《合诵经》的注释·六法注释
10. 合诵经义注 · 115 段
323 323. 这样以五法门显示了和合之味后,现在为了以六法门显示,又开始了说法。其中,内处就是内六处;外处就是相对于内六处之外而存在的诸处。若要详细解释,处的讨论在《清净之道》中已经说过了。识身就是识的集合。眼识就是依止眼净色的善、不善异熟识。一切处都应这样理解。眼触就是依眼而生的触。耳触等也是这样。意触就是除去这十种触之外的一切触。受的六法也应当依照这个方法了知。色想就是以色为所缘而生起的想。依照这个方法,其余的想也应当了知。思的六法也是这样。渴爱的六法也是同理。巴利
323. Iti pañcakavasena sāmaggirasaṃ dassetvā idāni chakkavasena dassetuṃ puna desanaṃ ārabhi. Tattha ajjhattikānīti ajjhattajjhattikāni. Bāhirānīti tato ajjhattajjhattato bahibhūtāni. Vitthārato pana āyatanakathā visuddhimagge kathitāva. Viññāṇakāyāti viññāṇasamūhā. Cakkhuviññāṇanti cakkhupasādanissitaṃ kusalākusalavipākaviññāṇaṃ. Esa nayo sabbattha. Cakkhusamphassoti cakkhunissito samphasso. Sotasamphassādīsupi eseva nayo. Manosamphassoti ime dasa samphasse ṭhapetvā seso sabbo manosamphasso nāma. Vedanāchakkampi eteneva nayena veditabbaṃ. Rūpasaññāti rūpaṃ ārammaṇaṃ katvā uppannā saññā. Etenupāyena sesāpi veditabbā. Cetanāchakkepi eseva nayo. Tathā taṇhāchakke.
“无敬”是指缺乏恭敬。“不顺从”是指没有顺从、行为不谦卑。在这里,如果有一位比丘,在导师还在世时,三个时段都不去侍奉;导师没穿鞋经行时,他穿着鞋经行;导师在低处经行时,他在高处经行;导师住在下面时,他住在上面;在拜见导师的地方,他把衣披在双肩上,撑伞,穿鞋,洗澡,或者大小便。导师般涅槃后,他不去礼拜佛塔;在能看见佛塔的地方,他做出在拜见导师的地方所说的那一整套行为,这就叫“对导师无敬”。如果有人听到法鼓声、大众聚集听法时,不恭敬地前去,不恭敬地听法,坐在那里交谈,不恭敬地受持,也不读诵,这就叫“对法无敬”。如果有人没被上座比丘邀请就说法、入座、回答问题;走路时推挤上座比丘;站着、坐着时,用衣或手抱膝而坐;在僧众中间把衣披在双肩上;撑伞,穿鞋,这就叫“对僧无敬”。因为即使只对一位比丘做出不敬,也就已经是对僧不敬了。三学没有圆满,就叫“对学无敬”。不修习不放逸的特征,就叫“对不放逸无敬”。不做两种款待,就叫“对款待无敬”。六种敬应当从所说的反面来理解。巴利
Agāravoti gāravavirahito. Appatissoti appatissayo anīcavutti. Ettha pana yo bhikkhu satthari dharamāne tīsu kālesu upaṭṭhānaṃ na yāti. Satthari anupāhane caṅkamante saupāhano caṅkamati, nīce caṅkamante ucce caṅkamati, heṭṭhā vasante upari vasati, satthudassanaṭṭhāne ubho aṃse pārupati, chattaṃ dhāreti, upāhanaṃ dhāreti, nahāyati, uccāraṃ vā passāvaṃ vā karoti. Parinibbute pana cetiyaṃ vandituṃ na gacchati, cetiyassa paññāyanaṭṭhāne satthudassanaṭṭhāne vuttaṃ sabbaṃ karoti, ayaṃ satthari agāravo nāma. Yo pana dhammassavane saṃghuṭṭhe sakkaccaṃ na gacchati, sakkaccaṃ dhammaṃ na suṇāti, samullapanto nisīdati, sakkaccaṃ na gaṇhāti, na vāceti, ayaṃ dhamme agāravo nāma. Yo pana therena bhikkhunā anajjhiṭṭho dhammaṃ deseti, nisīdati, pañhaṃ katheti, vuḍḍhe bhikkhū ghaṭṭento gacchati, tiṭṭhati, nisīdati, dussapallatthikaṃ vā hatthapallatthikaṃ vā karoti, saṅghamajjhe ubho aṃse pārupati, chattupāhanaṃ dhāreti, ayaṃ saṅghe agāravo nāma. Ekabhikkhusmimpi hi agārave kate saṅghe agāravo katova hoti. Tisso sikkhā pana apūrayamānova sikkhāya agāravo nāma. Appamādalakkhaṇaṃ ananubrūhayamāno appamāde agāravo nāma. Duvidhampi paṭisanthāraṃ akaronto paṭisanthāre agāravo nāma. Cha gāravā vuttappaṭipakkhavasena veditabbā.
与喜悦相应的伺,就是“喜悦伺察”。能引生喜悦的因,就是“喜悦处”。以寻去思惟之后,再以伺去界定,就是“伺察”。一切处都是同样的道理。忧的伺察也应当这样理解,舍的伺察同样如此。“六和法”前面已经详细说过。而“见和同者”这一句,在《憍赏弥经》中说的是第一道,在这里则是指四道全部。巴利
Somanassūpavicārāti somanassasampayuttā vicārā. Somanassaṭṭhāniyanti somanassakāraṇabhūtaṃ. Upavicaratīti vitakkena vitakketvā vicārena paricchindati. Esa nayo sabbattha. Domanassūpavicārāpi evameva veditabbā. Tathā upekkhūpavicārā. Sāraṇīyadhammā heṭṭhā vitthāritā. Diṭṭhisāmaññagatoti iminā pana padena kosambakasutte paṭhamamaggo kathito. Idha cattāropi maggā.
诤论根本六法的注释巴利
Vivādamūlachakkavaṇṇanā
325 诤论的根源,就是诤论的根本。有忿怒,是指被具有发怒特征的忿怒所支配。有怨恨,是指被具有不舍弃怨仇这一特征的怨恨所支配。为了诸天神与人的不利和痛苦:两位比丘的诤论,怎么会给诸天神与人带来不利和痛苦呢?就像《憍赏弥犍度》里说的那样:当两位比丘陷入诤论时,在那个精舍里,他们的弟子们也跟着诤论。比丘尼僧团接受他们的教导,也跟着诤论。接着,护持他们的在家侍者也跟着诤论。然后,人们的护法天神分成了两派。其中,拥护正法者的护法天神站在正法一边,拥护非正法者的护法天神站在非正法一边。接着,护法天神的朋友——地居天神也分裂了。这样一层一层传上去,直到梵天界,除了圣弟子以外,所有的天与人全都分成了两派。而且,执持非正法的一方往往比执持正法的一方更多。于是人们就想:“多数人接受的就是对的”,便舍弃正法,多数人反而执取非正法。他们以非正法为先而说,结果投生到恶趣。这样一来,两位比丘的诤论,就给诸天神与人带来了不利和痛苦。巴利
325.Vivādamūlānīti vivādassa mūlāni. Kodhanoti kujjhanalakkhaṇena kodhena samannāgato. Upanāhīti veraappaṭinissaggalakkhaṇena upanāhena samannāgato. Ahitāya dukkhāya devamanussānanti dvinnaṃ bhikkhūnaṃ vivādo kathaṃ devamanussānaṃ ahitāya dukkhāya saṃvattati. Kosambakakkhandhake viya dvīsu bhikkhūsu vivādaṃ āpannesu tasmiṃ vihāre tesaṃ antevāsikā vivadanti. Tesaṃ ovādaṃ gaṇhanto bhikkhunisaṅgho vivadati. Tato tesaṃ upaṭṭhākā vivadanti. Atha manussānaṃ ārakkhadevatā dve koṭṭhāsā honti. Tattha dhammavādīnaṃ ārakkhadevatā dhammavādiniyo honti adhammavādīnaṃ adhammavādiniyo. Tato ārakkhadevatānaṃ mittā bhummā devatā bhijjanti. Evaṃ paramparā yāva brahmalokā ṭhapetvā ariyasāvake sabbe devamanussā dve koṭṭhāsā honti. Dhammavādīhi pana adhammavādinova bahutarā honti. Tato ‘‘yaṃ bahukehi gahitaṃ, taṃ taccha’’nti dhammaṃ vissajjetvā bahutarāva adhammaṃ gaṇhanti. Te adhammaṃ purakkhatvā vadantā apāyesu nibbattanti. Evaṃ dvinnaṃ bhikkhūnaṃ vivādo devamanussānaṃ ahitāya dukkhāya hoti.
“内”是说你们自己内部的僧众。“外”是说别人的僧众。巴利
Ajjhattaṃ vāti tumhākaṃ abbhantaraparisāya. Bahiddhā vāti paresaṃ parisāya.
“贬损者”是指具有贬损他人功德这种特征的贬损心态的人。“顽固自大者”是指具有一味争胜这种特征的顽固自大心态的人。“嫉妒者”是指对他人所得的恭敬等生起嫉妒,具有这种嫉妒特征的人。“吝啬者”是指对住处等怀有吝啬的人。“狡诈者”是指伪善的人。“虚伪者”是指掩盖自己所做恶行的人。“恶欲者”是指自己没有真实功德却想得到他人认可,也就是破戒的人。“邪见者”是指持“什么都没有”“没有因缘”“没有业果作用”这类主张的人。“执取己见者”是指只执著自己的见解不放的人。“顽固坚持者”是指紧紧抓住不放的人。“难以放弃者”是指没办法让他放下已经执取的东西的人。巴利
Makkhīti paresaṃ guṇamakkhanalakkhaṇena makkhena samannāgato. Paḷāsīti yugaggāhalakkhaṇena paḷāsena samannāgato. Issukīti parasakkārādīni issāyanalakkhaṇāya issāya samannāgato. Maccharīti āvāsamacchariyādīhi samannāgato. Saṭhoti kerāṭiko. Māyāvīti katapāpapaṭicchādako. Pāpicchoti asantasambhāvanicchako dussīlo. Micchādiṭṭhīti natthikavādī ahetukavādī akiriyavādī. Sandiṭṭhiparāmāsīti sayaṃ diṭṭhimeva parāmasati. Ādhānaggāhīti daḷhaggāhī. Duppaṭinissaggīti na sakkā hoti gahitaṃ vissajjāpetuṃ.
地界,就是起支撑作用的界。水界,就是起粘合作用的界。火界,就是起成熟作用的界。风界,就是起支撑延展作用的界。空界,就是没有接触作用的界。识界,就是了知作用的界。巴利
Pathavīdhātūti patiṭṭhādhātu. Āpodhātūti ābandhanadhātu. Tejodhātūti paripācanadhātu. Vāyodhātūti vitthambhanadhātu. Ākāsadhātūti asamphuṭṭhadhātu. Viññāṇadhātūti vijānanadhātu.
出离六法的注释巴利
Nissaraṇiyachakkavaṇṇanā
326 关于“出离界”:就是指已经出离了的界。“遍取而后住”:就是遍取、耗尽之后,住于那种状态。“应对他说‘不要这样’”:因为他作了不实的宣称,所以应当对他说“不要这样说”。“这就是慈心解脱”:这慈心解脱,就是嗔恚的出离,意思是从嗔恚中出离。如果有人从慈心的三禅或四禅出定,观照诸行,证到第三道,以第三果见涅槃,知道“再也没有嗔恚了”,他的心就是从嗔恚中彻底出离了。按这个方法,其余各处也应当这样理解。巴利
326.Nissaraṇiyā dhātuyoti nissaṭadhātuyova. Pariyādāya tiṭṭhatīti pariyādiyitvā hāpetvā tiṭṭhati. ‘Mā hevantissa vacanīyo’ti yasmā abhūtaṃ byākaraṇaṃ byākaroti, tasmā mā evaṃ bhaṇīti vattabbo. Yadidaṃ mettācetovimuttīti yā ayaṃ mettācetovimutti, idaṃ nissaraṇaṃ byāpādassa, byāpādato nissaṭāti attho. Yo pana mettāya tikacatukkajjhānato vuṭṭhito saṅkhāre sammasitvā tatiyamaggaṃ patvā ‘‘puna byāpādo natthī’’ti tatiyaphalena nibbānaṃ passati, tassa cittaṃ accantaṃ nissaraṇaṃ byāpādassa. Etenupāyena sabbattha attho veditabbo.
无相心解脱,就是阿拉汉果的定。它之所以被称为“无相”,是因为它没有贪等相、色等相、常等相。随相而行者,是指跟着前面所说的那种种相走的人,所以叫随相而行者。巴利
Animittācetovimuttīti arahattaphalasamāpatti. Sā hi rāganimittādīnañceva rūpanimittādīnañca niccanimittādīnañca abhāvā ‘‘animittā’’ti vuttā. Nimittānusārīti vuttappabhedaṃ nimittaṃ anusaratīti nimittānusārī.
“我是”就是“我慢”。“这就是我”是指在五蕴当中认定“这个就是我”,仅仅凭这一点,就已经被宣说为阿拉汉果位了。“疑之犹豫之箭”就是那作为疑的犹豫之箭。“千万不要对他这样说”:如果在你心中生起了初道所断的疑,那么阿拉汉果位的宣说就是错的,所以要制止他,不让他说不真实的话。“我慢的彻底断除”就是阿拉汉道。因为依靠阿拉汉道和阿拉汉果见到涅槃之后,就不再存在“我是”慢,所以说阿拉汉道是“我慢的彻底断除”。巴利
Asmīti asmimāno. Ayamahamasmīti pañcasu khandhesu ayaṃ nāma ahaṃ asmīti ettāvatā arahattaṃ byākataṃ hoti. Vicikicchākathaṃkathāsallanti vicikicchābhūtaṃ kathaṃkathāsallaṃ. ‘Mā hevantissa vacanīyo’ti sace te paṭhamamaggavajjhā vicikicchā uppajjati, arahattabyākaraṇaṃ micchā hoti, tasmā mā abhūtaṃ bhaṇīti vāretabbo. Asmimānasamugghātoti arahattamaggo. Arahattamaggaphalavasena hi nibbāne diṭṭhe puna asmimāno natthīti arahattamaggo asmimānasamugghātoti vutto.
无上等轮的注释巴利
Anuttariyādichakkavaṇṇanā
327 327. “无上”指最高的、最殊胜的。在“见”当中最殊胜的,就是“见无上”。其余各项也是同样的道理。其中,看见象宝等东西,不算“见无上”;但对一个信心已经坚定的人,因为那份坚定的爱乐,去拜见具足十力者、比丘僧团,或者去看遍处、不净相等任何一种所缘,这才叫“见无上”。听人谈论刹帝利等的功德,不算“闻无上”;但对一个信心已经坚定的人,因为那份坚定的爱乐,去听闻三宝的功德,或者听闻三藏佛语,这才叫“闻无上”。得到摩尼宝等财物,不算“得无上”;而获得七种圣财,这才叫“得无上”。学习象术等技艺,不算“学无上”;而圆满修习三学,这才叫“学无上”。服侍刹帝利等人,不算“侍无上”;而服侍三宝,这才叫“侍无上”。随念刹帝利等的功德,不算“念无上”;而随念三宝的功德,这才叫“念无上”。巴利
327.Anuttariyānīti anuttarāni jeṭṭhakāni. Dassanesu anuttariyaṃ dassanānuttariyaṃ. Sesapadesupi eseva nayo. Tattha hatthiratanādīnaṃ dassanaṃ na dassanānuttariyaṃ, niviṭṭhasaddhassa pana niviṭṭhapemavasena dasabalassa vā bhikkhusaṅghassa vā kasiṇāsubhanimittādīnaṃ vā aññatarassa dassanaṃ dassanānuttariyaṃ nāma. Khattiyādīnaṃ guṇakathāsavanaṃ na savanānuttariyaṃ, niviṭṭhasaddhassa pana niviṭṭhapemavasena tiṇṇaṃ vā ratanānaṃ guṇakathāsavanaṃ tepiṭakabuddhavacanasavanaṃ vā savanānuttariyaṃ nāma. Maṇiratanādilābho na lābhānuttariyaṃ, sattavidhaariyadhanalābho pana lābhānuttariyaṃ nāma. Hatthisippādisikkhanaṃ na sikkhānuttariyaṃ, sikkhattayapūraṇaṃ pana sikkhānuttariyaṃ nāma. Khattiyādīnaṃ pāricariyā na pāricariyānuttariyaṃ, tiṇṇaṃ pana ratanānaṃ pāricariyā pāricariyānuttariyaṃ nāma. Khattiyādīnaṃ guṇānussaraṇaṃ nānussatānuttariyaṃ, tiṇṇaṃ pana ratanānaṃ guṇānussaraṇaṃ anussatānuttariyaṃ nāma.
随念本身就是随念处。“佛随念”就是随念佛陀的功德。这样随念的人,喜就会生起。他把这喜观为灭尽、观为坏灭而确立之后,就能证得阿拉汉果。这种修法叫做近行业处,在家人也能得到,一切情况都是同样的道理。至于详细的解说,应当依照《清净道论》里所说的方式来了知。巴利
Anussatiyova anussatiṭṭhānāni nāma. Buddhānussatīti buddhassa guṇānussaraṇaṃ. Evaṃ anussarato hi pīti uppajjati. So taṃ pītiṃ khayato vayato paṭṭhapetvā arahattaṃ pāpuṇāti. Upacārakammaṭṭhānaṃ nāmetaṃ gihīnampi labbhati, esa nayo sabbattha. Vitthārakathā panettha visuddhimagge vuttanayeneva veditabbā.
持续安住的六法注释巴利
Satatavihārachakkavaṇṇanā
328 328.“常住处”是指诸漏已尽者的恒常安住方式。“以眼见色之后”是指:当色境出现在眼门的所缘范围时,用眼识看见那个色之后,在速行的刹那,对合意的不贪染,所以不欢喜;对不合意的不瞋恨,所以不忧愁;对既非合意也非不合意的,不让愚痴生起,以舍而住,保持中立,因为具备念所以有念,因为具备正知所以有正知。在其余各句中也同样如此。这样,在六个门中都安住于舍,就是以这来说明六支舍。不过,从“正知”这个说法,可以知道有四种与智相应的心;从“常住处”这个说法,可以知道有八种大心;从“不贪染、不瞋恨”这个说法,可以知道有十种心。如果有人问:那喜悦是怎么得到的?答:由反复修习而得到。巴利
328.Satatavihārāti khīṇāsavassa niccavihārā. Cakkhunā rūpaṃ disvāti cakkhudvārārammaṇe āpāthagate taṃ rūpaṃ cakkhuviññāṇena disvā javanakkhaṇe iṭṭhe arajjanto neva sumano hoti, aniṭṭhe adussanto na dummano. Asamapekkhane mohaṃ anuppādento upekkhako viharati majjhatto, satiyā yuttattā sato, sampajaññena yuttattā sampajāno. Sesapadesupi eseva nayo. Iti chasupi dvāresu upekkhako viharatīti iminā chaḷaṅgupekkhā kathitā. Sampajānoti vacanato pana cattāri ñāṇasampayuttacittāni labbhanti. Satatavihārāti vacanato aṭṭhapi mahācittāni labbhanti arajjanto adussantoti vacanato dasapi cittāni labbhanti. Somanassaṃ kathaṃ labbhatīti ce āsevanato labbhati.
种类六法注释巴利
Abhijātichakkavaṇṇanā
329 “种类”指的是各种出身。“是黑种类的人”,意思是生在黑暗、低贱的家族里。“出生黑法”,就是生起、造作黑暗的十不善法。他造作了这些之后,就投生到地狱。“白法”,意思是:我过去因为没有修过福业,所以生在低贱的家族;现在我要修福业。于是他就生起被称为福的白净法。他凭着这个投生到天界。“非黑非白的涅槃”:如果涅槃是黑的,就会带来黑的果报;如果是白的,就会带来白的果报。因为这两种都不是,所以说是“非黑非白”。这里所说的涅槃,指的是阿拉汉果。这个果是在烦恼完全灭尽时生起的,所以叫涅槃。他出生、生起、证得这个涅槃。“是白种类的人”,意思是生在白色、高贵的家族里。其余的内容按照前面所说的方式理解即可。巴利
329.Abhijātiyoti jātiyo. Kaṇhābhijātiko samānoti kaṇhe nīcakule jāto hutvā. Kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyatīti kāḷakaṃ dasadussīlyadhammaṃ pasavati karoti. So taṃ abhijāyitvā niraye nibbattati. Sukkaṃ dhammanti ahaṃ pubbepi puññānaṃ akatattā nīcakule nibbatto. Idāni puññaṃ karomīti puññasaṅkhātaṃ paṇḍaraṃ dhammaṃ abhijāyati. So tena sagge nibbattati. Akaṇhaṃ asukkaṃ nibbānanti nibbānañhi sace kaṇhaṃ bhaveyya, kaṇhavipākaṃ dadeyya. Sace sukkaṃ, sukkavipākaṃ dadeyya. Dvinnampi appadānato pana ‘‘akaṇhaṃ asukka’’nti vuttaṃ. Nibbānañca nāma imasmiṃ atthe arahattaṃ adhippetaṃ. Tañhi kilesanibbānante jātattā nibbānaṃ nāma. Taṃ esa abhijāyati pasavati karoti. Sukkābhijātiko samānoti sukke uccakule jāto hutvā. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ.
顺抉择分六法的注释巴利
Nibbedhabhāgiyachakkavaṇṇanā
“顺抉择分”的意思是:抉择,指的就是涅槃;这些法亲近涅槃、趋向涅槃,所以叫顺抉择分。无常想等法,前面五法那段已经讲过了。在灭随观智当中,那个想就叫作灭想。巴利
Nibbedhabhāgiyāti nibbedho vuccati nibbānaṃ, taṃ bhajanti upagacchantīti nibbedhabhāgiyā. Aniccasaññādayo pañcake vuttā. Nirodhānupassanāñāṇe saññā nirodhasaññā nāma.
贤友,这些……等等,应当完全按照前面所说的方式连接起来。就这样,长老以二十二种六法宣说三千二百个问题,显示了和合的滋味。巴利
‘‘Ime kho, āvuso’’tiādi vuttanayeneva yojetabbaṃ. Iti dvāvīsatiyā chakkānaṃ vasena bāttiṃsasatapañhe kathento thero sāmaggirasaṃ dassesīti.
330 就这样,先用六法说明了和合的本质,现在为了用七法来说明,又再次开始讲说。巴利
330. Iti chakkavasena sāmaggirasaṃ dassetvā idāni sattakavasena dassetuṃ puna desanaṃ ārabhi.
在这里,信本身就是财富,因为它能带来成就,所以叫信财。这个道理适用于所有财富。不过在这里,慧财是最殊胜的。因为依靠智慧,圆满三种善行、五戒、十戒之后,就能往生天界,还能证悟声闻波罗蜜智、独觉菩提智和一切知智。由于智慧是获得这些成就的原因,所以说慧是财富。这七种财富是兼摄世间与出世间而说的。关于觉支的讨论,已经讲过了。巴利
Tattha sampattipaṭilābhaṭṭhena saddhāva dhanaṃ saddhādhanaṃ. Esa nayo sabbattha. Paññādhanaṃ panettha sabbaseṭṭhaṃ. Paññāya hi ṭhatvā tīṇi sucaritāni pañcasīlāni dasasīlāni pūretvā saggūpagā honti, sāvakapāramīñāṇaṃ, paccekabodhiñāṇaṃ, sabbaññutaññāṇañca paṭivijjhanti. Imāsaṃ sampattīnaṃ paṭilābhakāraṇato paññā ‘‘dhana’’nti vuttā. Sattapi cetāni lokiyalokuttaramissakāneva kathitāni. Bojjhaṅgakathā kathitāva.
“定资具”,即定的助伴。正见等法,其含义与前面所说相同。这七种资具,也同样说是世间与出世间的。巴利
Samādhiparikkhārāti samādhiparivārā. Sammādiṭṭhādīni vuttatthāneva. Imepi satta parikkhārā lokiyalokuttarāva kathitā.
不善之人的法、不善的法,或者低劣的法,就是非正法。反过来,应当知道什么是正法。这里剩下的内容意思都很清楚。不过,在正法当中,信等一切法都是针对观禅者而说的。其中的慧,也分为世间慧和出世间慧。这就是差别所在。巴利
Asataṃ dhammā asantā vā dhammā lāmakā dhammāti asaddhammā. Vipariyāyena saddhammā veditabbā. Sesamettha uttānatthameva. Saddhammesu pana saddhādayo sabbepi vipassakasseva kathitā. Tesupi paññā lokiyalokuttarā. Ayaṃ viseso.
善士们的法,就是善士法。其中,能了知契经、应颂等法的人,叫做法知者。能了知他们所说之义的人,叫做义知者。能这样了知自己——“我具有这样的戒、这样的定、这样的慧”——的人,叫做自知者。在接纳与受用中知道适量的人,叫做知量者。能了知“这是教诫的时候,这是提问的时候,这是修行取证的时候”,这样了知时节的人,叫做时知者。在这里,五年是教诫的时候,十年是提问的时候,但这太紧迫了。所以,十年是教诫的时候,二十年是提问的时候。此后,就应该在修行上下功夫。能了知八种大众的人,叫做众知者。能了知应亲近与不应亲近的人,叫做补特伽罗知者。巴利
Sappurisānaṃ dhammāti sappurisadhammā. Tattha suttageyyādikaṃ dhammaṃ jānātīti dhammaññū. Tassa tasseva bhāsitassa atthaṃ jānātīti atthaññū. ‘‘Ettakomhi sīlena samādhinā paññāyā’’ti evaṃ attānaṃ jānātīti attaññū. Paṭiggahaṇaparibhogesu mattaṃ jānātīti mattaññū. Ayaṃ kālo uddesassa, ayaṃ kālo paripucchāya, ayaṃ kālo yogassa adhigamāyāti evaṃ kālaṃ jānātīti kālaññū. Ettha ca pañca vassāni uddesassa kālo. Dasa paripucchāya. Idaṃ atisambādhaṃ. Dasa vassāni pana uddesassa kālo. Vīsati paripucchāya. Tato paraṃ yoge kammaṃ kātabbaṃ. Aṭṭhavidhaṃ parisaṃ jānātīti parisaññū. Sevitabbāsevitabbaṃ puggalaṃ jānātīti puggalaññū.
331 331. “无十事”就是“无十”等事。所谓“无十比丘、无二十比丘、无三十比丘、无四十比丘、无五十比丘”,这些说法的来源是这样的:据说这个问题是在外道盛行的时候出现的。外道们把十岁时死去的尼干陀称为“无十”。据说他不会再成为十岁的人。不只是十岁,九岁……乃至一岁也不会再有。按照同样的道理,在二十岁等年纪死去的人,他们就说为“无二十、无三十、无四十、无五十”。具寿阿难在村落中游化时听到了这种说法,回到精舍后便禀告世尊。世尊说:巴利
331.Niddasavatthūnīti niddasādivatthūni. Niddaso bhikkhu, nibbīso, nittiṃso, niccattālīso, nippaññāso bhikkhūti evaṃ vacanakāraṇāni. Ayaṃ kira pañho titthiyasamaye uppanno. Titthiyā hi dasavassakāle mataṃ nigaṇṭhaṃ niddasoti vadanti. So kira puna dasavasso na hoti. Na kevalañca dasavassova. Navavassopi…pe… ekavassopi na hoti. Eteneva nayena vīsativassādikālepi mataṃ nibbīso, nittiṃso, niccattālīso, nippaññāsoti vadanti. Āyasmā ānando gāme vicaranto taṃ kathaṃ sutvā vihāraṃ gantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā āha –
阿难,这不是外道的叫法,在我这个教法里,这是对漏已尽者的称呼。因为漏已尽的人如果在十岁时已寂灭,就不会再成为十岁。不只是十岁,九岁……乃至一岁,也不会再有。不只是一岁,十个月……乃至一个月,也不会再有。哪怕只有一天、一个时辰,也不会再有。为什么?因为不会再受生。对那些没有二十岁以上等人,也是同样的道理。因此,世尊说:在我这个教法里,这就是对漏已尽者的称呼。巴利
‘‘Na idaṃ, ānanda, titthiyānaṃ adhivacanaṃ mama sāsane khīṇāsavassetaṃ adhivacanaṃ. Khīṇāsavo hi dasavassakāle parinibbuto puna dasavasso na hoti. Na kevalañca dasavassova, navavassopi…pe… ekavassopi. Na kevalañca ekavassova, dasamāsikopi…pe… ekamāsikopi. Ekadivasikopi. Ekamuhuttopi na hoti eva. Kasmā? Puna paṭisandhiyā abhāvā. Nibbīsādīsupi eseva nayo. Iti bhagavā mama sāsane khīṇāsavassetaṃ adhivacana’’nti –
说完之后,为了说明他凭哪些原因而成为“不再有十岁”等情况,世尊宣说了七种“不再有十岁”的事由。长老也摘出那段教法,在这里说:“贤友,比丘在受持学处上……”其中,“这里”指在这个教法之中。“在受持学处上有强烈的意愿”,是指对圆满三种学处有浓厚的意愿。“对未来在受持学处上也有不离开的爱意”,是指对未来乃至第二天等时候圆满学处,也具备不离开的爱意。“于法审听”,是指对法的仔细听闻,这是观的别名。“于欲调伏”,是指调伏贪爱。“于独处”,是指独自一处的状态。“于精进发起”,是指圆满身体和心的精进。“于念与审慎”,是指具备念和审慎。“于见通达”,是指见到道。其余各处,都应按照前面所说的方式来理解。巴利
Vatvā yehi kāraṇehi so niddaso hoti, tāni dassetuṃ satta niddasavatthūni deseti. Theropi tameva desanaṃ uddharitvā satta niddasavatthūni idhāvuso, bhikkhu, sikkhāsamādānetiādimāha. Tattha idhāti imasmiṃ sāsane. Sikkhāsamādāne tibbacchando hotīti sikkhattayapūraṇe bahalacchando hoti. Āyatiñca sikkhāsamādāne avigatapemoti anāgate punadivasādīsupi sikkhāpūraṇe avigatapemena samannāgato hoti. Dhammanisantiyāti dhammanisāmanāya. Vipassanāyetaṃ adhivacanaṃ. Icchāvinayeti taṇhāvinayane. Paṭisallāneti ekībhāve. Vīriyārambheti kāyikacetasikassa vīriyassa pūraṇe. Satinepakketi satiyañceva nepakkabhāve ca. Diṭṭhipaṭivedheti maggadassane. Sesaṃ sabbattha vuttanayeneva veditabbaṃ.
在各种想当中,与不净随观智相应的想,就是不净想。与过患随观智相应的想,就叫过患想。其余的想,下面已经说过了。七力、七识住、七种人这三组,也都按照前面说过的方式理解。因为没有被断除而潜藏,所以叫随眠。已经变得强盛的欲贪,就是欲贪随眠。这个道理适用于一切情况。七结的含义则很浅显易懂。巴利
Saññāsu asubhānupassanāñāṇe saññā asubhasaññā. Ādīnavānupassanāñāṇe saññā ādīnavasaññā nāma. Sesā heṭṭhā vuttā eva. Balasattakaviññāṇaṭṭhitisattakapuggalasattakāni vuttanayāneva . Appahīnaṭṭhena anusayantīti anusayā. Thāmagato kāmarāgo kāmarāgānusayo. Esa nayo sabbattha. Saṃyojanasattakaṃ uttānatthameva.
七种灭诤法的注释巴利
Adhikaraṇasamathasattakavaṇṇanā
能平息诤事、让诤事止息下来的,就叫灭诤。“一一生起”,是指每一个已经生起的。“诤事”有四种:争论诤事、指责诤事、犯戒诤事、义务诤事。为了止息、为了平息,就是为了止息的目的和平息的目的。应当施行现前毗尼……乃至……如草覆地,这七种灭诤法都应当施行。巴利
Adhikaraṇasamathesu adhikaraṇāni samenti vūpasamentīti adhikaraṇasamathā. Uppannuppannānanti uppannānaṃ uppannānaṃ. Adhikaraṇānanti vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇanti imesaṃ catunnaṃ. Samathāya vūpasamāyāti samathatthañceva vūpasamanatthañca. Sammukhāvinayo dātabbo…pe… tiṇavatthārakoti ime satta samathā dātabbā.
这里说一下判定方式。首先,在诤事中,比丘们就十八事争论“这是法”或“这是非法”,这种争论就叫争论诤事。由于戒坏、行坏、见坏或活命坏而指责、谴责、举罪他人,这就叫指责诤事。论母中列出的五种,加上分别说中的两种,共七种犯戒蕴,这就叫犯戒诤事。僧团进行白等四种羯磨,这就叫义务诤事。巴利
Tatrāyaṃ vinicchayanayo. Adhikaraṇesu tāva dhammoti vā adhammoti vā aṭṭhārasahi vatthūhi vivadantānaṃ bhikkhūnaṃ yo vivādo, idaṃ vivādādhikaraṇaṃ nāma. Sīlavipattiyā vā ācāradiṭṭhiājīvavipattiyā vā anuvadantānaṃ anuvādo upavadanā ceva codanā ca, idaṃ anuvādādhikaraṇaṃ nāma. Mātikāya āgatā pañca, vibhaṅge dveti sattapi āpattikkhandhā, idaṃ āpattādhikaraṇaṃ nāma. Saṅghassa apalokanādīnaṃ catunnaṃ kammānaṃ karaṇaṃ, idaṃ kiccādhikaraṇaṃ nāma.
其中,争论类的诤事通过两种灭诤法得到平息,就是现前毗尼和多数决。如果只靠现前毗尼来平息:诤事在哪个精舍生起,就在那个精舍解决,或者去别的地方解决,或者在去的路上解决,或者到了某个地方交给僧团,僧团在那里无法解决时,就由就地推选出来的人作出裁决,这样诤事就平息了。这样平息的时候,其中的僧团现前、法现前、律现前、人现前,这就叫现前毗尼。巴利
Tattha vivādādhikaraṇaṃ dvīhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca. Sammukhāvinayeneva sammamānaṃ yasmiṃ vihāre uppannaṃ tasmiṃyeva vā aññattha vūpasametuṃ gacchantānaṃ antarāmagge vā yattha gantvā saṅghassa niyyātitaṃ tattha saṅghena vā saṅghe vūpasametuṃ asakkonte tattheva ubbāhikāya sammatapuggalehi vā vinicchitaṃ sammati. Evaṃ sammamāne ca panetasmiṃ yā saṅghasammukhatā dhammasammukhatā vinayasammukhatā puggalasammukhatā, ayaṃ sammukhāvinayo nāma.
在这里,因参与羯磨的僧团和合而现前,即是僧伽现前。所应平息之事本身真实存在,即是法现前。按照所应平息的方式而平息,即是律现前。争论者与所争论的对象,这对立的双方都现前,即是人现前。不过,如果是由被推选的断事人来平息,这里的僧伽现前就不具足了。以上暂且是仅就现前毗尼本身而言的平息。巴利
Tattha ca kārakasaṅghassa saṅghasāmaggivasena sammukhībhāvo saṅghasammukhatā. Sametabbassa vatthuno bhūtatā dhammasammukhatā. Yathā taṃ sametabbaṃ, tatheva sammanaṃ vinayasammukhatā. Yo ca vivadati, yena ca vivadati, tesaṃ ubhinnaṃ atthapaccatthikānaṃ sammukhībhāvo puggalasammukhatā. Ubbāhikāya vūpasame panettha saṅghasammukhatā parihāyati. Evaṃ tāva sammukhāvinayeneva sammati.
如果这样还是不能平息,于是那些被任命为断事人的比丘们说“我们没办法平息”,就把这件事交还给僧团。然后僧团任命一位具足五法的比丘来主持取筹。他通过三种取筹方式——秘密取筹、公开取筹、耳语取筹——中的某一种,让人取筹。在聚集的大众中,如果说法者占多数,就按照那些说法者所说的来平息。这样平息时,这件诤事就是通过现前毗尼和多数决而得到平息的。巴利
Sace panevampi na sammati, atha naṃ ubbāhikāya sammatā bhikkhū ‘‘na mayaṃ sakkoma vūpasametu’’nti saṅghasseva niyyātenti, tato saṅgho pañcaṅgasamannāgataṃ bhikkhuṃ salākaggāhāpakaṃ sammannati. Tena guḷhakavivaṭakasakaṇṇajappakesu tīsu salākaggāhesu aññataravasena salākaṃ gāhāpetvā sannipatitaparisāya dhammavādīnaṃ yebhuyyatāya yathā te dhammavādino vadanti, evaṃ vūpasantaṃ adhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca vūpasantaṃ hoti.
其中,现前毗尼的情形如前所述。而以多数决进行的羯磨,就叫做多数决。这样,争论诉讼由两种灭诤法平息。指责诉讼由四种灭诤法平息:现前毗尼、忆念毗尼、不痴毗尼和觅罪相毗尼。若仅以现前毗尼平息,则听取指责者与被指责者双方的话:如果没有任何犯戒,就让双方互相道歉;如果有犯戒,就判定“此处即是名为如此之犯戒”,如此裁决而平息。其中,现前毗尼的特征如前所述。然而,当一位漏尽比丘被人以毫无根据的戒行败坏之事诽谤,他请求忆念毗尼,僧团以白四羯磨给予他忆念毗尼时,那时就是通过现前毗尼和忆念毗尼而平息。而且,一旦给予了忆念毗尼,此后任何人针对那个人的指责都不能成立。巴利
Tattha sammukhāvinayo vuttanayo eva. Yaṃ pana yebhuyyasikākammassa karaṇaṃ, ayaṃ yebhuyyasikā nāma. Evaṃ vivādādhikaraṇaṃ dvīhi samathehi sammati. Anuvādādhikaraṇaṃ catūhi samathehi sammati – sammukhāvinayena ca sativinayena ca amūḷhavinayena ca tassapāpiyasikāya ca. Sammukhāvinayeneva sammamānaṃ yo ca anuvadati, yañca anuvadati, tesaṃ vacanaṃ sutvā sace kāci āpatti natthi, ubho khamāpetvā, sace atthi, ayaṃ nāmettha āpattīti evaṃ vinicchitaṃ vūpasammati. Tattha sammukhāvinayalakkhaṇaṃ vuttanayameva. Yadā pana khīṇāsavassa bhikkhuno amūlikāya sīlavipattiyā anuddhaṃsitassa sativinayaṃ yācamānassa saṅgho ñatticatutthena kammena sativinayaṃ deti, tadā sammukhāvinayena ca sativinayena ca vūpasantaṃ hoti. Dinne pana sativinaye puna tasmiṃ puggale kassaci anuvādo na ruhati.
当一位比丘因为发疯,在疯癫的状态下做出不符合沙门身份的行为,比丘们以“具寿,请回忆,你是否犯了这样的罪”来呵责他。即使他说:“贤友们,那是我发疯时做的,我不记得了。”比丘们仍然继续呵责他。为了不再被呵责,他请求僧团给予“不痴毗尼”。僧团通过白四羯磨给予他不痴毗尼。那时,这件事就通过现前毗尼和不痴毗尼得到了平息。然而,一旦给予了不痴毗尼,以后任何人再以这个理由指责那位比丘,这样的指责就不能成立。巴利
Yadā ummattako bhikkhu ummādavasena assāmaṇake ajjhācāre ‘‘saratāyasmā evarūpiṃ āpatti’’nti bhikkhūhi codiyamāno ‘‘ummattakena me , āvuso, etaṃ kataṃ, nāhaṃ taṃ sarāmī’’ti bhaṇantopi bhikkhūhi codiyamānova puna acodanatthāya amūḷhavinayaṃ yācati, saṅgho cassa ñatticatutthena kammena amūḷhavinayaṃ deti, tadā sammukhāvinayena ca amūḷhavinayena ca vūpasantaṃ hoti. Dinne pana amūḷhavinaye puna tasmiṃ puggale kassaci tappaccayā anuvādo na ruhati.
不过,当有人因为犯了波罗夷或接近波罗夷的事被举罪时,却用东拉西扯的话来搪塞推脱,由于恶法增盛,这个人其实是个恶人。僧团心里想:如果这个人还没有被彻底断除善根,那么他如法行事之后就能重新回到僧团中来;如果他的善根已经彻底断了,那这个羯磨本身就是对他的灭摈。这样想了之后,僧团就用白四羯磨对他做“呵责恶比丘羯磨”。这时候,这个诤事就通过现前毗尼和呵责恶比丘羯磨两种方式平息了。像这样,指责类的诤事由四种灭诤法来平息。犯戒类的诤事由三种灭诤法来平息,就是现前毗尼、自言毗尼和如草覆地。犯戒类的诤事没有只靠现前毗尼就能平息的情况。不过,当一位比丘在另一位比丘面前,或者在僧团当中、在大众当中,发露自己轻微的犯戒时,这时候犯戒类的诤事就通过现前毗尼和自言毗尼而平息。巴利
Yadā pana pārājikena vā pārājikasāmantena vā codiyamānassa aññenaññaṃ paṭicarato pāpussannatāya pāpiyassa puggalassa ‘‘sacāyaṃ acchinnamūlo bhavissati, sammā vattitvā osāraṇaṃ labhissati. Sace chinnamūlo ayamevassa nāsanā bhavissatī’’ti maññamāno saṅgho ñatticatutthena kammena tassapāpiyasikaṃ karoti, tadā sammukhāvinayena ca tassapāpiyasikāya ca vūpasantaṃ hotīti. Evaṃ anuvādādhikaraṇaṃ catūhi samathehi sammati. Āpattādhikaraṇaṃ tīhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca tiṇavatthārakena ca. Tassa sammukhāvinayeneva vūpasamo natthi. Yadā pana ekassa vā bhikkhuno santike saṅghagaṇamajjhesu vā bhikkhu lahukaṃ āpattiṃ deseti, tadā āpattādhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca vūpasammati.
在这当中,先说“现前毗尼”:宣说的人以及被宣说的人,双方当面在场,这就是“人现前”。其余的内容和前面所说的一样。巴利
Tattha sammukhāvinaye tāva yo ca deseti, yassa ca deseti, tesaṃ sammukhībhāvo puggalasammukhatā. Sesaṃ vuttanayameva.
向个人或僧团发露的时候,“僧众现前”就不具足了。不过,如果有人说:“尊者,我犯了某某罪。”接着承认:“是的,我犯了,我看到了。”以这个承认而作“今后应当防护”的处理,就叫作“自言毗尼”。因为在僧残等罪中,请求别住等就是承认;给予别住等就是“自言毗尼”。另外,有两派互相争斗的比丘,做了许多不合沙门身份的事,后来生起了惭愧心,心想:“如果我们以这些犯戒的事互相追究,这个争端恐怕会变得很严重。”他们看到互相追究犯戒的过患之后,举行如草覆地羯磨时,那时的犯戒诤事就通过“现前毗尼”和“如草覆地”而平息。巴利
Puggalassa gaṇassa ca desanākāle saṅghasammukhatā parihāyati. Yā panettha ahaṃ, bhante, itthannāmaṃ āpattiṃ āpannoti ca āma, passāmīti ca paṭiññā, tāya paṭiññāya ‘‘āyatiṃ saṃvareyyāsī’’ti karaṇaṃ, taṃ paṭiññātakaraṇaṃ nāma. Saṅghādisese hi parivāsādiyācanā paṭiññā. Parivāsādīnaṃ dānaṃ paṭiññātakaraṇaṃ nāma. Dve pakkhajātā pana bhaṇḍanakārakā bhikkhū bahuṃ assāmaṇakaṃ ajjhācaritvā puna lajjidhamme uppanne sace mayaṃ imāhi āpattīhi aññamaññaṃ kāressāma, siyāpi taṃ adhikaraṇaṃ kakkhaḷattāya saṃvatteyyāti aññamaññaṃ āpattiyā kārāpane dosaṃ disvā yadā tiṇavatthārakakammaṃ karonti, tadā āpattādhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca tiṇavatthārakena ca sammati.
在这里,凡是已经进入伸手可及范围内的比丘,如果没有说“我不认可这件事”来表示反对,甚至已经睡着了,那么除了重罪和与在家众有关的罪之外,其他一切罪都能出罪。这样一来,犯戒诤事就通过三种灭诤法得到平息。义务诤事只通过一种灭诤法平息,也就是单靠现前毗尼。这四种诤事,按各自的情况,通过这七种灭诤法得到平息。因此说:为了已生起的诤事能够止息、平息,应当给予现前毗尼……乃至……如草覆地。这就是此处的判定方法。详细内容在《灭诤犍度》中已经说到,其判定也在《一切善见》中讲过。巴利
Tattha hi yattakā hatthapāsūpagatā ‘‘na metaṃ khamatī’’ti evaṃ diṭṭhāvikammaṃ akatvā niddampi okkantā honti, sabbesaṃ ṭhapetvā thullavajjañca gihipaṭisaṃyuttañca sabbāpattiyo vuṭṭhahanti, evaṃ āpattādhikaraṇaṃ tīhi samathehi sammati. Kiccādhikaraṇaṃ ekena samathena sammati sammukhāvinayeneva. Imāni cattāri adhikaraṇāni yathānurūpaṃ imehi sattahi samathehi sammanti. Tena vuttaṃ – uppannuppannānaṃ adhikaraṇānaṃ samathāya vūpasamāya sammukhāvinayo dātabbo…pe… tiṇavatthārakoti. Ayamettha vinicchayanayo. Vitthāro pana samathakkhandhake āgatoyeva. Vinicchayopissa samantapāsādikāyaṃ vutto.
“贤友,这些……”等等,应当完全按照前面所说的方式连接起来。就这样,长老依照十四组七法,在讲述九十八个问题时,展示了和合之味。巴利
‘‘Ime kho, āvuso’’tiādi vuttanayeneva yojetabbaṃ. Iti cuddasannaṃ sattakānaṃ vasena aṭṭhanavuti pañhe kathento thero sāmaggirasaṃ dassesīti.
333 333. 这样,先以七种展示了和合的本质,现在为了再以八种来展示,再次开始宣说。其中,邪性是指不真实的、邪的本质。正性是指真实的、正确的本质。巴利
333. Iti sattakavasena sāmaggirasaṃ dassetvā idāni aṭṭhakavasena dassetuṃ puna desanaṃ ārabhi. Tattha micchattāti ayāthāvā micchāsabhāvā. Sammattāti yāthāvā sammāsabhāvā.
334 懈怠事:就是懈怠、懒惰的人所依止、停留的地方,也就是懈怠的原因,这是它的意思。有应当做的事:就是有缝制袈裟等事务需要去做。不发起精进:就是不发起两种精进。于未得:就是为了得到尚未证得的禅那、观、道、果等法。于未证得:同样是为了证得那些尚未证得的。于未现证:就是为了现证那些尚未现证的。这是第一种:就是“唉,我现在躺下吧”,像这样消沉退缩,就是第一种懈怠事。其余各处也应当按这个方法理解其含义。在“就像浸湿的乌豆一样”这一句里,“浸湿的乌豆”是指浸泡得湿透的乌豆。就像浸湿的乌豆那样沉重,这里取的就是沉重这个意思。病愈而出起:就是生病之后才康复起来。巴利
334.Kusītavatthūnīti kusītassa alasassa vatthūni patiṭṭhā kosajjakāraṇānīti attho. Kammaṃ kattabbaṃ hotīti cīvaravicāraṇādikammaṃ kātabbaṃ hoti. Na vīriyaṃ ārabhatīti duvidhampi vīriyaṃ nārabhati. Appattassāti jhānavipassanāmaggaphaladhammassa appattassa pattiyā. Anadhigatassāti tasseva anadhigatassa adhigamatthāya. Asacchikatassāti tasseva apaccakkhakatassa sacchikaraṇatthāya. Idaṃ paṭhamanti idaṃ handāhaṃ nipajjāmīti evaṃ osīdanaṃ paṭhamaṃ kusītavatthu. Iminā nayena sabbattha attho veditabbo. ‘‘Māsācitaṃ maññe’’ti ettha pana māsācitaṃ nāma tintamāso. Yathā tintamāso garuko hoti, evaṃ garukoti adhippāyo. Gilānā vuṭṭhito hotīti gilāno hutvā pacchā vuṭṭhito hoti.
335 335. “发勤事”是指精进的原因。这些也应依照同样的方法来理解其含义。巴利
335.Ārambhavatthūnīti vīriyakāraṇāni. Tesampi imināva nayena attho veditabbo.
336 336.“布施事”是指布施的原因。“逢遇而施”是指遇到就布施。看见有人来了,只让他稍坐片刻,恭敬款待之后就布施,不会用“我要布施、我要布施”的念头让人劳累。这样一来,这里的“逢遇”就成了布施的一种原因。在“因怖畏而布施”等说法中,也应当知道怖畏等就是布施的原因。其中,“怖畏”是指“这个人不布施、不作为”这样的责备所带来的畏惧,或者是对恶趣的畏惧。“他曾施于我”:因为想到“这个人过去曾给过我这个东西”而布施。“他将施于我”:因为想到“这个人未来会给我这个东西”而布施。“布施是善的”:因为想到布施是善的、美好的,受到佛陀等智者称赞,所以布施。“为了庄严心、资助心而布施”:是为了庄严和资助止观之心而布施。因为布施能使心变得柔软。接受布施的人因为“我得到了”而心变柔软,布施的人也因为“我布施了”而心变柔软,这样对双方的心都使之柔软,因此才说“布施能调伏未调伏者”。正如所说的——巴利
336.Dānavatthūnīti dānakāraṇāni. Āsajja dānaṃ detīti patvā dānaṃ deti. Āgataṃ disvāva muhuttaṃyeva nisīdāpetvā sakkāraṃ katvā dānaṃ deti, dassāmi dassāmīti na kilameti. Iti ettha āsādanaṃ dānakāraṇaṃ nāma hoti. Bhayā dānaṃ detītiādīsupi bhayādīni dānakāraṇānīti veditabbāni. Tattha bhayaṃ nāma ayaṃ adāyako akārakoti garahābhayaṃ vā apāyabhayaṃ vā. Adāsi meti mayhaṃ pubbe esa idaṃ nāma adāsīti deti. Dassati meti anāgate idaṃ nāma dassatīti deti. Sāhu dānanti dānaṃ nāma sādhu sundaraṃ, buddhādīhi paṇḍitehi pasatthanti deti. Cittālaṅkāracittaparikkhāratthaṃ dānaṃ detīti samathavipassanācittassa alaṅkāratthañceva parivāratthañca deti. Dānañhi cittaṃ mudukaṃ karoti. Yena laddhaṃ hoti, sopi laddhaṃ meti muducitto hoti, yena dinnaṃ, sopi dinnaṃ mayāti muducitto hoti, iti ubhinnampi cittaṃ mudukaṃ karoti, teneva ‘‘adantadamanaṃ dāna’’nti vuccati. Yathāha –
“ 能调伏未调伏者的布施,不布施则会败坏已调伏者;
通过布施和亲切的话语,人们受到抬举,也会低头敬礼。”巴利
‘‘Adantadamanaṃ dānaṃ, adānaṃ dantadūsakaṃ; Dānena piyavācāya, unnamanti namanti cā’’ti.
在这八种布施里,心之装饰的布施才是最殊胜的。巴利
Imesu pana aṭṭhasu dānesu cittālaṅkāradānameva uttamaṃ.
337 布施再生,是指以布施为缘而再生。Dahati 是安立的意思。Adhiṭṭhāti 是它的同义词。Bhāveti 是增长的意思。于低劣中解脱,是指在低劣的五欲功德中解脱。未向上修习,是指从此之后,为了道果而尚未修习。导向往生其处,是指无论以什么愿望造作了善业,都会导向在那里或那里的再生。巴利
337.Dānūpapattiyoti dānapaccayā upapattiyo. Dahatīti ṭhapeti. Adhiṭṭhātīti tasseva vevacanaṃ. Bhāvetīti vaḍḍheti. Hīne vimuttanti hīnesu pañcakāmaguṇesu vimuttaṃ. Uttari abhāvitanti tato uttari maggaphalatthāya abhāvitaṃ. Tatrūpapattiyā saṃvattatīti yaṃ patthetvā kusalaṃ kataṃ, tattha tattha nibbattanatthāya saṃvattati.
“离贪者”是指通过道而彻底断除贪的人,或者通过等至而镇伏了贪的人。仅仅靠布施是不可能往生到梵天界的。不过,布施会成为定心与观心的庄严和随从。因此,以布施使心变得柔软之后,再修习梵住,就能往生到梵天界。所以经文说“离贪者,而非有贪者”。巴利
Vītarāgassāti maggena vā samucchinnarāgassa samāpattiyā vā vikkhambhitarāgassa. Dānamatteneva hi brahmaloke nibbattituṃ na sakkā. Dānaṃ pana samādhivipassanācittassa alaṅkāro parivāro hoti. Tato dānena muducitto brahmavihāre bhāvetvā brahmaloke nibbattati. Tena vuttaṃ ‘‘vītarāgassa no sarāgassā’’ti.
刹帝利们的团体就是刹帝利众,意思是聚集在一起。这个道理适用于一切处。巴利
Khattiyānaṃ parisā khattiyaparisā, samūhoti attho. Esa nayo sabbattha.
世间的法就是世间法。没有人能摆脱这些法,连诸佛也照样会经历。经中也这样说:“比丘们,有这八种世间法跟着世间转,世间也跟着这八种世间法转。”(《增支部》8.5)“得与不得”,应该理解为:得来临之时,不得也已来临。称誉等其余几种也是同样的道理。巴利
Lokassa dhammā lokadhammā. Etehi mutto nāma natthi, buddhānampi hontiyeva. Vuttampi cetaṃ – ‘‘aṭṭhime, bhikkhave, lokadhammā lokaṃ anuparivattanti, loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattatī’’ti (a. ni. 8.5). Lābho alābhoti lābhe āgate alābho āgato evāti veditabbo. Yasādīsupi eseva nayo.
338 关于胜处与解脱的解说,前面已经讲过了。巴利
338. Abhibhāyatanavimokkhakathā heṭṭhā kathitā eva.
“贤友,这些……”等等,应当按照前面所说的方式连接起来。这样,这位长老依十一组八聚的体例讲述八十八个问题时,显示了和合之味。巴利
‘‘Ime kho, āvuso’’tiādi vuttanayeneva yojetabbaṃ. Iti ekādasannaṃ aṭṭhakānaṃ vasena aṭṭhāsīti pañhe kathento thero sāmaggirasaṃ dassesīti.
340 340. 这样,先用八种方式显示了和合之味,现在为了用九种方式来显示,又接着开始宣说。其中,“愤恨事”是指愤恨的原因。“结愤恨”是指系缚愤怒,制造并生起愤怒。巴利
340. Iti aṭṭhakavasena sāmaggirasaṃ dassetvā idāni navakavasena dassetuṃ puna desanaṃ ārabhi. Tattha āghātavatthūnīti āghātakāraṇāni. Āghātaṃ bandhatīti kopaṃ bandhati karoti uppādeti.
这在这里怎么可能得到呢?意思是:希望他不要做那种伤害之事——但对这个人,怎么可能得到呢?凭什么理由能让他不做呢?心里这样想:“别人随自己的心意去伤害他人”,这样想过后,就消除了愤恨。或者另一种理解:如果我去反击、惹他生气,那么这种惹他生气的行为,在这个人身上怎么可能得到呢?凭什么理由能得到呢?这就是意思。也有读作“kuto lābhā”的,意思是:如果我在这里生起愤怒,我这种愤怒的行为从哪里能得到呢?所谓利益又能是什么呢?在这个义理中,“taṃ”只是一个没有实义的小品词。巴利
Taṃ kutettha labbhāti taṃ anatthacaraṇaṃ mā ahosīti etasmiṃ puggale kuto labbhā, kena kāraṇena sakkā laddhuṃ ? Paro nāma parassa attano cittaruciyā anatthaṃ karotīti evaṃ cintetvā āghātaṃ paṭivinodeti. Atha vā sacāhaṃ paṭikopaṃ kareyyaṃ, taṃ kopakaraṇaṃ ettha puggale kuto labbhā, kena kāraṇena laddhabbanti attho. Kuto lābhātipi pāṭho, sacāhaṃ ettha kopaṃ kareyyaṃ, tasmiṃ me kopakaraṇe kuto lābhā, lābhā nāma ke siyunti attho. Imasmiñca atthe tanti nipātamattameva hoti.
341 “有情居”就是指众生的住处,也就是他们居住的地方。其中,净居天也属于有情居,不过因为它并非任何时候都存在,所以没有被列入。净居天就像诸佛的暂时营地,在无数劫中没有佛陀出世的时候,那个地方就是空的。正因为它不是一切时都有,所以这里不把它算进去。至于这里其余应当说明的内容,前面已经讲过了。巴利
341.Sattāvāsāti sattānaṃ āvāsā, vasanaṭṭhānānīti attho. Tattha suddhāvāsāpi sattāvāsova, asabbakālikattā pana na gahitā. Suddhāvāsā hi buddhānaṃ khandhāvārasadisā. Asaṅkhyeyyakappe buddhesu anibbattantesu taṃ ṭhānaṃ suññaṃ hotīti asabbakālikattā na gahitā. Sesamettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva.
342 342. 在无暇之处,法也被宣说,意思是四圣谛之法被宣说。能带来寂止,意思是能使烦恼止息。能带来般涅槃,意思是通过烦恼的般涅槃而带来般涅槃。导向正觉,意思是导向对四种道智的证悟。某一种,指的是无想有或无色有。巴利
342. Akkhaṇesu dhammo ca desiyatīti catusaccadhammo desiyati. Opasamikoti kilesūpasamakaro. Parinibbānikoti kilesaparinibbānena parinibbānāvaho. Sambodhagāmīti catumaggañāṇapaṭivedhagāmī. Aññataranti asaññabhavaṃ vā arūpabhavaṃ vā.
343 依次的住法,是指应当按顺序依次进入的禅定住法。巴利
343.Anupubbavihārāti anupaṭipāṭiyā samāpajjitabbavihārā.
344 依次灭尽,就是按顺序一个接一个地灭。巴利
344.Anupubbanirodhāti anupaṭipāṭiyā nirodhā.
“贤友,这些”等语句,应依前面所说的方法贯连理解。这位长老就这样以六组、每组九个的方式讲解五十四问,显示出和合之味。巴利
‘‘Ime, kho āvuso’’tiādi vuttanayeneva yojetabbaṃ. Iti channaṃ navakānaṃ vasena catupaṇṇāsa pañhe kathento thero sāmaggirasaṃ dassesīti.
345 345. 这样以九法的方式显示了和合味之后,现在为了以十法的方式显示,又开始了新的开示。其中,“作依怙者”是指能为自己建立依怙的法,正如经中所说:“诸比丘,你们应当有依怙而住,不要没有依怙。诸比丘,这十种法就是能作依怙者。”(《增支部》10.18)巴利
345. Iti navakavasena sāmaggirasaṃ dassetvā idāni dasakavasena dassetuṃ puna desanaṃ ārabhi. Tattha nāthakaraṇāti ‘‘sanāthā, bhikkhave, viharatha mā anāthā, dasa ime, bhikkhave, dhammā nāthakaraṇā’’ti (a. ni. 10.18) evaṃ akkhātā attano patiṭṭhākarā dhammā.
在解释“善友”等词时:具足戒等功德的人是他的朋友,所以叫“善友”。这个人在站立、坐下等时候都和他在一起,所以叫“善同伴”。心和身都只倾向于善友,谦卑随顺,所以叫“善倾向”。“容易受教”,是说跟他交谈很容易,接受教导也很容易。“能忍”,是说当别人用粗重、粗暴、严厉的话对他说时,他能忍受,不生气。“善于右绕受持教诫”,是说有些人被教导时,从左边颠倒而取,或者顶撞回去,或者不听就走开了;他不是这样,而是说:“尊者,请教导我,请教诫我!您们若不教导,还有谁能教导呢?”就这样以正确的方式受持教诫。巴利
Kalyāṇamittotiādīsu sīlādiguṇasampannā kalyāṇā assa mittāti kalyāṇamitto. Te cassa ṭhānanisajjādīsu saha ayanato sahāyāti kalyāṇasahāyo. Cittena ceva kāyena ca kalyāṇamittesu eva sampavaṅko onatoti kalyāṇasampavaṅko. Suvacohotīti sukhena vattabbo hoti sukhena anusāsitabbo. Khamoti gāḷhena pharusena kakkhaḷena vuccamāno khamati, na kuppati. Padakkhiṇaggāhī anusāsaninti yathā ekacco ovadiyamāno vāmato gaṇhāti, paṭippharati vā asuṇanto vā gacchati, evaṃ akatvā ‘‘ovadatha, bhante , anusāsatha, tumhesu anovadantesu ko añño ovadissatī’’ti padakkhiṇaṃ gaṇhāti.
高低之事是指高等的事和低等的事。该做什么事是指说“我该做什么”而要做的工作。其中,所谓高等的事,就是做衣、染色,在塔庙涂灰泥,在布萨堂、塔庙殿、菩提树屋等处应当做的事等等。所谓低等的事,就是洗脚、涂油等细小的工作。适合做那个是指适合去做那个。有能力做是指有能力完成。有能力安排是指有能力筹划处理。巴利
Uccāvacānīti uccāni ca avacāni ca. Kiṃ karaṇīyānīti kiṃ karomīti evaṃ vatvā kattabbakammāni. Tattha uccakammāni nāma cīvarassa karaṇaṃ rajanaṃ cetiye sudhākammaṃ uposathāgāracetiyagharabodhiyagharesu kattabbanti evamādi. Avacakammaṃ nāma pādadhovanamakkhanādikhuddakakammaṃ. Tatrupāyāyāti tatrupagamanīyā. Alaṃ kātunti kātuṃ samattho hoti. Alaṃ saṃvidhātunti vicāretuṃ samattho.
对法有欲、有贪爱,就是“法欲者”,意思是喜爱三藏佛语。“乐说法者”,是指别人说法时恭敬聆听,自己也乐于为他人说法。在“于阿毗达摩、于阿毗毗奈耶”这一句中,应知有四组:这里“法”指经藏,“阿毗达摩”指七部论,“律”指两部分别,“阿毗毗奈耶”指犍度和附随。或者另一种说法:经藏和论藏都算是“法”,道与果是“阿毗达摩”,整部律藏是“律”,能止息烦恼的因是“阿毗毗奈耶”。这样,于这一切——法、阿毗达摩、律、阿毗毗奈耶——之中,“广大喜悦”就是拥有极多的喜悦。巴利
Dhamme assa kāmo sinehoti dhammakāmo, tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ piyāyatīti attho. Piyasamudāhāroti parasmiṃ kathente sakkaccaṃ suṇāti, sayañca paresaṃ desetukāmo hotīti attho. ‘‘Abhidhamme abhivinaye’’ti ettha dhammo abhidhammo, vinayo abhivinayoti catukkaṃ veditabbaṃ. Tattha dhammoti suttantapiṭakaṃ. Abhidhammoti satta pakaraṇāni. Vinayoti ubhatovibhaṅgā. Abhivinayoti khandhakaparivārā. Atha vā suttantapiṭakampi abhidhammapiṭakampi dhammo eva. Maggaphalāni abhidhammo. Sakalaṃ vinayapiṭakaṃ vinayo. Kilesavūpasamakāraṇaṃ abhivinayo. Iti sabbasmimpi ettha dhamme abhidhamme vinaye abhivinaye ca. Uḷārapāmojjoti bahulapāmojjo hotīti attho.
在“诸善法”这一说法里,这是依格表示原因,意思是:以四地所摄的善法为因,为了证得这些善法而不舍弃责任、不懈怠。巴利
Kusalesudhammesūti kāraṇatthe bhummaṃ, catubhūmakakusaladhammakāraṇā, tesaṃ adhigamatthāya anikkhittadhuro hotīti attho.
346 346. 十遍处中,因为遍满一切,所以叫“遍”。以这些遍为所缘的诸法,因为具有田地的意义,或者具有依止的意义,所以叫“处”。“上”是指朝向虚空的上方。“下”是指朝向大地的下方。“四方”是指像划定田地的范围那样,向四周界定遍满。因为有些人只向上扩展遍,有些人只向下扩展,有些人则向四面八方扩展。或者,就像想看色的人扩展光明那样,他凭这样那样的方式如此扩展。因此说:“一人了知地遍,向上、向下、四方。”这里说的“无二”,是为了说明它不会变成别的状态。就像进入水中的人,四面八方全都是水,没有别的;同样,地遍就只是地遍,不会与其他遍混杂。这个道理适用于一切遍。“无量”是就它遍满无量而说的。因为以心遍满它时,是遍满整体,不会执取“这是它的开始,这是它的中间”这样的限量。“识遍处”在这里是指在除去遍之后的虚空中生起的识。在那里,应当知道:依遍而说,是在除去遍的虚空中;依除去遍的虚空而说,是在那里生起的识中,有向上、向下、四方。这是这里的简要说明。不过,这些地遍等,依照业处修习的方法,在《清净道论》中已经详细说过。巴利
346. Kasiṇadasake sakalaṭṭhena kasiṇāni. Tadārammaṇānaṃ dhammānaṃ khettaṭṭhena vā adhiṭṭhānaṭṭhena vā āyatanāni. Uddhanti upari gaganatalābhimukhaṃ. Adhoti heṭṭhā bhūmitalābhimukhaṃ. Tiriyanti khettamaṇḍalamiva samantā paricchinditvā. Ekacco hi uddhameva kasiṇaṃ vaḍḍheti, ekacco adho, ekacco samantato. Tena tena vā kāraṇena evaṃ pasāreti ālokamiva rūpadassanakāmo. Tena vuttaṃ ‘‘pathavīkasiṇameko sañjānāti uddhaṃ adho tiriya’’nti. Advayanti idaṃ pana ekassa aññabhāvānupagamanatthaṃ vuttaṃ. Yathā hi udakaṃ paviṭṭhassa sabbadisāsu udakameva hoti, na aññaṃ, evameva pathavīkasiṇaṃ pathavīkasiṇameva hoti , natthi tassa añño kasiṇasambhedoti. Esa nayo sabbattha. Appamāṇanti idaṃ tassa tassa pharaṇaappamāṇavasena vuttaṃ. Tañhi cetasā pharanto sakalameva pharati, na ‘‘ayamassa ādi, idaṃ majjha’’nti pamāṇaṃ gaṇhātīti. Viññāṇakasiṇanti cettha kasiṇugghāṭimākāse pavattaviññāṇaṃ. Tattha kasiṇavasena kasiṇugghāṭimākāse kasiṇugghāṭimākāsavasena tattha pavattaviññāṇe uddhaṃ adho tiriyatā veditabbā. Ayamettha saṅkhepo. Kammaṭṭhānabhāvanānayena panetāni pathavīkasiṇādīni vitthārato visuddhimagge vuttāneva.
十不善业道的注释巴利
Akusalakammapathadasakavaṇṇanā
347 347. 在诸业道当中,业本身就是通向上善趣和恶趣的道路,所以称为业道。在这些业道里,杀生、不与取、妄语等四种,已经在《梵网经》中详细说明了。关于欲邪行,这里的欲,是指淫欲的行为,或者淫欲的对象。邪行,是指一向受到呵责的低劣行为。从特相来说,怀着违反正法的意图,通过身门发起,违越不可行淫之处的思,就是欲邪行。巴利
347. Kammapathesu kammāneva sugatiduggatīnaṃ pathabhūtattā kammapathā nāma. Tesu pāṇātipāto adinnādānaṃ musāvādādayo ca cattāro brahmajāle vitthāritā eva. Kāmesumicchācāroti ettha pana kāmesūti methunasamācāresu methunavatthūsu vā. Micchācāroti ekantanindito lāmakācāro. Lakkhaṇato pana asaddhammādhippāyena kāyadvārappavattā agamanīyaṭṭhānavītikkamacetanā kāmesumicchācāro.
在这里,“不可行处”对男子来说,首先是指由母亲守护、父亲守护、父母守护、兄弟守护、姐妹守护、亲族守护、宗族守护、法守护、有主守护、刑罚守护的女子,这十种就是母护女等十类。财买女、自愿同居女、财居女、衣居女、水触女、卸担女、婢女兼妻子、佣工兼妻子、旗护女、暂嫁女,这十种就是财买女等十类,合计二十种。对女子来说,有主守护女和刑罚守护女这两种,以及财买女等十种,这十二种女人之外的其他男子,就是她们的不可行处。这就是“不可行处”。而这种欲邪行,如果对象是缺乏戒德等功德的不可行处,罪过较轻;如果对象具足戒德等功德,罪过就极重。它具备四个条件:是不可行处的对象、对那对象生起行淫的心、行淫的加行方便、以道入道并忍受。其中,加行只由自己亲手去做。巴利
Tattha agamanīyaṭṭhānaṃ nāma purisānaṃ tāva māturakkhitā, piturakkhitā, mātāpiturakkhitā, bhāturakkhitā, bhaginirakkhitā, ñātirakkhitā, gottarakkhitā, dhammarakkhitā, sārakkhā, saparidaṇḍāti māturakkhitādayo dasa. Dhanakkītā, chandavāsinī, bhogavāsinī, paṭavāsinī, odapattakinī, obhatacumbaṭā, dāsī ca bhariyā ca, kammakārī ca bhariyā ca, dhajāhaṭā, muhuttikāti etā dhanakkītādayo dasāti vīsati. Itthīsu pana dvinnaṃ sārakkhasaparidaṇḍānaṃ dasannañca dhanakkītādīnanti dvādasannaṃ itthīnaṃ aññe purisā. Idaṃ agamanīyaṭṭhānaṃ nāma. So panesa micchācāro sīlādiguṇarahite agamanīyaṭṭhāne appasāvajjo. Sīlādiguṇasampanne mahāsāvajjo. Tassa cattāro sambhārā agamanīyavatthu, tasmiṃ sevanacittaṃ, sevanappayogo, maggenamaggappaṭipattiadhivāsananti. Eko payogo sāhatthiko eva.
贪欲之所以叫“贪欲”,是因为它朝向别人的财物,随着心倾向那边而活动。它的特相就是像这样盘算:“啊,但愿这变成我的!”就像不与取一样,这种贪欲也有小罪过和大罪过之分。它有两个构成条件:别人的财物,以及把它归到自己名下的念头。因为,即使对别人的财物生起了贪爱,只要还没有起“啊,但愿这变成我的”这种把它归给自己的念头,就还不算构成业道。巴利
Abhijjhāyatīti abhijjhā, parabhaṇḍābhimukhī hutvā tanninnatāya pavattatīti attho. Sā ‘‘aho vata idaṃ mamassā’’ti evaṃ parabhaṇḍābhijjhāyanalakkhaṇā adinnādānaṃ viya appasāvajjā mahāsāvajjā ca. Tassā dve sambhārā parabhaṇḍaṃ, attano pariṇāmanañca. Parabhaṇḍavatthuke hi lobhe uppannepi na tāva kammapathabhedo hoti, yāva ‘‘aho vatīdaṃ mamassā’’ti attano na pariṇāmeti.
破坏利益与安乐,故名嗔恨。它的特相是内心怀着毁灭他人的恶意,和粗恶语一样,罪过有轻有重。它有两个构成条件:以其他有情为对象,以及内心想着要毁灭对方。因为,即使对其他有情生起了愤怒,只要还没有想到“啊,但愿他断灭、毁灭!”这样希望他毁灭,就还不算构成业道。巴利
Hitasukhaṃ byāpādayatīti byāpādo. So paraṃ vināsāya manopadosalakkhaṇo pharusāvācā viya appasāvajjo mahāsāvajjo ca. Tassa dve sambhārā parasatto ca, tassa vināsacintā ca. Parasattavatthuke hi kodhe uppannepi na tāva kammapathabhedo hoti, yāva ‘‘aho vatāyaṃ ucchijjheyya vinasseyyā’’ti tassa vināsaṃ na cinteti.
因为不能如实把握对象,所以错误地看,这就叫邪见。它的特征是以“没有布施”等说法颠倒地看事情。就像绮语一样,邪见也有过失轻和过失重的区别。再者,不定的邪见过失轻,决定的邪见过失重。它有两个构成条件:一是对所缘事物的执取方式颠倒,二是它按照自己执取的方式那样显现出来。巴利
Yathābhuccagahaṇābhāvena micchā passatīti micchādiṭṭhi. Sā ‘‘natthi dinna’’ntiādinā nayena viparītadassanalakkhaṇā. Samphappalāpo viya appasāvajjā mahāsāvajjā ca. Apica aniyatā appasāvajjā, niyatā mahāsāvajjā. Tassā dve sambhārā vatthuno ca gahitākāraviparītatā, yathā ca taṃ gaṇhāti, tathābhāvena tassūpaṭṭhānanti.
对这十种不善业道,应当从五个方面来分析和判定:法、部分、所缘、受、根。巴利
Imesaṃ pana dasannaṃ akusalakammapathānaṃ dhammato koṭṭhāsato ārammaṇato vedanāto mūlatoti pañcahākārehi vinicchayo veditabbo.
在这里,就“法”而言:在这些之中,按顺序只有七项是思之法;贪欲等三项则是与思相应的。巴利
Tattha dhammatoti etesu hi paṭipāṭiyā satta cetanādhammāva honti. Abhijjhādayo tayo cetanāsampayuttā.
从“部分”来说:依次前七项加上邪见,这八项只是业道,不是根本。贪欲和嗔恚则既是业道,也是根本。因为贪欲到达根本时,就是贪不善根;嗔恚就是嗔不善根。巴利
Koṭṭhāsatoti paṭipāṭiyā satta, micchādiṭṭhi cāti ime aṭṭha kammapathā eva honti, no mūlāni. Abhijjhābyāpādā kammapathā ceva mūlāni ca. Abhijjhā hi mūlaṃ patvā lobho akusalamūlaṃ hoti. Byāpādo doso akusalamūlaṃ hoti.
就所缘来说:杀生以命根为所缘,所以是行所缘。不与取或者以有情为所缘,或者以行所缘。邪淫依触来说,是行所缘,也有人说“以有情为所缘”。妄语或者以有情为所缘,或者以行所缘,离间语也一样。粗恶语只以有情为所缘。杂秽语依所见、所闻、所觉、所知来说,或者以有情为所缘,或者以行所缘。贪欲也一样。嗔恚只以有情为所缘。邪见依三地诸法来说,是以行为所缘。巴利
Ārammaṇatoti pāṇātipāto jīvitindriyārammaṇato saṅkhārārammaṇo hoti. Adinnādānaṃ sattārammaṇaṃ vā saṅkhārārammaṇaṃ vā, micchācāro phoṭṭhabbavasena saṅkhārārammaṇo. ‘‘Sattārammaṇo’’tipi eke. Musāvādo sattārammaṇo vā saṅkhārārammaṇo vā, tathā pisuṇavācā. Pharusavācā sattārammaṇāva. Samphappalāpo diṭṭhasutamutaviññātavasena sattārammaṇo vā saṅkhārārammaṇo vā. Tathā abhijjhā. Byāpādo sattārammaṇova. Micchādiṭṭhi tebhūmakadhammavasena saṅkhārārammaṇā.
从受的角度来说:杀生是苦受。虽然国王看见盗贼时,可能笑着下令“去,把他杀了”,但真正作出决定时的思心所,仍然与苦受相应。不与取有三种受。邪淫依乐受和舍受,所以有两种受;但在决定心里并没有舍受。妄语有三种受,离间语也一样。粗恶语是苦受。杂秽语有三种受。贪欲依乐受和舍受,所以有两种受,邪见也一样。嗔恚是苦受。巴利
Vedanātoti pāṇātipāto dukkhavedano hoti. Kiñcāpi hi rājāno coraṃ disvā hasamānāpi ‘‘gacchatha naṃ ghātethā’’ti vadanti, sanniṭṭhāpakacetanā pana dukkhasampayuttāva hoti. Adinnādānaṃ tivedanaṃ. Micchācāro sukhamajjhattavasena dvivedano. Sanniṭṭhāpakacitte pana majjhattavedano na hoti. Musāvādo tivedano. Tathā pisuṇavācā. Pharusavācā dukkhavedanā. Samphappalāpo tivedano. Abhijjhā sukhamajjhattavasena dvivedanā tathā micchādiṭṭhi. Byāpādo dukkhavedano.
从根来看:杀生以嗔和痴为根,所以有两个根。不与取或者以嗔和痴为根,或者以贪和痴为根。邪淫以贪和痴为根。妄语或者以嗔和痴为根,或者以贪和痴为根,离间语和绮语也一样。粗恶语以嗔和痴为根。贪欲只以痴为根,所以只有一个根,嗔恚也一样。邪见以贪和痴为根,所以有两个根。巴利
Mūlatoti pāṇātipāto dosamohavasena dvimūlako hoti. Adinnādānaṃ dosamohavasena vā lobhamohavasena vā. Micchācāro lobhamohavasena. Musāvādo dosamohavasena vā lobhamohavasena vā tathā pisuṇavācā samphappalāpo ca. Pharusavācā dosamohavasena. Abhijjhā mohavasena ekamūlā. Tathā byāpādo. Micchādiṭṭhi lobhamohavasena dvimūlāti.
十善业道的注释巴利
Kusalakammapathadasakavaṇṇanā
不杀生等戒,应当从受持离、现前离和正断离这三种方式来理解。巴利
Pāṇātipātā veramaṇiādīni samādānasampattasamucchedavirativasena veditabbāni.
从法的角度来看,在这些(善业道)当中,按顺序,前七项也都有思心所和离心所。最后三项则只与思心所相应。巴利
Dhammato pana etesupi paṭipāṭiyā satta cetanāpi vattanti viratiyopi. Ante tayo cetanāsampayuttāva.
从部分来说,按顺序,前七项只是业道,不是根本;最后三项既是业道,也是根本。因为无贪欲到达根本时,就是无贪善根;无嗔到达根本时,就是无嗔善根;正见到达根本时,就是无痴善根。巴利
Koṭṭhāsatoti paṭipāṭiyā satta kammapathā eva, no mūlāni. Ante tayo kammapathā ceva mūlāni ca. Anabhijjhā hi mūlaṃ patvā alobho kusalamūlaṃ hoti. Abyāpādo adoso kusalamūlaṃ. Sammādiṭṭhi amoho kusalamūlaṃ.
从所缘来看,杀生等不善业道的所缘,就是这些善业道的所缘。因为所谓“离”,针对的正是那些应当避免的事。然而,就像以涅槃为所缘的圣道能断除烦恼一样,应当知道:这些以命根等为所缘的业道,也能断除杀生等恶戒。巴利
Ārammaṇatoti pāṇātipātādīnaṃ ārammaṇāneva etesaṃ ārammaṇāni. Vītikkamitabbatoyeva hi veramaṇī nāma hoti. Yathā pana nibbānārammaṇo ariyamaggo kilese pajahati, evaṃ jīvitindriyādiārammaṇāpete kammapathā pāṇātipātādīni dussīlyāni pajahantīti veditabbā.
从受的角度来说:所有善法要么是乐受,要么是舍受。因为当善法现前时,并不存在所谓的苦受。巴利
Vedanātoti sabbe sukhavedanā honti majjhattavedanā vā. Kusalaṃ patvā hi dukkhavedanā nāma natthi.
从根来说:依次第,以智相应之心而离(杀生等)者,依无贪、无嗔、无痴而有三根;以智不相应之心而离者,则有二根。无贪,以智相应之心而离者,有二根;以智不相应之心而离者,则有一根。然而,无贪本身并不成为自己的根。无嗔也是同样的道理。正见依无贪、无嗔而只有二根。巴利
Mūlatoti paṭipāṭiyā satta ñāṇasampayuttacittena viramantassa alobhaadosaamohavasena timūlāni honti, ñāṇavippayuttacittena viramantassa dvimūlāni. Anabhijjhā ñāṇasampayuttacittena viramantassa dvimūlā, ñāṇavippayuttacittena ekamūlā. Alobho pana attanāva attano mūlaṃ na hoti. Abyāpādepi eseva nayo. Sammādiṭṭhi alobhādosavasena dvimūlā evāti.
圣住十法的注释巴利
Ariyavāsadasakavaṇṇanā
348 圣者住处:因为圣者们已经住过、正在住、将来也会住在这里面,所以叫圣者住处。五支已断者:漏已尽的人以五种支分都断除了的状态,已经安住、正在安住、将来也会安住;因此,这种五支已断的状态,因为是圣者的住处,就说为圣者住处。其余各处也都是同样的道理。巴利
348.Ariyavāsāti ariyā eva vasiṃsu vasanti vasissanti etesūti ariyavāsā. Pañcaṅgavippahīnoti pañcahi aṅgehi vippayuttova hutvā khīṇāsavo avasi vasati vasissatīti tasmā ayaṃ pañcaṅgavippahīnatā, ariyassa vāsattā ariyavāsoti vutto. Esa nayo sabbattha.
贤友,比丘就是这样具足六支的:他具足六支舍。什么是六支舍呢?就是智等。说到“智”时,从作用上可以得到四种与智相应的心。说到“常恒住”时,可以得到八种大心。说到“没有染着、没有忿恼”时,可以得到十种心。喜悦则是通过反复修习而获得的。巴利
Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hotīti chaḷaṅgupekkhāya samannāgato hoti. Chaḷaṅgupekkhā nāma keti? Ñāṇādayo. ‘‘Ñāṇa’’nti vutte kiriyato cattāri ñāṇasampayuttacittāni labbhanti. ‘‘Satatavihāro’’ti vutte aṭṭha mahācittāni. ‘‘Rajjanadussanaṃ natthī’’ti vutte dasa cittāni labbhanti. Somanassaṃ āsevanavasena labbhati.
以念守护的心:对漏尽者来说,念在三个门的一切时候都成办守护的作用。正因如此,他被描述为:无论行走、站立、坐着或清醒,恒常不断地有智见现前。巴利
Satārakkhena cetasāti khīṇāsavassa hi tīsu dvāresu sabbakālaṃ sati ārakkhakiccaṃ sādheti . Tenevassa ‘‘carato ca tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhitaṃ hotī’’ti vuccati.
“众多沙门婆罗门”是指很多沙门和婆罗门。这里,沙门指走上出家道路的人,婆罗门指那些说“bho”的人。“众多各别的谛”是指许多各自分开的真理,意思是:各自执取“只有这个见解是真理,只有这个见解是真理”,这样一个个被执取的许多真理。“被击倒”是指被摧毁。“被彻底击倒”是指被完全摧毁。“被丢弃”是指被抛开。“被吐出”是指被呕出。“被解脱”是指被断除束缚。“被断除”是指被舍弃。“被完全弃舍”是指舍弃到不再浮现在心中。所有这些,都是表达所执取之物已被抛弃的同义词。巴利
Puthusamaṇabrāhmaṇānanti bahūnaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ. Ettha ca samaṇāti pabbajjupagatā. Brāhmaṇāti bhovādino. Puthupaccekasaccānīti bahūni pāṭekkasaccāni, idameva dassanaṃ saccaṃ, idameva dassanaṃ saccanti evaṃ pāṭiyekkaṃ gahitāni bahūni saccānīti attho. Nunnānīti nihatāni. Paṇunnānīti suṭṭhu nihatāni. Cattānīti vissaṭṭhāni. Vantānīti vamitāni. Muttānīti chinnabandhanāni katāni. Pahīnānīti pajahitāni. Paṭinissaṭṭhānīti yathā na puna cittaṃ āruhanti, evaṃ paṭinissajjitāni. Sabbāneva tāni gahitaggahaṇassa vissaṭṭhabhāvavevacanāni.
在这里,“无缺”就是没有减少;“舍”就是舍弃。正确地没有缺减、舍弃了种种寻求,就是“舍断诸寻求而无缺失者”,意思是正确地舍弃了一切寻求。“心离贪而解脱”等语句,则说明了道的作用已经完成。巴利
Samavayasaṭṭhesanoti ettha avayāti anūnā. Saṭṭhāti vissaṭṭhā. Sammā avayā saṭṭhā esanā assāti samavayasaṭṭhesano. Sammā vissaṭṭhasabbaesanoti attho. Rāgā cittaṃ vimuttantiādīhi maggassa kiccanipphatti kathitā.
通过“我已断贪”等语句,以省察的方式说明了果。巴利
Rāgome pahīnotiādīhi paccavekkhaṇāya phalaṃ kathitaṃ.
无学十法的注释巴利
Asekkhadhammadasakavaṇṇanā
无学的正见等,全部都是与果相应的法。在这里,正见和正智这两处说的就是慧。而“正解脱”这个词则涵盖了其余的法。应当知道,果等至的诸法也被包含在内了。巴利
Asekkhā sammādiṭṭhītiādayo sabbepi phalasampayuttadhammā eva. Ettha ca sammādiṭṭhi, sammāñāṇanti dvīsu ṭhānesu paññāva kathitā. Sammāvimuttīti iminā padena vuttāvasesā. Phalasamāpattidhammā saṅgahitāti veditabbā.
“这些,贤友”等等,应当完全按照前面所说的方式连接起来。就这样,长老以六组十法的方式讲解六十个问题时,显示了和合之味。巴利
‘‘Ime kho, āvuso’’tiādi vuttanayeneva yojetabbaṃ. Iti channaṃ dasakānaṃ vasena samasaṭṭhi pañhe kathento thero sāmaggirasaṃ dassesīti.
问题的综合注释巴利
Pañhasamodhānavaṇṇanā
349 在这里,应当先立足这一点,再把各种问题汇总起来。因为在这部经里,按一法来说,讲了两个问题;按二法来说,讲了七十个;按三法来说,讲了八千个;按四法来说,讲了两百个;按五法来说,讲了三千个;按六法来说,讲了三千二百个;按七法来说,讲了九十八个;按八法来说,讲了八十八个;按九法来说,讲了五十四个;按十法来说,讲了六十个。这样一共讲了一万四千零一十四个问题。巴利
349. Idha pana ṭhatvā pañhā samodhānetabbā. Imasmiñhi sutte ekakavasena dve pañhā kathitā. Dukavasena sattati. Tikavasena asītisataṃ. Catukkavasena dvesatāni. Pañcakavasena tiṃsasataṃ. Chakkavasena bāttiṃsasataṃ. Sattakavasena aṭṭhanavuti. Aṭṭhakavasena aṭṭhāsīti. Navakavasena catupaṇṇāsa. Dasakavasena samasaṭṭhīti evaṃ sahassaṃ cuddasa pañhā kathitā.
其实,除了这部经以外,在三藏佛语中,再没有另一部经像这样充满大量问答而显得庄严。世尊从头到尾听完整部经后,心里这样想:“法将舍利弗显扬了佛的力量,发出了不可逆转的狮子吼。如果说是声闻所说,人们就生不起信心;如果说是胜者所说,人们才能生起信心。所以,我要让这部经成为胜者所说,使天和人众对这部经生起信心。”于是,世尊从定中起来,表示赞许。因此经中说:“那时,世尊从定中起来,对尊者舍利弗说:‘善哉,善哉,舍利弗!善哉,舍利弗!你为比丘们宣说了集会和合的法门。’”巴利
Imañhi suttantaṃ ṭhapetvā tepiṭake buddhavacane añño suttanto evaṃ bahupañhapaṭimaṇḍito natthi. Bhagavā imaṃ suttantaṃ ādito paṭṭhāya sakalaṃ sutvā cintesi – ‘‘dhammasenāpati sāriputto buddhabalaṃ dīpetvā appaṭivattiyaṃ sīhanādaṃ nadati. Sāvakabhāsitoti vutte okappanā na hoti, jinabhāsitoti vutte hoti, tasmā jinabhāsitaṃ katvā devamanussānaṃ okappanaṃ imasmiṃ suttante uppādessāmī’’ti. Tato vuṭṭhāya sādhukāraṃ adāsi. Tena vuttaṃ ‘‘atha kho bhagavā vuṭṭhahitvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi, sādhu, sādhu, sāriputta, sādhu kho tvaṃ sāriputta, bhikkhūnaṃ saṅgītipariyāyaṃ abhāsī’’ti.
这里,“集会与和合的法门”是指和合的因由。这段话的意思是:“善哉,舍利弗!你与我的遍知智相印证,为比丘们宣说了和合之味。”导师随喜认可,也就是以随喜表示认可。这样一来,这部经就成了“胜者所说”。说法结束时,那些比丘专心思维这部经,证得了阿拉汉果。巴利
Tattha saṅgītipariyāyanti sāmaggiyā kāraṇaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘sādhu, kho tvaṃ, sāriputta, mama sabbaññutaññāṇena saṃsanditvā bhikkhūnaṃ sāmaggirasaṃ abhāsī’’ti. Samanuñño satthā ahosīti anumodanena samanuñño ahosi. Ettakena ayaṃ suttanto jinabhāsito nāma jāto. Desanāpariyosāne imaṃ suttantaṃ manasikarontā te bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsūti.
1 2 3 4