给孤独品 第二
2. Anāthapiṇḍikavaggo
2. 天子相应义注 · 22 段
《月天子经》注释
1. Candimasasuttavaṇṇanā
9292. 第二品的第一经。“于腋处”就是像在腋窝一样。“腋处”也包括山腋和河腋。“一境、明智”是指具备心一境性和智慧上的明智。“有念”是指具念的人。这里说的是:那些证得禅那之后,以一境之心、明智且具念而安住的人,将会像无蚊虫处的山腋或河腋中的野兽一样,安全地前行。“彼岸”是指涅槃。“水生者”是指鱼。“舍战者”是指舍断烦恼的人。也就是说:那些证得禅那之后,不放逸而舍断烦恼的人,将会像鱼冲破网一样,走向涅槃。第一经。
92. Dutiyavaggassa paṭhame kacchevāti kacche viya. Kaccheti pabbatakacchepi nadīkacchepi. Ekodi nipakāti ekaggacittā ceva paññānepakkena ca samannāgatā. Satāti satimanto. Idaṃ vuttaṃ hoti – ye jhānāni labhitvā ekodī nipakā satā viharanti, te amakase pabbatakacche vā nadīkacche vā magā viya sotthiṃ gamissantīti. Pāranti nibbānaṃ. Ambujoti maccho. Raṇañjahāti kilesañjahā. Yepi jhānāni labhitvā appamattā kilese jahanti, te suttajālaṃ bhinditvā macchā viya nibbānaṃ gamissantīti vuttaṃ hoti. Paṭhamaṃ.
第2部《韦度经》的注释
2. Veṇḍusuttavaṇṇanā
9393. 第二则中,“韦纽”是那位天子的名字。“亲近”指亲近侍奉。“随学”指训练。“教诫句”指教诫的文句。“应时,他们不放逸”是说他们在适当的时机修习不放逸。第二则结束。
93. Dutiye veṇḍūti tassa devaputtassa nāmaṃ. Payirupāsiyāti parirupāsitvā. Anusikkhareti sikkhanti. Siṭṭhipadeti anusiṭṭhipade. Kāle te appamajjantāti kāle te appamādaṃ karontā. Dutiyaṃ.
《长杖经》的注释
3. Dīghalaṭṭhisuttavaṇṇanā
9494. 第三经中,“长杖”:在天界里,所有天人的身量都一样,都是三伽乌塔高;但他在人界时,因为身体颀长,所以得了这个名字。他做了种种福德之后,即使投生到天界,也还是那样显现。第三。
94. Tatiye dīghalaṭṭhīti devaloke sabbe samappamāṇā tigāvutikāva honti, manussaloke panassa dīghattabhāvatāya evaṃnāmaṃ ahosi. So puññāni katvā devaloke nibbattopi tatheva paññāyi. Tatiyaṃ.
4. 《难陀那经》的注释
4. Nandanasuttavaṇṇanā
95第四经中,以族姓“乔达摩”来称呼世尊。“无障”是说:如来运用一切知智时,确实没有任何树木或山能挡住他,所以说“无障”。这样赞叹如来之后,为了问在天界所准备的问题,便说出“是怎样的……”等话。其中,“超越苦而住”是指超越苦之后而安住。“具戒”是指漏已尽者,他具足世间与出世间之戒。“慧”等也应理解为兼具世间与出世间。“供养”是指以香、花等来供养。第四经结束。
95. Catutthe gotamāti bhagavantaṃ gottena ālapati. Anāvaṭanti tathāgatassa hi sabbaññutaññāṇaṃ pesentassa rukkho vā pabbato vā āvarituṃ samattho nāma natthi. Tenāha ‘‘anāvaṭa’’nti. Iti tathāgataṃ thometvā devaloke abhisaṅkhatapañhaṃ pucchanto kathaṃvidhantiādimāha. Tattha dukkhamaticca iriyatīti dukkhaṃ atikkamitvā viharati. Sīlavāti lokiyalokuttarena sīlena samannāgato khīṇāsavo. Paññādayopi missakāyeva veditabbā. Pūjayantīti gandhapupphādīhi pūjenti. Catutthaṃ.
《旃檀经》等经的注释
5-6. Candanasuttādivaṇṇanā
9696. 第五中,“无依处、无攀缘”是指在下面没有依止处,在上面没有攀缘处。“善定”是指以安止定或近行定而很好地入定。“策励心”是指已策励之心。“喜贪已尽”是指喜贪已灭尽。所谓喜贪,就是三种业行。这样一来,通过这首偈颂中执取“欲想”,就摄取了五种下分结;通过执取“色结”,就摄取了五种上分结;通过“喜贪”,就摄取了三种业行。因此,凡是已断除十结和三种业行的人,在甚深大洪流中也不会沉没。或者,以欲想摄欲有,以色结摄色有,通过执取这两者,无色有也就自然被摄取了;以喜贪摄三种业行。这样就显示:若于三有中无三种业行,于甚深处便不沉没。第五。
96. Pañcame appatiṭṭhe anālambeti heṭṭhā apatiṭṭhe upari anālambane. Susamāhitoti appanāyapi upacārenapi suṭṭhu samāhito . Pahitattoti pesitatto. Nandīrāgaparikkhīṇoti parikkhīṇanandīrāgo. Nandīrāgo nāma tayo kammābhisaṅkhārā. Iti imāya gāthāya kāmasaññāgahaṇena pañcorambhāgiyasaṃyojanāni, rūpasaṃyojanagahaṇena pañca uddhambhāgiyasaṃyojanāni, nandīrāgena tayo kammābhisaṅkhārā gahitā. Evaṃ yassa dasa saṃyojanāni tayo ca kammābhisaṅkhārā pahīnā, so gambhīre mahoghe na sīdatīti. Kāmasaññāya vā kāmabhavo, rūpasaṃyojanena rūpabhavo gahito, tesaṃ gahaṇena arūpabhavo gahitova , nandīrāgena tayo kammābhisaṅkhārā gahitāti evaṃ yassa tīsu bhavesu tayo saṅkhārā natthi, so gambhīre na sīdatītipi dasseti. Pañcamaṃ.
《须梵天经》的注释
7. Subrahmasuttavaṇṇanā
98第七经。关于“善梵天神”:据说这位天子被天女众围绕着,前往欢喜园,在昼度树下的座位上坐下。五百位天女围坐在他身边,另有五百位天女爬上了树。可是,天人们不是能随自己的心意,让哪怕一百由旬高的树弯下枝条、把手伸到面前吗?那她们为什么还要爬上去呢?因为她们太沉迷于嬉戏玩乐了。爬上树后,她们用甜美的嗓音一遍遍地唱歌,一边唱一边往下撒花;其余的天女捡起这些花,编成单串花环等饰物。就在这时,爬上树的天女们因为断灭业的力量,在同一刹那命终,投生到无间地狱,遭受极大的痛苦。
98. Sattame subrahmāti so kira devaputto accharāsaṅghaparivuto nandanakīḷikaṃ gantvā pāricchattakamūle paññattāsane nisīdi. Taṃ pañcasatā devadhītaro parivāretvā nisinnā, pañcasatā rukkhaṃ abhiruḷhā. Nanu ca devatānaṃ cittavasena yojanasatikopi rukkho onamitvā hatthaṃ āgacchati, kasmā tā abhiruḷhāti. Khiḍḍāpasutatāya. Abhiruyha pana madhurassarena gāyitvā gāyitvā pupphāni pātenti, tāni gahetvā itarā ekatovaṇṭikamālādivasena ganthenti. Atha rukkhaṃ abhiruḷhā upacchedakakammavasena ekappahāreneva kālaṃ katvā avīcimhi nibbattā mahādukkhaṃ anubhavanti.
后来,随着时间过去,天子心想:“现在既听不到她们的声音,也不见她们撒花。她们到底去了哪里?”他这样作意观察,看见她们已经投生到地狱里,被失去所爱之物的悲伤所折磨,便想:“她们已经随着各自的业而去了,那我的寿命还剩多少呢?”他观察到:“到第七天,我也会和其余五百天女一起死去,同样投生到那里。”于是被更强烈的悲伤所折磨。他又想:“在这个包括天众在内的世界里,除了如来,再没有别人能拔除我这份悲伤。”这样想过之后,他来到世尊面前,说了“常怀恐惧”这首偈颂。
Atha kāle gacchante devaputto ‘‘imāsaṃ neva saddo suyyati, na pupphāni pātenti. Kahaṃ nu kho gatā’’ti? Āvajjento niraye nibbattabhāvaṃ disvā piyavatthukasokena ruppamāno cintesi – ‘‘etā tāva yathākammena gatā, mayhaṃ āyusaṅkhāro kittako’’ti. So – ‘‘sattame divase mayāpi avasesāhi pañcasatāhi saddhiṃ kālaṃ katvā tattheva nibbattitabba’’nti disvā balavatarena sokena ruppi. So – ‘‘imaṃ mayhaṃ sokaṃ sadevake loke aññatra tathāgatā niddhamituṃ samattho nāma natthī’’ti cintetvā satthu santikaṃ gantvā niccaṃ utrastanti gāthamāha.
这里,“这”是在指出他自己的心。第二句只是第一句的另一种说法。“常”这个字的意思,不能从投生到天界的时候开始算,而应该从悲伤生起的时候开始算。“在尚未生起的苦难中”,是指从那时起再过七天将会生起的那些痛苦;“在已经生起的苦难中”,是指那五百天女投生到地狱后他所看到的那些痛苦。就这样,在这些已生起和未生起的苦难当中,我的心一直充满恐惧,世尊啊,我内心就像正在被焚烧一样——他这样表达。
Tattha idanti attano cittaṃ dasseti. Dutiyapadaṃ purimasseva vevacanaṃ. Niccanti ca padassa devaloke nibbattakālato paṭṭhāyāti attho na gahetabbo, sokuppattikālato pana paṭṭhāya niccanti veditabbaṃ. Anuppannesu kicchesūti ito sattāhaccayena yāni dukkhāni uppajjissanti, tesu. Atho uppatitesu cāti yāni pañcasatānaṃ accharānaṃ niraye nibbattānaṃ diṭṭhāni, tesu cāti evaṃ imesu uppannānuppannesu dukkhesu niccaṃ mama utrastaṃ cittaṃ, abbhantare ḍayhamāno viya homi bhagavāti dasseti.
“不靠觉支和苦行”的意思是:除了修习觉支和苦行功德之外,我看不到安乐。“舍离一切”是指从涅槃而言。在这里,虽然觉支的修习先被提到,根律仪在后,但从义理上说,应当先理解根律仪。因为把握了根律仪,就等于把握了四遍清净戒。比丘安住于此,脱离依止,受持名为头陀功德的苦行,进入森林,修习业处,同时修观并修习觉支。世尊以四圣谛的方式,把他那以涅槃为所缘而生起的圣道,开示为“舍离一切”。天子在说法结束时证得入流果。第七。
Nāññatrabojjhā tapasāti bojjhaṅgabhāvanañca tapoguṇañca aññatra muñcitvā sotthiṃ na passāmīti attho. Sabbanissaggāti nibbānato. Ettha kiñcāpi bojjhaṅgabhāvanā paṭhamaṃ gahitā, indriyasaṃvaro pacchā, atthato pana indriyasaṃvarova paṭhamaṃ veditabbo. Indiyasaṃvare hi gahite catupārisuddhisīlaṃ gahitaṃ hoti. Tasmiṃ patiṭṭhito bhikkhu nissayamuttako dhutaṅgasaṅkhātaṃ tapoguṇaṃ samādāya araññaṃ pavisitvā kammaṭṭhānaṃ bhāvento saha vipassanāya bojjhaṅge bhāveti. Tassa ariyamaggo yaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā uppajjati, so ‘‘sabbanissaggo’’ti bhagavā catusaccavasena desanaṃ vinivattesi. Devaputto desanāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhahīti. Sattamaṃ.
8-10. 咖咕特经等的注释
8-10. Kakudhasuttādivaṇṇanā
9999. 第八篇:关于咖咕特天子。据说,在拘罗城里,有位大目犍连长老的侍者之子,年少时就住在长老身边,修成禅那后命终,投生到梵天界。在那里,人们也认他为咖咕特梵天神。你欢喜——意思是你在喜悦。得到了什么——因为欢喜是由于得到了某种合意的东西才生起的,所以这样问。什么衰老了——因为一个人所爱的衣等物品变旧损坏时,他就会忧愁,所以这样问。不乐不能制伏你——意思是未被厌烦所压倒。苦生者——指生起痛苦的人,也就是处于轮回之苦中的意思。喜生者——指生起渴爱者。苦——对于这样的人,轮回之苦确实已经到来。因为曾说:“痛苦者希求快乐。”因此,苦生者有喜,由于快乐的变坏,苦确实已经到来,所以喜生者有苦。第八篇。
99. Aṭṭhame kakudho devaputtoti ayaṃ kira kolanagare mahāmoggallānattherassa upaṭṭhākaputto daharakāleyeva therassa santike vasanto jhānaṃ nibbattetvā kālaṅkato, brahmaloke uppajji. Tatrāpi naṃ kakudho brahmātveva sañjānanti. Nandasīti tussasi. Kiṃ laddhāti tuṭṭhi nāma kiñci manāpaṃ labhitvā hoti, tasmā evamāha. Kiṃ jīyitthāti yassa hi kiñci manāpaṃ cīvarādivatthu jiṇṇaṃ hoti, so socati, tasmā evamāha. Aratī nābhikīratīti ukkaṇṭhitā nābhibhavati. Aghajātassāti dukkhajātassa, vaṭṭadukkhe ṭhitassāti attho. Nandījātassāti jātataṇhassa. Aghanti evarūpassa hi vaṭṭadukkhaṃ āgatameva hoti . ‘‘Dukkhī sukhaṃ patthayatī’’ti hi vuttaṃ. Iti aghajātassa nandī hoti, sukhavipariṇāmena dukkhaṃ āgatamevāti nandījātassa aghaṃ hoti. Aṭṭhamaṃ.
101第十篇:为了说明阿难长老以推度之智所展现的威力,经文说“某一位”。第十。
101. Dasame ānandattherassa anumānabuddhiyā ānubhāvappakāsanatthaṃ aññataroti āha. Dasamaṃ.