3. 《大般涅槃经》的注释·如来最后教诲的注释
3. 大般涅槃经义注 · 91 段
如来最后教诲的注释巴利
Tathāgatapacchimavācāvaṇṇanā
216 216. 现在开始对僧团作教诫。为了说明这一点,经文说“那时,世尊……”等。其中,“已教导、已制定”:法是已教导、已制定的,律也是已教导、已制定的。“已制定”就是已安立、已建立的意思。“那在我不在后”:意思是那法与律,在我不在世之后,就是你们的导师。因为我在世时就已经这样教导过:“这是轻罪,这是重罪;这是可补救的,这是不可补救的;这是世间罪,这是制定罪;这种罪要在个人面前出罪,这种罪要在众人面前出罪,这种罪要在僧团面前出罪。”就这样,依照七类罪,针对所发生的情形,配上相应的犍度与附随,对比丘分别和比丘尼分别加以教导,这称为律。这整部律藏,在我般涅槃之后,将为你们承担导师的职责。巴利
216. Idāni bhikkhusaṅghassa ovādaṃ ārabhi, taṃ dassetuṃ atha kho bhagavātiādi vuttaṃ. Tattha desito paññattoti dhammopi desito ceva paññatto ca, vinayopi desito ceva paññatto ca. Paññatto ca nāma ṭhapito paṭṭhapitoti attho. So vo mamaccayenāti so dhammavinayo tumhākaṃ mamaccayena satthā. Mayā hi vo ṭhiteneva – ‘‘idaṃ lahukaṃ, idaṃ garukaṃ, idaṃ satekicchaṃ, idaṃ atekicchaṃ, idaṃ lokavajjaṃ, idaṃ paṇṇattivajjaṃ, ayaṃ āpatti puggalassa santike vuṭṭhāti, ayaṃ āpatti gaṇassa santike vuṭṭhāti, ayaṃ saṅghassa santike vuṭṭhātī’’ti sattāpattikkhandhavasena otiṇṇe vatthusmiṃ sakhandhakaparivāro ubhatovibhaṅgo vinayo nāma desito, taṃ sakalampi vinayapiṭakaṃ mayi parinibbute tumhākaṃ satthukiccaṃ sādhessati.
我在世时,就以这样的方式反复分析这些法,并宣说了经藏:“这些是四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道。”这整部经藏,在我般涅槃之后,会代替我履行导师的职责。
我在世时,也以这样的方式反复分析这些法,并宣说了阿毗达摩藏:“这些是五蕴、十二处、十八界、四谛、二十二根、九因、四食、七触、七受、七想、七思、七心。其中,这些法属于欲界,这些属于色界,这些属于无色界;这些是包含在内的,这些是不包含在内的;这些是世间的,这些是出世间的。”这部阿毗达摩藏以二十四缘、无量门和《大论》为庄严。这整部阿毗达摩藏,在我般涅槃之后,会代替我履行导师的职责。巴利
Ṭhiteneva ca mayā – ‘‘ime cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañca indriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo’’ti tena tenākārena ime dhamme vibhajitvā vibhajitvā suttantapiṭakaṃ desitaṃ, taṃ sakalampi suttantapiṭakaṃ mayi parinibbute tumhākaṃ satthukiccaṃ sādhessati. Ṭhiteneva ca mayā – ‘‘ime pañcakkhandhā, dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa dhātuyo, cattāri saccāni, bāvīsatindriyāni, nava hetū, cattāro āhārā, satta phassā, satta vedanā, satta saññā, satta sañcetanā, satta cittāni. Tatrāpi ‘ettakā dhammā kāmāvacarā, ettakā rūpāvacarā, ettakā arūpāvacarā, ettakā pariyāpannā, ettakā apariyāpannā, ettakā lokiyā, ettakā lokuttarā’ti’’ ime dhamme vibhajitvā vibhajitvā catuvīsatisamantapaṭṭhānaanantanayamahāpaṭṭhānapaṭimaṇḍitaṃ abhidhammapiṭakaṃ desitaṃ, taṃ sakalampi abhidhammapiṭakaṃ mayi parinibbute tumhākaṃ satthukiccaṃ sādhessati.
从成就正觉直到般涅槃,这四十五年间所宣说、所讲述的一切——也就是“三藏、五部、九分教、八万四千法蕴”——就这样形成了广大的分类。这八万四千法蕴留存下来,而只有我一个人般涅槃。现在也只有我一个人在教诫、教导;我般涅槃之后,这八万四千法蕴会教诫你们、教导你们。世尊这样举出种种理由,教诫说“我不在以后,它就是你们的导师”,接着为了展示未来的行持,又说了“那么,以怎样的方式……”等等。巴利
Iti sabbampetaṃ abhisambodhito yāva parinibbānā pañcacattālīsavassāni bhāsitaṃ lapitaṃ – ‘‘tīṇi piṭakāni, pañca nikāyā, navaṅgāni, caturāsīti dhammakkhandhasahassānī’’ti evaṃ mahāpabhedaṃ hoti. Iti imāni caturāsīti dhammakkhandhasahassāni tiṭṭhanti, ahaṃ ekova parinibbāyāmi. Ahañca kho pana dāni ekakova ovadāmi anusāsāmi, mayi parinibbute imāni caturāsīti dhammakkhandhasahassāni tumhe ovadissanti anusāsissantīti evaṃ bhagavā bahūni kāraṇāni dassento – ‘‘so vo mamaccayena satthā’’ti ovaditvā puna anāgate cārittaṃ dassento yathā kho panātiādimāha.
在这里,“交往”就是交谈、打招呼的意思。不叫他们“新学比丘”,而是用名字来称呼,比如“提舍、那伽”;或者用姓氏来称呼,比如“迦叶、乔达摩”;或者用“贤友”来称呼,比如“贤友提舍、贤友迦叶”。也可以用“尊者”或“具寿”来称呼,比如“尊者提舍、具寿提舍”。“废除”的意思是,如果愿意就可以废除,如果想要就可以去掉。那为什么世尊不直接说“你们废除吧”,而是用留有余地的话来说呢?因为看到了大迦叶的坚定。世尊看到:“即使说了‘废除吧’,结集的时候迦叶也不会废除。”所以就用留有余地的话来说了。巴利
Tattha samudācarantīti kathenti voharanti. Nāmena vā gottena vāti navakāti avatvā ‘‘tissa, nāgā’’ti evaṃ nāmena vā, ‘‘kassapa, gotamā’’ti evaṃ gottena vā, ‘‘āvuso tissa, āvuso kassapā’’ti evaṃ āvusovādena vā samudācaritabbo. Bhanteti vā āyasmāti vāti bhante tissa, āyasmā tissāti evaṃ samudācaritabbo. Samūhanatūti ākaṅkhamāno samūhanatu, yadi icchati samūhaneyyāti attho. Kasmā pana samūhanathāti ekaṃseneva avatvā vikappavacaneneva ṭhapesīti? Mahākassapassa balaṃ diṭṭhattā. Passati hi bhagavā – ‘‘samūhanathāti vuttepi saṅgītikāle kassapo na samūhanissatī’’ti. Tasmā vikappeneva ṭhapesi.
在这里,有些长老这样说:“除了四条波罗夷,其余的都是小小戒。”五百结集当中关于小小戒的讨论,就是按这种方式来的,它的判定在《一切善见》里已经说过。但也有人这样说:弥兰陀王问那先长老:“尊者那先,什么是小戒,什么是小小戒?”那先长老回答:“大王,恶作是小戒,恶说是小小戒。”因为他这样回答,所以那先长老是知道小小戒的。但大迦叶并不知道——巴利
Tattha – ‘‘ekacce therā evamāhaṃsu – cattāri pārājikāni ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakānī’’tiādinā nayena pañcasatikasaṅgītiyaṃ khuddānukhuddakakathā āgatāva vinicchayo pettha samantapāsādikāyaṃ vutto. Keci panāhu – ‘‘bhante, nāgasena, katamaṃ khuddakaṃ, katamaṃ anukhuddaka’’nti milindena raññā pucchito. ‘‘Dukkaṭaṃ, mahārāja, khuddakaṃ, dubbhāsitaṃ anukhuddaka’’nti vuttattā nāgasenatthero khuddānukhuddakaṃ jānāti. Mahākassapo pana taṃ ajānanto –
贤友们,请僧伽听我说:我们有些学处已经传到在家人那里,在家人也知道:“这些对你们释迦弟子沙门是允许的,这些是不允许的。”如果我们废除那些小小戒,就会有人出来指责说:“乔达摩沙门为弟子们制定的学处像烟一样短暂——导师还在世时,他们就依这些学处修学;导师一入涅槃,他们就不再依这些学处修学了。”如果僧伽觉得合适,僧伽就不应该制定未曾制定的,不应该废除已经制定的,而应该按照已经制定的学处来受持和实行。这就是提案。巴利
‘‘Suṇātu me, āvuso, saṅgho santamhākaṃ sikkhāpadāni gihigatāni, gihinopi jānanti – ‘‘idaṃ vo samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ kappati, idaṃ vo na kappatī’’ti. Sace mayaṃ khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanissāma, bhavissanti vattāro – ‘‘dhūmakālikaṃ samaṇena gotamena sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ, yāva nesaṃ satthā aṭṭhāsi, tāvime sikkhāpadesu sikkhiṃsu, yato imesaṃ satthā parinibbuto, na dānime sikkhāpadesu sikkhantī’’ti. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho apaññattaṃ na paññapeyya, paññattaṃ na samucchindeyya, yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vatteyya. Esā ñattīti –
他宣读了羯磨文。但不应该这样理解。因为那先长老是这样说的:“不要让外道有机可乘。”而大迦叶长老宣读羯磨文,是说:“我不废除小小戒。”巴利
Kammavācaṃ sāvesīti. Na taṃ evaṃ gahetabbaṃ. Nāgasenatthero hi – ‘‘paravādino okāso mā ahosī’’ti evamāha. Mahākassapatthero ‘‘khuddānukhuddakāpattiṃ na samūhanissāmī’’ti kammavācaṃ sāvesi.
关于梵罚的讨论,因为在结集时已经提到过,所以《一切善见》里也作了判定。巴利
Brahmadaṇḍakathāpi saṅgītiyaṃ āgatattāsamantapāsādikāyaṃ vinicchitā.
“疑”就是犹豫不决。“惑”就是无法判定,比如心里冒出这样的怀疑:到底是佛吗?不是佛吗?到底是法吗?不是法吗?到底是僧吗?不是僧吗?到底是道吗?不是道吗?到底是修行之道吗?不是修行之道吗?对这样生起疑惑的人,我对你们说:“比丘们,问吧。”这就是这里的大意。如果你们因为敬重导师而不问——意思是:我们是在导师身边出家的,我们的四种资具也都只是导师的所有物,我们这么长时间都没有生起疑惑,我们今天这最后的时刻不配起疑(发问)。如果你们因为敬重导师而不问,那么,“比丘们,同伴也应该告诉同伴”,这是说:你们当中,谁和哪位比丘相熟、亲近,那个人就去告诉他,我来为那位比丘说法;听了他的说法之后,所有比丘都会远离疑惑。这是显示(表明)。巴利
Kaṅkhāti dveḷhakaṃ. Vimatīti vinicchituṃ asamatthatā, buddho nu kho, na buddho nu kho, dhammo nu kho, na dhammo nu kho, saṅgho nu kho, na saṅgho nu kho, maggo nu kho, na maggo nu kho, paṭipadā nu kho, na paṭipadā nu khoti yassa saṃsayo uppajjeyya, taṃ vo vadāmi ‘‘pucchatha bhikkhave’’ti ayamettha saṅkhepattho. Satthugāravenāpi na puccheyyāthāti mayaṃ satthusantike pabbajimha, cattāro paccayāpi no satthu santakāva, te mayaṃ ettakaṃ kālaṃ kaṅkhaṃ akatvā na arahāma ajja pacchimakāle kaṅkhaṃ kātunti sace evaṃ satthari gāravena na pucchatha. Sahāyakopi bhikkhave sahāyakassa ārocetūti tumhākaṃ yo yassa bhikkhuno sandiṭṭho sambhatto, so tassa ārocetu, ahaṃ etassa bhikkhussa kathessāmi, tassa kathaṃ sutvā sabbe nikkaṅkhā bhavissathāti dasseti.
“这样确信”的意思是:我这样相信。“就是智”,是指使无疑状态得以现证之智本身;这里的意思是,对如来来说,并不只是单纯相信而已。“这些人”,阿难,是指在帷帐内坐着的五百位比丘。“最后那位”,是指在功德上排在最后的那位。这是针对阿难长老而说的。巴利
Evaṃ pasannoti evaṃ saddahāmi ahanti attho. Ñāṇamevāti nikkaṅkhabhāvapaccakkhakaraṇañāṇaṃyeva, ettha tathāgatassa na saddhāmattanti attho. Imesañhi, ānandāti imesaṃ antosāṇiyaṃ nisinnānaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ. Yo pacchimakoti yo guṇavasena pacchimako. Ānandattheraṃyeva sandhāyāha.
218 “要以不放逸来成就”的意思是:不要丢失正念,要借此把一切该做的事都完成。就这样,世尊躺在般涅槃的床上,把四十五年间所给的教诫全部归入“不放逸”这一点之中,然后宣说了出来。“这是如来最后的话”——这一句则是结集者说的话。巴利
218.Appamādena sampādethāti satiavippavāsena sabbakiccāni sampādeyyātha. Iti bhagavā parinibbānamañce nipanno pañcacattālīsa vassāni dinnaṃ ovādaṃ sabbaṃ ekasmiṃ appamādapadeyeva pakkhipitvā adāsi. Ayaṃ tathāgatassa pacchimā vācāti idaṃ pana saṅgītikārakānaṃ vacanaṃ.
般涅槃的注释巴利
Parinibbutakathāvaṇṇanā
219 从此以后,世尊做完般涅槃前的准备工作就入了般涅槃。为了说明这件事,经中说了“那时,世尊进入初禅”等等。其中,“世尊已般涅槃了吗,尊者?”是因为看到进般涅槃尽定的世尊已经没有出息和入息才这样问的。“友,还没有。”——长老是怎么知道的呢?据说,长老跟着导师一起,次第进入各种等至,一直到从非想非非想处定出来,都随行到了那个阶段;现在他知道世尊已经进般涅槃尽定,而在灭尽定当中是不会有命终这回事的。巴利
219. Ito paraṃ yaṃ parinibbānaparikammaṃ katvā bhagavā parinibbuto, taṃ dassetuṃ atha kho bhagavā paṭhamaṃ jhānantiādi vuttaṃ. Tattha parinibbuto bhanteti nirodhaṃ samāpannassa bhagavato assāsapassāsānaṃ abhāvaṃ disvā pucchati. Na āvusoti thero kathaṃ jānāti? Thero kira satthārā saddhiṃyeva taṃ taṃ samāpattiṃ samāpajjanto yāva nevasaññānāsaññāyatanā vuṭṭhānaṃ, tāva gantvā idāni bhagavā nirodhaṃ samāpanno, antonirodhe ca kālaṅkiriyā nāma natthīti jānāti.
那时,世尊从想受灭定出定后,进入非想非非想处……(中略)……从第三禅出定后,进入第四禅。在这里,世尊在二十四个所缘处进入初禅,在十三个所缘处进入第二禅,第三禅也是这样,在十五个所缘处进入第四禅。怎么讲呢?在十种不净、三十二身分、八种遍处、慈、悲、喜、入出息念、限定虚空——就在这二十四个所缘处进入初禅。除了三十二身分和十种不净之外,在其余十三个所缘处进入第二禅,也就在这些所缘处进入第三禅。而在八种遍处、舍梵住、入出息念、限定虚空、四种无色处——就在这十五个所缘处进入第四禅。这也只是简略的说法。然而,法主世尊在进入涅槃城时,先进入了整整二十四万亿种定,就像要远行的人拥抱亲人一样,把一切定中的安乐都体验了一遍,然后才入灭。巴利
Atha kho bhagavā saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajji…pe… tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā catutthajjhānaṃ samāpajjīti ettha bhagavā catuvīsatiyā ṭhānesu paṭhamajjhānaṃ samāpajji, terasasu ṭhānesu dutiyajjhānaṃ, tathā tatiyajjhānaṃ, pannarasasu ṭhānesu catutthajjhānaṃ samāpajji. Kathaṃ? Dasasu asubhesu, dvattiṃsākāre aṭṭhasu kasiṇesu, mettākaruṇāmuditāsu, ānāpāne, paricchedākāseti imesu tāva catuvīsatiyā ṭhānesu paṭhamajjhānaṃ samāpajji. Ṭhapetvā pana dvattiṃsākārañca dasa asubhāni ca sesesu terasasu dutiyajjhānaṃ , tesuyeva ca tatiyajjhānaṃ samāpajji. Aṭṭhasu pana kasiṇesu, upekkhābrahmavihāre, ānāpāne, paricchedākāse, catūsu arūpesūti imesu pannarasasu ṭhānesu catutthajjhānaṃ samāpajji. Ayampi ca saṅkhepakathāva. Nibbānapuraṃ pavisanto pana bhagavā dhammassāmī sabbāpi catuvīsatikoṭisatasahassasaṅkhyā samāpattiyo pavisitvā videsaṃ gacchanto ñātijanaṃ āliṅgetvā viya sabbasamāpattisukhaṃ anubhavitvā paviṭṭho.
从第四禅出定之后,世尊紧接着就般涅槃了。这里说的“紧接着”有两种:一种是“禅那紧接着”,一种是“观察紧接着”。其中,从禅那出定后落入有分,就在那里般涅槃,这叫“禅那紧接着”;从禅那出定后再观察禅支,然后落入有分,就在那里般涅槃,这叫“观察紧接着”。这两种都只是“紧接着”而已。而世尊则是入禅那、出定、观察禅支之后,以无记的有分心、依苦谛而般涅槃。因为无论是诸佛、独觉佛、圣弟子,甚至小到蝼蚁,一切有情都是以无记的有分心、依苦谛而命终的。大地震动等事,如前所述。巴利
Catutthajjhānā vuṭṭhahitvā samanantarā bhagavā parinibbāyīti ettha jhānasamanantaraṃ, paccavekkhaṇāsamanantaranti dve samanantarāni. Tattha jhānā vuṭṭhāya bhavaṅgaṃ otiṇṇassa tattheva parinibbānaṃ jhānasamanantaraṃ nāma. Jhānā vuṭṭhahitvā puna jhānaṅgāni paccavekkhitvā bhavaṅgaṃ otiṇṇassa tattheva parinibbānaṃ paccavekkhaṇāsamanantaraṃ nāma. Imānipi dve samanantarāneva. Bhagavā pana jhānaṃ samāpajjitvā jhānā vuṭṭhāya jhānaṅgāni paccavekkhitvā bhavaṅgacittena abyākatena dukkhasaccena parinibbāyi. Ye hi keci buddhā vā paccekabuddhā vā ariyasāvakā vā antamaso kunthakipillikaṃ upādāya sabbe bhavaṅgacitteneva abyākatena dukkhasaccena kālaṅkarontīti. Mahābhūmicālādīni vuttanayānevāti.
220 已经存在的众生。没有能与之相比的人,是指没有能和他匹敌的人。达到力量,是指证得了十种智的力量。巴利
220.Bhūtāti sattā. Appaṭipuggaloti paṭibhāgapuggalavirahito. Balappattoti dasavidhañāṇabalaṃ patto.
221 具有生起与坏灭自性者,即那些有生有灭之法。它们的寂止,就是那些行的寂止,无为的涅槃,这才是乐。这就是这段话的意思。巴利
221.Uppādavayadhamminoti uppādavayasabhāvā. Tesaṃ vūpasamoti tesaṃ saṅkhārānaṃ vūpasamo, asaṅkhataṃ nibbānameva sukhanti attho.
222 “没有出入息”是说:出入息没有生起。“不动”是说:因为不存在被称为渴爱的动摇,所以不动。“缘于寂静”是指以无余涅槃为所缘、依于它而说。“那位何时入灭”是指那位入灭的人。这里说的是:“贤友,我的导师佛陀牟尼,为了趣向寂静而入灭,也就是缘于寂静而入涅槃。那位如此安住于不动之心的如来,如今出入息没有生起,不存在,不再运转。”巴利
222.Nāhu assāsapassāsoti na jāto assāsapassāso. Anejoti taṇhāsaṅkhātāya ejāya abhāvena anejo. Santimārabbhāti anupādisesaṃ nibbānaṃ ārabbha paṭicca sandhāya. Yaṃ kālamakarīti yo kālaṃ akari. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘āvuso, yo mama satthā buddhamuni santiṃ gamissāmīti, santiṃ ārabbha kālamakari, tassa ṭhitacittassa tādino idāni assāsapassāso na jāto, natthi, nappavattatī’’ti.
以不退缩、不蜷缩、完全舒展的心。忍受感受,就是承受感受,而不是跟着感受跑,不在这里那里到处摇摆转动。解脱,就是不为任何法所障碍的解脱,彻底进入无施设的状态,变得像灯火熄灭一样。巴利
Asallīnenāti alīnena asaṅkuṭitena suvikasiteneva cittena. Vedanaṃ ajjhavāsayīti vedanaṃ adhivāsesi, na vedanānuvattī hutvā ito cito ca samparivatti. Vimokkhoti kenaci dhammena anāvaraṇavimokkho sabbaso apaññattibhāvūpagamo pajjotanibbānasadiso jāto.
223 “tadāsi”这句话,是就前面所说的“与般涅槃同时发生大地震”那个地震而说的。那个地震确实让人毛发直竖、心生恐惧。“sabbākāravarūpete”指具足一切最殊胜的因。巴利
223.Tadāsīti ‘‘saha parinibbānā mahābhūmicālo’’ti evaṃ heṭṭhā vuttaṃ bhūmicālameva sandhāyāha. Tañhi lomahaṃsanañca bhiṃsanakañca āsi. Sabbākāravarūpeteti sabbavarakāraṇūpete.
224 “未离贪”指的是凡夫,以及入流者和一来者。因为他们的忧还没有断除,所以他们也举起手臂哭喊。他们也是把双手放在头上哭泣——这一切都应当按前面所说的方式来理解。巴利
224.Avītarāgāti puthujjanā ceva sotāpannasakadāgāmino ca. Tesañhi domanassaṃ appahīnaṃ. Tasmā tepi bāhā paggayha kandanti. Ubhopi hatthe sīse ṭhapetvā rodantīti sabbaṃ purimanayeneva veditabbaṃ.
225 “她们讥嫌”是指她们这样说而讥嫌:“尊者自己都受不了,又怎么能安慰其他人呢?”那么,尊者,具寿阿那律是在忆念怎样的天神?尊者,具寿阿那律是在观察怎样的天神?那些天神能接受世尊的般涅槃吗?巴利
225.Ujjhāyantīti ‘‘ayyā attanāpi adhivāsetuṃ na sakkonti, sesajanaṃ kathaṃ samassāsessantī’’ti vadantiyo ujjhāyanti. Kathaṃbhūtā pana bhante āyasmā anuruddho devatā manasikarotīti devatā, bhante, kathaṃbhūtā āyasmā anuruddho sallakkheti, kiṃ tā satthu parinibbānaṃ adhivāsentīti?
接着,为了说明她们当时的情形,长老说出“santāvuso”等话。这些话的意思前面已经讲过。“Rattāvasesa”是指,因为世尊在黎明时分般涅槃,所以夜里剩下的时间已经很少了。“Dhammiyā kathāya”是说,并没有另外单独的一种法谈,他们就是以这样与死亡相关的话来度过时间,比如:“贤友,在这个有天神和人的世间,连无与伦比的导师死神都不放过,更何况世俗大众呢?”就在他们这样谈论的时候,转眼间天就亮了。巴利
Atha tāsaṃ pavattidassanatthaṃ thero santāvusotiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Rattāvasesanti balavapaccūse parinibbutattā rattiyā avasesaṃ cullakaddhānaṃ. Dhammiyā kathāyāti aññā pāṭiyekkā dhammakathā nāma natthi, ‘‘āvuso sadevake nāma loke appaṭipuggalassa satthuno ayaṃ maccurājā na lajjati, kimaṅgaṃ pana lokiyamahājanassa lajjissatī’’ti evarūpāya pana maraṇapaṭisaṃyuttāya kathāya vītināmesuṃ. Tesañhi taṃ kathaṃ kathentānaṃ muhutteneva aruṇaṃ uggacchi.
226 那时,长老看见曙光后,就对那位长老这样说道。“正是应当做的那件事”:意思是说,在般涅槃的地方,应当用什么样的花鬘、香料等来作供养?应当为比丘僧团准备什么样的座位处所?应当备办什么样的嚼食和啖食?也就是说,凡是听闻世尊已经般涅槃之后所应当做的事,全都包括在这“应当做的那件事”里了。巴利
226.Atha khoti aruṇuggaṃ disvāva thero theraṃ etadavoca. Teneva karaṇīyenāti kīdisena nu kho parinibbānaṭṭhāne mālāgandhādisakkārena bhavitabbaṃ, kīdisena bhikkhusaṅghassa nisajjaṭṭhānena bhavitabbaṃ, kīdisena khādanīyabhojanīyena bhavitabbanti, evaṃ yaṃ bhagavato parinibbutabhāvaṃ sutvā kattabbaṃ teneva karaṇīyena.
佛陀舍利供养的注释巴利
Buddhasarīrapūjāvaṇṇanā
227 把所有的打击乐器都带上,也就是指全部乐器。叫他们集合起来,意思是敲鼓召集,让他们聚到一起。他们就照这样做了。在布幔厅堂里,指的是用布搭成的厅堂。正在准备,指的是正在布置。巴利
227.Sabbañca tāḷāvacaranti sabbaṃ tūriyabhaṇḍaṃ. Sannipātethāti bheriṃ carāpetvā samāharatha. Te tatheva akaṃsu. Maṇḍalamāḷeti dussamaṇḍalamāḷe. Paṭiyādentāti sajjentā.
往南边,就是朝着城市南边那一带的方向。往城外,就是不把舍利送进城里,而是从城外直接运到城市的外围。从城市的南边,意思是把舍利安放在阿努拉德普勒城南门那样的地方,做完供养和礼敬之后,我们将在类似祇园那样的地方把它火化。这就是这段话的意思。巴利
Dakkhiṇena dakkhiṇanti nagarassa dakkhiṇadisābhāgeneva dakkhiṇadisābhāgaṃ. Bāhirena bāhiranti antonagaraṃ appavesetvā bāhireneva nagarassa bāhirapassaṃ haritvā. Dakkhiṇato nagarassāti anurādhapurassa dakkhiṇadvārasadise ṭhāne ṭhapetvā sakkārasammānaṃ katvā jetavanasadise ṭhāne jhāpessāmāti attho.
228 八位末罗族首领:指八位正值壮年、体力强健的末罗族国王。沐浴洗头后:就是洗过头、沐浴过之后。对阿那律尊者:因为这位长老以天眼通而闻名,所以尽管还有其他大长老在场,他们还是问这位长老,心想:这位会给我们讲得清清楚楚。尊者,诸天神的意图是怎样的呢?意思是:尊者,我们自己的意图我们当然知道,诸天神的意图又是怎样的呢?他们这样问。长老先指出他们的意图,说出你们的……等话。名为摩拘吒般檀那的末罗族塔庙,本是末罗国王们装饰庆典堂的名字。不过,因为它受到尊崇恭敬,所以称为塔庙。巴利
228.Aṭṭha mallapāmokkhāti majjhimavayā thāmasampannā aṭṭhamallarājāno. Sīsaṃ nhātāti sīsaṃ dhovitvā nahātā. Āyasmantaṃ anuruddhanti therova dibbacakkhukoti pākaṭo, tasmā te santesupi aññesu mahātheresu – ‘‘ayaṃ no pākaṭaṃ katvā kathessatī’’ti theraṃ pucchiṃsu. Kathaṃ pana, bhante, devatānaṃ adhippāyoti bhante, amhākaṃ tāva adhippāyaṃ jānāma. Devatānaṃ kathaṃ adhippāyoti pucchanti. Thero paṭhamaṃ tesaṃ adhippāyaṃ dassento tumhākaṃ khotiādimāha. Makuṭabandhanaṃ nāma mallānaṃ cetiyanti mallarājūnaṃ pasādhanamaṅgalasālāya etaṃ nāmaṃ. Cittīkataṭṭhena panesā ‘‘cetiya’’nti vuccati.
229 “直到墙缝、粪堆和垃圾堆”这里,墙缝指的是房屋的缝隙,粪堆指的是粪便堆积、污秽的排水沟之类,垃圾堆指的是堆放垃圾的地方。“以天和人的舞蹈”:上方有天众的舞蹈,下方有人间的舞蹈,歌曲等也是这样。此外,天众中间夹杂着人,人中间夹杂着天,他们就这样一边供养、一边礼拜地前行。“从城的正中间穿过”:当世尊的遗体这样被抬着走的时候,般陀罗将军的妻子,名叫末利的女子,听说“正在抬运世尊的遗体”,就把自从丈夫去世后一直收着、再没佩戴过的、像毗舍佉的首饰那样华丽的大蔓藤宝饰取出来,说“我要用这个供养导师”,于是让人把宝饰打磨光亮,用香水洗净,然后站在门口。巴利
229.Yāvasandhisamalasaṅkaṭīrāti ettha sandhi nāma gharasandhi. Samalaṃ nāma gūtharāsiniddhamanapanāḷi. Saṅkaṭīraṃ nāma saṅkāraṭṭhānaṃ. Dibbehi ca mānusakehi ca naccehīti upari devatānaṃ naccāni honti, heṭṭhā manussānaṃ. Esa nayo gītādīsu. Apica devatānaṃ antare manussā, manussānaṃ antare devatāti evampi sakkarontā pūjentā agamaṃsu. Majjhena majjhaṃ nagarassa haritvāti evaṃ hariyamāne bhagavato sarīre bandhulamallasenāpatibhariyā mallikā nāma – ‘‘bhagavato sarīraṃ āharantī’’ti sutvā attano sāmikassa kālaṃ kiriyato paṭṭhāya aparibhuñjitvā ṭhapitaṃ visākhāya pasādhanasadisaṃ mahālatāpasādhanaṃ nīharāpetvā – ‘‘iminā satthāraṃ pūjessāmī’’ti taṃ majjāpetvā gandhodakena dhovitvā dvāre ṭhitā.
据说,那件宝饰只出现在两个女人和天授盗贼的家里这三个地方。当世尊的遗体被抬到门口时,她说:“孩子们,把世尊的遗体放下来。”说完就把那件宝饰戴到世尊的遗体上。那宝饰从头部开始戴上,一直覆盖到脚底。世尊金色的遗体被这件七宝大庄严饰装点后,显得格外璀璨夺目。她看到这一幕,心生欢喜,便发愿说:“世尊,只要我还在轮回中流转,愿我永远不需要另外佩戴饰品,愿我的身体始终像这样——就像佩戴着这件宝饰的佛身一样。”巴利
Taṃ kira pasādhanaṃ tāsañca dvinnaṃ itthīnaṃ, devadāniyacorassa geheti tīsuyeva ṭhānesu ahosi. Sā ca satthu sarīre dvāraṃ sampatte – ‘‘otāretha, tātā, satthusarīra’’nti vatvā taṃ pasādhanaṃ satthusarīre paṭimuñci. Taṃ sīsato paṭṭhāya paṭimukkaṃ yāvapādatalāgataṃ. Suvaṇṇavaṇṇaṃ bhagavato sarīraṃ sattaratanamayena mahāpasādhanena pasādhitaṃ ativiya virocittha. Taṃ sā disvā pasannacittā patthanaṃ akāsi – ‘‘bhagavā yāva vaṭṭe saṃsarissāmi, tāva me pāṭiyekkaṃ pasādhanakiccaṃ mā hotu, niccaṃ paṭimukkapasādhanasadisameva sarīraṃ hotū’’ti.
然后,他们把世尊的遗体用七宝做成的大装饰抬起来,从东门送出去,抬到城东末罗族那座称为“冠结”的塔庙,在那里安放了世尊的遗体。巴利
Atha bhagavantaṃ sattaratanamayena mahāpasādhanena ukkhipitvā puratthimena dvārena nīharitvā puratthimena nagarassa makuṭabandhanaṃ mallānaṃ cetiyaṃ, ettha bhagavato sarīraṃ nikkhipiṃsu.
大迦叶长老事迹的注释巴利
Mahākassapattheravatthuvaṇṇanā
231 从波婆城前往拘尸那罗途中:在波婆城托钵乞食后,他心想“我要去拘尸那罗”,于是走上了长途旅程。坐在树下——这里为什么不说是“日间住”呢?因为他不是为了日间住才坐下的。要知道,长老的随行比丘们全都是从小在安乐中长大、福德深厚的人。正午时分,地面热得像烧烫的石头,他们一步步走着,都累坏了。长老看到他们,心想:“比丘们累了,要去的地方也不远了,稍微休息一下,消除疲劳,傍晚时再到拘尸那罗去见十力世尊。”于是他离开道路,在一棵树下铺开僧伽梨衣,用水壶里的水把手脚冲凉,然后坐下。随行的比丘们也在树下坐下,如理作意地用功,称叹三宝的功德。正因为是为了消除疲劳才坐下,所以没有说是“日间住”。巴利
231.Pāvāyakusināranti pāvānagare piṇḍāya caritvā ‘‘kusināraṃ gamissāmī’’ti addhānamaggappaṭipanno hoti. Rukkhamūle nisīdīti ettha kasmā divāvihāranti na vuttaṃ? Divāvihāratthāya anisinnattā. Therassa hi parivārā bhikkhū sabbe sukhasaṃvaddhitā mahāpuññā. Te majjhanhikasamaye tattapāsāṇasadisāya bhūmiyā padasā gacchantā kilamiṃsu. Thero te disvā – ‘‘bhikkhū kilamanti, gantabbaṭṭhānañca na dūraṃ, thokaṃ vissamitvā darathaṃ paṭippassambhetvā sāyanhasamaye kusināraṃ gantvā dasabalaṃ passissāmī’’ti maggā okkamma aññatarasmiṃ rukkhamūle saṅghāṭiṃ paññapetvā udakatumbato udakena hatthapāde sītale katvā nisīdi. Parivārabhikkhūpissa rukkhamūle nisīditvā yoniso manasikāre kammaṃ kurumānā tiṇṇaṃ ratanānaṃ vaṇṇaṃ bhaṇamānā nisīdiṃsu. Iti darathavinodanatthāya nisinnattā ‘‘divāvihāra’’nti na vuttaṃ.
拿了曼陀罗花之后,他把一朵有锅盖那么大的花放在客杖上,像举着一把伞一样拿着。他确实看见了——他从远处看见那人正走过来。看见之后,他心里想:巴利
Mandāravapupphaṃ gahetvāti mahāpātippamāṇaṃ pupphaṃ āgantukadaṇḍake ṭhapetvā chattaṃ viya gahetvā. Addasa khoti āgacchantaṃ dūrato addasa. Disvā ca pana cintesi –
这个邪命外道手里明明拿着一朵曼陀罗花。这种花平时不会出现在人走的路上,只有当某个有神通的人施展神通的时候,或者一切知菩萨入母胎等特殊时刻,才会出现。可是今天并没有任何人施展神通,我的导师没有入母胎,也没有从母胎里出来;今天也不是他成就正等觉的日子,不是转法轮的日子,不是示现双神变的日子,不是从天下降的日子,也不是他舍寿的日子。但是我的导师年纪已经很大了,他一定已经般涅槃了。巴利
‘‘Etaṃ ājīvakassa hatthe mandāravapupphaṃ paññāyati, etañca na sabbadā manussapathe paññāyati, yadā pana koci iddhimā iddhiṃ vikubbati, tadā sabbaññubodhisattassa ca mātukucchiokkamanādīsu hoti. Na kho pana ajja kenaci iddhivikubbanaṃ kataṃ, na me satthā mātukucchiṃ okkanto, na kucchito nikkhamanto, nāpissa ajja abhisambodhi, na dhammacakkappavattanaṃ, na yamakapāṭihāriyaṃ, na devorohaṇaṃ, na āyusaṅkhārossajjanaṃ. Mahallako pana me satthā dhuvaṃ parinibbuto bhavissatī’’ti.
于是,他生起一个念头:“我该不该问呢?”接着又想:“如果我坐着不动就问,那就对导师不够恭敬了。”于是他起身,从站着的地方退开。就像六牙龙王披上宝珠般的皮囊一样,他披上那件十力世尊所赐、颜色如雨云的粪扫衣,把十指并拢、光洁明亮的合掌举到头顶,怀着对导师的恭敬,面向那位邪命外道,说道:“贤友,你知道我们的导师吗?”
他是在已经知道导师般涅槃的情况下还问,还是不知道才问的呢?有人说:漏尽者的了知要依靠作意才能生起,他因为没有作意,所以不知道才问。这位长老经常安住在等至中,在夜间住处、日间住处、山洞、讲堂等处,他总是靠着等至的力量度日;即使进入俗人居住的村落,也会在门前先入等至,出定之后才接受食物。据说长老心里想:“我要用这最后一生来利益大众——凡是布施我食物,或者用香花等供养我的人,愿他们都能得到大果报。”所以他这样做。因此,由于他经常安住在等至中,所以不知道。他们就说他只是因为不知道才问。但这种说法不应该接受。巴利
Tato – ‘‘pucchāmi na’’nti cittaṃ uppādetvā – ‘‘sace kho pana nisinnakova pucchāmi, satthari agāravo kato bhavissatī’’ti uṭṭhahitvā ṭhitaṭṭhānato apakkamma chaddanto nāgarājā maṇicammaṃ viya dasabaladattiyaṃ meghavaṇṇaṃ paṃsukūlacīvaraṃ pārupitvā dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ sirasmiṃ patiṭṭhapetvā satthari katena gāravena ājīvakassa abhimukho hutvā – ‘‘āvuso, amhākaṃ satthāraṃ jānāsī’’ti āha. Kiṃ pana satthu parinibbānaṃ jānanto pucchi ajānantoti? Āvajjanapaṭibaddhaṃ khīṇāsavānaṃ jānanaṃ, anāvajjitattā panesa ajānanto pucchīti eke. Thero samāpattibahulo, rattiṭṭhānadivāṭṭhānaleṇamaṇḍapādīsu niccaṃ samāpattibaleneva yāpeti, kulasantakampi gāmaṃ pavisitvā dvāre samāpattiṃ samāpajjitvā samāpattito vuṭṭhitova bhikkhaṃ gaṇhāti. Thero kira iminā pacchimena attabhāvena mahājanānuggahaṃ karissāmi – ‘‘ye mayhaṃ bhikkhaṃ vā denti gandhamālādīhi vā sakkāraṃ karonti, tesaṃ taṃ mahapphalaṃ hotū’’ti evaṃ karoti. Tasmā samāpattibahulatāya na jānāti. Iti ajānantova pucchatīti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ.
这里其实并没有“不知情”这回事。世尊入般涅槃是有明显征兆的,比如一万个世界震动等等。不过,在长老的随行大众里,有些比丘以前见过世尊,有些没见过。见过的想再见,没见过的也想见。那些没见过世尊的人,因为太想见到,就会上前问:“世尊在哪里?”一听到“已经般涅槃了”,他们就承受不住,丢下衣和钵,有的只穿一件衣,有的衣衫不整,有的衣冠散乱,捶着胸口大哭。这时人们会说:“跟大迦叶长老一起来的这些粪扫衣者,自己哭得像女人一样,他们怎么能安慰我们?”于是把过错推到我身上。但这里是空寂的大森林,在这里不管他们怎么哭都没有过失。而且,如果提前听到消息,悲伤也会轻一些。所以,长老是为了让比丘们提起正念,明明知道却故意发问。巴利
Na hettha ajānanakāraṇaṃ atthi. Abhilakkhitaṃ satthu parinibbānaṃ ahosi, dasasahassilokadhātukampanādīhi nimittehi. Therassa pana parisāya kehici bhikkhūhi bhagavā diṭṭhapubbo, kehici na diṭṭhapubbo, tattha yehipi diṭṭhapubbo, tepi passitukāmāva, yehipi adiṭṭhapubbo, tepi passitukāmāva. Tattha yehi na diṭṭhapubbo, te atidassanakāmatāya gantvā ‘‘kuhiṃ bhagavā’’ti pucchantā ‘‘parinibbuto’’ti sutvā sandhāretuṃ nāsakkhissanti. Cīvarañca pattañca chaḍḍetvā ekavatthā vā dunnivatthā vā duppārutā vā urāni paṭipisantā parodissanti. Tattha manussā – ‘‘mahākassapattherena saddhiṃ āgatā paṃsukūlikā sayampi itthiyo viya parodanti, te kiṃ amhe samassāsessantī’’ti mayhaṃ dosaṃ dassanti. Idaṃ pana suññaṃ mahāaraññaṃ, idha yathā tathā rodantesu doso natthi. Purimataraṃ sutvā nāma sokopi tanuko hotīti bhikkhūnaṃ satuppādanatthāya jānantova pucchi.
今天,沙门乔达摩已经般涅槃七天了。意思是,沙门乔达摩到今天已经般涅槃满七天。我从那里得到了这个。意思是从沙门乔达摩般涅槃的地方得到了这个。巴利
Ajja sattāhaparinibbuto samaṇo gotamoti ajja samaṇo gotamo sattāhaparinibbuto. Tato me idanti tato samaṇassa gotamassa parinibbutaṭṭhānato.
232 有个叫须跋陀罗的老年出家者。“须跋陀罗”是他的名字。因为他是年老时才出家的,所以被称为“老年出家者”。那他为什么说那样的话呢?是因为对世尊起了嗔恨。据说,这位在《犍度》中提到的、以阿菟摩为事发地点的老年出家者,以前是给人理发的。当世尊从拘尸那罗出发,与一千二百五十位比丘组成的大比丘僧团一起前往阿菟摩时,他听说世尊要来了,就对还在做沙弥的两个儿子说:“孩子们,听说世尊要与一千二百五十位比丘组成的大比丘僧团一起来阿菟摩。你们去吧,带上理发工具,用杆秤挨家挨户去收集盐、油、米和嚼食,等世尊到了,我们来做粥饮。”他们就照做了。巴利
232.Subhaddo nāma vuḍḍhapabbajitoti ‘‘subhaddo’’ti tassa nāmaṃ. Vuḍḍhakāle pana pabbajitattā ‘‘vuḍḍhapabbajito’’ti vuccati. Kasmā pana so evamāha? Bhagavati āghātena. Ayaṃ kireso khandhake āgate ātumāvatthusmiṃ nahāpitapubbako vuḍḍhapabbajito bhagavati kusinārato nikkhamitvā aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi saddhiṃ ātumaṃ āgacchante bhagavā āgacchatīti sutvā – ‘‘āgatakāle yāgupānaṃ karissāmī’’ti sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhite dve putte etadavoca – ‘‘bhagavā kira, tātā, ātumaṃ āgacchati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi; gacchatha tumhe, tātā, khurabhaṇḍaṃ ādāya nāḷiyāvāpakena anugharakaṃ anugharakaṃ āhiṇḍatha loṇampi telampi taṇḍulampi khādanīyampi saṃharatha bhagavato āgatassa yāgupānaṃ karissāmā’’ti (mahāva. 303). Te tathā akaṃsu.
人们看到那些孩子机灵可爱、善于应对,就算本来想让他们做,或本来不想让他们做,最后还是会让他们做。做完以后就问:“孩子们,你们要拿什么?”他们回答说:“我们不需要别的,只是父亲想在世尊来的时候供养粥。”人们听了这话,根本不计较,凡是能拿来的,全都给了;自己拿不动的,就派人送去。等世尊到了阿菟摩,走进糠仓之后,须跋陀罗傍晚来到村口,招呼大家说:“各位近事男,我不向你们求别的,我儿子们拿来的米等已经够僧团用了。你们有什么手艺活,就交给我吧。”他让人把各种工具都拿来,在寺院里砌好灶,下身穿一件黑色袈裟,上身也披一件同样的,整夜来回奔走,指挥着“做这个,做那个”,花掉了十万财物,让人备好可食粥和蜜丸。所谓可食粥,就是吃完后所喝的粥,里面放了酥油、蜂蜜、糖蜜、鱼肉、花果汁等,凡是能吃的都放进去,适合给想玩耍的人涂头,香气扑鼻。巴利
Manussā te dārake mañjuke paṭibhāneyyake disvā kāretukāmāpi akāretukāmāpi kārentiyeva. Katakāle – ‘‘kiṃ gaṇhissatha tātā’’ti pucchanti. Te vadanti – ‘‘na amhākaṃ aññena kenaci attho, pitā pana no bhagavato, āgatakāle yāgudānaṃ dātukāmo’’ti. Taṃ sutvā manussā aparigaṇetvāva yaṃ te sakkonti āharituṃ, sabbaṃ denti. Yampi na sakkonti, manussehi pesenti. Atha bhagavati ātumaṃ āgantvā bhusāgāraṃ paviṭṭhe subhaddo sāyanhasamayaṃ gāmadvāraṃ gantvā manusse āmantesi – ‘‘upāsakā, nāhaṃ tumhākaṃ santikā aññaṃ kiñci paccāsīsāmi, mayhaṃ dārakehi ābhatāni taṇḍulādīniyeva saṅghassa pahonti. Yaṃ hatthakammaṃ, taṃ me dethā’’ti. ‘‘Idañcidañca gaṇhathā’’ti sabbūpakaraṇāni gāhetvā vihāre uddhanāni kāretvā ekaṃ kāḷakaṃ kāsāvaṃ nivāsetvā tādisameva pārupitvā – ‘‘idaṃ karotha, idaṃ karothā’’ti sabbarattiṃ vicārento satasahassaṃ vissajjetvā bhojjayāguñca madhugoḷakañca paṭiyādāpesi. Bhojjayāgu nāma bhuñjitvā pātabbayāgu, tattha sappimadhuphāṇitamacchamaṃsapupphaphalarasādi yaṃ kiñci khādanīyaṃ nāma sabbaṃ pakkhipati kīḷitukāmānaṃ sīsamakkhanayoggā hoti sugandhagandhā.
这时,世尊清晨整理好身体,在比丘僧团的围绕下,朝阿菟摩城的方向出发去乞食。人们告诉他:“世尊正进村乞食,你这粥是为谁准备的?”他便穿着那身黑色袈裟,用一只手拿着长杓和短勺,像梵天神一样右膝跪在地上,顶礼之后说:“尊者世尊,请接受我的粥。”巴利
Atha bhagavā kālasseva sarīrapaṭijagganaṃ katvā bhikkhusaṅghaparivuto piṇḍāya carituṃ ātumanagarābhimukho pāyāsi. Manussā tassa ārocesuṃ – ‘‘bhagavā piṇḍāya gāmaṃ pavisati, tayā kassa yāgu paṭiyāditā’’ti. So yathānivatthapāruteheva tehi kāḷakakāsāvehi ekena hatthena dabbiñca kaṭacchuñca gahetvā brahmā viya dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhapetvā vanditvā – ‘‘paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā yāgu’’nti āha.
于是,世尊按照《犍度》中“如来虽已知,仍然发问”的记载方式,先问明情况、听了回答之后,呵责了那位老年出家人,并针对这件事制定了两条学处:一条是“不应接受”学处,一条是“携带剃刀器具”学处。接着,世尊说:“比丘们,你们在无数劫中,都只是在为寻求食物而虚度光阴。而这是你们以非法方式得来的、不应接受的食物。如果吃了它,将在无数千生中堕入恶道。放下它,不要拿。”说完,世尊便朝乞食的方向走去。连一位比丘也没有拿任何东西。巴利
Tato ‘‘jānantāpi tathāgatā pucchantī’’ti khandhake āgatanayena bhagavā pucchitvā ca sutvā ca taṃ vuḍḍhapabbajitaṃ vigarahitvā tasmiṃ vatthusmiṃ akappiyasamādānasikkhāpadañca, khurabhaṇḍapariharaṇasikkhāpadañcāti dve sikkhāpadāni paññapetvā – ‘‘bhikkhave, anekakappakoṭiyo bhojanaṃ pariyesanteheva vītināmitā, idaṃ pana tumhākaṃ akappiyaṃ adhammena uppannaṃ bhojanaṃ, imaṃ paribhuttānaṃ anekāni attabhāvasahassāni apāyesveva nibbattissanti, apetha mā gaṇhathā’’ti bhikkhācārābhimukho agamāsi. Ekabhikkhunāpi na kiñci gahitaṃ.
须跋陀心里很不高兴,(心想:)这人到处游荡,自称“我什么都知道”。如果他不肯接受,就该派人去通知他。这种叫“熟食”的东西,就算放得再久,最多也只能存七天。这本来够我一辈子受用了,却全被他毁掉了,他这是对我怀有恶意。于是他对世尊心怀嗔恨,但十力尊还在世时,他什么也不敢说。据说他当时这样想:“这位是从高贵家族出家的大人物,我要是说什么,他一定会训斥我。”如今他听说“世尊已般涅槃”,像是松了一口气,满心欢喜,说出了这番话。巴利
Subhaddo anattamano hutvā ayaṃ ‘‘sabbaṃ jānāmī’’ti āhiṇḍati. Sace na gahitukāmo, pesetvā ārocetabbaṃ. Ayaṃ pakkāhāro nāma sabbaciraṃ tiṭṭhanto sattāhamattaṃ tiṭṭheyya. Idañhi mama yāvajīvaṃ pariyattaṃ assa. Sabbaṃ tena nāsitaṃ, ahitakāmo ayaṃ mayhanti bhagavati āghātaṃ bandhitvā dasabale dharante kiñci vattuṃ nāsakkhi. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘ayaṃ uccā kulā pabbajito mahāpuriso, sace kiñci vakkhāmi, maṃyeva santajjessatī’’ti. Svāyaṃ ajja ‘‘parinibbuto bhagavā’’ti sutvā laddhassāso viya haṭṭhatuṭṭho evamāha.
长老听了这话,感觉就像心脏被击中,又像干雷劈在头顶上,心里生起了对法的警醒:“世尊已经般涅槃七天了,他那金色的身体如今还在。世尊辛辛苦苦建立的教法里,竟然这么快就冒出了这么大的罪恶荆棘。这个恶人要是继续发展下去,再找到一些同类,就足以让教法衰败了。”于是长老心里想:巴利
Thero taṃ sutvā hadaye pahāradānaṃ viya matthake patitasukkhāsani viya maññi, dhammasaṃvego cassa uppajji – ‘‘sattāhamattaparinibbuto bhagavā, ajjāpissa suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ dharatiyeva, dukkhena bhagavatā ārādhitasāsane nāma evaṃ lahu mahantaṃ pāpakasaṭaṃ kaṇṭako uppanno, alaṃ kho panesa pāpo vaḍḍhamāno aññepi evarūpe sahāye labhitvā sakkā sāsanaṃ osakkāpetu’’nti. Tato thero cintesi –
不过,如果我现在就让这位长老在这里穿上粗布衣、撒上灰,再把他赶出去,人们就会说:“沙门乔达摩的遗体还在,他的弟子们就已经吵起来了。”这样他们就会把过错推到我们头上。我还是先忍一忍吧。巴利
‘‘Sace kho panāhaṃ imaṃ mahallakaṃ idheva pilotikaṃ nivāsāpetvā chārikāya okirāpetvā nīharāpessāmi, manussā ‘samaṇassa gotamassa sarīre dharamāneyeva sāvakā vivadantī’ti amhākaṃ dosaṃ dassessanti adhivāsemi tāva.
世尊所宣说的法,就像一堆没有用线串起来的花。其中,就像被风吹散的花,随风四处飘落;同样,当这类恶人得势的时候,随着时间推移,律藏里会有一两条学处消失,经藏里会有一两个问分会消失,阿毗达摩里会有一两个地界会消失。这样逐渐地,根本一旦毁坏,我们就会变得像饿鬼一样。所以,我们要来结集法与律。这样一来,法与律就会像被线紧紧串起来的花一样,稳固不动。巴利
Bhagavatā hi desito dhammo asaṅgahitapuppharāsisadiso. Tattha yathā vātena pahaṭapupphāni yato vā tato vā gacchanti, evameva evarūpānaṃ pāpapuggalānaṃ vasena gacchante gacchante kāle vinaye ekaṃ dve sikkhāpadāni nassissanti, sutte eko dve pañhāvārā nassissanti, abhidhamme ekaṃ dve bhūmantarāni nassissanti, evaṃ anukkamena mūle naṭṭhe pisācasadisā bhavissāma; tasmā dhammavinayasaṅgahaṃ karissāma. Evañhi sati daḷhaṃ suttena saṅgahitāni pupphāni viya ayaṃ dhammavinayo niccalo bhavissati.
世尊正是为了这件事,亲自走了三俱卢舍的路来迎接我,用三次教诫为我授具足戒,从自己身上脱下袈裟与我交换,在空中挥手,开示以月亮为比喻的修行之道,并称我為“以身作证的人”而宣说,还三次把整个教法的继承权托付给我。只要像我这样的比丘还在世,就绝不能让这个恶人在教法中得到发展。只要非法尚未显露、法尚未被压制,非律尚未显露、律尚未被压制,说非法的人尚未得势、说法的人尚未变得弱势,说非律的人尚未得势、说律的人尚未变得弱势——我就要先把法和律结集起来。之后,比丘们各自依据自己的能力去讲说什么是可开许的、什么是不可开许的。到那时,这个恶人自然就会受到惩处,再也抬不起头来,而教法将会兴旺繁荣。巴利
Etadatthañhi bhagavā mayhaṃ tīṇi gāvutāni paccuggamanaṃ akāsi, tīhi ovādehi upasampadaṃ adāsi, kāyato apanetvā kāye cīvaraparivattanaṃ akāsi, ākāse pāṇiṃ cāletvā candūpamaṃ paṭipadaṃ kathento maṃ kāyasakkhiṃ katvā kathesi, tikkhattuṃ sakalasāsanadāyajjaṃ paṭicchāpesi. Mādise bhikkhumhi tiṭṭhamāne ayaṃ pāpo sāsane vuḍḍhiṃ mā alattha. Yāva adhammo na dippati, dhammo na paṭibāhiyati. Avinayo na dippati vinayo na paṭibāhiyati. Adhammavādino na balavanto honti, dhammavādino na dubbalā honti; avinayavādino na balavanto honti, vinayavādino na dubbalā honti. Tāva dhammañca vinayañca saṅgāyissāmi. Tato bhikkhū attano attano pahonakaṃ gahetvā kappiyākappiyaṃ kathessanti. Athāyaṃ pāpo sayameva niggahaṃ pāpuṇissati, puna sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkhissati, sāsanaṃ iddhañceva phītañca bhavissatī’’ti.
他这样想:“我心中生起了这样的念头。”他没有告诉任何人,就去安慰比丘僧团。因此经中说:“那时,具寿大迦叶……这种情况是不存在的。”巴利
So evaṃ nāma mayhaṃ cittaṃ uppannanti kassaci anārocetvā bhikkhusaṅghaṃ samassāsesi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho āyasmā mahākassapo…pe… netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti.
233 柴堆是指两千肘高的栴檀香木柴堆。我们要点火,意思是我们要让火燃起来。他们没法点燃:就算八个人、十六个人、三十二个人,拿着成对成对的火把,用扇子扇,用风箱吹,用尽各种办法,也根本没法让火燃起来。天神的意图:这里说的那些天神,其实就是这位长老的侍从天神。原来有八万户人家,因为对八十位大弟子生起净信,做了他们的侍者,死后都生到了天界。其中有些天神,就是因为对这位长老生起净信才生到天界的。在那次集会中,这些天神没看到长老,就想:“我们的尊师长老在哪里呢?”看到长老正在路上赶来,他们就发愿:“在我们的尊师长老还没顶礼之前,愿这柴堆不要烧起来。”巴利
233.Citakanti vīsaratanasatikaṃ candanacitakaṃ. Āḷimpessāmāti aggiṃ gāhāpessāma. Na sakkonti āḷimpetunti aṭṭhapi soḷasapi dvattiṃsapi janā jālanatthāya yamakayamakaukkāyo gahetvā tālavaṇṭehi bījantā bhastāhi dhamantā tāni tāni kāraṇāni karontāpi na sakkontiyeva aggiṃ gāhāpetuṃ. Devatānaṃ adhippāyoti ettha tā kira devatā therassa upaṭṭhākadevatāva. Asītimahāsāvakesu hi cittāni pasādetvā tesaṃ upaṭṭhākāni asītikulasahassāni sagge nibbattāni. Tattha there cittaṃ pasādetvā sagge nibbattā devatā tasmiṃ samāgame theraṃ adisvā – ‘‘kuhiṃ nu kho amhākaṃ kulūpakatthero’’ti antarāmagge paṭipannaṃ disvā ‘‘amhākaṃ kulūpakattherena avandite citako mā pajjalitthā’’ti adhiṭṭhahiṃsu.
人们听了这话,纷纷说:“听说有位叫大迦叶的比丘,正带着五百位比丘一起来,要礼敬十力者的双足。据说他还没到,柴堆就不会燃烧。那位比丘长什么样?是黑是白?是高是矮?有这样一位比丘还在,十力者的般涅槃怎么能算般涅槃呢?”于是,有些人手里拿着香、花等物,上路去迎接;有些人把街道装饰得五彩缤纷,站在那里望着他来的路。巴利
Manussā taṃ sutvā – ‘‘mahākassapo kira nāma bho bhikkhu pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ ‘dasabalassa pāde vandissāmī’ti āgacchati. Tasmiṃ kira anāgate citako na pajjalissati. Kīdiso bho so bhikkhu kāḷo odāto dīgho rasso, evarūpe nāma bho bhikkhumhi ṭhite kiṃ dasabalassa parinibbānaṃ nāmā’’ti keci gandhamālādihatthā paṭipathaṃ gacchiṃsu. Keci vīthiyo vicittā katvā āgamanamaggaṃ olokayamānā aṭṭhaṃsu.
234 这时,具寿大迦叶朝着拘尸那罗的方向……以头顶礼。据说,长老右绕火葬堆后,一边观察一边辨认:“这里是头,这里是脚。”然后他站在靠近脚的位置,进入作为神通基础的第四禅,出定后发愿:“愿十力者那双以千辐轮相庄严的脚,连同五百对棉布衣,把金棺和栴檀火葬堆分作两半,安立在我的头顶上。”随着发愿的心念,那五百对棉布衣裂成两半,双脚像云层间的满月一样显现出来。长老伸出双手,如同盛开的红莲花,紧紧握住世尊金色的双脚直到脚踝,安放在自己尊贵的头顶上。因此经文说:“以头顶礼世尊双足。”巴利
234.Atha kho āyasmā mahākassapo yena kusinārā…pe… sirasā vandīti thero kira citakaṃ padakkhiṇaṃ katvā āvajjantova sallakkhesi – ‘‘imasmiṃ ṭhāne sīsaṃ, imasmiṃ ṭhāne pādā’’ti. Tato pādānaṃ samīpe ṭhatvā abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya – ‘‘arāsahassapaṭimaṇḍitacakkalakkhaṇapatiṭṭhitā dasabalassa pādā saddhiṃ kappāsapaṭalehi pañca dussayugasatāni suvaṇṇadoṇiṃ candanacitakañca dvedhā katvā mayhaṃ uttamaṅge sirasmiṃ patiṭṭhahantū’’ti adhiṭṭhāsi. Saha adhiṭṭhānacittena tāni pañca dussayugasatāni dvedhā katvā valāhakantarā puṇṇacando viya pādā nikkhamiṃsu. Thero vikasitarattapadumasadise hatthe pasāretvā suvaṇṇavaṇṇe satthupāde yāva gopphakā daḷhaṃ gahetvā attano siravare patiṭṭhapesi. Tena vuttaṃ – ‘‘bhagavato pāde sirasā vandī’’ti.
大众看到这稀有的景象,顿时齐声发出巨大的吼声,用香花等物供养后,就随各自的意愿礼拜。长老、大众和那五百位比丘这样礼敬之后,不需要再另外发愿。凭着原本的愿力,世尊的双足就从长老手中松开,丝毫没有碰动栴檀木等任何东西,回到原来的位置安住,就那样停在原位。因为世尊的双足不论是伸出还是收回,棉絮也好、灯芯也好、油滴也好、木块也好,从来不会从原位移动,一切都停在原处。可是,当如来的双足像月亮落下、太阳沉没那样消失之后,大众放声大哭。那种悲恸,比世尊刚般涅槃时还要更深。巴利
Mahājano taṃ acchariyaṃ disvā ekappahāreneva mahānādaṃ nadi, gandhamālādīhi pūjetvā yathāruci vandi. Evaṃ pana therena ca mahājanena ca tehi ca pañcahi bhikkhusatehi vanditamatte puna adhiṭṭhānakiccaṃ natthi. Pakatiadhiṭṭhānavaseneva therassa hatthato muccitvā alattakavaṇṇāni bhagavato pādatalāni candanadāruādīsu kiñci acāletvāva yathāṭhāne patiṭṭhahiṃsu, yathāṭhāne ṭhitāneva ahesuṃ. Bhagavato hi pādesu nikkhamantesu vā pavisantesu vā kappāsaaṃsu vā dasikatantaṃ vā telabindu vā dārukkhandhaṃ vā ṭhānā calitaṃ nāma nāhosi. Sabbaṃ yathāṭhāne ṭhitameva ahosi. Uṭṭhahitvā pana atthaṅgate cande viya sūriye viya ca tathāgatassa pādesu antarahitesu mahājano mahākanditaṃ kandi. Parinibbānakālato adhikataraṃ kāruññaṃ ahosi.
“世尊的柴堆自己燃烧起来”这句话,是因为没看到任何人试着去点火才这么说的。其实,那是靠天神的威力,柴堆一下子就从四面八方全都烧起来了。巴利
Sayamevabhagavato citako pajjalīti idaṃ pana kassaci pajjalāpetuṃ vāyamantassa adassanavasena vuttaṃ. Devatānubhāvena panesa samantato ekappahāreneva pajjali.
235 只剩下了身体本身。以前因为身体还是一整块,所以叫“身”;现在因为已经分散开来,所以经文说“身体们”。意思是说,像茉莉花苞、像洗净的珍珠、像黄金一样的舍利留了下来。长寿佛的遗体本来只有一整块,像一束黄金。可是世尊决意把舍利分散开来,他想:“我不会再住世很久,就要入涅槃了,而我的教法还没有在各地广泛传播。所以,即使我入了涅槃,如果大众能各自拿到我芥子那么大的舍利,在各自住的地方建塔供养,也能因此成为天界的助伴。”哪些舍利分散了,哪些没有分散呢?四颗牙齿、两根锁骨和顶髻骨,这七处舍利没有分散,其余的分散了。其中,所有细小的舍利只有芥子那么大,大的像破开的米粒那么大,最大的像破开的绿豆那么大。巴利
235.Sarīrāneva avasissiṃsūti pubbe ekagghanena ṭhitattā sarīraṃ nāma ahosi. Idāni vippakiṇṇattā sarīrānīti vuttaṃ sumanamakuḷasadisā ca dhotamuttasadisā ca suvaṇṇasadisā ca dhātuyo avasissiṃsūti attho. Dīghāyukabuddhānañhi sarīraṃ suvaṇṇakkhandhasadisaṃ ekameva hoti. Bhagavā pana – ‘‘ahaṃ na ciraṃ ṭhatvā parinibbāyāmi, mayhaṃ sāsanaṃ tāva sabbattha na vitthāritaṃ, tasmā parinibbutassāpi me sāsapamattampi dhātuṃ gahetvā attano attano vasanaṭṭhāne cetiyaṃ katvā paricaranto mahājano saggaparāyaṇo hotū’’ti dhātūnaṃ vikiraṇaṃ adhiṭṭhāsi. Kati, panassa dhātuyo vippakiṇṇā, kati na vippakiṇṇāti. Catasso dāṭhā, dve akkhakā, uṇhīsanti imā satta dhātuyo na vippakiriṃsu, sesā vippakiriṃsūti. Tattha sabbakhuddakā dhātu sāsapabījamattā ahosi, mahādhātu majjhe bhinnataṇḍulamattā, atimahatī majjhe bhinnamuggamattāti.
水流:有前臂那么高、小腿那么高、棕榈树干那么高的水流,从空中落下来,把火浇灭了。水厅:这是指那些环绕而立的娑罗树,因为从这些树的树干之间和枝叶之间也有水流涌出,把火浇灭了。世尊的荼毗堆非常巨大。水柱从四周冲破地面涌出,有犁头那么大,形状像琉璃环饰,直直地升向荼毗堆,把它包住。以香汤:指用金罐和银罐装满各种香汤运来。浇灭:就是用金制和银制的八柄洒水勺把香汤泼散开,浇灭了栴檀堆。巴利
Udakadhārāti aggabāhumattāpi jaṅghamattāpi tālakkhandhamattāpi udakadhārā ākāsato patitvā nibbāpesi. Udakasālatoti parivāretvā ṭhitasālarukkhe sandhāyetaṃ vuttaṃ, tesampi hi khandhantaraviṭapantarehi udakadhārā nikkhamitvā nibbāpesuṃ. Bhagavato citako mahanto. Samantā pathaviṃ bhinditvāpi naṅgalasīsamattā udakavaṭṭi phalikavaṭaṃsakasadisā uggantvā citakameva gaṇhanti. Gandhodakenāti suvaṇṇaghaṭe rajataghaṭe ca pūretvā ābhatanānāgandhodakena. Nibbāpesunti suvaṇṇamayarajatamayehi aṭṭhadaṇḍakehi vikiritvā candanacitakaṃ nibbāpesuṃ.
在这里,当火葬堆燃烧时,那些围立在周围的娑罗树,从枝干之间、树杈之间、树叶之间都冒出火焰,但没有一片叶子、一根枝条、一朵花被烧毁,连蚂蚁和蜘蛛都在火焰之间穿行。无论是从空中降下的水流、从娑罗树流出的水流,还是从裂开的地面涌出的水流,都像法谈中所说的那样。这样把火葬堆熄灭之后,末罗族的国王们在集会堂里涂上四种香料的涂层,撒下以米花为第五种的散花,在上方系起布幔,用金星星等装饰,在那里垂下香鬘、花鬘和宝鬘。从集会堂一直到叫做“顶髻系缚”的头饰吉祥堂,两侧都围起麻布帘屏障,上方也系起布幔,用金星星等装饰,那里也同样垂下香鬘、花鬘和宝鬘。他们竖起像摩尼宝珠一样颜色的竹竿和五色幢幡,四周挂上随风飘动的布旗。在打扫干净的街道上,安放芭蕉树和满水瓮,点亮灯柱。然后把盛有舍利的金槽放在装饰好的象背上,用花鬘、香料等供养,一边举行礼敬庆典一边迎入内城,安置在集会堂里的獐子脚床上,上方撑起白色伞盖。这样做了之后,应当知道:“那时,拘尸那罗的末罗族人把世尊的遗骨放在集会堂里,七天之中用矛结成围网。”巴利
Ettha ca citake jhāyamāne parivāretvā ṭhitasālarukkhānaṃ sākhantarehi viṭapantarehi pattantarehi jālā uggacchanti, pattaṃ vā sākhā vā pupphaṃ vā daḍḍhā nāma natthi, kipillikāpi makkaṭakāpi jālānaṃ antareneva vicaranti . Ākāsato patitaudakadhārāsupi sālarukkhehi nikkhantaudakadhārāsupi pathaviṃ bhinditvā nikkhantaudakadhārāsupi dhammakathāva pamāṇaṃ. Evaṃ citakaṃ nibbāpetvā pana mallarājāno santhāgāre catujjātiyagandhaparibhaṇḍaṃ kāretvā lājapañcamāni pupphāni vikiritvā upari celavitānaṃ bandhitvā suvaṇṇatārakādīhi khacitvā tattha gandhadāmamālādāmaratanadāmāni olambetvā santhāgārato yāva makuṭabandhanasaṅkhātā sīsapasādhanamaṅgalasālā, tāva ubhohi passehi sāṇikilañjaparikkhepaṃ kāretvā upari celavitānaṃ bandhāpetvā suvaṇṇatārakādīhi khacitvā tatthapi gandhadāmamālādāmaratanadāmāni olambetvā maṇidaṇḍavaṇṇehi veṇūhi ca pañcavaṇṇaddhaje ussāpetvā samantā vātapaṭākā parikkhipitvā susammaṭṭhāsu vīthīsu kadaliyo ca puṇṇaghaṭe ca ṭhapetvā daṇḍakadīpikā jāletvā alaṅkatahatthikkhandhe saha dhātūhi suvaṇṇadoṇiṃ ṭhapetvā mālāgandhādīhi pūjentā sādhukīḷitaṃ kīḷantā antonagaraṃ pavesetvā santhāgāre sarabhamayapallaṅke ṭhapetvā upari setacchattaṃ dhāresuṃ. Evaṃ katvā – ‘‘atha kho kosinārakā mallā bhagavato sarīrāni sattāhaṃ santhāgāre sattipañjaraṃ karitvā’’ti sabbaṃ veditabbaṃ.
在那里,他们让手持长矛的士兵围成一圈来守卫,这就是“设矛网作护卫”。所谓“弓墙”,是说:先让大象额顶抵着额顶,围成一圈;然后让战马颈靠着颈,围在后面;再让战车轭端抵着轭端,围在后面;再让战士手臂挽着手臂,围在后面。在他们外围,又让弓梢抵着弓梢,围成一圈。就这样,在周围方圆一由旬的地方,连续七天,像给整个地方套上一层铠甲罩子一样,布置好了严密的守卫。针对这件事,才说“令设弓墙作护卫”。巴利
Tattha sattipañjaraṃ karitvāti sattihatthehi purisehi parikkhipāpetvā. Dhanupākāranti paṭhamaṃ tāva hatthikumbhena kumbhaṃ paharante parikkhipāpesuṃ, tato asse gīvāya gīvaṃ paharante, tato rathe āṇikoṭiyā āṇikoṭiṃ paharante, tato yodhe bāhunā bāhuṃ paharante. Tesaṃ pariyante koṭiyā koṭiṃ paharamānāni dhanūni parikkhipāpesuṃ. Iti samantā yojanappamāṇaṃ ṭhānaṃ sattāhaṃ sannāhagavacchikaṃ viya katvā ārakkhaṃ saṃvidahiṃsu. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘dhanupākāraṃ parikkhipāpetvā’’ti.
他们为什么这样做呢?因为在此前的两个七日里,他们忙着为比丘僧团安排住处和座位、筹办嚼食和啖食,没有机会举行庆典。于是他们想:“这个七日我们要好好庆祝一番。不过,也有可能有人知道我们处于放逸状态,跑来拿走舍利。所以我们还是先设好守卫,再庆祝。”他们就这样做了。巴利
Kasmā panete evamakaṃsūti? Ito purimesu hi dvīsu sattāhesu te bhikkhusaṅghassa ṭhānanisajjokāsaṃ karontā khādanīyaṃ bhojanīyaṃ saṃvidahantā sādhukīḷikāya okāsaṃ na labhiṃsu. Tato nesaṃ ahosi – ‘‘imaṃ sattāhaṃ sādhukīḷitaṃ kīḷissāma, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ amhākaṃ pamattabhāvaṃ ñatvā kocideva āgantvā dhātuyo gaṇheyya, tasmā ārakkhaṃ ṭhapetvā kīḷissāmā’’ti. Te tathā evamakaṃsu.
遗骨舍利分配的注释巴利
Sarīradhātuvibhajanavaṇṇanā
236 阿阇世王是怎么听说的呢?据说,大臣们一听到消息就商量起来:“被称为导师的世尊已经般涅槃了,没办法再把他请回来。说到凡夫式的信心,没有人比得上我们的大王。要是让他就这样直接听到这个消息,他的心一定会碎掉。可是大王得由我们来保护啊。”于是他们拿来三只金盆,装满四种蜜,走到国王面前,说道:“大王,我们做了一个梦。为了消除这个梦的凶兆,您应该穿上双层细麻布衣,只露出鼻孔那么大的地方,然后躺进装满四蜜的盆里才行。”国王听了这些忠心大臣的话,答应道:“好,就这样办,诸位父辈。”便照做了。巴利
236.Assosikho rājāti kathaṃ assosi? Paṭhamameva kirassa amaccā sutvā cintayiṃsu – ‘‘satthā nāma parinibbuto, na so sakkā puna āharituṃ. Pothujjanikasaddhāya pana amhākaṃ raññā sadiso natthi, sace esa imināva niyāmena suṇissati, hadayamassa phalissati. Rājā kho pana amhehi anurakkhitabbo’’ti te tisso suvaṇṇadoṇiyo āharitvā catumadhurassa pūretvā rañño santikaṃ gantvā etadavocuṃ – ‘‘deva , amhehi supinako diṭṭho, tassa paṭighātatthaṃ tumhehi dukūladupaṭṭaṃ nivāsetvā yathā nāsāpuṭamattaṃ paññāyati, evaṃ catumadhuradoṇiyā nipajjituṃ vaṭṭatī’’ti. Rājā atthacarānaṃ amaccānaṃ vacanaṃ sutvā ‘‘evaṃ hotu tātā’’ti sampaṭicchitvā tathā akāsi.
这时,一位大臣摘下身上的饰物,把头发披散开来,朝着导师般涅槃的方向,合掌对国王说:“大王,没有哪个众生能逃脱死亡。我们的世尊、导师,能增长我们的寿命,是值得建塔的地方,是福德之田,曾以灌顶水为我们洒净,如今已在拘尸那罗般涅槃了。”国王一听就昏了过去,倒在四蜜盆里,盆中冒起热气。于是众人把他抬起来,放进第二个盆里。他恢复知觉后问:“诸位父辈,你们说什么?”——“大王,导师般涅槃了。”国王又昏了过去,倒在四蜜盆里,盆中冒起热气。众人又把他从那里抬起来,放进第三个盆里。他再次恢复知觉后问:“诸位父辈,你们说什么?”——“大王,导师般涅槃了。”国王又一次昏了过去。于是众人把他抬出来,为他沐浴,用水罐从头顶浇下水去。巴利
Atheko amacco alaṅkāraṃ omuñcitvā kese pakiriya yāya disāya satthā parinibbuto, tadabhimukho hutvā añjaliṃ paggayha rājānaṃ āha – ‘‘deva, maraṇato muccanakasatto nāma natthi, amhākaṃ āyuvaḍḍhano cetiyaṭṭhānaṃ puññakkhettaṃ abhisekasiñcako so bhagavā satthā kusinārāya parinibbuto’’ti. Rājā sutvāva visaññījāto catumadhuradoṇiyaṃ usumaṃ muñci. Atha naṃ ukkhipitvā dutiyāya doṇiyā nipajjāpesuṃ. So puna saññaṃ labhitvā – ‘‘tātā, kiṃ vadethā’’ti pucchi. ‘‘Satthā, mahārāja, parinibbuto’’ti. Rājā punapi visaññījāto catumadhuradoṇiyā usumaṃ muñci. Atha naṃ tatopi ukkhipitvā tatiyāya doṇiyā nipajjāpesuṃ. So puna saññaṃ labhitvā ‘‘tātā, kiṃ vadethā’’ti pucchi. ‘‘Satthā, mahārāja, parinibbuto’’ti. Rājā punapi visaññījāto, atha naṃ ukkhipitvā nahāpetvā matthake ghaṭehi udakaṃ āsiñciṃsu.
国王恢复知觉后,从座位上起身,把被香料熏染过、色泽如摩尼宝珠的头发散开,披在宛如金板的背上,用手掌捶打胸膛,又用像珊瑚新芽般红润、形状美好的手指,仿佛要把那如金色频婆果般的胸膛缝合起来一般,一边悲号,一边以疯人的模样走上街道。他被盛装打扮的舞者簇拥着,从城中出来,到了耆婆芒果园,望着世尊曾经坐着说法的那个地方,一再悲叹:“世尊是一切知者,您不是曾坐在这里说法,为我拔除忧箭吗?您拔除了我的忧箭,我皈依了您,可现在您连一句话都不回应我,世尊!”他又说:“世尊,我从前听说,在那样的时候,您由大比丘僧团随行,在赡部洲游行教化。可现在我却听到与您不相称、不合情理的消息。”说了诸如此类的话,又以六十来首偈颂忆念世尊的功德,然后心想:“光靠我悲叹是成不了事的,我要把十力者的舍利迎请回来。”他这样听闻后,在昏乱等事平息之后,便派出了使者。针对这件事,经文才说“那时,国王……”等等。巴利
Rājā saññaṃ labhitvā āsanā vuṭṭhāya gandhaparibhāvite maṇivaṇṇe kese vikiritvā suvaṇṇaphalakavaṇṇāya piṭṭhiyaṃ pakiritvā pāṇinā uraṃ paharitvā pavāḷaṅkuravaṇṇāhi suvaṭṭitaṅgulīhi suvaṇṇabimbisakavaṇṇaṃ uraṃ sibbanto viya gahetvā paridevamāno ummattakavesena antaravīthiṃ otiṇṇo, so alaṅkatanāṭakaparivuto nagarato nikkhamma jīvakambavanaṃ gantvā yasmiṃ ṭhāne nisinnena bhagavatā dhammo desito taṃ oloketvā – ‘‘bhagavā sabbaññu, nanu imasmiṃ ṭhāne nisīditvā dhammaṃ desayittha, sokasallaṃ me vinodayittha, tumhe mayhaṃ sokasallaṃ nīharittha, ahaṃ tumhākaṃ saraṇaṃ gato, idāni pana me paṭivacanampi na detha, bhagavā’’ti punappunaṃ paridevitvā ‘‘nanu bhagavā ahaṃ aññadā evarūpe kāle ‘tumhe mahābhikkhusaṅghaparivārā jambudīpatale cārikaṃ carathā’ti suṇomi, idāni panāhaṃ tumhākaṃ ananurūpaṃ ayuttaṃ pavattiṃ suṇomī’’ti evamādīni ca vatvā saṭṭhimattāhi gāthāhi bhagavato guṇaṃ anussaritvā cintesi – ‘‘mama parideviteneva na sijjhati, dasabalassa dhātuyo āharāpessāmī’’ti evaṃ assosi. Sutvā ca imissā visaññibhāvādipavattiyā avasāne dūtaṃ pāhesi. Taṃ sandhāya atha kho rājātiādi vuttaṃ.
这里,“派遣使者”的意思是:既派了使者,也送了书信。派出去之后,他又这样说:“如果他们肯给,那当然好;如果不肯给,我就用手段夺过来。”于是他集结了象兵、马兵、车兵、步兵四支军队,自己也亲自率军出发了。就像阿阇世王一样,离车人等其他国王也都先派了使者,随后亲自率领四支军队出发。其中,波婆人住的地方离拘尸那罗比别的城都近,中间只隔三俱卢舍。世尊也是先进入波婆城,然后才到拘尸那罗。那为什么他们没有更早到呢?因为这些国王随从众多,光是组织庞大的随行队伍就耽误了,所以落在后面。巴利
Tattha dūtaṃ pāhesīti dūtañca paṇṇañca pesesi. Pesetvā ca pana – ‘‘sace dassanti, sundaraṃ. No ce dassanti, āharaṇupāyena āharissāmī’’ti caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā sayampi nikkhantoyeva. Yathā ca ajātasattu, evaṃ licchavīādayopi dūtaṃ pesetvā sayampi caturaṅginiyā senāya nikkhamiṃsuyeva. Tattha pāveyyakā sabbehi āsannatarā kusinārato tigāvutantare nagare vasanti, bhagavāpi pāvaṃ pavisitvāva kusināraṃ gato. Atha kasmā paṭhamataraṃ na āgatāti ce? Mahāparivārā panete rājāno mahāparivāraṃ karontāva pacchato jātā.
那些住在七座城里的人全都赶来,把拘尸那罗城团团围住,说:“要么分给我们舍利,要么就开战。”拘尸那罗人回答说:“这位世尊是在我们的村界内。”据说他们是这样说的:“我们并没有派使者去请导师,也没有亲自去迎请。导师是自己来的,先送来了教诫,然后把我们召来的。再说,你们在自己的村界里得到的宝物,难道会分给我们吗?在包括天神的世间里,没有什么宝物能比得上佛宝。我们得到了这样无上的宝物,绝不会让出去。难道只有你们喝过母乳吗?我们也喝过母乳。难道只有你们是男子汉吗?我们也同样是男子汉。”他们就这样彼此起了我慢,互相传递教诫和反驳,发出傲慢的吼声。不过,如果真的打起来,获胜的必定是拘尸那罗人。为什么呢?因为前来礼敬舍利的诸天神都站在他们这一边。但在巴利经典里,只说到:“世尊是在我们的村界内般涅槃的,我们不会给出世尊舍利的一份。”巴利
Te saṅghe gaṇe etadavocunti sabbepi te sattanagaravāsino āgantvā – ‘‘amhākaṃ dhātuyo vā dentu, yuddhaṃ vā’’ti kusinārānagaraṃ parivāretvā ṭhite – ‘‘etaṃ bhagavā amhākaṃ gāmakkhette’’ti paṭivacanaṃ avocuṃ. Te kira evamāhaṃsu – ‘‘na mayaṃ satthu sāsanaṃ pahiṇimha, nāpi gantvā ānayimha. Satthā pana sayameva āgantvā sāsanaṃ pesetvā amhe pakkosāpesi. Tumhepi kho pana yaṃ tumhākaṃ gāmakkhette ratanaṃ uppajjati, na taṃ amhākaṃ detha. Sadevake ca loke buddharatanasamaṃ ratanaṃ nāma natthi, evarūpaṃ uttamaratanaṃ labhitvā mayaṃ na dassāma. Na kho pana tumhehiyeva mātuthanato khīraṃ pītaṃ, amhehipi mātuthanato khīraṃ pītaṃ. Na tumheyeva purisā, amhepi purisā hotū’’ti aññamaññaṃ ahaṃkāraṃ katvā sāsanapaṭisāsanaṃ pesenti, aññamaññaṃ mānagajjitaṃ gajjanti. Yuddhe pana sati kosinārakānaṃyeva jayo abhavissa. Kasmā? Yasmā dhātupāsanatthaṃ āgatā devatā nesaṃ pakkhā ahesuṃ. Pāḷiyaṃ pana – ‘‘bhagavā amhākaṃ gāmakkhette parinibbuto, na mayaṃ dassāma bhagavato sarīrānaṃ bhāga’’nti ettakameva āgataṃ.
237 众人这样说时,多那婆罗门听到他们这场争吵,心想:“这些国王在世尊般涅槃的地方争吵,这实在不合适。这场争吵该停下了,我要把它平息。”于是他就走过去,对那群僧众和大众说了这样的话。他说了什么呢?他站在高处,说了一段名为“多那吼声”的话,篇幅有两个诵分那么长。其中,在第一个诵分里,众人连一句都听不懂。到第二个诵分结束时,大家纷纷说“这声音就像老师的声音!这声音就像老师的声音!”,全都安静了下来。据说,在赡部洲大地上,良家出身的人,没有几个不是他的弟子。那时,他知道众人听了自己的话后已经默然安静,便又开口说道:“请诸位听好。”接着说了这两首偈颂。巴利
237.Evaṃ vutte doṇo brāhmaṇoti doṇabrāhmaṇo imaṃ tesaṃ vivādaṃ sutvā – ‘‘ete rājāno bhagavato parinibbutaṭṭhāne vivādaṃ karonti, na kho panetaṃ patirūpaṃ, alaṃ iminā kalahena, vūpasamessāmi na’’nti so gantvā te saṅghe gaṇe etadavoca. Kimavoca? Unnatappadese ṭhatvā dvibhāṇavāraparimāṇaṃ doṇagajjitaṃ nāma avoca. Tattha paṭhamabhāṇavāre tāva ekapadampi te na jāniṃsu. Dutiyabhāṇavārapariyosāne – ‘‘ācariyassa viya bho saddo, ācariyassa viya bho saddo’’ti sabbe niravā ahesuṃ. Jambudīpatale kira kulaghare jātā yebhuyyena tassa na antevāsiko nāma natthi. Atha so te attano vacanaṃ sutvā nirave tuṇhībhūte viditvā puna etadavoca – ‘‘suṇantu bhonto’’ti etaṃ gāthādvayaṃ avoca.
在这里,“我们的佛陀”就是指我们的佛陀。“他过去是忍辱的宣说者”:意思是说,他在还没有达到佛地、还在圆满诸波罗蜜的时候,不论是在做忍辱苦行者的时期、做护法王子的时期、做六牙象王的时期、做富利达多龙王的时期、做瞻波耶龙王的时期、做商波罗龙王的时期、做大猿猴的时期,还是在其他许多本生故事里,他对别人都不生嗔怒,只是修忍辱,只是赞叹忍辱。更何况现在,他已经达到了在可意和不可意境界中都如如不动的境界,所以我们的佛陀在一切方面都是宣说忍辱的人,是这样一位佛陀。对这样一位最上的人,去争夺他的身体的一部分,确实是不好的。“身体的一部分”是指为了分割身体,也就是以分配舍利为理由。“去争夺”是指用武器争斗,这句话的意思是:那确实是不应该发生的。巴利
Tattha amhākaṃ buddhoti amhākaṃ buddho. Ahu khantivādoti buddhabhūmiṃ appatvāpi pāramiyo pūrento khantivāditāpasakāle dhammapālakumārakāle chaddantahatthikāle bhūridattanāgarājakāle campeyyanāgarājakāle saṅkhapālanāgarājakāle mahākapikāle aññesu ca bahūsu jātakesu paresu kopaṃ akatvā khantimeva akāsi. Khantimeva vaṇṇayi. Kimaṅgaṃ pana etarahi iṭṭhāniṭṭhesu tādilakkhaṇaṃ patto, sabbathāpi amhākaṃ buddho khantivādo ahosi, tassa evaṃvidhassa. Na hi sādhu yaṃ uttamapuggalassa, sarīrabhāge siyā sampahāroti na hi sādhuyanti na hi sādhu ayaṃ. Sarīrabhāgeti sarīravibhāganimittaṃ, dhātukoṭṭhāsahetūti attho. Siyā sampahāroti āvudhasampahāro sādhu na siyāti vuttaṃ hoti.
诸位尊者,你们全都和合一致吧,不要分裂。要同心和合:身体和言语都聚在一起、说同样的话,和合共住。要彼此欢喜:内心也要互相欢喜和乐。我们来把世尊的舍利分成八份。具足五眼的佛陀,不只是你们对他有信心,广大民众也都信仰他。在他们当中,没有哪一个人是不该得到一份舍利的。他这样讲了许多道理,说服了他们。巴利
Sabbeva bhonto sahitāti sabbeva bhonto sahitā hotha, mā bhijjatha. Samaggāti kāyena ca vācāya ca ekasannipātā ekavacanā samaggā hotha. Sammodamānāti cittenāpi aññamaññaṃ sammodamānā hotha. Karomaṭṭhabhāgeti bhagavato sarīrāni aṭṭha bhāge karoma . Cakkhumatoti pañcahi cakkhūhi cakkhumato buddhassa. Na kevalaṃ tumheyeva, bahujanopi pasanno, tesu ekopi laddhuṃ ayutto nāma natthīti bahuṃ kāraṇaṃ vatvā saññāpesi.
238 所谓“答应了那些僧团和集会之后”,也就是“答应了从各处各地聚集而来的那些僧团和集会之后”。把世尊的舍利平均分成八份、妥善分配妥当,这里的过程是这样的——据说,度那答应了他们之后,就让人打开了金桶。国王们走上前来,站在桶边,看见那些金色的舍利,悲叹道:“世尊啊,一切知者啊!以前我们亲眼见过您那具足三十二大人相、交织着六色佛光、闪耀着八十种随形好、无比庄严的金色身相,如今却只剩下这些金色的舍利了。世尊,这实在不该是您留下的样子啊!”巴利
238.Tesaṃ saṅghānaṃ gaṇānaṃ paṭissutvāti tesaṃ tesaṃ tato tato samāgatasaṅghānaṃ samāgatagaṇānaṃ paṭissuṇitvā. Bhagavatosarīrāni aṭṭhadhā samaṃ suvibhattaṃ vibhajitvāti ettha ayamanukkamo – doṇo kira tesaṃ paṭissuṇitvā suvaṇṇadoṇiṃ vivarāpesi. Rājāno āgantvā doṇiyaṃyeva ṭhitā suvaṇṇavaṇṇā dhātuyo disvā – ‘‘bhagavā sabbaññu pubbe mayaṃ tumhākaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ chabbaṇṇabuddharasmikhacitaṃ asītianubyañjanasamujjalitasobhaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ addasāma, idāni pana suvaṇṇavaṇṇāva dhātuyo avasiṭṭhā jātā, na yuttamidaṃ bhagavā tumhāka’’nti parideviṃsu.
婆罗门那时看出他们已松懈疏忽,就取下右边那颗牙,藏进头巾的夹层里,然后才把舍利平均分成八份,分得妥妥当当。所有舍利用寻常的量器来量,一共是十六那利,每座城市的居民各得两那利。婆罗门正在分舍利的时候,帝释天神——诸天神之主——正在观察:是谁为了断除包括诸天神在内的世间的疑惑、作为宣说四谛的因缘,把世尊的右牙取走了?他一看,发现是被婆罗门取走了,心想:婆罗门也没能力对这颗牙作相应的供养,不如我来取走。于是他从头巾夹层里把牙取出来,放进金匣,带到天界,安奉在顶髻宝珠塔中。巴利
Brāhmaṇopi tasmiṃ samaye tesaṃ pamattabhāvaṃ ñatvā dakkhiṇadāṭhaṃ gahetvā veṭhantare ṭhapesi, atha pacchā aṭṭhadhā samaṃ suvibhattaṃ vibhaji, sabbāpi dhātuyo pākatikanāḷiyā soḷasa nāḷiyo ahesuṃ, ekekanagaravāsino dve dve nāḷiyo labhiṃsu. Brāhmaṇassa pana dhātuyo vibhajantasseva sakko devānamindo – ‘‘kena nu kho sadevakassa lokassa kaṅkhacchedanatthāya catusaccakathāya paccayabhūtā bhagavato dakkhiṇadāṭhā gahitā’’ti olokento ‘‘brāhmaṇena gahitā’’ti disvā – ‘‘brāhmaṇopi dāṭhāya anucchavikaṃ sakkāraṃ kātuṃ na sakkhissati, gaṇhāmi na’’nti veṭhantarato gahetvā suvaṇṇacaṅkoṭake ṭhapetvā devalokaṃ netvā cūḷāmaṇicetiye patiṭṭhapesi.
婆罗门分完舍利后,发现不见牙骨。因为牙骨是他偷拿的,他不敢问“谁拿了我的牙骨”。他预见到若说“也分我一份”,自己会被指责:“分明是你自己分的舍利,你怎么一开始就不知道自己也有份?”于是他又想:“这个金罐也如同舍利,既然如来舍利是用它来量的,我就为它建一座塔吧。”便说道:“尊敬的诸位,请把这个罐子给我吧。”巴利
Brāhmaṇopi dhātuyo vibhajitvā dāṭhaṃ apassanto corikāya gahitattā – ‘‘kena me dāṭhā gahitā’’ti pucchitumpi nāsakkhi. ‘‘Nanu tayāva dhātuyo bhājitā, kiṃ tvaṃ paṭhamaṃyeva attano dhātuyā atthibhāvaṃ na aññāsī’’ti attani dosāropanaṃ sampassanto – ‘‘mayhampi koṭṭhāsaṃ dethā’’ti vattumpi nāsakkhi. Tato – ‘‘ayampi suvaṇṇatumbo dhātugatikova, yena tathāgatassa dhātuyo mitā, imassāhaṃ thūpaṃ karissāmī’’ti cintetvā imaṃ me bhonto tumbaṃ dadantūti āha.
毕波利瓦那的莫利耶族人也都像阿阇世王等人那样,先派出使者,然后整装待发,随即出发了。巴利
Pippalivaniyāmoriyāpi ajātasattuādayo viya dūtaṃ pesetvā yuddhasajjāva nikkhamiṃsu.
舍利塔供养的注释巴利
Dhātuthūpapūjāvaṇṇanā
239 在王舍城,他为世尊的舍利建塔并举行了盛大的供养。那是怎么做的呢?从拘尸那罗到王舍城有二十五由旬。他命人在这一段路上修了一条宽八乌沙巴的平坦大道,然后像末罗王们在摩角束堂和集会堂之间举行供养那样,在这二十五由旬的路上也一路举行供养。为了让世人不起厌烦之心,他到处搭起帐篷,把放在金棺里的舍利用矛做的栅栏围起来,并召集了自己统治范围内方圆五百由旬的人。众人捧着舍利,从拘尸那罗出发,一路玩着“善戏”前行,凡是见到金色花朵的地方,就把舍利安放在矛栏中间作供养。等那些花用完了就继续走,当车队的前部到达后部原先所在的位置时,他们又连续七天玩“善戏”。就这样捧着舍利一路走来,前后经过了七年七个月零七天。巴利
239.Rājagahe bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca akāsīti kathaṃ akāsi? Kusinārato yāva rājagahaṃ pañcavīsati yojanāni, etthantare aṭṭhausabhavitthataṃ samatalaṃ maggaṃ kāretvā yādisaṃ mallarājāno makuṭabandhanassa ca santhāgārassa ca antare pūjaṃ kāresuṃ. Tādisaṃ pañcavīsatiyojanepi magge pūjaṃ kāretvā lokassa anukkaṇṭhanatthaṃ sabbattha antarāpaṇe pasāretvā suvaṇṇadoṇiyaṃ pakkhittadhātuyo sattipañjarena parikkhipāpetvā attano vijite pañcayojanasataparimaṇḍale manusse sannipātāpesi. Te dhātuyo gahetvā kusinārato sādhukīḷitaṃ kīḷantā nikkhamitvā yattha yattha suvaṇṇavaṇṇāni pupphāni passanti, tattha tattha dhātuyo sattiantare ṭhapetvā pūjaṃ akaṃsu. Tesaṃ pupphānaṃ khīṇakāle gacchanti, rathassa dhuraṭṭhānaṃ pacchimaṭṭhāne sampatte satta divase sādhukīḷitaṃ kīḷanti. Evaṃ dhātuyo gahetvā āgacchantānaṃ satta vassāni satta māsāni satta divasāni vītivattāni.
那些持邪见的人抱怨说:“自从沙门乔达摩般涅槃以后,我们就被强行拉去参加这种礼敬庆典,受尽折腾,我们的活儿全给毁了。”他们这样怨声载道,心生怨恨,结果大约有八万六千人投生到了恶趣。诸漏尽者观察之后,看见“大批人因为心生怨恨而投生恶趣”,就商量说:“我们得让帝释天王想办法把舍利取回来。”于是他们来到帝释天王那里,把这件事告诉他,说:“大王,请想个办法把舍利取回来。”帝释天王说:“尊者,在凡夫当中,没有谁像阿阇世那样虔诚,他不会听我的话。不过,我可以示现像魔罗恐吓那样的恐怖景象,发出巨大的声响,制造夜叉抓人、摔人、让人生病之类的事。然后你们就对国王说:‘大王,非人发怒了,请赶快让人把舍利取回来!’这样他就会让人去取了。”于是帝释天王就把这一切都做了。巴利
Micchādiṭṭhikā – ‘‘samaṇassa gotamassa parinibbutakālato paṭṭhāya balakkārena sādhukīḷitāya upaddutamha sabbe no kammantā naṭṭhā’’ti ujjhāyantā manaṃ padosetvā chaḷāsītisahassamattā apāye nibbattā. Khīṇāsavā āvajjitvā ‘‘mahājano manaṃ padosetvā apāye nibbattī’’ti disvā – ‘‘sakkaṃ devarājānaṃ dhātuāharaṇūpāyaṃ kāressāmā’’ti tassa santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocetvā – ‘‘dhātuāharaṇūpāyaṃ karohi mahārājā’’ti āhaṃsu. Sakko āha – ‘‘bhante, puthujjano nāma ajātasattunā samo saddho natthi, na so mama vacanaṃ karissati, apica kho māravibhiṃsakasadisaṃ vibhiṃsakaṃ dassessāmi, mahāsaddaṃ sāvessāmi, yakkhagāhakakhipitakaarocake karissāmi, tumhe ‘amanussā mahārāja kupitā dhātuyo āharāpethā’ti vadeyyātha, evaṃ so āharāpessatī’’ti. Atha kho sakko taṃ sabbaṃ akāsi.
长老们也去见国王,说道:“大王,非人发怒了,请让人把舍利取回来。”国王说:“尊者,我的心还没满足,即便如此,就让他们取来吧。”到了第七天,人们把舍利取来了。取回舍利后,国王拿着舍利,在王舍城建了塔,并举行了盛大的法会。其他人也各自随自己的能力取来舍利,在各自的地方建塔,并举行了盛大的法会。巴利
Therāpi rājānaṃ upasaṅkamitvā – ‘‘mahārāja, amanussā kupitā, dhātuyo āharāpehī’’ti bhaṇiṃsu. Rājā – ‘‘na tāva, bhante, mayhaṃ cittaṃ tussati, evaṃ santepi āharantū’’ti āha. Sattamadivase dhātuyo āhariṃsu. Evaṃ āhatā dhātuyo gahetvā rājagahe thūpañca mahañca akāsi. Itarepi attano attano balānurūpena āharitvā sakasakaṭṭhānesu thūpañca mahañca akaṃsu.
240 这件事过去确实是这样发生的——后来结集经典的诸位长老这样说:在赡部洲,舍利的分配和十座塔的建造,过去确实曾经这样发生过。然而,当塔庙这样建好之后,大迦叶尊者看到舍利会有危险,就去见阿阇世王,说:“大王,应该造一个收藏舍利的地方。”国王说:“好的,尊者,收藏舍利的事先由我来做,可是其余的舍利我要怎么取来呢?”大迦叶尊者说:“不,大王,取舍利不是你的责任,是我们的责任。”国王说:“好的,尊者,你们去把舍利取来,我来做收藏舍利的事。”尊者只给那些王族留下够他们自己供养的一点点,其余舍利全都取了来。不过,在罗摩村的舍利由龙族守护着,那些舍利不会有危险。尊者想到:“将来它们会被安放在兰卡岛大寺的大塔里”,所以没有取走那些舍利,而是从其余七座城取来舍利。然后他站在王舍城东南方,立下决意:“在这个地方,凡是石头,都消失吧;泥土要变得非常清净;水不要涌出来。”巴利
240.Evametaṃ bhūtapubbanti evaṃ etaṃ dhātubhājanañceva dasathūpakaraṇañca jambudīpe bhūtapubbanti pacchā saṅgītikārakā āhaṃsu. Evaṃ patiṭṭhitesu pana thūpesu mahākassapatthero dhātūnaṃ antarāyaṃ disvā rājānaṃ ajātasattuṃ upasaṅkamitvā ‘‘mahārāja, ekaṃ dhātunidhānaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti āha. Sādhu, bhante, nidhānakammaṃ tāva mama hotu, sesadhātuyo pana kathaṃ āharāmīti? Na, mahārāja, dhātuāharaṇaṃ tuyhaṃ bhāro, amhākaṃ bhāroti. Sādhu, bhante, tumhe dhātuyo āharatha, ahaṃ dhātunidhānaṃ karissāmīti. Thero tesaṃ tesaṃ rājakulānaṃ paricaraṇamattameva ṭhapetvā sesadhātuyo āhari. Rāmagāme pana dhātuyo nāgā pariggaṇhiṃsu, tāsaṃ antarāyo natthi. ‘‘Anāgate laṅkādīpe mahāvihāre mahācetiyamhi nidahissantī’’ti tā na āharitvā sesehi sattahi nagarehi āharitvā rājagahassa pācīnadakkhiṇadisābhāge ṭhatvā – ‘‘imasmiṃ ṭhāne yo pāsāṇo atthi, so antaradhāyatu, paṃsu suvisuddhā hotu, udakaṃ mā uṭṭhahatū’’ti adhiṭṭhāsi.
国王让人把那块地方挖开,用挖出来的泥土烧成砖,为八十位大弟子建了塔庙。即使有人问“国王在这里建什么”,他们也只是回答“是大弟子的塔庙”,没有人知道那是安放舍利的地方。当那个地方挖到八十肘深时,他让人在底下铺了一层铜板,然后按照塔园舍利殿的尺寸,用赤铜造了一座殿堂,又让人做了八组栴檀木等材质的容器和塔。接着,他把世尊的舍利放进栴檀木容器里,再把这个栴檀木容器放进另一个栴檀木容器,再放进另一个,就这样一共套了八层栴檀木容器。然后用同样的方法,把这八层栴檀木容器放进八层栴檀木塔里,把八层栴檀木塔放进八层红栴檀木容器里,把八层红栴檀木容器放进八层红栴檀木塔里,接着依次是:八层象牙容器、八层象牙塔;八层众宝容器、八层众宝塔;八层金容器、八层金塔;八层银容器、八层银塔;八层摩尼宝容器、八层摩尼宝塔;八层赤珠容器、八层赤珠塔;八层猫眼石容器、八层猫眼石塔;八层水晶容器、八层水晶塔,就这样一层套一层地放了进去。巴利
Rājā taṃ ṭhānaṃ khaṇāpetvā tato uddhatapaṃsunā iṭṭhakā kāretvā asītimahāsāvakānaṃ cetiyāni kāreti. ‘‘Idha rājā kiṃ kāretī’’ti pucchantānampi ‘‘mahāsāvakānaṃ cetiyānī’’ti vadanti, na koci dhātunidhānabhāvaṃ jānāti. Asītihatthagambhīre pana tasmiṃ padese jāte heṭṭhā lohasanthāraṃ santharāpetvā tattha thūpārāme cetiyagharappamāṇaṃ tambalohamayaṃ gehaṃ kārāpetvā aṭṭha aṭṭha haricandanādimaye karaṇḍe ca thūpe ca kārāpesi. Atha bhagavato dhātuyo haricandanakaraṇḍe pakkhipitvā taṃ haricandanakaraṇḍakampi aññasmiṃ haricandanakaraṇḍake, tampi aññasminti evaṃ aṭṭha haricandanakaraṇḍe ekato katvā eteneva upāyena te aṭṭha karaṇḍe aṭṭhasu haricandanathūpesu, aṭṭha haricandanathūpe aṭṭhasu lohitacandanakaraṇḍesu, aṭṭha lohitacandanakaraṇḍe aṭṭhasu lohitacandanathūpesu, aṭṭha lohitacandanathūpe aṭṭhasu dantakaraṇḍesu , aṭṭha dantakaraṇḍe aṭṭhasu dantathūpesu, aṭṭha dantathūpe aṭṭhasu sabbaratanakaraṇḍesu, aṭṭha sabbaratanakaraṇḍe aṭṭhasu sabbaratanathūpesu, aṭṭha sabbaratanathūpe aṭṭhasu suvaṇṇakaraṇḍesu, aṭṭha suvaṇṇakaraṇḍe, aṭṭhasu suvaṇṇathūpesu, aṭṭha suvaṇṇathūpe aṭṭhasu rajatakaraṇḍesu, aṭṭha rajatakaraṇḍe aṭṭhasu rajatathūpesu, aṭṭha rajatathūpe, aṭṭhasu maṇikaraṇḍesu, aṭṭha maṇikaraṇḍe aṭṭhasu maṇithūpesu, aṭṭha maṇithūpe aṭṭhasu lohitaṅkakaraṇḍesu, aṭṭha lohitaṅkakaraṇḍe aṭṭhasu lohitaṅkathūpesu, aṭṭha lohitaṅkathūpe aṭṭhasu masāragallakaraṇḍesu, aṭṭha masāragallakaraṇḍe aṭṭhasu masāragallathūpesu, aṭṭha masāragallathūpe aṭṭhasu phalikakaraṇḍesu, aṭṭha phalikakaraṇḍe aṭṭhasu phalikamayathūpesu pakkhipi.
所有这些建筑的最上面是一座水晶塔,大小跟塔园舍利殿一样。在它上面,他让人建了一座众宝所成的殿堂;再上面是一座黄金所成的殿堂,再上面是一座白银所成的殿堂,再上面是一座赤铜所成的殿堂。在那里,他撒下各种宝石做的沙,又散下成千上万的水生和陆生鲜花,还让人用黄金塑造了五百五十个本生故事、八十位大长老、净饭大王、摩耶夫人以及七位同日出生者的所有形象。他让人安放了五百五十个金银所成的满瓶,竖起了五百面金幢。又让人做了五百盏金灯和五百盏银灯,灌满香精油,并在灯里放上细布灯芯。巴利
Sabbesaṃ uparimaṃ phalikacetiyaṃ thūpārāmacetiyappamāṇaṃ ahosi, tassa upari sabbaratanamayaṃ gehaṃ kāresi, tassa upari suvaṇṇamayaṃ, tassa upari rajatamayaṃ, tassa upari tambalohamayaṃ gehaṃ. Tattha sabbaratanamayaṃ vālikaṃ okiritvā jalajathalajapupphānaṃ sahassāni vippakiritvā aḍḍhachaṭṭhāni jātakasatāni asītimahāthere suddhodanamahārājānaṃ mahāmāyādeviṃ satta sahajāteti sabbānetāni suvaṇṇamayāneva kāresi. Pañcapañcasate suvaṇṇarajatamaye puṇṇaghaṭe ṭhapāpesi, pañca suvaṇṇaddhajasate ussāpesi. Pañcasate suvaṇṇadīpe, pañcasate rajatadīpe kārāpetvā sugandhatelassa pūretvā tesu dukūlavaṭṭiyo ṭhapesi.
这时,大迦叶尊者下定决心:“愿花环不枯萎,愿香气不消散,愿灯不熄灭。”然后命人在金片上刻下文字:巴利
Athāyasmā mahākassapo – ‘‘mālā mā milāyantu, gandhā mā vinassantu, dīpā mā vijjhāyantū’’ti adhiṭṭhahitvā suvaṇṇapaṭṭe akkharāni chindāpesi –
未来会有一位叫喜见的王子,他举起伞盖登位,成为无忧法王。他会让这些舍利广泛流传。巴利
‘‘Anāgate piyadāso nāma kumāro chattaṃ ussāpetvā asoko dhammarājā bhavissati. So imā dhātuyo vitthārikā karissatī’’ti.
国王用各种装饰把塔供养了一遍,然后从最里面的门开始,一扇一扇地把门关上,走了出来。他关上红铜门,把钥匙和印章系在门闩绳上,又就地放了一大堆宝石,并让人刻下文字:“将来如果有穷困的国王,可以取走这颗宝石,用来供养舍利。”巴利
Rājā sabbapasādhanehi pūjetvā ādito paṭṭhāya dvāraṃ pidahanto nikkhami, so tambalohadvāraṃ pidahitvā āviñchanarajjuyaṃ kuñcikamuddikaṃ bandhitvā tattheva mahantaṃ maṇikkhandhaṃ ṭhapetvā – ‘‘anāgate daliddarājā imaṃ maṇiṃ gahetvā dhātūnaṃ sakkāraṃ karotū’’ti akkharaṃ chindāpesi.
帝释天王把毗首羯磨叫来,派他去说:孩子,阿阇世王已经安置好了舍利函,你去那里设好守护吧。毗首羯磨来了以后,装了一套猛兽合击的机关。他在舍利室里让一些木制人像手持水晶色的剑,又装了一个像风一样飞速旋转的机关,用一根楔子固定住。然后他在四周砌起像砖房一样的石墙,上面用一块石板盖住,填上土,把地面整平,在它上面建起了一座石塔。舍利函就这样安置完成了。大长老住世直到寿命尽时,也般涅槃了;国王也随业而去;那些人也都在那时去世了。巴利
Sakko devarājā vissakammaṃ āmantetvā – ‘‘tāta, ajātasattunā dhātunidhānaṃ kataṃ, ettha ārakkhaṃ paṭṭhapehī’’ti pahiṇi. So āgantvā vāḷasaṅghāṭayantaṃ yojesi, kaṭṭharūpakāni tasmiṃ dhātugabbhe phalikavaṇṇakhagge gāhetvā vātasadisena vegena anupariyāyantaṃ yantaṃ yojetvā ekāya eva āṇiyā bandhitvā samantato giñjakāvasathākārena silāparikkhepaṃ katvā upari ekāya pidahitvā paṃsuṃ pakkhipitvā bhūmiṃ samaṃ katvā tassa upari pāsāṇathūpaṃ patiṭṭhapesi. Evaṃ niṭṭhite dhātunidhāne yāvatāyukaṃ ṭhatvā theropi parinibbuto, rājāpi yathākammaṃ gato, tepi manussā kālaṅkatā.
后来,名叫喜见的王子举起伞盖,成为无忧法王。他取出那些舍利,在赡部洲广泛分布。他是怎么做的呢?他依靠尼拘律沙弥,在教法中获得了净信,建造了八万四千座寺院,然后问比丘僧团:“尊者,我建了八万四千座寺院,该从哪里得到舍利呢?”僧团说:“大王,我们听说有舍利函,但不知道在哪个地方。”国王派人拆开王舍城的塔庙,没找到舍利,就把它修复如初。然后他带领比丘、比丘尼、近事男、近事女这四众,前往毗舍离。在那里也没找到,又去迦毗罗卫。在那里也没找到,又去了罗摩村。在罗摩村,龙族不让拆塔,锄头一落到塔上就碎成片片。这样在那里也没得到,他又去了阿罗迦、毗提诃岛、波婆、拘尸那罗,到处都拆了塔庙,还是得不到舍利,只好一一修复如初。然后他回到王舍城,召集四众问道:“有谁曾经听说过‘某个地方有舍利函’吗?”巴利
Aparabhāge piyadāso nāma kumāro chattaṃ ussāpetvā asoko nāma dhammarājā hutvā tā dhātuyo gahetvā jambudīpe vitthārikā akāsi. Kathaṃ? So nigrodhasāmaṇeraṃ nissāya sāsane laddhappasādo caturāsīti vihārasahassāni kāretvā bhikkhusaṅghaṃ pucchi – ‘‘bhante, mayā caturāsīti vihārasahassāni kāritāni, dhātuyo kuto labhissāmī’’ti? Mahārāja, – ‘‘dhātunidhānaṃ nāma atthī’’ti suṇoma, na pana paññāyati – ‘‘asukasmiṃ ṭhāne’’ti. Rājā rājagahe cetiyaṃ bhindāpetvā dhātuṃ apassanto paṭipākatikaṃ kāretvā bhikkhubhikkhuniyo upāsakaupāsikāyoti catasso parisā gahetvā vesāliṃ gato. Tatrāpi alabhitvā kapilavatthuṃ. Tatrāpi alabhitvā rāmagāmaṃ gato. Rāmagāme nāgā cetiyaṃ bhindituṃ na adaṃsu, cetiye nipatitakudālo khaṇḍākhaṇḍaṃ hoti. Evaṃ tatrāpi alabhitvā allakappaṃ veṭhadīpaṃ pāvaṃ kusināranti sabbattha cetiyāni bhinditvā dhātuṃ alabhitvāva paṭipākatikāni katvā puna rājagahaṃ gantvā catasso parisā sannipātāpetvā – ‘‘atthi kenaci sutapubbaṃ ‘asukaṭṭhāne nāma dhātunidhāna’nti’’ pucchi.
这时,有一位一百二十岁的长老说:“我不知道‘某处有舍利函’这件事。不过,我的父亲是一位大长老。我七岁那年,他让我拿着花篮,对我说:‘来,沙弥,某处灌木丛中有一座石塔,我们去那里吧。’我们到了那里,供养之后,他说:‘沙弥,你应当记住这个地方。’我就只知道这么多,大王。”国王说:“就是这个地方!”于是让人移开树丛,清除石塔和泥土,看到了下面的石灰地面。接着又搬开石灰和砖块,一层层下到院落里,看见了七宝沙,还有那些手持刀剑、不停旋转的木制人像。他召来夜叉仆从,做了祭祀供养,却仍然看不到尽头和边际,于是向天神们致敬,说道:“我取出这些舍利后,会安置在八万四千座寺院中供养,请天神们不要阻碍我。”巴利
Tatreko vīsavassasatiko thero – ‘‘asukaṭṭhāne dhātunidhāna’’nti na jānāmi, mayhaṃ pana pitā mahāthero maṃ sattavassakāle mālācaṅkoṭakaṃ gāhāpetvā – ‘‘ehi sāmaṇera, asukagacchantare pāsāṇathūpo atthi, tattha gacchāmā’’ti gantvā pūjetvā – ‘‘imaṃ ṭhānaṃ upadhāretuṃ vaṭṭati sāmaṇerā’’ti āha. Ahaṃ ettakaṃ jānāmi mahārājāti āha. Rājā ‘‘etadeva ṭhāna’’nti vatvā gacche hāretvā pāsāṇathūpañca paṃsuñca apanetvā heṭṭhā sudhābhūmiṃ addasa. Tato sudhañca iṭṭhakāyo ca hāretvā anupubbena pariveṇaṃ oruyha sattaratanavālukaṃ asihatthāni ca kaṭṭharūpakāni samparivattakāni addasa. So yakkhadāsake pakkosāpetvā balikammaṃ kāretvāpi neva antaṃ na koṭiṃ passanto devatānaṃ namassamāno – ‘‘ahaṃ imā dhātuyo gahetvā caturāsītiyā vihārasahassesu nidahitvā sakkāraṃ karomi, mā me devatā antarāyaṃ karontū’’ti āha.
帝释天王正在巡游,看见这情形,就吩咐毗首羯磨:“孩子,无忧法王下到院落里了,说要取出舍利,你去把那些木制人像搬走。”毗首羯磨就变成五个发髻的村童模样,走到国王面前,手持弓箭站定,说:“大王,我来搬。”国王说:“搬吧,孩子。”他拿起箭,直接射向接合处,所有木像全都散开了。国王随即抓住系在门闩绳上的钥匙和印章,看见了那堆宝石。他读到上面刻的字:“未来会有一个贫穷的国王拿到这颗宝石,供养舍利。”他又看到那些字,生气起来:“把我这样的国王叫作贫穷的国王,这太不像话了。”他一次又一次地用力,终于让人打开门,走进了内室。巴利
Sakko devarājā cārikaṃ caranto taṃ disvā vissakammaṃ āmantesi – ‘‘tāta, asoko dhammarājā ‘dhātuyo nīharissāmī’ti pariveṇaṃ otiṇṇo, gantvā kaṭṭharūpakāni hārehī’’ti. So pañcacūḷagāmadārakavesena gantvā rañño purato dhanuhattho ṭhatvā – ‘‘harāmi mahārājā’’ti āha. ‘‘Hara, tātā’’ti saraṃ gahetvā sandhimhiyeva vijjhi, sabbaṃ vippakiriyittha. Atha rājā āviñchane bandhaṃ kuñcikamuddikaṃ gaṇhi, maṇikkhandhaṃ passi. ‘‘Anāgate daliddarājā imaṃ maṇiṃ gahetvā dhātūnaṃ sakkāraṃ karotū’’ti puna akkharāni disvā kujjhitvā – ‘‘mādisaṃ nāma rājānaṃ daliddarājāti vattuṃ ayutta’’nti punappunaṃ ghaṭetvā dvāraṃ vivarāpetvā antogehaṃ paviṭṭho.
那些安放在两百一十八年以上的灯,依然那样燃烧着。青莲花仿佛刚刚才采来放上去,花垫仿佛刚刚才铺好,香料仿佛刚刚才研磨后摆在那里。国王拿起金箔,念道:“未来会有一位名叫喜见的王子,他将会举起伞盖,成为名叫阿育的法王,他会把这些舍利广泛分布。”念完之后,他说:“尊者,我被大迦叶长老见到了。”说完,他弯起左臂,用右手弹指。他只在那个地方留下需要就地供养的那一份舍利,把其余的舍利取走,按照先前封闭舍利室的方法把舍利室重新封好,一切都恢复原样,然后在上面建起石塔,把舍利安奉到八万四千座精舍中。接着他顶礼大长老们,问道:“尊者,我是佛陀教法的继承人吗?”大长老们说:“大王,你哪里是继承人?你是教法之外的人。”国王说:“尊者,我布施了九十六俱胝的财富,建了八万四千座精舍,如果我还不是继承人,那还有谁是呢?”大长老们说:“大王,你是资具的布施者。如果有人让自己的儿子和女儿出家,那才是教法中的继承人。”于是国王就让自己的儿子和女儿出家了。这时长老们对他说:“大王,现在你是教法中的继承人了。”巴利
Aṭṭhārasavassādhikānaṃ dvinnaṃ vassasatānaṃ upari āropitadīpā tatheva pajjalanti. Nīluppalapupphāni taṅkhaṇaṃ āharitvā āropitāni viya, pupphasanthāro taṅkhaṇaṃ santhato viya, gandhā taṃ muhuttaṃ pisitvā ṭhapitā viya rājā suvaṇṇapaṭṭaṃ gahetvā – ‘‘anāgate piyadāso nāma kumāro chattaṃ ussāpetvā asoko nāma dhammarājā bhavissati so imā dhātuyo vitthārikā karissatī’’ti vācetvā – ‘‘diṭṭho bho, ahaṃ ayyena mahākassapattherenā’’ti vatvā vāmahatthaṃ ābhujitvā dakkhiṇena hatthena apphoṭesi. So tasmiṃ ṭhāne paricaraṇadhātumattameva ṭhapetvā sesā dhātuyo gahetvā dhātugehaṃ pubbe pihitanayeneva pidahitvā sabbaṃ yathāpakatiyāva katvā upari pāsāṇacetiyaṃ patiṭṭhāpetvā caturāsītiyā vihārasahassesu dhātuyo patiṭṭhāpetvā mahāthere vanditvā pucchi – ‘‘dāyādomhi, bhante, buddhasāsane’’ti. Kissa dāyādo tvaṃ, mahārāja, bāhirako tvaṃ sāsanassāti. Bhante, channavutikoṭidhanaṃ vissajjetvā caturāsīti vihārasahassāni kāretvā ahaṃ na dāyādo, añño ko dāyādoti? Paccayadāyako nāma tvaṃ mahārāja, yo pana attano puttañca dhītarañca pabbājeti, ayaṃ sāsane dāyādo nāmāti. So puttañca dhītarañca pabbājesi. Atha naṃ therā āhaṃsu – ‘‘idāni, mahārāja, sāsane dāyādosī’’ti.
“往昔之事如此”这句话的意思是:在过去,赡部洲确实也曾有过这样的舍利安置。第三次结集的编集者们也把这一句收了进去。巴利
Evametaṃbhūtapubbanti evaṃ etaṃ atīte dhātunidhānampi jambudīpatale bhūtapubbanti. Tatiyasaṅgītikārāpi imaṃ padaṃ ṭhapayiṃsu.
至于“具眼者八斛之身”等偈颂,则是锡兰岛的长老们所说的。巴利
Aṭṭhadoṇaṃ cakkhumato sarīrantiādigāthāyo pana tambapaṇṇidīpe therehi vuttāti.
1 2 3 4