaṃ ‘‘avaṇṇe’’ti vā, ‘‘ayaṃ buddho, ayaṃ sāvako’’ti vā na jānāti. Abālādayo pana jānanti, tasmā abālassātiādimāha. Na rucceyyāti bālādīnaṃyeva hi so na rucceyya, na aññassa kassaci na rucceyya.
这样用对个人的非难把话挡开之后,他现在用十六句如实称赞,说出“是有智慧的人,尊者”等话。其中,“有智慧的人”指具备智慧,这是安住于四种善巧者的名称。确实这样说过:“阿难,当一位比丘善巧于界、善巧于处、善巧于缘起、善巧于处非处,到这个程度,阿难,就足以称他为‘有智慧的比丘’了。”(《中部》3.124)
“大慧”等句中,意思是具备大慧等。这里,大慧等的差别如下(《无碍解道》3.4):什么是大慧?能摄持广大的戒蕴,所以是大慧;能摄持广大的定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴,所以是大慧。能摄持广大的处非处、大住等至、广大的圣谛、大念处、大正勤、大神足、大根、大力、大觉支、大圣道、大沙门果、大神通,以及广大究竟的涅槃,所以是大慧。巴利
Evaṃ puggalapalāpe haritvā idāni soḷasahi padehi yathābhūtaṃ vaṇṇaṃ kathento paṇḍito, bhantetiādimāha. Tattha paṇḍitoti paṇḍiccena samannāgato, catūsu kosallesu ṭhitassetaṃ nāmaṃ. Vuttañhetaṃ – ‘‘yato kho, ānanda, bhikkhu dhātukusalo ca hoti āyatanakusalo ca paṭiccasamuppādakusalo ca ṭhānāṭṭhānakusalo ca, ettāvatā kho, ānanda, ‘paṇḍito bhikkhū’ti alaṃ vacanāyā’’ti (ma. ni. 3.124). Mahāpaññotiādīsu mahāpaññādīhi samannāgatoti attho. Tatridaṃ mahāpaññādīnaṃ nānattaṃ (paṭi. ma. 3.4) – katamā mahāpaññā? Mahante sīlakkhandhe pariggaṇhātīti mahāpaññā, mahante samādhikkhandhe, paññākkhandhe, vimuttikkhandhe, vimuttiñāṇadassanakkhandhe pariggaṇhātīti mahāpaññā. Mahantāni ṭhānāṭṭhānāni, mahāvihārasamāpattiyo, mahantāni ariyasaccāni, mahante satipaṭṭhāne, sammappadhāne, iddhipāde, mahantāni indriyāni, balāni, bojjhaṅgāni, mahante ariyamagge , mahantāni sāmaññaphalāni, mahāabhiññāyo, mahantaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ pariggaṇhātīti mahāpaññā.
那位长老的这种大慧,是在世尊从天神界降下、站在桑迦萨城门口,向五位凡夫提问,而他解答那些问题时,才清楚地显现出来的。巴利
Sā pana therassa devorohanaṃ katvā saṅkassanagaradvāre ṭhitena satthārā puthujjanapañcake pañhe pucchite taṃ vissajjentassa pākaṭā jātā.
什么是广慧?在各种不同的蕴上,智生起,所以叫广慧;在各种不同的界上,在各种不同的处上,在各种不同的缘起上,在各种不同的空与无所得上,在各种不同的义、法、词、辩才上,在各种不同的戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴上,在各种不同的处非处上,在各种不同的住与等至上,在各种不同的圣谛上,在各种不同的念处、正勤、神足、根、力、觉支上,在各种不同的圣道、沙门果、神通上,超越种种凡夫共许之法,在究竟义的涅槃上,智生起,所以叫广慧。巴利
Katamā puthupaññā? Puthu nānākhandhesu, (ñāṇaṃ pavattatīti puthupaññā.) Puthu nānādhātūsu, puthu nānāāyatanesu, puthu nānāpaṭiccasamuppādesu, puthu nānāsuññatamanupalabbhesu, puthu nānāatthesu, dhammesu niruttīsu paṭibhānesu, puthu nānāsīlakkhandhesu, puthu nānāsamādhi-paññāvimutti-vimuttiñāṇadassanakkhandhesu, puthu nānāṭhānāṭṭhānesu, puthu nānāvihārasamāpattīsu, puthu nānāariyasaccesu, puthu nānāsatipaṭṭhānesu, sammappadhānesu, iddhipādesu, indriyesu, balesu, bojjhaṅgesu, puthu nānāariyamaggesu, sāmaññaphalesu, abhiññāsu, puthu nānājanasādhāraṇe dhamme samatikkamma paramatthe nibbāne ñāṇaṃ pavattatīti puthupaññā.
什么是喜慧?在这里,有的人充满喜悦、充满快乐、充满满足、充满欢欣,他圆满戒行,圆满守护诸根,在饮食上懂得适量,勤修不眠不休的精进,圆满戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴,这就是喜慧。因为充满喜悦、充满欢欣,他能通达什么是可能的、什么是不可能的,这就是喜慧。因为充满喜悦,他能圆满安住于各种禅定境界,这就是喜慧。因为充满喜悦,他能通达四圣谛,修习四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道,这就是喜慧。因为充满喜悦,他能亲证沙门果位、通达种种神通,这就是喜慧。因为充满喜悦、充满快乐、充满满足、充满欢欣,他能亲证最究竟的涅槃,这就是喜慧。巴利
Katamā hāsapaññā? Idhekacco hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo sīlaṃ paripūreti, indriyasaṃvaraṃ paripūreti, bhojane mattaññutaṃ, jāgariyānuyogaṃ, sīlakkhandhaṃ, samādhikkhandhaṃ, paññākkhandhaṃ, vimuttikkhandhaṃ, vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ paripūretīti, hāsapaññā. Hāsabahulo pāmojjabahulo ṭhānāṭṭhānaṃ paṭivijjhatīti hāsapaññā. Hāsabahulo vihārasamāpattiyo paripūretīti hāsapaññā. Hāsabahulo ariyasaccāni paṭivijjhati. Satipaṭṭhāne , sammappadhāne, iddhipāde, indriyāni, balāni , bojjhaṅgāni, ariyamaggaṃ bhāvetīti hāsapaññā. Hāsabahulo sāmaññaphalāni sacchikaroti, abhiññāyo paṭivijjhatīti hāsapaññā, hāsabahulo vedatuṭṭhipāmojjabahulo paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti hāsapaññā.
这位长老前世曾是一名叫做萨罗达的苦行者,在无比见世尊的足下发愿要成为上首弟子。从那时起,他就满怀喜悦,圆满戒律等修行,因此被称为“喜慧”。巴利
Thero ca sarado nāma tāpaso hutvā anomadassissa bhagavato pādamūle aggasāvakapatthanaṃ paṭṭhapesi. Taṃkālato paṭṭhāya hāsabahulo sīlaparipūraṇādīni akāsīti hāsapañño.
什么是速行慧?无论哪种色,过去的、未来的、现在的……远的、近的,对一切色都迅速地从无常的角度去观察,这就是速行慧;迅速地从苦的角度去观察,这就是速行慧;迅速地从无我的角度去观察,这就是速行慧。无论哪种受……哪种想……哪些行……哪种识,过去的、未来的、现在的……远的、近的,对一切识都迅速地从无常、苦、无我的角度去观察,这就是速行慧。眼……乃至老死,过去的、未来的、现在的,都迅速地从无常、苦、无我的角度去观察,这就是速行慧。对过去的、未来的、现在的色,以坏灭之义衡量为无常,以怖畏之义衡量为苦,以不坚实之义衡量为无我,如此衡量、审察、辨明、看清之后,迅速趣入色灭尽的涅槃,这就是速行慧。对受……想……行……识……眼……乃至老死,过去的、未来的、现在的,以坏灭之义衡量为无常……看清之后,迅速趣入老死灭尽的涅槃,这就是速行慧。对过去的、未来的、现在的色……乃至识,对眼……乃至老死,衡量为无常、有为、缘起所生、有坏灭之法、有消散之法、有离染之法、有灭尽之法,如此衡量、审察、辨明、看清之后,迅速趣入老死灭尽的涅槃,这就是速行慧。巴利
Katamā javanapaññā? Yaṃkiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ aniccato khippaṃ javatīti javanapaññā. Dukkhato khippaṃ, anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Yā kāci vedanā…pe… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā… yaṃkiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… sabbaṃ viññāṇaṃ aniccato, dukkhato, anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccato, dukkhato, anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena, dukkhaṃ bhayaṭṭhena, anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā. Vedanā… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ… cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena…pe… vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā. Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… viññāṇaṃ. Cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā.
什么是利慧?能迅速断除烦恼,所以叫利慧。对已经生起的欲寻不能忍受,对已经生起的嗔寻……对已经生起的害寻……对一切已生起的恶不善法……对已经生起的贪……嗔……痴……忿……恨……覆……恼……嫉……悭……谄……诳……顽……戾……慢……过慢……骄……放逸……对一切烦恼、一切恶行、一切造作、一切导致再生的业,都不能忍受,都要舍断、驱除、灭尽、令归于无,所以叫利慧。在一座之中,证得四圣道、四沙门果、四无碍解、六神通,亲证、触证、以慧触达,所以叫利慧。巴利
Katamā tikkhapaññā? Khippaṃ kilese chindatīti tikkhapaññā. Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti, uppannaṃ byāpādavitakkaṃ… uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ… uppannuppanne pāpake akusale dhamme… uppannaṃ rāgaṃ… dosaṃ… mohaṃ… kodhaṃ… upanāhaṃ… makkhaṃ… paḷāsaṃ… issaṃ… macchariyaṃ… māyaṃ… sāṭheyyaṃ… thambhaṃ… sārambhaṃ… mānaṃ… atimānaṃ… madaṃ… pamādaṃ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe abhisaṅkhāre… sabbe bhavagāmikamme nādhivāseti pajahati vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gametīti tikkhapaññā. Ekasmiṃ āsane cattāro ca ariyamaggā, cattāri ca sāmaññaphalāni, catasso ca paṭisambhidāyo, cha ca abhiññāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāyāti tikkhapaññā.
这位长老在外甥长爪游方者面前宣说《受摄受经》时,就那样站着断除了一切烦恼,从证得声闻巴拉密智的那一刻起,就成了所谓的“利慧者”。因此经中说:“尊者,具寿舍利弗是利慧者。”巴利
Thero ca bhāgineyyassa dīghanakhaparibbājakassa vedanāpariggahasutte desiyamāne ṭhitakova sabbakilese chinditvā sāvakapāramiñāṇaṃ paṭividdhakālato paṭṭhāya tikkhapañño nāma jāto. Tenāha – ‘‘tikkhapañño, bhante, āyasmā sāriputto’’ti.
什么是决择慧?在这里,有一种人对一切造作活动充满厌离,充满恐惧,充满不满,充满不悦,充满不欢喜,心向外看,对一切造作活动都不感兴趣。他穿透、击碎那从未被穿透、从未被击碎的贪蕴,这就是决择慧。同样,他穿透、击碎那从未被穿透、从未被击碎的嗔蕴……痴蕴……忿……恨……乃至一切导向再生的业,这就是决择慧。巴利
Katamā nibbedhikapaññā? Idhekacco sabbasaṅkhāresu ubbegabahulo hoti uttāsabahulo ukkaṇṭhanabahulo aratibahulo anabhiratibahulo bahimukho na ramati sabbasaṅkhāresu, anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ lobhakkhandhaṃ nibbijjhati padāletīti nibbedhikapaññā. Anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ dosakkhandhaṃ… mohakkhandhaṃ… kodhaṃ… upanāhaṃ…pe… sabbe bhavagāmikamme nibbijjhati padāletīti nibbedhikapaññā.
少欲:把善德藏起来不让人知道,接受供养时又懂得适量,具备这样的特征就是少欲。知足:对四种生活所需,具备随所得而知足、随能力而知足、随适宜而知足这三种知足。远离:身远离,是那些乐于出离、安住于远离处的人的状态;心远离,是那些内心清净、达到最高清净的人的状态;依止远离,是那些无所依止、证入无为的人的状态。他具备这三种远离。不混杂:远离见混杂、闻混杂、谈话混杂、受用混杂、身混杂这五种混杂。这五种混杂来自与八种人的交往——国王、王臣、外道、外道弟子、近事男、近事女、比丘、比丘尼。长老完全没有这些,所以是不混杂。巴利
Appicchoti santaguṇaniguhanatā, paccayapaṭiggahaṇe ca mattaññutā, etaṃ appicchalakkhaṇanti iminā lakkhaṇena samannāgato. Santuṭṭhoti catūsu paccayesu yathālābhasantoso yathābalasantoso yathāsāruppasantosoti, imehi tīhi santosehi samannāgato. Pavivittoti kāyaviveko ca vivekaṭṭhakāyānaṃ nekkhammābhiratānaṃ, cittaviveko ca parisuddhacittānaṃ paramavodānappattānaṃ, upadhiviveko ca nirupadhīnaṃ puggalānaṃ visaṅkhāragatānanti, imesaṃ tiṇṇaṃ vivekānaṃ lābhī. Asaṃsaṭṭhoti dassanasaṃsaggo savanasaṃsaggo samullapanasaṃsaggo paribhogasaṃsaggo kāyasaṃsaggoti, imehi pañcahi saṃsaggehi virahito. Ayañca pañcavidho saṃsaggo rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi upāsakehi upasikāhi bhikkhūhi bhikkhunīhīti aṭṭhahi puggalehi saddhiṃ jāyati, so sabbopi therassa natthīti asaṃsaṭṭho.
“已发起精进”是指已经提起精进、精进圆满。在这里,一位已发起精进的比丘,不让在行走时生起的烦恼有机会延续到站立;不让在站立时生起的烦恼延续到坐下;不让在坐下时生起的烦恼延续到躺卧;无论在哪一种威仪中生起烦恼,他就在那一种威仪中当场把它压伏。而那位长老在四十四年里,从不在床上把背伸直躺下。就是针对这一点,才说他是“已发起精进”。“教导者”是指能抖落烦恼的教导者。他看到比丘们的不当行为后,不会把该说的话拖延成“今天要说、明天再说”,而是在当时当地就给予教诫和指导,这就是这句话的意思。巴利
Āraddhavīriyoti paggahitavīriyo paripuṇṇavīriyo. Tattha āraddhavīriyo bhikkhu gamane uppannakilesassa ṭhānaṃ pāpuṇituṃ na deti, ṭhāne uppannassa nisajjaṃ, nisajjāya uppannassa seyyaṃ pāpuṇituṃ na deti, tasmiṃ tasmiṃ iriyāpathe uppannaṃ tattha tattheva niggaṇhāti. Thero pana catucattālīsa vassāni mañce piṭṭhiṃ na pasāreti. Taṃ sandhāya ‘‘āraddhavīriyo’’ti āha. Vattāti odhunanavattā. Bhikkhūnaṃ ajjhācāraṃ disvā ‘‘ajja kathessāmi, sve kathessāmī’’ti kathāvavatthānaṃ na karoti, tasmiṃ tasmiṃ yeva ṭhāne ovadati anusāsatīti attho.
“能接受别人的话”是指:别人说的话,他能接受。有一种人,自己会去教导别人,可是当别人教导他时,他却生气。但长老既能教导别人,当自己被人教导时,也会以头顶礼恭敬地接受。据说有一天,一个七岁的沙弥对舍利弗长老说:“尊者舍利弗,您的下衣边角垂下来了。”长老什么也没说,走到一旁,把下衣整理得整整齐齐,然后回来,合掌站着说:“老师,这样合适吗?”巴利
Vacanakkhamoti vacanaṃ khamati. Eko hi parassa ovādaṃ deti, sayaṃ pana aññena ovadiyamāno kujjhati. Thero pana parassapi ovādaṃ deti, sayaṃ ovadiyamānopi sirasā sampaṭicchati. Ekadivasaṃ kira sāriputtattheraṃ sattavassiko sāmaṇero – ‘‘bhante, sāriputta, tumhākaṃ nivāsanakaṇṇo olambatī’’ti āha. Thero kiñci avatvāva ekamantaṃ gantvā parimaṇḍalaṃ nivāsetvā āgamma ‘‘ettakaṃ vaṭṭati ācariyā’’ti añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi.
“ 他在那天出家,成为纯净的比丘,年仅七岁。
就算是他来教导我,我也会恭敬地领受,把它顶在头上。”巴利
‘‘Tadahu pabbajito santo, jātiyā sattavassiko; Sopi maṃ anusāseyya, sampaṭicchāmi matthake’’ti. (mi. pa. 6.4.8) –
“举罪者”是指:当事情已经发生或还没发生,他看到有人违犯戒律,就按照律藏这样教导说:“贤友,比丘应该这样穿下衣,这样披上衣,这样走路,这样站立,这样坐下,这样咀嚼,这样吃饭。”巴利
Codakoti vatthusmiṃ otiṇṇe vā anotiṇṇe vā vītikkamaṃ disvā – ‘‘āvuso, bhikkhunā nāma evaṃ nivāsetabbaṃ, evaṃ pārupitabbaṃ, evaṃ gantabbaṃ, evaṃ ṭhātabbaṃ, evaṃ nisīditabbaṃ, evaṃ khāditabbaṃ, evaṃ bhuñjitabba’’nti tantivasena anusiṭṭhiṃ deti.
所谓“呵责恶者”,就是不去看恶人,不去听他们的话,哪怕在同一个轮围世界里,也不和他们住在一起。巴利
Pāpagarahīti pāpapuggale na passe, na tesaṃ vacanaṃ suṇe, tehi saddhiṃ ekacakkavāḷepi na vaseyyaṃ.
“ 愿我任何时候都不与恶欲、懈怠、精进羸劣、
少闻、不恭敬之人结交。”巴利
‘‘Mā me kadāci pāpiccho, kusīto hīnavīriyo; Appassuto anādaro, sameto ahu katthacī’’ti. –
他这样连恶人一起呵责,也这样呵责恶法:“身为沙门,不该被贪欲控制,不该被嗔恨和愚痴控制;已经生起的贪、嗔、痴,都应当断除。”他就是用这两个理由说:“尊者,舍利弗尊者是呵责恶者。”巴利
Evaṃ pāpapuggalepi garahati, ‘‘samaṇena nāma rāgavasikena dosamohavasikena na hotabbaṃ, uppanno rāgo doso moho pahātabbo’’ti evaṃ pāpadhammepi garahatīti dvīhi kāraṇehi ‘‘pāpagarahī, bhante, āyasmā sāriputto’’ti vadati.
尊者阿难以这十六句如实彰显了这位长老的功德之后,导师为了使任何恶人都无从开口非难——有人或许会说:“阿难难道不能赞叹自己的好友吗?纵然他赞叹了,他说的话就一定是真的吗?他难道是全知者吗?”——便要使这番赞叹成为不可动摇、等同全知者所说,如同盖上胜者的印信加以认可,于是说道:“正是如此……”巴利
Evaṃ āyasmatā ānandena soḷasahi padehi therassa yathābhūtavaṇṇappakāsane kate – ‘‘kiṃ ānando attano piyasahāyassa vaṇṇaṃ kathetuṃ na labhati, kathetu kiṃ pana tena kathitaṃ tatheva hoti, kiṃ so sabbaññū’’ti? Koci pāpapuggalo vattuṃ mā labhatūti satthā taṃ vaṇṇabhaṇanaṃ akuppaṃ sabbaññubhāsitaṃ karonto jinamuddikāya lañchanto evametantiādimāha.
如来和阿难尊者这样赞叹大长老时,住在地界的天神们起身,也用这同样的十六句来赞叹。接着,住在空中的天神、冷云天神、热云天神、四大王天的天神,一直到阿迦腻吒梵天的天神,都起身用这同样的十六句来赞叹。照这样,从一个轮围世界开始,到一万个轮围世界里,天神们都起身赞叹。这时,舍利弗尊者的共住弟子善意天子心想:“这些天神都放下各自的星宿游戏,到处只赞叹我的戒师。我要去如来那里,到了之后,就用这些天神所说的赞叹之辞来赞叹。”他就这样做了。为了说明这件事,经文才说“那时,善意天子……”等等。巴利
Evaṃ tathāgatena ca ānandattherena ca mahātherassa vaṇṇe kathiyamāne bhumaṭṭhakā devatā uṭṭhahitvā eteheva soḷasahi padehi vaṇṇaṃ kathayiṃsu. Tato ākāsaṭṭhakadevatā sītavalāhakā uṇhavalāhakā cātumahārājikāti yāva akaniṭṭhabrahmalokā devatā uṭṭhahitvā eteheva soḷasahi padehi vaṇṇaṃ kathayiṃsu. Etenupāyena ekacakkavāḷaṃ ādiṃ katvā dasasu cakkavāḷasahassesu devatā uṭṭhahitvā kathayiṃsu. Athāyasmato sāriputtassa saddhivihāriko susīmo devaputto cintesi – ‘‘imā devatā attano attano nakkhattakīḷaṃ pahāya tattha tattha gantvā mayhaṃ upajjhāyasseva vaṇṇaṃ kathenti, gacchāmi tathāgatassa santikaṃ, gantvā etadeva vaṇṇabhaṇanaṃ devatābhāsitaṃ karomī’’ti, so tathā akāsi. Taṃ dassetuṃ atha kho susīmotiādi vuttaṃ.
“种种”在这里:在其他地方,殊胜的叫“高”,低劣的叫“低”。但在这里,“种种”是指各种不同的色泽。据说,那群天众中,青色的地方极其青,黄色的地方极其黄,红色的地方极其红,白色的地方极其白,四种色泽就这样显现出来。因此引出了“正如”等四个比喻。其中,“清净”是美丽的意思;“出身好”是出身具足的意思;“善加打磨”是经过洗涤等工序好好处理过的意思;“放在黄色毛毯上”就是放在红色毛毯上。“同样如此”是说,就像放在红色毛毯上的宝珠一样,所有天众一下子全都闪耀起来。“饰品”是指用极纯的黄金做成的装饰品,因为那种黄金经得起捶打和擦拭。“赡部洲金”是指在阎浮大树枝所流出的河中产生的,或者阎浮大树果实的汁液渗入大地后涌出金芽,用那种黄金做成的装饰品。“善巧铁匠之子在炉口善加锤炼”是指由技艺娴熟的铁匠之子在炉口熔炼后锤炼光洁而成。《界分别经》中取的是还没做成器物的原料,而这里取的是已经做成的器物。巴利
Uccāvacāti aññesu ṭhānesu paṇītaṃ uccaṃ vuccati, hīnaṃ avacaṃ. Idha pana uccāvacāti nānāvidhā vaṇṇanibhā. Tassā kira devaparisāya nīlaṭṭhānaṃ atinīlaṃ, pītakaṭṭhānaṃ atipītakaṃ, lohitaṭṭhānaṃ atilohitaṃ, odātaṭṭhānaṃ accodātanti, catubbidhā vaṇṇanibhā pātubhavi. Teneva seyyathāpi nāmāti catasso upamā āgatā. Tattha subhoti sundaro. Jātimāti jātisampanno. Suparikammakatoti dhovanādiparikammena suṭṭhu parikammakato. Paṇḍukambale nikkhittoti rattakambale ṭhapito. Evamevanti rattakambale nikkhittamaṇi viya sabbā ekappahāreneva virocituṃ āraddhā. Nikkhanti atirekapañcasuvaṇṇena katapiḷandhanaṃ. Tañhi ghaṭṭanamajjanakkhamaṃ hoti. Jambonadanti mahājambusākhāya pavattanadiyaṃ nibbattaṃ, mahājambuphalarase vā pathaviyaṃ paviṭṭhe suvaṇṇaṅkurā uṭṭhahanti, tena suvaṇṇena katapiḷandhanantipi attho. Dakkhakammāraputtaukkāmukhasukusalasampahaṭṭhanti sukusalena kammāraputtena ukkāmukhe pacitvā sampahaṭṭhaṃ. Dhātuvibhaṅge (ma. ni. 3.357 ādayo) akatabhaṇḍaṃ gahitaṃ, idha pana katabhaṇḍaṃ.
“远”是指远离。“天”是指空中。“升入虚空”是指腾越虚空。由此显示出朝阳初升的状态。“柔和”是指具备柔和。“调伏”是指没有伤害。“被导师称赞的形色”是指由导师带来的称赞。因为导师坐在八众当中,以“诸比丘,你们要亲近舍利弗和目犍连”等语称赞这位长老的功德,所以这位长老就称为“被称扬功德”。“期待时”是指盼望般涅槃的时刻。漏已尽的人确实既不欢喜死亡,也不贪求生命,就像领了日薪站在那里的人一样,只是等待时刻,观察而住。因此他说:巴利
Viddheti dūrībhūte. Deveti ākāse. Nabhaṃ abbhussakkamānoti ākāsaṃ abhilaṅghanto. Iminā taruṇasūriyabhāvo dassito. Soratoti soraccena samannāgato. Dantoti nibbisevano. Satthuvaṇṇābhatoti satthārā ābhatavaṇṇo. Satthā hi aṭṭhaparisamajjhe nisīditvā ‘‘sevatha, bhikkhave, sāriputtamoggallāne’’tiādinā (ma. ni. 3.371) nayena therassa vaṇṇaṃ āharīti thero ābhatavaṇṇo nāma hoti. Kālaṃ kaṅkhatīti parinibbānakālaṃ pattheti. Khīṇāsavo hi neva maraṇaṃ abhinandati, na jīvitaṃ pattheti, divasasaṅkhepaṃ vetanaṃ gahetvā ṭhitapuriso viya kālaṃ pana pattheti, olokento tiṭṭhatīti attho. Tenevāha –
我不贪恋死亡,也不贪恋活着;
我只盼望时间到来,就像仆人盼望拿到工钱一样。——《长老偈》(1001-1002)。第九。巴利
‘‘Nābhinandāmi maraṇaṃ, nābhinandāmi jīvitaṃ; Kālañca paṭikaṅkhāmi, nibbisaṃ bhatako yathā’’ti. (theragā. 1001-1002); Navamaṃ;
10. 种种外道弟子经的注释巴利
10. Nānātitthiyasāvakasuttavaṇṇanā
111 第十经中,“种种外道弟子”:据说他们原本是持业论的人,因此做了布施等福德之事,投生到天界。他们心想“我们是靠对自己导师的净信才投生天界的”,于是来到具足十力的世尊面前,各自用偈颂讲述自己导师的功德。其中,“切割杀害”,就是指被切割、被杀害。“被击打与损财”,就是指遭殴打和损失财产的时候。“或又福”,是指这种人连自己的福也不看重,简单说,就是宣称福和非福都没有果报。“他宣说倚赖处”:他这样宣称“造了恶也好,做了善也好,都没有果报”,这是在为众生宣说倚赖、依止、安立之处,因此他说,这样的导师值得尊重、礼敬、供养。巴利
111. Dasame nānātitthiyasāvakāti te kira kammavādino ahesuṃ, tasmā dānādīni puññāni katvā sagge nibbattā, te ‘‘attano attano satthari pasādena nibbattamhā’’ti saññino hutvā ‘‘gacchāma dasabalassa santike ṭhatvā amhākaṃ satthārānaṃ vaṇṇaṃ kathessāmā’’ti āgantvā paccekagāthāhi kathayiṃsu. Tattha chinditamāriteti chindite ca mārite ca. Hatajānīsūti pothane ca dhanajānīsu ca. Puññaṃ vā panāti attano puññampi na samanupassati, saṅkhepato puññāpuññānaṃ vipāko natthīti vadati. Sa ve vissāsamācikkhīti so – ‘‘evaṃ katapāpānampi katapuññānampi vipāko natthī’’ti vadanto sattānaṃ vissāsaṃ avassayaṃ patiṭṭhaṃ ācikkhati, tasmā mānanaṃ vandanaṃ pūjanaṃ arahatīti vadati.
苦行厌离,是指用身体疲劳的苦行来厌离罪恶。善自制,是指具足、被守护。厌离者,是指通过苦行来厌离罪恶。智者,就是有智慧的人。四禁善自制,是指以四禁好好自制。所谓四禁,就是禁止一切水、与一切防护相应、以一切防护抖除、达一切防护这四类。其中,禁止一切水,是指禁止一切水,也就是拒绝一切冷水。据说他把冷水看作有生命,所以不用它。与一切防护相应,是指与一切防护罪恶相应。以一切防护抖除,是指以一切防护罪恶抖除罪恶。达一切防护,是指被一切防护罪恶所触及。他们宣说所见所闻,宣说所见为“这是我看见的”,宣说所闻为“这是我听到的”,不隐瞒。确实没有罪,像这样的导师不会是造罪的人。巴利
Tapojigucchāyāti kāyakilamathatapena pāpajigucchanena. Susaṃvutattoti samannāgato pihito vā. Jegucchīti tapena pāpajigucchako. Nipakoti paṇḍito. Cātuyāmasusaṃvutoti cātuyāmena susaṃvuto. Cātuyāmo nāma sabbavārivārito ca hoti sabbavāriyutto ca sabbavāridhuto ca sabbavāriphuṭo cāti ime cattāro koṭṭhāsā. Tattha sabbavārivāritoti vāritasabbaudako, paṭikkhittasabbasītodakoti attho. So kira sītodake sattasaññī hoti , tasmā taṃ na valañjeti. Sabbavāriyuttoti sabbena pāpavāraṇena yuto. Sabbavāridhutoti sabbena pāpavāraṇena dhutapāpo . Sabbavāriphuṭoti sabbena pāpavāraṇena phuṭṭho. Diṭṭhaṃ sutañca ācikkhanti diṭṭhaṃ ‘‘diṭṭhaṃ me’’ti sutaṃ ‘‘sutaṃ me’’ti ācikkhanto, na niguhanto. Na hi nūna kibbisīti evarūpo satthā kibbisakārako nāma na hoti.
“种种外道”是说:据说他其实是专门侍奉种种外道的人,所以他就针对他们来说。“巴咕特·咖佳亚那”就是巴咕特·咖佳亚那。“尼乾陀”就是若提子。“玛卡离与布拉纳”就是玛卡离和布拉纳。“得沙门性者”是指在沙门法上达到了顶点。“他们确实不远”是说他们离善士不远,他们就是世间的善士。他反驳说:“这个敲打者站在具足十力的世尊面前,称赞这些裸形、不光彩的人,我要说他们的坏话。”巴利
Nānātitthiyeti so kira nānātitthiyānaṃyeva upaṭṭhāko, tasmā te ārabbha vadati. Pakudhako kātiyānoti pakudho kaccāyano. Nigaṇṭhoti nāṭaputto. Makkhalipūraṇāseti makkhali ca pūraṇo ca. Sāmaññappattāti samaṇadhamme koṭippattā. Na hi nūna teti sappurisehi na dūre, teyeva loke sappurisāti vadati. Paccabhāsīti ‘‘ayaṃ ākoṭako imesaṃ nagganissirikānaṃ dasabalassa santike ṭhatvā vaṇṇaṃ kathetīti tesaṃ avaṇṇaṃ kathessāmī’’ti patiabhāsīti.
这里,“同行”是指仅仅一起走而已。“死豺狼”是指低劣的黑豺狼。“野干”是它的另一个叫法。“行迹可疑”是指行为举止让人起疑。“不像善士”是指不像智者、善士那样。你为什么把那些像黑豺狼一样的外道当成狮子呢?巴利
Tattha sahācaritenāti saha caritamattena. Chavo sigāloti lāmako kālasigālo. Kotthukoti tasseva vevacanaṃ. Saṅkassarācāroti āsaṅkitasamācāro. Na sataṃ sarikkhoti paṇḍitānaṃ sappurisānaṃ sadiso na hoti, kiṃ tvaṃ kālasigālasadise titthiye sīhe karosīti?
他这样想:“这个人正在说这类导师的坏话,我就要借他的嘴让他说出称赞的话来。”想完之后,就进入那人的身体,牢牢地附著进去——这就是“遍入与附著”。所谓“投入者”,就是在苦行和厌离的修行上专心投入的人。所谓“守护远离”,就是守护远离行的人。据说他们为了“守护剃发的远离”就自己拔头发,为了“守护衣服的远离”就裸体行走,为了“守护乞食的远离”就像狗一样在地上或手里吃东西,为了“守护坐卧处的远离”就铺设荆棘床之类的。所谓“住于诸色”,就是被渴爱和邪见牢牢钉在色法上。所谓“欣求天界”,就是一心贪求天界的人。所谓“凡人”,就是普通人。他说:这些凡人确实是在为他世而正确地教导。巴利
Anvāvisitvāti ‘‘ayaṃ evarūpānaṃ satthārānaṃ avaṇṇaṃ katheti, teneva naṃ mukhena vaṇṇaṃ kathāpessāmī’’ti cintetvā tassa sarīre anuāvisi adhimucci, evaṃ anvāvisitvā. Āyuttāti tapojigucchane yuttapayuttā. Pālayaṃ pavivekiyanti pavivekaṃ pālayantā. Te kira ‘‘nhāpitapavivekaṃ pālessāmā’’ti sayaṃ kese luñcanti. ‘‘Cīvarapavivekaṃ pātessāmā’’ti naggā vicaranti. ‘‘Piṇḍapātapavivekaṃ pālessāmā’’ti sunakhā viya bhūmiyaṃ vā bhuñjanti hatthesu vā. ‘‘Senāsanapavivekaṃ pālessāmā’’ti kaṇṭakaseyyādīni kappenti. Rūpe niviṭṭhāti taṇhādiṭṭhīhi rūpe patiṭṭhitā. Devalokābhinandinoti devalokapatthanakāmā. Mātiyāti maccā, te ve maccā paralokatthāya sammā anusāsantīti vadati.
“像这样知道之后”:他这样思量:“这个人先讲了他们的过失,现在又讲功德,他到底是谁呢?”于是就这样了知了。“凡是在虚空中有着光辉容色的”:指的是虚空中的月光、日光、暮霞、彩虹、星星等光辉容色。“所有这些”:所有这些,都是因为你。“难弥”:这是在称呼魔罗。就像为了杀鱼而投下挂着肉饵的钩一样,同样,你以称赞之辞,把这些色相投向众生,是为了杀害他们。巴利
Itividitvāti ‘‘ayaṃ paṭhamaṃ etesaṃ avaṇṇaṃ kathetvā idāni vaṇṇaṃ katheti, ko nu kho eso’’ti āvajjento jānitvāva. Ye cantalikkhasmiṃ pabhāsavaṇṇāti ye antalikkhe candobhāsasūriyobhāsasañjhārāgaindadhanutārakarūpānaṃ pabhāsavaṇṇā. Sabbeva te teti sabbeva te tayā. Namucīti māraṃ ālapati. Āmisaṃva macchānaṃ vadhāya khittāti yathā macchānaṃ vadhatthāya baḷisalaggaṃ āmisaṃ khipati, evaṃ tayā pasaṃsamānena ete rūpā sattānaṃ vadhāya khittāti vadati.
摩那婆天:据说这位天子是佛陀的侍者。王舍城诸山:指王舍城的那些山。白山:就是开拉沙山。行空者:指在空中行走的。海:指水的汇集处。这里要说的是:就像王舍城的诸山之中毗富罗山最为广大殊胜,雪山诸山之中开拉沙山最为殊胜,空中行者之中太阳最为殊胜,水的汇集处之中大海最为殊胜,星宿之中月亮最为殊胜;同样,在包括天神的世间中,佛陀最为殊胜。第十。巴利
Māṇavagāmiyoti ayaṃ kira devaputto buddhupaṭṭhāko. Rājagahīyānanti rājagahapabbatānaṃ. Setoti kelāso. Aghagāminanti ākāsagāmīnaṃ. Udadhinanti udakanidhānānaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā rājagahīyānaṃ pabbatānaṃ vipulo seṭṭho, himavantapabbatānaṃ kelāso, ākāsagāmīnaṃ ādicco, udakanidhānānaṃ samuddo, nakkhattānaṃ cando, evaṃ sadevakassa lokassa buddho seṭṭhoti. Dasamaṃ.
《相应部》义注巴利
Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya
1 2 3