3. 《大般涅槃经》注释显示巴利原文
3. Mahāparinibbānasuttavaṇṇanā
131 131. “如是我闻”——此经即是《大般涅槃经》。于此,依序注释经文词句:“耆阇崛山”:意为秃鹫曾栖居其峰顶,或此山峰巅状如秃鹫,故名耆阇崛山;即在那耆阇崛山中。“想要攻打”:为行征服而欲出兵。“跋耆族”:指跋耆族的诸王。“具有如此大神力”:谓具备如此巨大的王权威势,以此显示其团结和合之状。“具有如此大威力”:谓具备如此巨大的威势力量,以此显示其在象术、箭术等方面训练有素;关于此点,有言:“这些离车族青年王子确实训练有素,确实精良训练,他们竟能于细小的钥匙孔中接连射箭,箭箭相衔,毫发无差”(《相应部》5.1115)。“我将铲除”:我将彻底消灭。“我将毁灭”:我将使其灭亡,令不复存。“衰败与灭亡”:此处,“非兴盛”即是衰败,指不再增长;“灭亡”则指好事与安乐被离散、摧毁,此为亲族衰败等情形的名称。“我将使其陷入”:我将使其落入那般境地。显示巴利原文
131.Evaṃme sutanti mahāparinibbānasuttaṃ. Tatrāyamanupubbapadavaṇṇanā – gijjhakūṭeti gijjhā tassa kūṭesu vasiṃsu, gijjhasadisaṃ vā tassa kūṭaṃ atthīti gijjhakūṭo, tasmiṃ gijjhakūṭe. Abhiyātukāmoti abhibhavanatthāya yātukāmo. Vajjīti vajjirājāno. Evaṃmahiddhiketi evaṃ mahatiyā rājiddhiyā samannāgate, etena nesaṃ samaggabhāvaṃ kathesi. Evaṃmahānubhāveti evaṃ mahantena ānubhāvena samannāgate, etena nesaṃ hatthisippādīsu katasikkhataṃ kathesi, yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘sikkhitā vatime licchavikumārakā, susikkhitā vatime licchavikumārakā, yatra hi nāma sukhumena tāḷacchiggalena asanaṃ atipātayissanti poṅkhānupoṅkhaṃ avirādhita’’nti (saṃ. ni. 5.1115). Ucchecchāmīti ucchindissāmi. Vināsessāmīti nāsessāmi, adassanaṃ pāpessāmi. Anayabyasananti ettha na ayoti anayo, avaḍḍhiyā etaṃ nāmaṃ. Hitañca sukhañca viyassati vikkhipatīti byasanaṃ, ñātipārijuññādīnaṃ etaṃ nāmaṃ. Āpādessāmīti pāpayissāmi.
据说,他行住坐卧之间,所谈皆是这场战争,并且命令军队:“你们做好出发准备!”为何如此?因为在恒河边有一港口村落,方圆半由旬属阿阇世王管辖,半由旬属离车族。这里是指管辖权行使的范围。而且在那地方,有贵重货物从山脚运出。离车族诸王听闻后,便团结一致,和睦协作,总是率先赶到,将货物尽数取走。阿阇世王随后才到,得知情况,忿怒而去。他们年年如此。于是,他生起极大瞋恨,当时便作了此事。显示巴利原文
Iti kira so ṭhānanisajjādīsu imaṃ yuddhakathameva katheti, gamanasajjā hothāti evaṃ balakāyaṃ āṇāpeti. Kasmā? Gaṅgāyaṃ kira ekaṃ paṭṭanagāmaṃ nissāya aḍḍhayojanaṃ ajātasattuno āṇā, aḍḍhayojanaṃ licchavīnaṃ. Ettha pana āṇāpavattiṭṭhānaṃ hotīti attho. Tatrāpi ca pabbatapādato mahagghabhaṇḍaṃ otarati. Taṃ sutvā – ‘‘ajja yāmi, sve yāmī’’ti ajātasattuno saṃvidahantasseva licchavirājāno samaggā sammodamānā puretaraṃ gantvā sabbaṃ gaṇhanti. Ajātasattu pacchā āgantvā taṃ pavattiṃ ñatvā kujjhitvā gacchati. Te punasaṃvaccharepi tatheva karonti. Atha so balavāghātajāto tadā evamakāsi.
于是他想:“与大众交战实为沉重,没有一击会是徒劳。然而,若与一位智者商议而后行,便无过失。智者之中,无能与导师相比者,而导师就住在不远处的寺院。好吧,我派人前去请问。若我此行有益,导师将会默然;若无益,他会说:‘国王亲往又有何用?’”他便派遣了瓦沙卡拉婆罗门。婆罗门前去,向世尊禀告了此事。因此,经文说:“那时,摩揭陀国王……乃至……我将使其陷入。”显示巴利原文
Tato cintesi – ‘‘gaṇena saddhiṃ yuddhaṃ nāma bhāriyaṃ, ekopi moghappahāro nāma natthi, ekena kho pana paṇḍitena saddhiṃ mantetvā karonto nipparādho hoti, paṇḍito ca satthārā sadiso natthi, satthā ca avidūre dhuravihāre vasati, handāhaṃ pesetvā pucchāmi . Sace me gatena koci attho bhavissati, satthā tuṇhī bhavissati, anatthe pana sati kiṃ rañño tattha gamanenāti vakkhatī’’ti. So vassakārabrāhmaṇaṃ pesesi. Brāhmaṇo gantvā bhagavato etamatthaṃ ārocesi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho rājā…pe… āpādessāmī’’ti.
国王不退法注释显示巴利原文
Rājaaparihāniyadhammavaṇṇanā
134 134.“为世尊扇扇”:长老站在侍者之位为世尊扇扇,然而世尊实无冷热。世尊听完婆罗门之言,与彼交谈后,欲与长老商议,故说:“阿难,你如何听闻?”等语。“经常集会”:一日三次集会,或时时集会,皆称经常集会。“勤于集会”:不因“昨日已集,前日已集,今日为何又集”而生厌倦,如此方称勤于集会。“只要”:指在那段时间内。“阿难,跋耆族唯有增长可期,而非衰败”:若不经常集会,则无法听闻来自诸方的消息,从而不知“某村界或某镇界混乱,某处有盗贼盘踞”;盗贼亦知“诸王放逸”,便劫掠村镇,毁坏国土。如此,诸王便衰败。若经常集会,则能听闻种种动态,随即派兵降伏敌人;盗贼也会想:“诸王不放逸,我等结党难以游荡。”便分崩逃散。如此,诸王便增长。故说:“阿难,跋耆族唯有增长可期,而非衰败。”这里的“可期”意为应当希求,即必当如此,应作如是观。显示巴利原文
134.Bhagavantaṃ bījayamānoti thero vattasīse ṭhatvā bhagavantaṃ bījati, bhagavato pana sītaṃ vā uṇhaṃ vā natthi. Bhagavā brāhmaṇassa vacanaṃ sutvā tena saddhiṃ amantetvā therena saddhiṃ mantetukāmo kinti te, ānanda, sutantiādimāha. Abhiṇhaṃ sannipātāti divasassa tikkhattuṃ sannipatantāpi antarantarā sannipatantāpi abhiṇhaṃ sannipātāva. Sannipātabahulāti hiyyopi sannipatimhā, purimadivasampi sannipatimhā, puna ajja kimatthaṃ sannipatitā homāti vosānaṃ anāpajjantā sannipātabahulā nāma honti. Yāvakīvañcāti yattakaṃ kālaṃ. Vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihānīti – abhiṇhaṃ asannipatantā hi disāvidisāsu āgataṃ sāsanaṃ na suṇanti, tato – ‘‘asukagāmasīmā vā nigamasīmā vā ākulā, asukaṭṭhāne corā vā pariyuṭṭhitā’’ti na jānanti, corāpi ‘‘pamattā rājāno’’ti ñatvā gāmanigamādīni paharantā janapadaṃ nāsenti. Evaṃ rājūnaṃ parihāni hoti. Abhiṇhaṃ sannipatantā pana taṃ taṃ pavattiṃ suṇanti, tato balaṃ pesetvā amittamaddanaṃ karonti, corāpi – ‘‘appamattā rājāno, na sakkā amhehi vaggabandhehi vicaritu’’nti bhijjitvā palāyanti. Evaṃ rājūnaṃ vuddhi hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā no parihānī’’ti. Tattha pāṭikaṅkhāti icchitabbā, avassaṃ bhavissatīti evaṃ daṭṭhabbāti attho.
关于「和合」等词的解释:当集会的鼓声敲响时,如果有人心里想着“我今天还有事要办,有吉祥事”,因而故意制造散乱,便不称为「和合集会」。反之,如果众人一听到鼓声,即使正在进食、正在妆饰、正在穿着衣服,或是吃到一半、妆饰到一半、衣服正穿到一半,也都立刻前来集会,这便称为「和合集会」。集会之后,如果大家一起商量、讨论,并把应办之事妥善办完,最终却各自离去,这也不称为「和合散会」。何以故?如果这样各自离席,先走的人会想:“我们所听见的都是些无关紧要的话,真正裁决的重语恐怕现在才刚要开始。”但如果大家是同时一同起身离去的,这便称为「和合散会」。还有一种情况:当听到“某处的村界或镇界出了乱子,有盗贼横行”的消息后,被问及“谁愿去灭除这股敌人?”时,如果众人纷纷抢着说“我先去!我先去!”并确实前往,这也称为「和合散会」。此外,如果其中某一位国王的事业遭遇了困难,其余国王都派出自己的儿子、兄弟去支援他的事业;或者有外来的国王到访,大家不说“去某人家住,去某人家住”,而是所有人统一接待他;显示巴利原文
Samaggātiādīsu sannipātabheriyā niggatāya – ‘‘ajja me kiccaṃ atthi, maṅgalaṃ atthī’’ti vikkhepaṃ karontā na samaggā sannipatanti nāma. Bherisaddaṃ pana sutvāva bhuñjantāpi alaṅkariyamānāpi vatthāni nivāsentāpi aḍḍhabhuttā vā aḍḍhālaṅkatā vā vatthaṃ nivāsayamānā vā sannipatantā samaggā sannipatanti nāma. Sannipatitā pana cintetvā mantetvā kattabbaṃ katvā ekatova avuṭṭhahantā na samaggā vuṭṭhahanti nāma. Evaṃ vuṭṭhitesu hi ye paṭhamaṃ gacchanti, tesaṃ evaṃ hoti – ‘‘amhehi bāhirakathāva sutā, idāni vinicchayakathā bhavissatī’’ti. Ekato vuṭṭhahantā pana samaggā vuṭṭhahanti nāma. Apica – ‘‘asukaṭṭhānesu gāmasīmā vā nigamasīmā vā ākulā, corā pariyuṭṭhitā’’ti sutvā – ‘‘ko gantvā imaṃ amittamaddanaṃ karissatī’’ti vutte – ‘‘ahaṃ paṭhamaṃ, ahaṃ paṭhama’’nti vatvā gacchantāpi samaggā vuṭṭhahanti nāma. Ekassa pana kammante osīdamāne sesā rājāno puttabhātaro pesetvā tassa kammantaṃ upatthambhayamānāpi, āgantukarājānaṃ – ‘‘asukassa gehaṃ gacchatu, asukassa gehaṃ gacchatū’’ti avatvā sabbe ekato saṅgaṇhantāpi, ekassa maṅgale vā roge vā aññasmiṃ vā pana tādise sukhadukkhe uppanne sabbe tattha sahāyabhāvaṃ gacchantāpi samaggā vajjikaraṇīyāni karonti nāma.
关于「未制立」等词的解释:如果有人强行征收从前没有的关税、贡税或罚款,这就叫「对未制立的加以制立」。反之,如果连自古以来相沿征收的税都不予收取,这就叫「断绝已制立的」。如果捉到了被称为盗贼的人,不经过仔细审察就对他施以割截、肢解等刑罚,这就叫「不恭敬地遵守并奉行古旧瓦吉法」。那些「对未制立的加以制立」的国王,其境内人民会被新增的关税等弄得苦不堪难。他们会想:“我们被压榨得太厉害了,谁还愿意在这些人的辖境内居住呢?”于是便跑到边境地带,或是自己做强盗,或是充当强盗的帮手,劫掠整个地方。那些「断绝已制立的」的国王,由于不收世代沿袭的关税等,国库便会空虚。如此一来,象兵、马兵、车兵、步兵以及内宫侍从等,都会因为得不到惯例上应有的供给而体衰力减,既不能作战,也无法从事服侍工作。至于那些「不恭敬地遵守并奉行古旧瓦吉法」的国王,其境内的百姓会愤怒地说:“他们竟把我的儿子、父亲、兄弟这些根本不是盗贼的人当作盗贼,砍断他们的肢体,弄残他们的身体!”于是满怀怨恨地跑到边境显示巴利原文
Apaññattantiādīsu pubbe akataṃ suṅkaṃ vā baliṃ vā daṇḍaṃ vā āharāpentā apaññattaṃ paññapenti nāma. Porāṇapaveṇiyā āgatameva pana anāharāpentā paññattaṃ samucchindanti nāma. Coroti gahetvā dassite avicinitvāva chejjabhejjaṃ anusāsentā porāṇaṃ vajjidhammaṃ samādāya na vattanti nāma. Tesaṃ apaññattaṃ paññapentānaṃ abhinavasuṅkādīhi pīḷitā manussā – ‘‘atiupaddutamha, ko imesaṃ vijite vasissatī’’ti paccantaṃ pavisitvā corā vā corasahāyā vā hutvā janapadaṃ paharanti. Paññattaṃ samucchindantānaṃ paveṇīāgatāni suṅkādīni agaṇhantānaṃ koso parihāyati. Tato hatthiassabalakāyaorodhādayo yathānibaddhaṃ vaṭṭaṃ alabhamānā thāmena balena parihāyanti. Te neva yuddhakkhamā honti, na pāricariyakkhamā. Porāṇaṃ vajjidhammaṃ samādāya avattantānaṃ vijite manussā – ‘‘amhākaṃ puttaṃ pitaraṃ bhātaraṃ acoraṃyeva coroti katvā chindiṃsu bhindiṃsū’’ti kujjhitvā paccantaṃ pavisitvā corā vā corasahāyā vā hutvā janapadaṃ paharanti, evaṃ rājūnaṃ parihāni hoti, paññattaṃ paññapentānaṃ pana ‘‘paveṇīāgatameva rājāno karontī’’ti manussā haṭṭhatuṭṭhā kasivāṇijjādike kammante sampādenti. Paññattaṃ asamucchindantānaṃ paveṇīāgatāni suṅkādīni gaṇhantānaṃ koso vaḍḍhati, tato hatthiassabalakāyaorodhādayo yathānibaddhaṃ vaṭṭaṃ labhamānā thāmabalasampannā yuddhakkhamā ceva pāricariyakkhamā ca honti.
「古旧瓦吉法」这一句中:据说,过去瓦吉族的国王们,对于被捉拿来并报告“这是盗贼”的人,并不会直接说“抓住这个盗贼”,而是将人交给审判大臣们。大臣们审议之后,如果那人不是盗贼,便释放他;如果是盗贼,他们自己也不说什么,便交给法律专家们。法律专家们审议之后,如果发现他不是盗贼,便释放他;如果是盗贼,便交给持律者们。持律者们审议之后,如果不是盗贼,便释放他;如果是盗贼,便交给八家亲族。八家亲族也这样处理之后,交给将军;将军交给副王;副王交给国王。国王审议之后,如果不是盗贼,便释放他。然而,如果确定是盗贼,就让人诵读传统律典。典册中记载有:“做了这种事的人,应受这种惩罚。”国王将他的行为与典册内容核对相符后,便施加与他罪过相应的惩罚。如此,对于那些遵循、持守这古旧瓦吉法的国王们,人民不会抱怨,他们会想:“国王们是依循古老传统办事,这不是他们的过错,纯粹是我们自己的过错。”因此,他们不放逸地从事各自的工作。这样,国王们便有增长。因此说:“阿难,瓦吉族只可期待增长,不会衰损。”显示巴利原文
Porāṇaṃ vajjidhammanti ettha pubbe kira vajjirājāno ‘‘ayaṃ coro’’ti ānetvā dassite ‘‘gaṇhatha naṃ cora’’nti avatvā vinicchayamahāmattānaṃ denti. Te vinicchinitvā sace acoro hoti, vissajjenti. Sace coro, attanā kiñci avatvā vohārikānaṃ denti. Tepi acoro ce, vissajjenti. Coro ce, suttadharānaṃ denti. Tepi vinicchinitvā acoro ce, vissajjenti. Coro ce, aṭṭhakulikānaṃ denti. Tepi tatheva katvā senāpatissa, senāpati uparājassa, uparājā rañño, rājā vinicchinitvā acoro ce, vissajjeti. Sace pana coro hoti, paveṇīpotthakaṃ vācāpeti. Tattha – ‘‘yena idaṃ nāma kataṃ, tassa ayaṃ nāma daṇḍo’’ti likhitaṃ. Rājā tassa kiriyaṃ tena samānetvā tadanucchavikaṃ daṇḍaṃ karoti. Iti etaṃ porāṇaṃ vajjidhammaṃ samādāya vattantānaṃ manussā na ujjhāyanti, ‘‘rājāno porāṇapaveṇiyā kammaṃ karonti, etesaṃ doso natthi, amhākaṃyeva doso’’ti appamattā kammante karonti. Evaṃ rājūnaṃ vuddhi hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihānī’’ti.
「恭敬」是指:他们行任何恭敬之事,都唯以美好殊胜的方式而做。「尊重」是指:在让人生起敬重心的前提下行事。「敬奉」是指:从心里喜爱敬慕。「供养」是指:表现出谦恭承事的礼节。「认为应听取其言」是指:一天当中,于两三个时辰前往侍奉,认为应当听取、信受那些长老的话。在此,那些不向年长国王做恭敬等事、也不去侍奉求取教诫的年少国王,就会与那些长老疏远,由于无人教诫而沉溺嬉戏,从而丧失王位。反之,那些依此行事的年少国王,年长的国王们则会将古老传统告诉他们:‘此事当做,此事不当做。’即使面临交战,也会教给他们策略:‘应当这样进攻,应当这样撤退。’这些年少国王由于受到他们教诫,依教导而行,便能够维持国王的传统。因此说:‘阿难,跋耆族唯有增长可期,而无衰损。’显示巴利原文
Sakkarontīti yaṃkiñci tesaṃ sakkāraṃ karontā sundarameva karonti. Garuṃ karontīti garubhāvaṃ paccupaṭṭhapetvāva karonti. Mānentīti manena piyāyanti. Pūjentīti nipaccakāraṃ dassenti. Sotabbaṃ maññantīti divasassa dve tayo vāre upaṭṭhānaṃ gantvā tesaṃ kathaṃ sotabbaṃ saddhātabbaṃ maññanti. Tattha ye evaṃ mahallakānaṃ rājūnaṃ sakkārādīni na karonti, ovādatthāya ca nesaṃ upaṭṭhānaṃ na gacchanti, te tehi vissaṭṭhā anovadiyamānā kīḷāpasutā rajjato parihāyanti. Ye pana tathā paṭipajjanti, tesaṃ mahallakarājāno – ‘‘idaṃ kātabbaṃ, idaṃ na kātabba’’nti porāṇaṃ paveṇiṃ ācikkhanti. Saṅgāmaṃ patvāpi – ‘‘evaṃ pavisitabbaṃ, evaṃ nikkhamitabba’’nti upāyaṃ dassenti. Te tehi ovadiyamānā yathāovādaṃ paṭipajjantā sakkonti rājappaveṇiṃ sandhāretuṃ. Tena vuttaṃ – ‘‘vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihānī’’ti.
「良家妇女」指良家门户里的妇女。「良家少女」指她们那些尚未破身的女儿。关于「拖拽与制服」,这里无论是「拖拽」还是「制服」,其实都是对那种强行压制行为的称呼。也有人读作“ukkassā”。在此,「拖拽」的意思是拖拉、硬拽过来;「制服」的意思是压倒、强行盖过,这就是该词的含义。因为对那些这样做的国王们,其国中百姓便愤怒地想:‘我们家里的妻子儿女,还有那些我们替她擦去口水鼻涕、辛苦拉扯大的女儿,这些国王竟用暴力把她们抢走,关在自己家里。’人们心生恼怒,便跑到边境地区,要么自己成了盗贼,要么与盗贼合伙,去劫掠城乡。而那些不这样做的国王,其国中百姓便无忧虑,各自忙于自己的生计,国王的财库反而愈发充实。因此,在这里当知兴衰损益的道理。显示巴利原文
Kulitthiyoti kulagharaṇiyo. Kulakumāriyoti anividdhā tāsaṃ dhītaro. Okkassa pasayhāti ettha ‘‘okkassā’’ti vā ‘‘pasayhā’’ti vā pasayhākārassevetaṃ nāmaṃ. ‘‘Ukkassā’’tipi paṭhanti. Tattha okkassāti avakassitvā ākaḍḍhitvā. Pasayhāti abhibhavitvā ajjhottharitvāti ayaṃ vacanattho. Evañhi karontānaṃ vijite manussā – ‘‘amhākaṃ gehe puttamātaropi, kheḷasiṅghāṇikādīni mukhena apanetvā saṃvaḍḍhitadhītaropi ime rājāno balakkārena gahetvā attano ghare vāsentī’’ti kupitā paccantaṃ pavisitvā corā vā corasahāyā vā hutvā janapadaṃ paharanti. Evaṃ akarontānaṃ pana vijite manussā appossukkā sakāni kammāni karontā rājakosaṃ vaḍḍhenti. Evamettha vuddhihāniyo veditabbā.
「跋耆人的跋耆塔庙」,是指跋耆诸王在跋耆国境内,因备受恭敬而被称作塔庙的那些夜叉住所。所谓的「内部的」,就是位于城内的那些;「外部的」,就是位于城外的那些。「先前所施与的」,指过去就一直布施的;「先前所作的」,指过去就一直进行的供养。「不会令其废退」,是指不让这些供养废退,而使其如常持续。对于荒废了如法供养的人,诸天便不会给予妥善的守护;诸天虽不能令未生的苦生起,却会让已生的咳嗽、头痛等小病加剧;到了遭遇战斗的时候,诸天也不会成为他们的盟友。而对于不荒废供养的人,诸天便会给予妥善的守护;虽不能令未生的乐凭空生起,却能消除已生的咳嗽、头痛等病痛;在战斗的紧要关头,诸天便会成为他们的盟友。如此,当知此中的兴衰损益。显示巴利原文
Vajjīnaṃ vajjicetiyānīti vajjirājūnaṃ vajjiraṭṭhe cittīkataṭṭhena cetiyānīti laddhanāmāni yakkhaṭṭhānāni. Abbhantarānīti antonagare ṭhitāni. Bāhirānīti bahinagare ṭhitāni . Dinnapubbanti pubbe dinnaṃ. Katapubbanti pubbe kataṃ. No parihāpessantīti aparihāpetvā yathāpavattameva karissanti dhammikaṃ baliṃ parihāpentānañhi devatā ārakkhaṃ susaṃvihitaṃ na karonti, anuppannaṃ dukkhaṃ janetuṃ asakkontāpi uppannaṃ kāsasīsarogādiṃ vaḍḍhenti, saṅgāme patte sahāyā na honti. Aparihāpentānaṃ pana ārakkhaṃ susaṃvihitaṃ karonti, anuppannaṃ sukhaṃ uppādetuṃ asakkontāpi uppannaṃ kāsasīsarogādiṃ hananti, saṅgāmasīse sahāyā hontīti evamettha vuddhihāniyo veditabbā.
「如法的守护、屏障、保护」当中,守护本身,既能像屏障般遮止不愿发生之事,故亦称为「屏障」;又能像守护者般令愿求之事不致毁失,故亦称为「保护」。在这当中,以军队环列而守护者,对出家人而言并非所谓如法的守护、屏障、保护。然如以下所行:不伐寺院林园的树木,不设车阵为陷坑,不捕取池中之鱼——如此方名如法的守护、屏障、保护。而通过「乃至未来者如何?」一语,是询问他们现前任运相续之心识,亦即他们心的状态如何。显示巴利原文
Dhammikā rakkhāvaraṇaguttīti ettha rakkhā eva yathā anicchitaṃ na gacchati, evaṃ āvaraṇato āvaraṇaṃ. Yathā icchitaṃ na vinassati, evaṃ gopāyanato gutti. Tattha balakāyena parivāretvā rakkhaṇaṃ pabbajitānaṃ dhammikā rakkhāvaraṇagutti nāma na hoti. Yathā pana vihārassa upavane rukkhe na chindanti, vājikā vajjhaṃ na karonti, pokkharaṇīsu macche na gaṇhanti, evaṃ karaṇaṃ dhammikā rakkhāvaraṇagutti nāma. Kinti anāgatā cāti iminā pana nesaṃ evaṃ paccupaṭṭhitacittasantānoti cittappavattiṃ pucchati.
在这里,那些不期待未来阿拉汉到来的人,即是「无信」且「不净信」者。见有出家人来到,他们不出迎,不前往拜见,不行亲睦接待,不请问法义,不听闻法,不作布施,不听取随喜,亦不安排住处。由此,他们恶名远播:「某王实为无信、不净信之人——出家人来,既不出迎……乃至……亦不供给住所。」出家人闻此,便不经过其城门;纵使经过,亦不入其城。如是,未来应来之阿拉汉遂不至。已来者若乏安住之方便,纵使于不知情中而来,亦会思惟:「我等原想住此而来,然那些国王如此行事,谁能得住?」于是出城离去。如此,未来者不来,已住者苦,彼处即成出家人难可安住之地。因此,诸天不守;天不守故,非人乃得其便。众多非人令未生之疾病生起,且持戒者应得之迎请、问法等福德亦不降于此地。若与此所说黑分相反之白分善行,则自然顺理显现。应当如此理解此义。显示巴利原文
Tattha ye anāgatānaṃ arahantānaṃ āgamanaṃ na icchanti, te assaddhā honti appasannā. Pabbajite ca sampatte paccuggamanaṃ na karonti, gantvā na passanti, paṭisanthāraṃ na karonti, pañhaṃ na pucchanti, dhammaṃ na suṇanti, dānaṃ na denti, anumodanaṃ na suṇanti, nivāsanaṭṭhānaṃ na saṃvidahanti. Atha nesaṃ avaṇṇo abbhuggacchati – ‘‘asuko nāma rājā assaddho appasanno, pabbajite sampatte paccuggamanaṃ na karoti…pe… nivāsanaṭṭhānaṃ na saṃvidahatī’’ti. Taṃ sutvā pabbajitā tassa nagaradvārena na gacchanti, gacchantāpi nagaraṃ na pavisanti. Evaṃ anāgatānaṃ arahantānaṃ anāgamanameva hoti. Āgatānampi phāsuvihāre asati yepi ajānitvā āgatā, te – ‘‘vasissāmāti tāva cintetvā āgatamhā, imesaṃ pana rājūnaṃ iminā nīhārena ko vasissatī’’ti nikkhamitvā gacchanti. Evaṃ anāgatesu anāgacchantesu, āgatesu dukkhaṃ viharantesu so deso pabbajitānaṃ anāvāso hoti. Tato devatārakkhā na hoti, devatārakkhāya asati amanussā okāsaṃ labhanti. Amanussā ussannā anuppannaṃ byādhiṃ uppādenti, sīlavantānaṃ dassanapañhāpucchanādivatthukassa puññassa anāgamo hoti. Vipariyāyena pana yathāvuttakaṇhapakkhaviparītassa sukkapakkhassa sambhavo hotīti evamettha vuddhihāniyo veditabbā.
135 “一时”(Ekamidaṃ)此句,是世尊为说明过去曾为跋耆人开示此跋耆七法而说。其中,“沙兰达达塔庙”(sārandade cetiye),是指在同名的寺院。据说在佛陀未出世时,那里是名为沙兰达达的夜叉所住之处,为一塔庙。后来人们于其处兴建世尊之寺院,因建造于沙兰达达塔庙处,故仍以“沙兰达达塔庙”之名传称。显示巴利原文
135.Ekamidāhanti idaṃ bhagavā pubbe vajjīnaṃ imassa vajjisattakassa desitabhāvappakāsanatthamāha . Tattha sārandade cetiyeti evaṃnāmake vihāre. Anuppanne kira buddhe tattha sārandadassa yakkhassa nivāsanaṭṭhānaṃ cetiyaṃ ahosi. Athettha bhagavato vihāraṃ kārāpesuṃ, so sārandade cetiye katattā sārandadacetiyantveva saṅkhyaṃ gato.
“不可征服”(Akaraṇīyā)意为不可为,即不可夺取。“所谓”(yadidaṃ)仅为虚词。“关于战斗”(yuddhassā)是表示方式的属格,意谓无法通过正面交战来夺取他们。“除非通过诱骗”(aññatra upalāpanāya),即除了诱骗的方法。诱骗(upalāpanā)是指:“别再争执了,我们现在和好吧。”然后送去象、马、车乘、金银等加以笼络,这样笼络之后,纯粹凭借信任就能将其拿下——这便是其义。“除非通过离间”(aññatra mithubhedāya),即除了离间他们的团结。此句点明,通过使他们互相分裂,也能将他们拿下。这是那位婆罗门听了世尊所说的话后得到的启发。显示巴利原文
Akaraṇīyāti akātabbā, aggahetabbāti attho. Yadidanti nipātamattaṃ. Yuddhassāti karaṇatthe sāmivacanaṃ, abhimukhayuddhena gahetuṃ na sakkāti attho. Aññatra upalāpanāyāti ṭhapetvā upalāpanaṃ. Upalāpanā nāma – ‘‘alaṃ vivādena, idāni samaggā homā’’ti hatthiassarathahiraññasuvaṇṇādīni pesetvā saṅgahakaraṇaṃ. Evañhi saṅgahaṃ katvā kevalaṃ vissāsena sakkā gaṇhitunti attho. Aññatra mithubhedāyāti ṭhapetvā mithubhedaṃ. Iminā aññamaññabhedaṃ katvāpi sakkā ete gahetunti dasseti. Idaṃ brāhmaṇo bhagavato kathāya nayaṃ labhitvā āha.
世尊难道不知道那位婆罗门会从这番话中得到启发吗?他知道。既然知道,为何还要说?出于慈悯(anukampā)。据说世尊当时这样想:“即使我不说,他几日之内也会去把所有人拿下;而我说了之后,他在分裂团结者的情况下,需用三年才能拿下他们。能多活这么一段时间,本身就更好。因为在这段时间里活着,他们还能造作将来成为自己依怙的功德。”显示巴利原文
Kiṃ pana bhagavā brāhmaṇassa imāya kathāya nayalābhaṃ na jānātīti? Āma, jānāti. Jānanto kasmā kathesīti? Anukampāya. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘mayā akathitepi katipāhena gantvā sabbe gaṇhissati, kathite pana samagge bhindanto tīhi saṃvaccharehi gaṇhissati, ettakampi jīvitameva varaṃ, ettakañhi jīvantā attano patiṭṭhānabhūtaṃ puññaṃ karissantī’’ti.
“欢喜”(Abhinanditvā)即心中感到欢喜。“随喜”(anumoditvā)即口中说:“乔达摩尊者说得真是好啊!”这样以言语随喜后。“离开”(pakkāmi)即前往国王那里。于是国王问他:“老师,世尊说了什么?”他回答:“尊者,正如沙门乔达摩所说,无人能以任何方式夺取跋耆,但通过诱骗或离间则有可能。”国王又问:“如果采用诱骗,我们的象、马等会遭受损失,我就用离间来拿下他们。我该怎么做?”他答:“那么,大王,你们先在朝堂上挑起关于跋耆的话题。然后我就说:‘大王,您要他们做什么?让这些国王靠自己的耕种、经商等过活就好了。’说完我便离开。然后你们就说:‘咦,这位婆罗门怎么回事?为什么阻止讨论跋耆的话题?’白天我会给他们送礼,等他们收下后,你们也将过错推到我身上,但不必绑我、打我,只需将我剃成光头赶出城即可。那时我就会说:‘那座城的城墙与城壕是我主持修建的,薄弱之处和浅水之处我都知道,用不了多久,我就能把它拿下来。’你们听了,就说:‘那你就去吧!’”那位国王便照他说的全做了。显示巴利原文
Abhinanditvāti cittena abhinanditvā. Anumoditvāti ‘‘yāva subhāsitañcidaṃ bhotā gotamenā’’ti vācāya anumoditvā. Pakkāmīti rañño santikaṃ gato. Tato naṃ rājā – ‘‘kiṃ ācariya, bhagavā avacā’’ti pucchi. So – ‘‘yathā bho samaṇassa gotamassa vacanaṃ na sakkā vajjī kenaci gahetuṃ, api ca upalāpanāya vā mithubhedena vā sakkā’’ti āha. Tato naṃ rājā – ‘‘upalāpanāya amhākaṃ hatthiassādayo nassissanti, bhedeneva te gahessāmi, kiṃ karomā’’ti pucchi. Tena hi, mahārāja, tumhe vajjiṃ ārabbha parisati kathaṃ samuṭṭhāpetha. Tato ahaṃ – ‘‘kiṃ te mahārāja tehi, attano santakehi kasivāṇijjādīni katvā jīvantu ete rājāno’’ti vatvā pakkamissāmi. Tato tumhe – ‘‘kinnu kho bho esa brāhmaṇo vajjiṃ ārabbha pavattaṃ kathaṃ paṭibāhatī’’ti vadeyyātha, divasabhāge cāhaṃ tesaṃ paṇṇākāraṃ pesessāmi, tampi gāhāpetvā tumhepi mama dosaṃ āropetvā bandhanatālanādīni akatvāva kevalaṃ khuramuṇḍaṃ maṃ katvā nagarā nīharāpetha. Athāhaṃ – ‘‘mayā te nagare pākāro parikhā ca kāritā, ahaṃ kira dubbalaṭṭhānañca uttānagambhīraṭṭhānañca jānāmi, na cirasseva dāni ujuṃ karissāmī’’ti vakkhāmi. Taṃ sutvā tumhe – ‘‘gacchatū’’ti vadeyyāthāti. Rājā sabbaṃ akāsi.
离车族人听说他出城后,便说:“那个婆罗门是个狡猾的家伙,别让他渡过恒河!”这时有人说:“听说他是因谈论了我们,才遭到如此对待。”于是众人说:“既然这样,喂,那就让他过来吧。”他到了之后,离车族人见到他便问:“你来做什么?”他把事情经过禀告了。离车族人听后说:“为这么点事就施以如此重罚,实在不妥。”接着又问:“你在那边担任什么职位?”他答:“我是审判官。”离车族人说:“那你还是担任这个职位吧。”从此他更加妥善地审理案件,王族子弟们也跟随他学习技艺。显示巴利原文
Licchavī tassa nikkhamanaṃ sutvā – ‘‘saṭho brāhmaṇo, mā tassa gaṅgaṃ uttarituṃ adatthā’’ti āhaṃsu. Tatra ekaccehi – ‘‘amhe ārabbha kathitattā kira so evaṃ kato’’ti vutte ‘‘tena hi, bhaṇe, etū’’ti bhaṇiṃsu. So gantvā licchavī disvā ‘‘kiṃ āgatatthā’’ti pucchito taṃ pavattiṃ ārocesi, licchavino – ‘‘appamattakena nāma evaṃ garuṃ daṇḍaṃ kātuṃ na yutta’’nti vatvā – ‘‘kiṃ te tatra ṭhānantara’’nti pucchiṃsu. ‘‘Vinicchayāmaccohamasmī’’ti. Tadeva te ṭhānantaraṃ hotūti. So suṭṭhutaraṃ vinicchayaṃ karoti, rājakumārā tassa santike sippaṃ uggaṇhanti.
他树立威信之后,有一天,将一个离车族人拉到一旁问道:“孩子们在耕地吗?”那人答:“是的,在耕地。”又问:“是将两头牛套在一起耕吗?”答:“是的,将两头牛套在一起耕。”说完便转身离开了。后来,另一个离车族人问那人:“老师对你说了什么?”那人如实相告,但询问者不信,心想:“他不会如实告诉我的。”于是便与那人决裂。次日,婆罗门又将另一个离车族人拉到一旁,问:“你用什么菜下饭?”问完就走开了。又有另一人来问,同样不信,彼此决裂。再过一日,婆罗门再拉一个离车族人到一旁,问:“听说你极为穷困?”那人问:“这是谁说的?”他答:“某某离车族人。”他又拉另一个人到一旁,问:“听说你是个胆小鬼?”那人问:“谁说的?”答:“某某离车族人。”就这样,他将他人未曾说过的话转告给对方,三年之内,使得那些王族彼此分裂,以致两人都不肯同走一条路。达成此目的后,他便命人敲响集合鼓。离车族人虽喊着:“领主们,集合!勇士们,集合!”实际却无人前来集合。显示巴利原文
So patiṭṭhitaguṇo hutvā ekadivasaṃ ekaṃ licchaviṃ gahetvā ekamantaṃ gantvā – dārakā kasantīti pucchi. Āma, kasanti. Dve goṇe yojetvāti? Āma, dve goṇe yojetvāti. Ettakaṃ vatvā nivatto. Tato taṃ añño – ‘‘kiṃ ācariyo āhā’’ti pucchitvā tena vuttaṃ asaddahanto ‘‘na me esa yathābhūtaṃ kathetī’’ti tena saddhiṃ bhijji. Brāhmaṇo aññasmiṃ divase ekaṃ licchaviṃ ekamantaṃ netvā – ‘‘kena byañjanena bhuttosī’’ti pucchitvā nivatto. Tampi añño pucchitvā asaddahanto tatheva bhijji. Brāhmaṇo aparampi divasaṃ ekaṃ licchaviṃ ekamantaṃ netvā – ‘‘atiduggatosi kirā’’ti pucchi. Ko evamāhāti pucchito asuko nāma licchavīti. Aparampi ekamantaṃ netvā – ‘‘tvaṃ kira bhīrukajātiko’’ti pucchi. Ko evamāhāti? Asuko nāma licchavīti. Evaṃ aññena akathitameva aññassa kathento tīhi saṃvaccharehi te rājāno aññamaññaṃ bhinditvā yathā dve ekamaggena na gacchanti, tathā katvā sannipātabheriṃ carāpesi. Licchavino – ‘‘issarā sannipatantu, sūrā sannipatantū’’ti vatvā na sannipatiṃsu.
婆罗门心想:“时机已到,请速来!”便遣使送信给国王。国王听闻消息,便下令击响战鼓,率军出发。毗舍离人听闻后,心想:“我们绝不让国王渡过恒河。”便也击鼓传令。国王听到对方击鼓的消息后,虽然说着“让英勇的国王们前去”等语,却没有一人前来集会。毗舍离人又击鼓宣告:“我们不会让他们入城,将紧闭城门坚守。”依旧无一人集会。于是国王便从依然敞开的城门进入,使所有人陷于不幸与毁灭之后,方才离去。显示巴利原文
Brāhmaṇo – ‘‘ayaṃ dāni kālo, sīghaṃ āgacchatū’’ti rañño sāsanaṃ pesesi. Rājā sutvāva balabheriṃ carāpetvā nikkhami. Vesālikā sutvā – ‘‘rañño gaṅgaṃ uttarituṃ na dassāmā’’ti bheriṃ carāpesuṃ. Tampi sutvā – ‘‘gacchantu sūrarājāno’’tiādīni vatvā na sannipatiṃsu. ‘‘Nagarappavesanaṃ na dassāma, dvārāni pidahitvā ṭhassāmā’’ti bheriṃ carāpesuṃ. Ekopi na sannipati. Yathāvivaṭeheva dvārehi pavisitvā sabbe anayabyasanaṃ pāpetvā gato.
比丘不退法的注释显示巴利原文
Bhikkhuaparihāniyadhammavaṇṇanā
136 “那时,世尊离开不久”等语句中,“集会”的意思是:派遣具神通者前往远处的寺院,又亲自到近处的寺院说:“诸位尊者,请集会,世尊希望你们集会。”从而将大众召集起来。“不退”是指能令不退转,即作为增长之因。“将说法”是指:如同要让一千个月亮、一千个太阳升起,又如同在四角屋里点亮一千盏油灯那样,将法阐说得明明白白,即将予以开示。显示巴利原文
136.Athakho bhagavā acirapakkantetiādimhi sannipātetvāti dūravihāresu iddhimante pesetvā santikavihāresu sayaṃ gantvā – ‘‘sannipatatha, āyasmanto; bhagavā vo sannipātaṃ icchatī’’ti sannipātetvā. Aparihāniyeti aparihānikare, vuddhihetubhūteti attho. Dhamme desessāmīti candasahassaṃ sūriyasahassaṃ uṭṭhapento viya catukuṭṭake gehe anto teladīpasahassaṃ ujjālento viya pākaṭe katvā kathayissāmīti.
在此,“经常集会”这一法与前面讲述跋耆族时所说的相似。由于不经常集会,便听不到从各处传来的教诫,因此也就不知道“某处寺院的界相已经混乱,布萨和自恣已经废弛,某处的比丘们在从事医生、信使等事务,他们多以种种暗示索取花鬘等物来谋生”等事。恶比丘们也会察觉“比丘僧团很放逸”,于是结党营私,令教法退没。反之,经常集会的比丘则能听到各方传来的消息,因此便派遣比丘僧团前去纠正界相,推动布萨和自恣等仪式的举行;在邪命盛行之处,便派遣奉持圣种的人前去讲述圣种;对恶比丘,则令持律者予以呵责。恶比丘们也会心想:“比丘僧团不放逸,我们无法再结党营私。”于是便离散逃走。应当这样理解此中的衰退与增长之理。显示巴利原文
Tattha abhiṇhaṃ sannipātāti idaṃ vajjisattake vuttasadisameva. Idhāpi ca abhiṇhaṃ asannipatitā disāsu āgatasāsanaṃ na suṇanti. Tato – ‘‘asukavihārasīmā ākulā, uposathapavāraṇā ṭhitā, asukasmiṃ ṭhāne bhikkhū vejjakammadūtakammādīni karonti, viññattibahulā pupphadānādīhi jīvikaṃ kappentī’’tiādīni na jānanti, pāpabhikkhūpi ‘‘pamatto bhikkhusaṅgho’’ti ñatvā rāsibhūtā sāsanaṃ osakkāpenti. Abhiṇhaṃ sannipatitā pana taṃ taṃ pavattiṃ suṇanti, tato bhikkhusaṅghaṃ pesetvā sīmaṃ ujuṃ karonti, uposathapavāraṇādayo pavattāpenti, micchājīvānaṃ ussannaṭṭhāne ariyavaṃsake pesetvā ariyavaṃsaṃ kathāpenti, pāpabhikkhūnaṃ vinayadharehi niggahaṃ kārāpenti, pāpabhikkhūpi ‘‘appamatto bhikkhusaṅgho, na sakkā amhehi vaggabandhena vicaritu’’nti bhijjitvā palāyanti. Evamettha hānivuddhiyo veditabbā.
关于“和合”等词:“和合集会”是指:为了照料塔庙,或为覆盖菩提树屋、布萨堂的屋顶,或为制定规约,或为作教授而想说“僧伽应当集会”,于是敲击鼓或钟;但如果有人说:“我有制衣之事要做”“我的钵需要烧补”“我有新建工程”,以此为借口而分散,不来集会,这不称为“和合集会”。如果放下所有这些事务,争先恐后地一同前来集会,才称为“和合集会”。集会之后,如果大家商议,把事情做完,却不一同起身离座,这不称为“和合起座”。因为如果零零散散地起座,那些先走的人会想:“我们刚才听到的只是些闲杂外缘的话,现在肯定要开始裁决之说了。”如果大家一同起座,才称为“和合起座”。再者,如果听说:“某处寺院界相混乱,布萨和自恣已被搁置,某处充斥着从事医生工作之类的恶比丘”,当问到“谁去呵责他们?”时,大家争着说:“我先去,我先去”,这样的前去也称为“和合起座”。显示巴利原文
Samaggātiādīsu cetiyapaṭijagganatthaṃ vā bodhigehauposathāgāracchādanatthaṃ vā katikavattaṃ vā ṭhapetukāmatāya ovādaṃ vā dātukāmatāya – ‘‘saṅgho sannipatatū’’ti bheriyā vā ghaṇṭiyā vā ākoṭitāya – ‘‘mayhaṃ cīvarakammaṃ atthi, mayhaṃ patto pacitabbo, mayhaṃ navakammaṃ atthī’’ti vikkhepaṃ karontā na samaggā sannipatanti nāma. Sabbaṃ pana taṃ kammaṃ ṭhapetvā – ‘‘ahaṃ purimataraṃ, ahaṃ purimatara’’nti ekappahāreneva sannipatantā samaggā sannipatanti nāma. Sannipatitā pana cintetvā mantetvā kattabbaṃ katvā ekato avuṭṭhahantā samaggā na vuṭṭhahanti nāma. Evaṃ vuṭṭhitesu hi ye paṭhamaṃ gacchanti, tesaṃ evaṃ hoti – ‘‘amhehi bāhirakathāva sutā, idāni vinicchayakathā bhavissatī’’ti. Ekappahāreneva vuṭṭhahantā pana samaggā vuṭṭhahanti nāma. Apica ‘‘asukaṭṭhāne vihārasīmā ākulā, uposathapavāraṇā ṭhitā, asukaṭṭhāne vejjakammādikārakā pāpabhikkhū ussannā’’ti sutvā – ‘‘ko gantvā tesaṃ niggahaṃ karissatī’’ti vutte – ‘‘ahaṃ paṭhamaṃ, ahaṃ paṭhama’’nti vatvā gacchantāpi samaggā vuṭṭhahanti nāma.
见到客比丘,并不说“你到这个房间去,你到那个房间去,这位是谁?”而是所有人皆履行义务。见到破旧的钵与衣,便依循乞食的义务为其寻求钵与衣;为病比丘寻求医药;即使只是一位无依无靠的病比丘,也不说“你到某房间去”,各自就在本房给予照顾。若遇到某部经籍令人滞碍难解,便集合有智慧的比丘,让他解开疑惑。诸如此类,都称为“和合僧伽作所应作”。显示巴利原文
Āgantukaṃ pana disvā – ‘‘imaṃ pariveṇaṃ yāhi, etaṃ pariveṇaṃ yāhi, ayaṃ ko’’ti avatvā sabbe vattaṃ karontāpi, jiṇṇapattacīvarakaṃ disvā tassa bhikkhācāravattena pattacīvaraṃ pariyesamānāpi, gilānassa gilānabhesajjaṃ pariyesamānāpi, gilānameva anāthaṃ – ‘‘asukapariveṇaṃ yāhi, asukapariveṇaṃ yāhī’’ti avatvā attano attano pariveṇe paṭijaggantāpi, eko oliyamānako gantho hoti, paññavantaṃ bhikkhuṃ saṅgaṇhitvā tena taṃ ganthaṃ ukkhipāpentāpi samaggā saṅghaṃ karaṇīyāni karonti nāma.
关于“未制立”等处:如果制定新的、不如法的公约或学处,即名为“制立未制立者”,就像古旧敷具那件事中的舍卫城比丘们那样。如果宣扬非法、非律的教说,即名为“废除已制立者”,就像世尊般涅槃百年时,毗舍离城的跋耆子比丘们那样。如果故意违犯那些微细学处,于已制立的学处不受持而行,即名为“不遵守已制之学处”,就像阿说示、富那婆薮比丘那样。反之,如果不制定新的公约或学处,依法依律而宣扬教说,不废除小小学处,即名为“不制立未制立者”“不废除已制立者”“于已制之学处受持而行”,就像具寿优波斯那那样,也像具寿耶舍·迦拘陀子那样。显示巴利原文
Apaññattantiādīsu navaṃ adhammikaṃ katikavattaṃ vā sikkhāpadaṃ vā bandhantā apaññattaṃ paññapenti nāma, purāṇasanthatavatthusmiṃ sāvatthiyaṃ bhikkhū viya. Uddhammaṃ ubbinayaṃ sāsanaṃ dīpentā paññattaṃ samucchindanti nāma, vassasataparinibbute bhagavati vesālikā vajjiputtakā viya. Khuddānukhuddakā pana āpattiyo sañcicca vītikkamantā yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya na vattanti nāma, assajipunabbasukā viya. Navaṃ pana katikavattaṃ vā sikkhāpadaṃ vā abandhantā, dhammavinayato sāsanaṃ dīpentā, khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni asamūhanantā apaññattaṃ na paññapenti, paññattaṃ na samucchindanti, yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattanti nāma, āyasmā upaseno viya, āyasmā yaso kākaṇḍakaputto viya ca.
“贤友们,请僧团听我说。我们有些学处已为在家人所知,在家人也知道:‘这对你们沙门释迦子是允许的,这对你们是不允许的。’如果我们废除那些微细的学处,就会有人说:‘沙门乔达摩为弟子们制定的学处,如同烟云般转瞬即逝。只要他们的导师还在世,他们就学修这些学处;如今导师已般涅槃,他们便不学了。’若僧团认为合宜,僧团就应不制未制者,不废已制者,受持已制之学处而遵行。”显示巴利原文
‘‘Suṇātu, me āvuso saṅgho, santamhākaṃ sikkhāpadāni gihigatāni, gihinopi jānanti, ‘idaṃ vo samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ kappati, idaṃ vo na kappatī’ti. Sace hi mayaṃ khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanissāma, bhavissanti vattāro – ‘dhūmakālikaṃ samaṇena gotamena sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ, yāvimesaṃ satthā aṭṭhāsi, tāvime sikkhāpadesu sikkhiṃsu. Yato imesaṃ satthā parinibbuto, na dānime sikkhāpadesu sikkhantī’ti. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho apaññattaṃ na paññapeyya, paññattaṃ na samucchindeyya, yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vatteyyā’’ti (cuḷava. 442) –
正如尊者大迦叶那样,确立此一法脉。所谓“唯有增长”,即唯于戒等功德增进,全无退减。显示巴利原文
Imaṃ tantiṃ ṭhapayanto āyasmā mahākassapo viya ca. Vuddhiyevāti sīlādīhi guṇehi vuḍḍhiyeva, no parihāni.
“长老”:指已达坚固、具足长老因德者。“知多夜者”:谓了知众多夜晚。“久出家者”:指出家已久之人。“僧团之父”:即住于僧团之父位者。因住于父位,故能导御僧团,作为前导,于三学中策励修行,是为“僧团导御者”。显示巴利原文
Therāti thirabhāvappattā therakārakehi guṇehi samannāgatā. Bahū rattiyo jānantīti rattaññū. Ciraṃ pabbajitānaṃ etesanti cirapabbajitā. Saṅghassa pituṭṭhāne ṭhitāti saṅghapitaro. Pituṭṭhāne ṭhitattā saṅghaṃ parinenti pubbaṅgamā hutvā tīsu sikkhāsu pavattentīti saṅghapariṇāyakā.
若人不行恭敬等事,不两三次前往承事以求教诫,则长老亦不授其教诫,不为说传统训示,不教授核心法门。如此,被长老所舍弃者,便从戒等法蕴、七圣财等功德退减。反之,若人对长老行恭敬等事,前往侍奉,长老则授以教诫:“应如此前行,应如此退回,应如此前视,应如此环视,应如此屈伸,应如此持大衣、钵与衣。”并为说传统训示,教授核心法门,以十三头陀支、十论事而教导。他们安住于教诫,于戒等功德增长,成就沙门果。是故当知此处退减与增长。显示巴利原文
Ye tesaṃ sakkārādīni na karonti, ovādatthāya dve tayo vāre upaṭṭhānaṃ na gacchanti, tepi tesaṃ ovādaṃ na denti, paveṇīkathaṃ na kathenti, sārabhūtaṃ dhammapariyāyaṃ na sikkhāpenti. Te tehi vissaṭṭhā sīlādīhi dhammakkhandhehi sattahi ca ariyadhanehīti evamādīhi guṇehi parihāyanti. Ye pana tesaṃ sakkārādīni karonti, upaṭṭhānaṃ gacchanti, tepi tesaṃ ovādaṃ denti. ‘‘Evaṃ te abhikkamitabbaṃ, evaṃ te paṭikkamitabbaṃ, evaṃ te ālokitabbaṃ, evaṃ te vilokitabbaṃ, evaṃ te samiñjitabbaṃ, evaṃ te pasāritabbaṃ, evaṃ te saṅghāṭipattacīvaraṃ dhāretabba’’nti paveṇīkathaṃ kathenti, sārabhūtaṃ dhammapariyāyaṃ sikkhāpenti, terasahi dhutaṅgehi dasahi kathāvatthūhi anusāsanti. Te tesaṃ ovāde ṭhatvā sīlādīhi guṇehi vaḍḍhamānā sāmaññatthaṃ anupāpuṇanti. Evamettha hānivuddhiyo veditabbā.
‘导致再有’:‘再有’即再次出生;此戒以再有的自性,故称‘导致再有’,意为导向再生。所谓‘不随行’:在此,若人为了四种资具的缘故,成为护持者的随从,从一村游走到另一村,则说他们随此渴爱而行;其他人则说为不随行。其中,退减与增长显而易见。显示巴利原文
Punabbhavadānaṃ punabbhavo, punabbhavo sīlamassāti ponobbhavikā, punabbhavadāyikāti attho, tasmā ponobbhavikāya. Na vasaṃ gacchantīti ettha ye catunnaṃ paccayānaṃ kāraṇā upaṭṭhākānaṃ padānupadikā hutvā gāmato gāmaṃ vicaranti, te tassā taṇhāya vasaṃ gacchanti nāma, itare na gacchanti nāma. Tattha hānivuddhiyo pākaṭāyeva.
‘于林野坐卧具中’:指距村庄至少五百弓远的森林区域。‘有期望’:即仍有渴爱、仍有依恋。因为在靠近村庄的坐卧具中,即便入于禅那,才刚刚出定就可能听到女人、男子、幼童等音声,由此所证得的殊胜也会退失。而在森林中,刚刚睡醒时听到的是狮子、老虎、孔雀等的音声,因而获得林居的喜悦,并随此所缘继续思惟,便能安立于最上果位。如此,对于在村庄边缘坐卧具中入禅的比丘,世尊反而特别称赞那些在森林中睡眠者。正是基于此用意,世尊才说:‘于林野坐卧具中,将有期望者。’显示巴利原文
Āraññakesūti pañcadhanusatikapacchimesu. Sāpekkhāti sataṇhā sālayā. Gāmantasenāsanesu hi jhānaṃ appetvāpi tato vuṭṭhitamattova itthipurisadārikādisaddaṃ suṇāti, yenassa adhigatavisesopi hāyatiyeva. Araññe pana niddāyitvā paṭibuddhamatto sīhabyagghamorādīnaṃ saddaṃ suṇāti, yena āraññakaṃ pītiṃ labhitvā tameva sammasanto aggaphale patiṭṭhāti. Iti bhagavā gāmantasenāsane jhānaṃ appetvā nisinnabhikkhuno araññe niddāyantameva pasaṃsati. Tasmā tameva atthavasaṃ paṭicca – ‘‘āraññakesu senāsanesu sāpekkhā bhavissantī’’ti āha.
‘将自己建立念’:即自己将念安立于自身之内。‘爱戒者’:指喜爱戒的人。在此,那些不希望同梵行者前来的常住比丘,是无信、不清净信的。他们对已经到来的比丘,不做迎接、接取衣钵、铺设座位、执扇等义务;于是他们的恶名便传扬开来:‘某寺所住的比丘无信、不清净信,对入寺的比丘不行义务与应对。’凡是听到此语的出家者,即使路过寺院门口也绝不进去。如此一来,尚未到来的,便不再来了。而即便是那些不知情而来的人,也因缺乏安乐的住处,心想:‘我们本是打算住下才来的,可是这些常住比丘这般态度,谁愿住在此处?’便离去。于是,这座寺院就成了其他比丘无法安居之处。接着,常住比丘自己也见不到持戒的人,既不得除疑、教导威仪或听闻甘甜佛法的机会,又未能纳受尚未曾闻之法,也不能对已经学过的法进行读诵。因此,他们唯有退减,没有进步。显示巴利原文
Paccattaññeva satiṃ upaṭṭhapessantīti attanāva attano abbhantare satiṃ upaṭṭhapessanti. Pesalāti piyasīlā. Idhāpi sabrahmacārīnaṃ āgamanaṃ anicchantā nevāsikā assaddhā honti appasannā . Sampattabhikkhūnaṃ paccuggamanapattacīvarappaṭiggahaṇaāsanapaññāpanatālavaṇṭaggahaṇādīni na karonti, atha nesaṃ avaṇṇo uggacchati – ‘‘asukavihāravāsino bhikkhū assaddhā appasannā vihāraṃ paviṭṭhānaṃ vattapaṭivattaṃ na karontī’’ti. Taṃ sutvā pabbajitā vihāradvārena gacchantāpi vihāraṃ na pavisanti. Evaṃ anāgatānaṃ anāgamanameva hoti. Āgatānaṃ pana phāsuvihāre asati yepi ajānitvā āgatā, te – ‘‘vasissāmāti tāva cintetvā āgatāmha, imesaṃ pana nevāsikānaṃ iminā nīhārena ko vasissatī’’ti nikkhamitvā gacchanti. Evaṃ so vihāro aññesaṃ bhikkhūnaṃ anāvāsova hoti. Tato nevāsikā sīlavantānaṃ dassanaṃ alabhantā kaṅkhāvinodanaṃ vā ācārasikkhāpakaṃ vā madhuradhammassavanaṃ vā na labhanti, tesaṃ neva aggahitadhammaggahaṇaṃ, na gahitasajjhāyakaraṇaṃ hoti. Iti nesaṃ hāniyeva hoti, na vuddhi.
然而,那些期待同梵行者到来的人,具有信心与净信。他们对来到的同梵行者做迎接等事,铺设坐卧具供养对方,随后带着他们一同入村乞食,为他们排除疑惑,自己也得以听闻甘甜的佛法。于是,他们的美名传扬开来:‘某某寺院的比丘如此具有信心与净信,具足义务,乐于摄受。’比丘们闻此名声,即便远道也会前来。常住比丘们尽各种义务接待这些客比丘,上前顶礼较年长的客比丘后坐下,于较新进的客比丘身边取座。坐下后问道:‘您是打算住在这座寺院,还是离开呢?’若对方说‘我要离开’,他们便说‘这里的坐卧具很合适,团食容易得到’等语,挽留不令离去。若来客中有持律的比丘,他们便随彼持律者读诵戒律;若有持经等法门的比丘,便随彼读诵相应的佛法。他们安住于诸位客比丘长老的教诫中,乃至连同无碍解,证得阿拉汉果。那些客比丘都说:‘我们本来只是想住一两天才来的,可这里如此容易相处,我们愿意住上十年、十二年。’如此,于此应知退步与增长的道理。显示巴利原文
Ye pana sabrahmacārīnaṃ āgamanaṃ icchanti, te saddhā honti pasannā, āgatānaṃ sabrahmacārīnaṃ paccuggamanādīni katvā senāsanaṃ paññapetvā denti, te gahetvā bhikkhācāraṃ pavisanti, kaṅkhaṃ vinodenti, madhuradhammassavanaṃ labhanti. Atha nesaṃ kittisaddo uggacchati – ‘‘asukavihārabhikkhū evaṃ saddhā pasannā vattasampannā saṅgāhakā’’ti. Taṃ sutvā bhikkhū dūratopi enti, tesaṃ nevāsikā vattaṃ karonti , samīpaṃ āgantvā vuḍḍhataraṃ āgantukaṃ vanditvā nisīdanti, navakatarassa santike āsanaṃ gahetvā nisīdanti. Nisīditvā – ‘‘imasmiṃ vihāre vasissatha gamissathā’’ti pucchanti. ‘Gamissāmī’ti vutte – ‘‘sappāyaṃ senāsanaṃ, sulabhā bhikkhā’’tiādīni vatvā gantuṃ na denti. Vinayadharo ce hoti, tassa santike vinayaṃ sajjhāyanti. Suttantādidharo ce, tassa santike taṃ taṃ dhammaṃ sajjhāyanti. Āgantukānaṃ therānaṃ ovāde ṭhatvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇanti. Āgantukā ‘‘ekaṃ dve divasāni vasissāmāti āgatāmha, imesaṃ pana sukhasaṃvāsatāya dasadvādasavassāni vasissāmā’’ti vattāro honti. Evamettha hānivuddhiyo veditabbā.
137 在第二组七法中,‘乐于业者’:以众劳作(业)为乐,故名乐于业者。对这些劳作生起欢喜,便称作‘乐于业’。‘乐于业、相应’的意思是专心投入、随逐不舍。这里所说的‘业’,是指应当去做的种种工作,例如:计量衣料、缝制袈裟、加托肩布、做针筒、做钵袋、做不缚物、做腰带、做风箱、做托钵底座、做脚垫、扎扫帚等。确实,有一类比丘终日只做这些事情。佛陀正是针对这类情况而作遮止的。然而,如果只是在制作这些物品时制作,在教授时接受教授,在读诵时读诵,在履行塔庙庭园义务时履行义务,在修习作意时修习作意,这样的人便不能称为‘乐于业者’。显示巴利原文
137. Dutiyasattake kammaṃ ārāmo etesanti kammārāmāti. Kamme ratāti kammaratā. Kammārāmatamanuyuttāti yuttā payuttā anuyuttā. Tattha kammanti itikātabbakammaṃ vuccati. Seyyathidaṃ – cīvaravicāraṇaṃ, cīvarakaraṇaṃ, upatthambhanaṃ, sūcigharaṃ, pattatthavikaṃ, asaṃbaddhakaṃ, kāyabandhanaṃ, dhamakaraṇaṃ, ādhārakaṃ, pādakathalikaṃ, sammajjanīādīnaṃ karaṇanti. Ekacco hi etāni karonto sakaladivasaṃ etāneva karoti. Taṃ sandhāyesa paṭikkhepo. Yo pana etesaṃ karaṇavelāyameva etāni karoti, uddesavelāyaṃ uddesaṃ gaṇhāti, sajjhāyavelāyaṃ sajjhāyati, cetiyaṅgaṇavattavelāyaṃ cetiyaṅgaṇavattaṃ karoti, manasikāravelāyaṃ manasikāraṃ karoti, na so kammārāmo nāma.
‘不乐于谈论者’:在此,若有人整日整夜只以谈论女人相貌、男人相貌等方式说闲杂话,对这类言语不知节制,此人即名为‘乐于谈论者’。然而,若有人日夜说法、解答问题,此人即是少言者,于言语有所节制。为什么呢?因为佛陀曾这样说:‘比丘们,你们集会时应当做两件事:法谈,或是圣默然。’显示巴利原文
Na bhassārāmāti ettha yo itthivaṇṇapurisavaṇṇādivasena ālāpasallāpaṃ karontoyeva divasañca rattiñca vītināmeti, evarūpe bhasse pariyantakārī na hoti, ayaṃ bhassārāmo nāma. Yo pana rattindivaṃ dhammaṃ katheti, pañhaṃ vissajjeti, ayaṃ appabhassova bhasse pariyantakārīyeva. Kasmā? ‘‘Sannipatitānaṃ vo, bhikkhave, dvayaṃ karaṇīyaṃ – dhammī vā kathā, ariyo vā tuṇhībhāvo’’ti (ma. ni. 1.273) vuttattā.
“不乐于睡眠者”:在此,若有人无论行、住、坐、卧,总被昏沉与睡眠所制伏而一味昏睡,此人即名为“乐于睡眠者”。然而,若只是由于业生色身之病,使心沉入有分,则此人不可名为“乐于睡眠者”。正因如此,世尊曾言:‘阿耆毗舍那,我记知于夏季最后月,午后乞食归来,将僧伽梨衣叠为四折,右胁而卧,正念正知,入于睡眠。’显示巴利原文
Na niddārāmāti ettha yo gacchantopi nisinnopi nipannopi thinamiddhābhibhūto niddāyatiyeva, ayaṃ niddārāmo nāma. Yassa pana karajakāyagelaññena cittaṃ bhavaṅge otarati , nāyaṃ niddārāmo. Tenevāha – ‘‘abhijānāmahaṃ aggivessana, gimhānaṃ pacchime māse pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapetvā dakkhiṇena passena sato sampajāno niddaṃ okkamitā’’ti (ma. ni. 1.387).
“不乐于众会者”:在此,若有人总是一人时便为二人伴,二人时便为三人伴,三人时便为四人伴,如此恒常与大众混杂共住,无法体会独处的滋味,此人即名为“乐于众会者”。然而,若有人能于行、住、坐、卧四威仪中体会独处的滋味,则应知此人不可名为“乐于众会者”。显示巴利原文
Na saṅgaṇikārāmāti ettha yo ekassa dutiyo dvinnaṃ tatiyo tiṇṇaṃ catutthoti evaṃ saṃsaṭṭhova viharati, ekako assādaṃ na labhati, ayaṃ saṅgaṇikārāmo. Yo pana catūsu iriyāpathesu ekako assādaṃ labhati, nāyaṃ saṅgaṇikārāmoti veditabbo.
“不恶欲者”:在此,那些怀有以无德冒充有德之欲求的破戒者,即名为“恶欲者”。显示巴利原文
Napāpicchāti ettha asantasambhāvanāya icchāya samannāgatā dussīlā pāpicchā nāma.
〔解释“恶友”等词〕“恶友”:因为他们有恶的朋友,故称“恶友”。“恶同伴”:因在行、住、坐、卧四种威仪中都一道活动,故有恶的同伴,称“恶同伴”。“恶随从”:由于内心一向倾向于恶、趣向于恶、朝向于恶,故称“恶随从”。显示巴利原文
Na pāpamittādīsu pāpā mittā etesanti pāpamittā. Catūsu iriyāpathesu saha ayanato pāpā sahāyā etesanti pāpasahāyā. Tanninnatappoṇatappabbhāratāya pāpesu sampavaṅkāti pāpasampavaṅkā.
“以微少”是指以低劣、微小的成就。“在中间”即尚未证得阿拉汉果,仍停留在这一阶段。“中止”则是生起“这样已经足够”之想,因而退堕、停歇的状态。这里的意思是:只要比丘们不因仅仅戒清净之成就、或仅仅修观之成就、或仅仅证得禅那之成就、或仅仅是入流者之状态、或仅仅是一来者之状态、或仅仅是不来者之状态,便生起中止之想,那么便可期待他们唯有增长,而无退堕。显示巴利原文
Oramattakenāti avaramattakena appamattakena. Antarāti arahattaṃ apatvāva etthantare. Vosānanti pariniṭṭhitabhāvaṃ – ‘‘alamettāvatā’’ti osakkanaṃ ṭhitakiccataṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘yāva sīlapārisuddhimattena vā vipassanāmattena vā jhānamattena vā sotāpannabhāvamattena vā sakadāgāmibhāvamattena vā anāgāmibhāvamattena vā vosānaṃ na āpajjissanti, tāva vuddhiyeva bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihānī’’ti.
138 在第三个七法中,“信”指具足信心之人。其中,信有四种:入来信、证得信、净信和安止信。其中,入来信属于一切智菩萨,证得信属于圣者们。当说到“佛、法、僧”时,内心生起的欢喜是净信;经过反复思量、确定之后而生起的信受则是安止信。此处所指的,正是这后两种信。因具足这样的信,故称“信解脱”,如同婆迦梨长老那样。他一定会履行塔庙庭院的义务或菩提树庭院的义务,也会圆满亲教师义务、老师义务等一切义务。“有惭”是指心与惭相应,惭的特征是厌恶恶行。“有愧”是指具足愧,愧的特征是畏惧恶行。显示巴利原文
138. Tatiyasattake saddhāti saddhāsampannā. Tattha āgamanīyasaddhā, adhigamasaddhā, pasādasaddhā, okappanasaddhāti catubbidhā saddhā. Tattha āgamanīyasaddhā sabbaññubodhisattānaṃ hoti. Adhigamasaddhā ariyapuggalānaṃ. Buddho dhammo saṅghoti vutte pana pasādo pasādasaddhā. Okappetvā pakappetvā pana saddahanaṃ okappanasaddhā. Sā duvidhāpi idhādhippetā. Tāya hi saddhāya samannāgato saddhāvimutto, vakkalittherasadiso hoti. Tassa hi cetiyaṅgaṇavattaṃ vā, bodhiyaṅgaṇavattaṃ vā katameva hoti. Upajjhāyavattaācariyavattādīni sabbavattāni pūreti. Hirimanāti pāpajigucchanalakkhaṇāya hiriyā yuttacittā. Ottappīti pāpato bhāyanalakkhaṇena ottappena samannāgatā.
“多闻者”:此处指教法多闻与通达真理多闻两种。教法即三藏,通达即证悟真理。但在本文,所指的是教法多闻。凡是广泛听闻教法的人,便称为“多闻者”。这类多闻者又分四种:不再依止的多闻者、侍护僧团的多闻者、教诫比丘尼的多闻者,以及一切处多闻者。其中前三种,应依《一切善见》律藏注疏中教诫品所述来了知;而一切处多闻者,就如阿难长老那样的人,此处所指的正是他们。显示巴利原文
Bahussutāti ettha pana pariyattibahussuto, paṭivedhabahussutoti dve bahussutā. Pariyattīti tīṇi piṭakāni. Paṭivedhoti saccappaṭivedho. Imasmiṃ pana ṭhāne pariyatti adhippetā. Sā yena bahu sutā, so bahussuto. So panesa nissayamuccanako, parisupaṭṭhāko, bhikkhunovādako, sabbatthakabahussutoti catubbidho hoti. Tattha tayo bahussutā samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya ovādavagge vuttanayena gahetabbā. Sabbatthakabahussutā pana ānandattherasadisā honti. Te idha adhippetā.
“已策发精进”:是指身、心两方面精进都已策发的人。其中,有的人远离了身体的愦闹,在行、住、坐、卧四种威仪中,以八种策励事为所缘而独自安住,这便称为身精进已策发。有的人远离了内心的愦闹,以八种等至为所缘而独自安住;行走时,不让生起的烦恼有站立的余地;站立时,不让生起的烦恼有坐下的机会;坐下时,不让生起的烦恼有躺卧的可能;每当烦恼生起,便立即加以克制,这便称为心精进已策发。显示巴利原文
Āraddhavīriyāti yesaṃ kāyikañca cetasikañca vīriyaṃ āraddhaṃ hoti. Tattha ye kāyasaṅgaṇikaṃ vinodetvā catūsu iriyāpathesu aṭṭhaārabbhavatthuvasena ekakā honti, tesaṃ kāyikavīriyaṃ āraddhaṃ nāma hoti. Ye cittasaṅgāṇikaṃ vinodetvā aṭṭhasamāpattivasena ekakā honti, gamane uppannakilesassa ṭhānaṃ pāpuṇituṃ na denti, ṭhāne uppannakilesassa nisajjaṃ, nisajjāya uppannakilesassa sayanaṃ pāpuṇituṃ na denti, uppannuppannaṭṭhāneyeva kilese niggaṇhanti, tesaṃ cetasikavīriyaṃ āraddhaṃ nāma hoti.
“念现前”:是指对久远以前所做的事情等都能记忆不忘、随念清晰,犹如摩诃伽丁跋耶无畏长老、长诵无畏长老、持三藏小无畏长老那样。据说,摩诃伽丁跋耶无畏长老在出生后的第五天,看见一只乌鸦把嘴伸进吉祥乳糜中,便发出了“呼——呼——”的声音。后来他成为长老时,有比丘问他:“尊者,您是从什么时候开始有记忆的?”他答道:“贤友,从出生第五天发出那个声音时就有了。”显示巴利原文
Upaṭṭhitassatīti cirakatādīnaṃ saritā anussaritā mahāgatimbayaabhayattheradīghabhāṇaabhayattheratipiṭakacūḷābhayattherā viya. Mahāgatimbayaabhayatthero kira jātapañcamadivase maṅgalapāyāse tuṇḍaṃ pasārentaṃ vāyasaṃ disvā huṃ hunti saddamakāsi. Atha so therakāle – ‘‘kadā paṭṭhāya, bhante, sarathā’’ti bhikkhūhi pucchito ‘‘jātapañcamadivase katasaddato paṭṭhāya āvuso’’ti āha.
长部诵者无畏长老在出生第九天时,母亲低头正欲亲吻他,发髻忽然散开。那时,约有满满一桶的善意花落在婴儿的胸口,使他感到疼痛。他成为长老后,有人问:“尊者,您是从何时起有记忆的?”他回答道:“从出生第九天起。”显示巴利原文
Dīghabhāṇakaabhayattherassa jātanavamadivase mātā cumbissāmīti onatā tassā moḷi muccittha . Tato tumbamattāni sumanapupphāni dārakassa ure patitvā dukkhaṃ janayiṃsu. So therakāle – ‘‘kadā paṭṭhāya, bhante, sarathā’’ti pucchito – ‘‘jātanavamadivasato paṭṭhāyā’’ti āha.
持三藏小无畏长老曾被问及能否做到这样一件事,他回答:“贤友,能。”那件事是:在阿努罗陀补罗城,将三道城门全部关闭,命所有人仅从一道门出,依次问过“你叫什么名字?”之后,到了晚间,无需再问,便能将那些名字一一准确记下。正是针对像这样的比丘,才称其为“念现前”。显示巴利原文
Tipiṭakacūḷābhayatthero – ‘‘anurādhapure tīṇi dvārāni pidahāpetvā manussānaṃ ekena dvārena nikkhamanaṃ katvā – ‘tvaṃ kinnāmo, tvaṃ kinnāmo’ti pucchitvā sāyaṃ puna apucchitvāva tesaṃ nāmāni sampaṭicchāpetuṃ – ‘‘sakkā āvuso’’ti āha. Evarūpe bhikkhū sandhāya – ‘‘upaṭṭhitassatī’’ti vuttaṃ.
“具慧者”:指具备能把握五蕴生灭之智慧的人。同时,这两个词也一同说明了,对于修习观行的比丘们而言,作为观资粮的正念与观慧。显示巴利原文
Paññavantoti pañcannaṃ khandhānaṃ udayabbayapariggāhikāya paññāya samannāgatā. Api ca dvīhipi etehi padehi vipassakānaṃ bhikkhūnaṃ vipassanāsambhārabhūtā sammāsati ceva vipassanāpaññā ca kathitā.
139 在第四个七法中,“念觉支”即念本身就是觉支;“择法觉支”等亦同此理。其中,念觉支的特相为现起;择法觉支的特相为简择;精进觉支的特相为策励;喜觉支的特相为遍满;轻安觉支的特相为寂静;定觉支的特相为不散乱;舍觉支的特相为审察。所谓“他们将修习”,意指:依四种因缘令念觉支生起、增长,依六种因缘令择法觉支生起,依九种因缘令精进觉支生起,依十种因缘令喜觉支生起,依七种因缘令轻安觉支生起,依十种因缘令定觉支生起,依五种因缘令舍觉支生起。如此,便开示了与观、道、果相应的世间与出世间混杂的觉支。显示巴利原文
139. Catutthasattake satiyeva sambojjhaṅgo satisambojjhaṅgoti. Esa nayo sabbattha. Tattha upaṭṭhānalakkhaṇo satisambojjhaṅgo, pavicayalakkhaṇo dhammavicayasambojjhaṅgo, paggahalakkhaṇo vīriyasambojjhaṅgo, pharaṇalakkhaṇo pītisambojjhaṅgo, upasamalakkhaṇo passaddhisambojjhaṅgo, avikkhepalakkhaṇo samādhisambojjhaṅgo, paṭisaṅkhānalakkhaṇo upekkhāsambojjhaṅgo. Bhāvessantīti satisambojjhaṅgaṃ catūhi kāraṇehi samuṭṭhāpentā, chahi kāraṇehi dhammavicayasambojjhaṅgaṃ samuṭṭhāpentā, navahi kāraṇehi vīriyasambojjhaṅgaṃ samuṭṭhāpentā, dasahi kāraṇehi pītisambojjhaṅgaṃ samuṭṭhāpentā, sattahi kāraṇehi passaddhisambojjhaṅgaṃ samuṭṭhāpentā, dasahi kāraṇehi samādhisambojjhaṅgaṃ samuṭṭhāpentā, pañcahi kāraṇehi upekkhāsambojjhaṅgaṃ samuṭṭhāpentā vaḍḍhessantīti attho. Iminā vipassanāmaggaphalasampayutte lokiyalokuttaramissake sambojjhaṅge kathesi.
140 “无常想”,指与无常随观一同生起的想。“无我想”等其余各项,亦同此理。这七种想可以是世间的观。然而,根据《增支部》9.36所说:“这是寂静,这是殊胜,即一切行的寂止、离染、灭尽”,应当知悉,此处也有两种出世间的想。显示巴利原文
140. Pañcamasattake aniccasaññāti aniccānupassanāya saddhiṃ uppannasaññā. Anattasaññādīsupi eseva nayo. Imā satta lokiyavipassanāpi honti. ‘‘Etaṃ santaṃ, etaṃ paṇītaṃ, yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho virāgo nirodho’’ti (a. ni. 9.36) āgatavasenettha dve lokuttarāpi hontīti veditabbā.
141 关于“六法”中的“慈身业”:指应以慈心而作的身业。慈语业、慈意业亦同此理。不过,这些主要是依比丘而说,在家人也可以获得。对比丘而言,以慈心履行等正行法,名为慈身业。对在家人而言,为礼敬塔庙、礼敬菩提树、迎请僧团而去;见比丘入村乞食,上前迎接、代为接钵、铺设座位、随后送行等,这一类行为,名为慈身业。显示巴利原文
141. Chakke mettaṃ kāyakammanti mettacittena kattabbaṃ kāyakammaṃ. Vacīkammamanokammesupi eseva nayo. Imāni pana bhikkhūnaṃ vasena āgatāni gihīsupi labbhanti . Bhikkhūnañhi mettacittena ābhisamācārikadhammapūraṇaṃ mettaṃ kāyakammaṃ nāma. Gihīnaṃ cetiyavandanatthāya bodhivandanatthāya saṅghanimantanatthāya gamanaṃ, gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ bhikkhuṃ disvā paccuggamanaṃ, pattappaṭiggahaṇaṃ, āsanapaññāpanaṃ, anugamananti evamādikaṃ mettaṃ kāyakammaṃ nāma.
对比丘而言,以慈心制定规约、学处,讲解业处,开示佛法,乃至讲说三藏佛语,皆称为慈语业。对在家人而言,说“我们去礼敬塔庙”、“我们去礼敬菩提树”、“我们去听法”、“我们去作灯供、花鬘供、花供”、“我们要受持三种善行来修习”、“我们要做筹食等供养”、“我们要布施雨安居的资具”、“今天我们要供养僧团四种资具”、“请迎请僧团,准备嚼食等食物”、“铺设座位”、“准备饮用水”、“请前去迎接僧团,恭请诸位尊者入内”、“请大众就所设之座坐下”、“请大家发起欢喜心、精进心前来服务”等言语,即名慈语业。显示巴利原文
Bhikkhūnaṃ mettacittena ācārapaññattisikkhāpadapaññāpanaṃ, kammaṭṭhānakathanaṃ, dhammadesanā, tepiṭakampi buddhavacanaṃ mettaṃ vacīkammaṃ nāma. Gihīnaṃ cetiyavandanatthāya gacchāma , bodhivandanatthāya gacchāma, dhammassavanaṃ karissāma, dīpamālapupphapūjaṃ karissāma, tīṇi sucaritāni samādāya vattissāma, salākabhattādīni dassāma, vassavāsikaṃ dassāma, ajja saṅghassa cattāro paccaye dassāma, saṅghaṃ nimantetvā khādanīyādīni saṃvidahatha, āsanāni paññāpetha, pānīyaṃ upaṭṭhapetha, saṅghaṃ paccuggantvā ānetha, paññattāsane nisīdāpetha, chandajātā ussāhajātā veyyāvaccaṃ karothātiādikathanakāle mettaṃ vacīkammaṃ nāma.
对比丘而言,清晨即起,整理身体,并完成塔庙庭院等的日常义务后,独自坐于空闲处,心中思惟:“愿此寺诸比丘安乐,无怨无恼。”这样的思惟,便称为慈意业。对在家人而言,心中思惟:“愿诸位尊者安乐,无怨无恼。”这便是慈意业。显示巴利原文
Bhikkhūnaṃ pātova uṭṭhāya sarīrappaṭijagganaṃ, cetiyaṅgaṇavattādīni ca katvā vivittāsane nisīditvā imasmiṃ vihāre bhikkhū sukhī hontu averā abyāpajjāti cintanaṃ mettaṃ manokammaṃ nāma. Gihīnaṃ ‘ayyā sukhī hontu, averā abyāpajjā’ti cintanaṃ mettaṃ manokammaṃ nāma.
“在明处与在暗处”,指在当面和背后。于此,对于新学比丘,在缝衣等事务中,以同伴身份前去帮助,是当面的慈身业。对于长老比丘,为他洗脚、礼敬、扇扇等一切如法的侍奉,是当面的慈身业。对于所有比丘,若见他人随意放置木器等物品,不因其人而心生轻慢,如同对待己物一般,将其整理归位,这便是背后的慈身业。显示巴利原文
Āvi ceva raho cāti sammukhā ca parammukhā ca. Tattha navakānaṃ cīvarakammādīsu sahāyabhāvagamanaṃ sammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma. Therānaṃ pana pādadhovanavandanabījanadānādibhedaṃ sabbaṃ sāmīcikammaṃ sammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma. Ubhayehipi dunnikkhittānaṃ dārubhaṇḍādīnaṃ tesu avamaññaṃ akatvā attanā dunnikkhittānaṃ viya paṭisāmanaṃ parammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma.
当面以敬重的语气称呼“天长老”“提萨长老”等,这称为当面的慈语业。若长老不在寺院,有人询问时,便以关切的口吻回答:“我们的天长老去哪儿了?我们的提萨长老在哪里?什么时候才会回来呢?”如此饱含忆念的话语,则称为背后的慈语业。显示巴利原文
Devatthero tissattheroti evaṃ paggayha vacanaṃ sammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma. Vihāre asantaṃ pana paṭipucchantassa kuhiṃ amhākaṃ devatthero, kuhiṃ amhākaṃ tissatthero, kadā nu kho āgamissatīti evaṃ mamāyanavacanaṃ parammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma.
以慈爱润泽的双眼、以愉悦的面容注视对方,名为“当面的慈意业”。心中祝愿“愿天长老、提萨长老无病、无恼”,则名为“背后的慈意业”。显示巴利原文
Mettāsinehasiniddhāni pana nayanāni ummīletvā pasannena mukhena olokanaṃ sammukhā mettaṃ manokammaṃ nāma. Devatthero tissatthero arogo hotu, appābādhoti samannāharaṇaṃ parammukhā mettaṃ manokammaṃ nāma.
“利得”指所获得的袈裟等资具。“如法”指远离谄曲等邪命,通过如法、平等、正行乞食而获得。“乃至仅钵中所盛之物”即从最低限度来说,钵中所容纳的,乃至仅有两三汤匙的乞食。“不分别受用者”在此是指:分别有两种——财物分别与个人分别。其中,以“我将施与这些,不施与那些”之心所作的分别,称为“财物分别”;以“我将施与某人,不施与某人”之心所作的分别,称为“个人分别”。不作此二种分别,平等受用者,即称为“不分别受用者”。显示巴利原文
Lābhāti cīvarādayo laddhapaccayā. Dhammikāti kuhanādibhedaṃ micchājīvaṃ vajjetvā dhammena samena bhikkhācāravattena uppannā. Antamaso pattapariyāpannamattampīti pacchimakoṭiyā patte pariyāpannaṃ pattassa antogataṃ dvitikaṭacchubhikkhāmattampi . Appaṭivibhattabhogīti ettha dve paṭivibhattā nāma – āmisappaṭivibhattañca, puggalappaṭivibhattañca. Tattha – ‘‘ettakaṃ dassāmi, ettakaṃ na dassāmī’’ti evaṃ cittena vibhajanaṃ āmisappaṭivibhattaṃ nāma. ‘‘Asukassa dassāmi, asukassa na dassāmī’’ti evaṃ cittena vibhajanaṃ pana puggalappaṭivibhattaṃ nāma. Tadubhayampi akatvā yo appaṭivibhattaṃ bhuñjati, ayaṃ appaṭivibhattabhogī nāma.
「与持戒的同梵行者共同受用」——此处,共同受用者的行相为:凡是得受上妙的物品,既不以利求利的因由转施在家人,亦不自己独用;于受用时作如是念:「愿此与僧伽共有。」便如对待须击磬后方可受用的僧物一般看待。显示巴利原文
Sīlavantehisabrahmacārīhi sādhāraṇabhogīti ettha sādhāraṇabhogino idaṃ lakkhaṇaṃ, yaṃ yaṃ paṇītaṃ labbhati, taṃ taṃ neva lābhena lābhaṃ nijigīsanatāmukhena gihīnaṃ deti, na attanā bhuñjati, paṭiggaṇhanto ca – ‘‘saṅghena sādhāraṇaṃ hotū’’ti gahetvā ghaṇṭiṃ paharitvā paribhuñjitabbaṃ saṅghasantakaṃ viya passati.
那么,谁圆满此和合法,谁又未圆满?首先,破戒者未能圆满,因为持戒者不会受取属于破戒者之物。戒行清净者若能不违行仪,则可圆满。此处的行仪如下:若有人作指定施——如指定施予父母、师长、亲教师等——此虽属应施,却不成为和合法,不过是对亲缘系缚的照料罢了。和合法唯于已解除系缚者方得成立。然而,在他作指定施时,也应施与病人、看护者、客比丘、将远行者,以及新出家尚不知如何执持僧伽梨与钵者。先行施这些之后,余剩之物从长老坐处依次分给,不可只给少许,谁愿取多少即给多少。若仍有剩余,便应再次乞食,此后从长老坐处开始,凡有殊胜的食物皆先施与他们,自己再受用余下者。由于经中说「与持戒者」,是故即使不施与破戒者,亦为许。显示巴利原文
Imaṃ pana sāraṇīyadhammaṃ ko pūreti, ko na pūretīti? Dussīlo tāva na pūreti. Na hi tassa santakaṃ sīlavantā gaṇhanti. Parisuddhasīlo pana vattaṃ akhaṇḍento pūreti. Tatridaṃ vattaṃ – yo hi odissakaṃ katvā mātu vā pitu vā ācariyupajjhāyādīnaṃ vā deti, so dātabbaṃ deti, sāraṇīyadhammo panassa na hoti, palibodhajagganaṃ nāma hoti. Sāraṇīyadhammo hi muttapalibodhasseva vaṭṭati. Tena pana odissakaṃ dentena gilānagilānupaṭṭhākaāgantukagamikānañceva navapabbajitassa ca saṅghāṭipattaggahaṇaṃ ajānantassa dātabbaṃ. Etesaṃ datvā avasesaṃ therāsanato paṭṭhāya thokaṃ adatvā yo yattakaṃ gaṇhāti, tassa tattakaṃ dātabbaṃ. Avasiṭṭhe asati puna piṇḍāya caritvā therāsanato paṭṭhāya yaṃ yaṃ paṇītaṃ, taṃ datvā sesaṃ paribhuñjitabbaṃ. ‘‘Sīlavantehī’’ti vacanato dussīlassa adātumpi vaṭṭati.
然而,此和合法唯有在善学的僧团中方能良好圆满,于未学的僧团则否。因为于善学的僧团中,若有人已从别处获得食物,他便不再受取;纵使别处无所获,也唯取适量,而不取过多。而且,纵然如此一再外出乞食、得已即施,此和合法也需十二年方得圆满,不可更早。若于第十二年,圆满和合法的那位比丘将盛满团食的钵置于集会堂中,自行前往沐浴,那时僧伽长老问:「此钵是谁的?」有人答:「是圆满和合法者的。」长老说:「取来。」于是将团食全数分发食尽,唯留空钵。其时,比丘见空钵已,心生忧恼,念:「他们一点都未留给我,全吃光了。」由此忧生,和合法便破损,须重新再圆满十二年。这便如同外道的别住,一旦破损即重新圆满。反之,若那位比丘心生喜悦,如是思惟:「我真有福德!真是善得!我的同梵行者们竟不告知便取用我钵中之食!」如此,其和合法便得名为圆满。显示巴利原文
Ayaṃ pana sāraṇīyadhammo susikkhitāya parisāya supūro hoti, no asikkhitāya parisāya. Susikkhitāya hi parisāya yo aññato labhati, so na gaṇhāti. Aññato alabhantopi pamāṇayuttameva gaṇhāti, nātirekaṃ. Ayaṃ pana sāraṇīyadhammo evaṃ punappunaṃ piṇḍāya caritvā laddhaṃ laddhaṃ dentassāpi dvādasahi vassehi pūrati, na tato oraṃ. Sace hi dvādasame vasse sāraṇīyadhammapūrako piṇḍapātapūraṃ pattaṃ āsanasālāyaṃ ṭhapetvā nahāyituṃ gacchati saṅghatthero ca kasseso pattoti, ‘‘sāraṇīyadhammapūrakassā’’ti vutte ‘‘āharatha na’’nti sabbaṃ piṇḍapātaṃ vicāretvā bhuñjitvā ca rittaṃ pattaṃ ṭhapeti, atha so bhikkhu rittaṃ pattaṃ disvā ‘‘mayhaṃ anavasesetvāva paribhuñjiṃsū’’ti domanassaṃ uppādeti, sāraṇīyadhammo bhijjati, puna dvādasavassāni pūretabbo hoti. Titthiyaparivāsasadiso hesa, sakiṃ khaṇḍe jāte puna pūretabbova. Yo pana – ‘‘lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yassa me pattagataṃ anāpucchāva sabrahmacārī paribhuñjantī’’ti somanassaṃ janeti, tassa puṇṇo nāma hoti.
如此圆满和合法的人,便没有嫉妒,也没有悭吝。他深得众人喜爱,资具轻易可得;他钵中的食物即使分与他人,也永不耗尽;在分配物品时,他总是得到最好的那一份;当恐惧或饥馑降临时,诸天也会为他奔波操劳。显示巴利原文
Evaṃ pūritasāraṇīyadhammassa pana neva issā, na macchariyaṃ hoti. So manussānaṃ piyo hoti, sulabhapaccayo ca, pattagatamassa diyyamānampi na khīyati, bhājanīyabhaṇḍaṭṭhāne aggabhaṇḍaṃ labhati, bhaye vā chātake vā sampatte devatā ussukkaṃ āpajjanti.
关于这一点,有这样的事例:据说,住在塞纳山的帝沙长老依止大山村而住。一次,五十位大长老为了前往龙岛礼敬塔庙而出发,他们在大山村托钵乞食,却一无所得,便离开了。当帝沙长老正要进村时,见到他们,便问:“尊者,得到食物了吗?”他们答道:“贤友,我们已经乞食过了。”长老知道他们空钵而归,便说:“尊者,请在我回来之前,在此稍候。”他们应道:“贤友,我们五十人,连沾湿钵的量都未能得到。”长老说:“尊者,常住比丘是有能力的,即便未得食物,也知道何处乞食便利。”长老们便停下来等候。长老进入村中。就在村口第一户人家里,一位大近事女早已备好乳粥,正张望着等待长老。长老一到门前,她便把钵盛得满满的递与他。长老拿着食物,来到长老们跟前,对僧团长老说:“请用,尊者。”那位僧团长老心想:“我们这么多人都空手而归,他却如此迅速地取回食物,是何缘故?”便看了看其余比丘。帝沙长老从他们的表情知道了,便说:“尊者,这是以如法、公平的方式得来的团食,请不必疑虑,放心受用。”于是,从第一位比丘开始,他……显示巴利原文
Tatrimāni vatthūni – senagirivāsī tissatthero kira mahāgirigāmaṃ upanissāya viharati. Paññāsa mahātherā nāgadīpaṃ cetiyavandanatthāya gacchantā girigāme piṇḍāya caritvā kiñci aladdhā nikkhamiṃsu. Thero pana pavisanto te disvā pucchi – ‘‘laddhaṃ, bhante’’ti? Vicarimha āvusoti. So tesaṃ aladdhabhāvaṃ ñatvā āha – ‘‘bhante yāvāhaṃ āgacchāmi, tāva idheva hothā’’ti. Mayaṃ, āvuso, paññāsa janā pattatemanamattampi na labhimhāti. Bhante, nevāsikā nāma paṭibalā honti, alabhantāpi bhikkhācāramaggasabhāgaṃ jānantīti. Therā āgamesuṃ. Thero gāmaṃ pāvisi. Dhurageheyeva mahāupāsikā khīrabhattaṃ sajjetvā theraṃ olokayamānā ṭhitā. Atha therassa dvāraṃ sampattasseva pattaṃ pūretvā adāsi, so taṃ ādāya therānaṃ santikaṃ gantvā gaṇhatha, bhanteti, saṅghattheraṃ āha. Thero – ‘‘amhehi ettakehi kiñci na laddhaṃ, ayaṃ sīghameva gahetvā āgato, kiṃ nu kho’’ti sesānaṃ mukhaṃ olokesi. Thero olokanākāreneva ñatvā ‘‘bhante, dhammena samena laddhapiṇḍapāto, nikkukkuccā gaṇhathā’’tiādito paṭṭhāya sabbesaṃ yāvadatthaṃ datvā attanāpi yāvadatthaṃ bhuñji.
饭后,长老们问他:“贤友,您是何时证得出世间法的?”他回答:“尊者,我并没有出世间法。”“贤友,那您是否证得禅那?”“这也是没有的,尊者。”“贤友,那么这不是一种神通吗?”他说:“尊者,我圆满的是和合法。自从我圆满这个法以来,纵使有十万比丘,我钵中的食物也不会耗尽。”众长老听后,同声赞叹:“善哉!善哉!善士,这于您是相称的。”以上便是“钵中食物不耗尽”的事例。显示巴利原文
Atha naṃ bhattakiccāvasāne therā pucchiṃsu – ‘‘kadā, āvuso, lokuttaradhammaṃ paṭivijjhī’’ti? Natthi me, bhante, lokuttaradhammoti. Jhānalābhīsi, āvusoti? Etampi me, bhante, natthīti. Nanu, āvuso, pāṭihāriyanti? Sāraṇīyadhammo me, bhante, pūrito, tassa me dhammassa pūritakālato paṭṭhāya sacepi bhikkhusatasahassaṃ hoti, pattagataṃ na khīyatīti. Te sutvā – ‘‘sādhu sādhu sappurisa, anucchavikamidaṃ tuyha’’nti āhaṃsu. Idaṃ tāva – ‘‘pattagataṃ na khīyatī’’ti ettha vatthu.
正是这位长老,在塔庙山举行山宝大供养时,来到布施的场所,问道:‘此处最殊胜的物品是什么?’有人回答:‘有两件衣,尊者。’他便说:‘这些将归属于我。’一位大臣听到后,向国王禀报:‘有一个年轻比丘这样说。’国王心想:‘年轻比丘有这样的心愿,但大长老们才适合用精细的衣服。’于是先将那两件衣搁置起来,打算供养给大长老们。当国王按次第站立着向比丘僧团布施时,那两件衣即使被举过头顶,也不会落到他们手中;而向其他比丘布施时,衣便会落到手上。待到向这位年轻比丘布施时,衣却自然地落入他手中。国王便将衣递到他手上,望了大臣一眼,请年轻比丘坐下,完成供养后解散了僧团。然后,国王坐在年轻比丘身旁,问道:‘尊者,您是什么时候证悟这法的?’那位年轻比丘即使委婉,也不愿说妄语,便说:‘大王,我并没有出世间法。’国王问:‘尊者,您先前不是这样说过吗?’长老回答:‘是的,大王,我是具足法的人。自从我成就那法以来,凡是需要分配物品时,我便会得到最殊胜的物品。’国王赞叹:‘萨度!萨度!尊者,这真是显示巴利原文
Ayameva pana thero cetiyapabbate giribhaṇḍamahāpūjāya dānaṭṭhānaṃ gantvā imasmiṃ ṭhāne kiṃ varabhaṇḍanti pucchi. Dve sāṭakā, bhanteti. Ete mayhaṃ pāpuṇissantīti. Taṃ sutvā amacco rañño ārocesi – ‘‘eko daharo evaṃ vadatī’’ti. Daharassa evaṃ cittaṃ, mahātherānaṃ pana sukhumasāṭakā vaṭṭantīti vatvā mahātherānaṃ dassāmīti ṭhapeti. Tassa bhikkhusaṅghe paṭipāṭiyā ṭhite dentassa matthake ṭhapitāpi te sāṭakā hatthaṃ nārohanti. Aññe ārohanti. Daharassa dānakāle pana hatthaṃ āruḷhā. So tassa hatthe pātetvā amaccassa mukhaṃ oloketvā daharaṃ nisīdāpetvā dānaṃ datvā saṅghaṃ vissajjetvā daharassa santike nisīditvā – ‘‘bhante, imaṃ dhammaṃ kadā paṭivijjhitthā’’ti āha. So pariyāyenāpi asantaṃ avadanto – ‘‘natthi mayhaṃ mahārāja lokuttaradhammo’’ti āha. Nanu, bhante, pubbe avacutthāti. Āma, mahārāja, sāraṇīyadhammapūrako ahaṃ, tassa me dhammassa pūritakālato paṭṭhāya bhājanīyabhaṇḍaṭṭhāne aggabhaṇḍaṃ pāpuṇātīti. ‘‘Sādhu sādhu, bhante, anucchavikamidaṃ tuyha’’nti vanditvā pakkāmi. Idaṃ – ‘‘bhājanīyabhaṇḍaṭṭhāne aggabhaṇḍaṃ pāpuṇātī’’ti ettha vatthu.
在婆罗门帝沙的怖畏时期,住在兄弟村的人没有通知龙长老尼就逃走了。长老尼在清晨时分对年轻的比丘尼们说:‘村子里实在太安静了,你们先去查看一下。’她们去后,得知所有人都已离去,回来禀报长老尼。她听后说:‘你们不要挂念他们离去的事,只在自己应学的提示、请问和如理作意这些地方用功。’说完,到了乞食的时候,她穿好衣,连同自己共十二人,站在村门外的孟加拉榕树下。居住在那棵树上的天神供养了这十二位比丘尼团食,并说:‘圣尼们,请别去别处,以后常到这里来。’长老尼有一位弟弟,名叫龙长老。他心想:‘有这么大的怖畏,没办法在这里过活,我要到对岸去。’于是,他也是连同自己共十二人,离开住处准备离去。他看见长老尼,就来到兄弟村打算告别。长老尼听说:‘长老们来了。’便走到他们跟前,问:‘尊者们是怎么了?’他说了情况。长老尼说:‘今天先在这里的精舍住一天,明天再走吧。’长老们便去了精舍。显示巴利原文
Brāhmaṇatissabhaye pana bhātaragāmavāsino nāgattheriyā anārocetvāva palāyiṃsu. Therī paccūsasamaye – ‘‘ativiya appanigghoso gāmo, upadhāretha tāvā’’ti daharabhikkhuniyo āha. Tā gantvā sabbesaṃ gatabhāvaṃ ñatvā āgamma theriyā ārocesuṃ. Sā sutvā ‘‘mā tumhe tesaṃ gatabhāvaṃ cintayittha, attano uddesaparipucchāyonisomanasikāresuyeva yogaṃ karothā’’ti vatvā bhikkhācāravelāyaṃ pārupitvā attadvādasamā gāmadvāre nigrodhamūle aṭṭhāsi. Rukkhe adhivatthādevatā dvādasannampi bhikkhunīnaṃ piṇḍapātaṃ datvā ‘‘ayye, mā aññattha gacchatha, niccaṃ idheva ethā’’ti āha. Theriyā pana kaniṭṭhabhātā nāgatthero nāma atthi, so – ‘‘mahantaṃ bhayaṃ, na sakkā idha yāpetuṃ, paratīraṃ gamissāmī’’ti attadvādasamova attano vasanaṭṭhānā nikkhanto theriṃ disvā gamissāmīti bhātaragāmaṃ āgato. Therī – ‘‘therā āgatā’’ti sutvā tesaṃ santikaṃ gantvā kiṃ ayyāti pucchi. So taṃ pavattiṃ ācikkhi. Sā – ‘‘ajja ekadivasaṃ vihāreyeva vasitvā sve gamissathā’’ti āha. Therā vihāraṃ agamaṃsu.
第二天,长老尼在树下乞食后,走到长老跟前,说:‘请享用这份团食。’长老说:‘长老尼,够了吗?’便沉默地站着。长老尼说:‘孩儿,这是如法得来的团食,您不要有悔恨,请用吧。’长老仍说:‘长老尼,够了吗?’长老尼便接过钵,向空中抛去,那钵就停在了半空中。长老见了便说:‘即使是停在七多罗树那么高的地方,这终究还是比丘尼的食物。’接着又说:‘怖畏这种事,不是永远都存在的。一旦怖畏平息下来,当人们讲述圣种时,心里就会指责:“喂,行乞食者,你当初是靠吃比丘尼的食物过活的。”我将无法承受那样的指指点点。长老尼们,你们务必不要放逸。’说完便上路了。显示巴利原文
Therī punadivase rukkhamūle piṇḍāya caritvā theraṃ upasaṅkamitvā ‘‘imaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjathā’’ti āha. Thero – ‘‘vaṭṭissati therī’’ti vatvā tuṇhī aṭṭhāsi. Dhammiko tāta piṇḍapāto , kukkuccaṃ akatvā paribhuñjathāti. ‘‘Vaṭṭissati therī’’ti. Sā pattaṃ gahetvā ākāse khipi. Patto ākāse aṭṭhāsi. Thero – ‘‘sattatālamatte ṭhitampi bhikkhunibhattameva therī’’ti vatvā – ‘‘bhayaṃ nāma sabbakālaṃ na hoti, bhaye vūpasante ariyavaṃsaṃ kathayamāno, ‘bho piṇḍapātika, bhikkhunibhattaṃ bhuñjitvā vītināmayitthā’ti cittena anuvadiyamāno santhambhetuṃ na sakkhissāmi, appamattā hotha theriyo’’ti maggaṃ āruhi.
树神当时就站在那里思量:“如果长老接受了长老尼手中的团食,我便不阻拦他;如果他不接受,我就要把他拦回来。”见长老正要离去,树神便从树上下来,说:“尊者,请把钵给我。”她接过钵,将长老带回榕树脚下,铺好座位,供养团食,让他用完餐,并请长老给自己一个承诺。从那以后,树神连续七年照料这十二位比丘尼和十二位比丘。这便是“诸天为他操劳”这一句的例证。在其中,那位长老尼正是圆满和合法的人。显示巴利原文
Rukkhadevatāpi – ‘‘sace thero theriyā hatthato piṇḍapātaṃ paribhuñjissati, na naṃ nivattessāmi. Sace na paribhuñjissati, nivattessāmī’’ti cintayamānā ṭhatvā therassa gamanaṃ disvā rukkhā oruyha pattaṃ, bhante, dethāti pattaṃ gahetvā theraṃ rukkhamūlaṃyeva ānetvā āsanaṃ paññapetvā piṇḍapātaṃ datvā katabhattakiccaṃ paṭiññaṃ kāretvā dvādasa bhikkhuniyo dvādasa bhikkhū ca sattavassāni upaṭṭhahi. Idaṃ – ‘‘devatā ussukkaṃ āpajjantī’’ti ettha vatthu. Tatra hi therī sāraṇīyadhammapūrikā ahosi.
在“不破”等语中:若有人在七犯聚中,于最初或最后的学处毁破了戒,他的戒便如边缘破损的衣服,称为“破”;若是在中间部分破戒,就像中间破了个洞的衣服,称为“穿”;若是接连毁破了两条或三条学处,则如牛在脊背或腹部生出了不同颜色的斑块——比如黑色、红色等杂色中的某一种颜色那样,称为“斑”;若是间隔着破戒,就像一头花牛身上夹杂着不同颜色的斑点那样,称为“驳”。如果对一切戒律完全没有毁犯,这些戒便称为“不破”、“不穿”、“不斑”、“不驳”。而且,这些戒因能从对渴爱的奴役中解救出来、使人获得自在,故称为“自由的戒”;因为是佛等智者所称叹的,故称为“智者称叹之戒”;因为不被渴爱与邪见所执取,且任何人没有理由追究说“你之前犯过这个”,故称为“无可执取之戒”;此戒能导向近行定或安止定,故称为“令定成就之戒”。显示巴利原文
Akhaṇḍānītiādīsu yassa sattasu āpattikkhandhesu ādimhi vā ante vā sikkhāpadaṃ bhinnaṃ hoti, tassa sīlaṃ pariyante chinnasāṭako viya khaṇḍaṃ nāma. Yassa pana vemajjhe bhinnaṃ, tassa majjhe chiddasāṭako viya chiddaṃ nāma hoti. Yassa pana paṭipāṭiyā dve tīṇi bhinnāni, tassa piṭṭhiyaṃ vā kucchiyaṃ vā uṭṭhitena visabhāgavaṇṇena kāḷarattādīnaṃ aññataravaṇṇā gāvī viya sabalaṃ nāma hoti. Yassa pana antarantarā visabhāgabinducitrā gāvī viya kammāsaṃ nāma hoti. Yassa pana sabbenasabbaṃ abhinnāni, tassa tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni nāma honti. Tāni panetāni taṇhādāsabyato mocetvā bhujissabhāvakaraṇato bhujissāni. Buddhādīhi viññūhi pasatthattā viññupasatthāni, taṇhādiṭṭhīhi aparāmaṭṭhattā – ‘‘idaṃ nāma tvaṃ āpannapubbo’’ti kenaci parāmaṭṭhuṃ asakkuṇeyyattā ca aparāmaṭṭhāni, upacārasamādhiṃ vā appanāsamādhiṃ vā saṃvattayantīti samādhisaṃvattanikānīti vuccanti.
“将以戒的同等性而住”(sīlasāmaññagatāviharissanti):意思是,与那些安住于各处的比丘们一起,同等共住于彼此之戒。因为,须陀洹等圣者即使远隔大洋,乃至住于天界,其戒与其他须陀洹等圣者的戒全然等同;在道果之戒上,没有丝毫差别。这句话正是就此义而说。显示巴利原文
Sīlasāmaññagatāviharissantīti tesu tesu disābhāgesu viharantehi bhikkhūhi saddhiṃ samānabhāvūpagatasīlā viharissanti. Sotāpannādīnañhi sīlaṃ samuddantarepi devalokepi vasantānaṃ aññesaṃ sotāpannādīnaṃ sīlena samānameva hoti, natthi maggasīle nānattaṃ. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.
所谓“此见”,即与道相应的正见。“圣”是指无有过失。“能出离”是指它具有导向解脱的性质。“彼行者”指那位如此修行实践的人。“为灭尽一切苦”即为了灭尽一切苦的缘故。“同见者”指彼此达到相同的正见状态,而共同安住。所谓“唯增长”,是说这样安住的比丘们,唯有增长可期,而无有退减。显示巴利原文
Yāyaṃdiṭṭhīti maggasampayuttā sammādiṭṭhi. Ariyāti niddosā. Niyyātīti niyyānikā. Takkarassāti yo tathākārī hoti. Sabbadukkhakkhayāyāti sabbadukkhakkhayatthaṃ. Diṭṭhisāmaññagatāti samānadiṭṭhibhāvaṃ upagatā hutvā viharissanti. Vuddhiyevāti evaṃ viharantānaṃ vuddhiyeva bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihānīti.
142 “就以这为多”:因为临近般涅槃,比丘在教导时便反复地只作这样的法谈。复次,所谓“戒”,便是这样的戒,如此分量的戒。在这里应理解为:四遍清净戒是“戒”,心一境性是“定”,观慧是“慧”。在“戒所修习”等句中,安住于某一种戒而成就道定与果定,此定即为该戒所修习,故有大果报、大利益;安住于某一种定而成就道慧与果慧,此慧即为该定所修习,故有大果报、大利益;安住于某一种慧而成就道心与果心,此心即为该慧所修习,从而能正确地从一切烦恼中解脱。显示巴利原文
142.Etadeva bahulanti āsannaparinibbānattā bhikkhu ovadanto punappunaṃ etaṃyeva dhammiṃ kathaṃ karoti. Iti sīlanti evaṃ sīlaṃ, ettakaṃ sīlaṃ. Ettha catupārisuddhisīlaṃ sīlaṃ cittekaggatā samādhi, vipassanāpaññā paññāti veditabbā. Sīlaparibhāvitoti ādīsu yasmiṃ sīle ṭhatvāva maggasamādhiṃ phalasamādhiṃ nibbattenti. Eso tena sīlena paribhāvito mahapphalo hoti, mahānisaṃso. Yamhi samādhimhi ṭhatvā maggapaññaṃ phalapaññaṃ nibbattenti, sā tena samādhinā paribhāvitā mahapphalā hoti, mahānisaṃsā. Yāya paññāya ṭhatvā maggacittaṃ phalacittaṃ nibbattenti, taṃ tāya paribhāvitaṃ sammadeva āsavehi vimuccati.
“随其所乐”:诸佛并无不喜或不安这类事,此处只是说“随其所欲、随其意乐”而已。“来吧”:来吧,我们走。也有读作“ayāma”的,意思是“我们去”。“阿难”:世尊因为他是近侍,所以这样称呼长老。而长老则对诸比丘说道:“诸位尊者,请拿好衣钵,世尊想去某个地方。”显示巴利原文
Yathābhirantanti buddhānaṃ anabhiratiparitassitaṃ nāma natthi, yathāruci yathāajjhāsayanti pana vuttaṃ hoti. Āyāmāti ehi yāma. ‘‘Ayāmā’’tipi pāṭho, gacchāmāti attho. Ānandāti bhagavā santikāvacarattā theraṃ ālapati. Thero pana – ‘‘gaṇhathāvuso pattacīvarāni, bhagavā asukaṭṭhānaṃ gantukāmo’’ti bhikkhūnaṃ āroceti.
144 前往庵婆罗园的经过,本身便很清楚。接着,尊者舍利弗等内容(见《长部》3.141),在《清净信经》中已有详细阐述。显示巴利原文
144.Ambalaṭṭhikāgamanaṃ uttānameva. Atha kho āyasmā sāriputtotiādi (dī. ni. 3.141) sampasādanīye vitthāritaṃ.
「无道德者的过患」的解说显示巴利原文
Dussīlaādīnavavaṇṇanā
148 前往华氏城时,“住所厅堂”指的是接待来客的住处。据说,在华氏城,常有两王的朋友们到来,将各家从屋舍中赶出,一住便是半月或一月。当地居民常受侵扰,心想:“他们来时,应有一处安住之所。”便在城市中央建造了一座大厅堂,其中一处存放物品,一处用于住宿。他们听闻“世尊来了”,便想:“我们本应前去迎请世尊,世尊却亲自莅临我们的住处。今日,我们要请世尊在那住所中宣讲吉祥。”他们正是为此事前来拜见,因此那样说了。“走向那住所厅堂”:据说,他们不知世尊的心意——佛陀们喜爱阿兰若,以阿兰若为乐;他们不知道世尊是否愿住村落——所以未事先打扫住所厅堂便来了。现在知道了世尊的心意,他们心想“我们且先去准备”,便向那住所厅堂走去。“一切敷设”:就如同要将一切铺满一般,敷设了下去。显示巴利原文
148. Pāṭaligamane āvasathāgāranti āgantukānaṃ āvasathagehaṃ. Pāṭaligāme kira niccakālaṃ dvinnaṃ rājūnaṃ sahāyakā āgantvā kulāni gehato nīharitvā māsampi aḍḍhamāsampi vasanti. Te manussā niccupaddutā – ‘‘etesaṃ āgatakāle vasanaṭṭhānaṃ bhavissatī’’ti nagaramajjhe mahatiṃ sālaṃ karitvā tassā ekasmiṃ padese bhaṇḍapaṭisāmanaṭṭhānaṃ, ekasmiṃ padese nivāsaṭṭhānaṃ akaṃsu. Te – ‘‘bhagavā āgato’’ti sutvāva – ‘‘amhehi gantvāpi bhagavā ānetabbo siyā, so sayameva amhākaṃ vasanaṭṭhānaṃ sampatto, ajja bhagavantaṃ āvasathe maṅgalaṃ vadāpessāmā’’ti etadatthameva upasaṅkamantā. Tasmā evamāhaṃsu. Yena āvasathāgāranti te kira – ‘‘buddhā nāma araññajjhāsayā araññārāmā antogāme vasituṃ iccheyyuṃ vā no vā’’ti bhagavato manaṃ ajānantā āvasathāgāraṃ appaṭijaggitvāva āgamaṃsu. Idāni bhagavato manaṃ ñatvā puretaraṃ gantvā paṭijaggissāmāti yenāvasathāgāraṃ, tenupasaṅkamiṃsu. Sabbasantharinti yathā sabbaṃ santhataṃ hoti, evaṃ santhariṃ.
149 “无戒者”:即无有戒、脱离戒者。“戒坏者”:即戒已坏失、律仪破损者。“以放逸为因”:即由放逸所导致。显示巴利原文
149.Dussīloti asīlo nissīlo. Sīlavipannoti vipannasīlo bhinnasaṃvaro. Pamādādhikaraṇanti pamādakāraṇā.
此经虽依在家众而说,出家众亦同得适用。在家者凭种种技艺谋生——无论耕作或经商——若因杀生等事放逸,则不能按时成办所应作,其根本亦将随之损毁。若于不当杀时而行杀生、不与取等,便会遭受刑罚,招致巨大财产损失。出家无戒者,亦因放逸,于戒、佛语、禅那及七圣财中遭受损失。显示巴利原文
Idañca suttaṃ gahaṭṭhānaṃ vasena āgataṃ pabbajitānampi pana labbhateva. Gahaṭṭho hi yena yena sippaṭṭhānena jīvitaṃ kappeti – yadi kasiyā, yadi vaṇijjāya, pāṇātipātādivasena pamatto taṃ taṃ yathākālaṃ sampādetuṃ na sakkoti, athassa mūlampi vinassati. Māghātakāle pāṇātipātaṃ pana adinnādānādīni ca karonto daṇḍavasena mahatiṃ bhogajāniṃ nigacchati. Pabbajito dussīlo ca pamādakāraṇā sīlato buddhavacanato jhānato sattaariyadhanato ca jāniṃ nigacchati.
于在家者,四众之中便会生起如是恶名:“某甲生于某族,破戒、有恶法,弃舍此世与他世,乃至一匙之食亦不肯施。”于出家者,则生起如是恶名:“某甲不能护戒,未能通达佛语,凭医事等活命,具足六种不敬。”显示巴利原文
Gahaṭṭhassa – ‘‘asuko nāma asukakule jāto dussīlo pāpadhammo pariccattaidhalokaparaloko salākabhattamattampi na detī’’ti catuparisamajjhe pāpako kittisaddo abbhuggacchati. Pabbajitassa vā – ‘‘asuko nāma nāsakkhi sīlaṃ rakkhituṃ, na buddhavacanaṃ uggahetuṃ, vejjakammādīhi jīvati, chahi agāravehi samannāgato’’ti evaṃ abbhuggacchati.
无有自信:在家者会先这样想——“众人聚集之处,必定有人知晓我所作所为,而后呵责于我”,或想“必会向王族举发”。于是心怀怖畏而走近,羞赧垂肩,低头以指划地而坐,不能充满自信而说。出家者亦会想——“众多比丘聚集之处,必有人知我所行,届时或将取消我的布萨、自恣,将我逐出沙门之列,驱摈出离。”于是心怀怖畏而走近,不能充满自信而说。然而,某些无戒之人纵使外现骄慢之态,内心深处依旧羞赧。显示巴利原文
Avisāradoti gahaṭṭho tāva – ‘‘avassaṃ bahūnaṃ sannipātaṭṭhāne keci mama kammaṃ jānissanti, atha maṃ niggaṇhissantī’’ti vā, ‘‘rājakulassa vā dassantī’’ti sabhayo upasaṅkamati, maṅkubhūto pattakkhandho adhomukho aṅgulikena bhūmiṃ kasanto nisīdati, visārado hutvā kathetuṃ na sakkoti. Pabbajitopi – ‘‘bahū bhikkhū sannipatitā, avassaṃ koci mama kammaṃ jānissati, atha me uposathampi pavāraṇampi ṭhapetvā sāmaññato cāvetvā nikkaḍḍhissantī’’ti sabhayo upasaṅkamati, visārado hutvā kathetuṃ na sakkoti. Ekacco pana dussīlopi dappito viya vicarati, sopi ajjhāsayena maṅku hotiyeva.
“迷乱而死去”:那破戒之人躺在临终床上时,他过去造作不善业的地方便浮现于眼前。他睁眼见此世,闭眼见他世,四种恶趣的景象同时现前,犹如头部被百矛刺穿。他大声呼喊“挡住!挡住!”,便如此死去。因此称为“迷乱而死去”。第五句的意义亦可依此明了。显示巴利原文
Sammūḷho kālaṅkarotīti tassa hi maraṇamañce nipannassa dussīlakamme samādāya pavattitaṭṭhānaṃ āpāthamāgacchati, so ummīletvā idhalokaṃ passati, nimīletvā paralokaṃ passati , tassa cattāro apāyā upaṭṭhahanti, sattisatena sīse pahariyamāno viya hoti. So – ‘‘vāretha, vārethā’’ti viravanto marati. Tena vuttaṃ – ‘‘sammūḷho kālaṃ karotī’’ti. Pañcamapadaṃ uttānameva.
150 “功德论”应依前述过失论述的相反方式来了知。显示巴利原文
150.Ānisaṃsakathā vuttavipariyāyena veditabbā.
151 “大半夜以法谈”:他以随顺经教的法谈和住处所作的随喜开示,犹如将恒河从天引下,又像挤出一由旬大的蜜团供人饮蜜一般,用了大半夜时间开示、教导、策励、令大众欢喜之后,才送他们离去。“已逝去”是指已经过去、已经灭尽,进入了灭尽、消逝的状态。“空屋”:并非另有一间单独的“空屋”,而是在那同一处所,用布幔在一旁隔开,铺好卧具,动念:“此处世尊将休息。”世尊思惟:“我若以此处行四种威仪,对他们将有广大果报。”便在那里作狮子卧。由此因缘,说为“进入空屋”。显示巴利原文
151.Bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāyāti aññāya pāḷimuttakāya dhammikathāya ceva āvasathānumodanāya ca ākāsagaṅgaṃ otārento viya yojanappamāṇaṃ mahāmadhuṃ pīḷetvā madhupānaṃ pāyento viya bahudeva rattiṃ sandassetvā sampahaṃsetvā uyyojesi. Abhikkantāti atikkantā khīṇā khayavayaṃ upetā. Suññāgāranti pāṭiyekkaṃ suññāgāraṃ nāma natthi, tattheva pana ekapasse sāṇipākārena parikkhipitvā – ‘‘idha satthā vissamissatī’’ti mañcakaṃ paññapesuṃ. Bhagavā – ‘‘catūhipi iriyāpathehi paribhuttaṃ etesaṃ mahapphalaṃ bhavissatī’’ti tattha sīhaseyyaṃ kappesi. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘suññāgāraṃ pāvisī’’ti.
建造华氏城的注释显示巴利原文
Pāṭaliputtanagaramāpanavaṇṇanā
152 “孙尼陀与雨行”:孙尼陀与雨行,是两位婆罗门。“摩揭陀大臣”:指摩揭陀王的大臣、大辅相;或指在摩揭陀国中拥有广大自在势力的重臣,故称摩揭陀大臣。“在巴吒厘村造城”:意为将巴吒厘村作为城市来建造。“为了防御跋耆族”:是为了截断跋耆王族的财路。“以千为单位”:即以每组一千人的方式,编成千人单元。“宅地”:指房屋的地基。“他们心里倾向于建造住处”:那些宅地占卜师的心思,倾向于为国王与大臣们勘察宅地的吉凶。据说他们凭着自己的术艺,能透视地下约三十肘深处,知晓那里有“龙所捉处”“夜叉所捉处”或“鬼所捉处”,或知彼处有岩石、树桩。他们施展术艺,宛如与诸天神商量之后再行建造。又或天神附入他们体内,令其心在种种处所生起建造的倾向。当他们在四角打下木桩、将宅地标定完成的那一刻,那些天神便离去了。于有信仰的家庭,有信仰的天神会这样做;于无信仰的家庭,无信仰的天神会这样做。何以故?因为有信仰的天神会这样思惟:‘这里的人们建好住所后,首先会请比丘们接受供养,然后自己才进食。’而那些有信仰的人们,在看到一位出家沙门或婆罗门之后,又会重新整理宅地。另一类则不然:无信仰的天神于无信仰的家庭生起建造倾向,那些人则造作恶业,想‘愿我的宅地舒适’。此外,对于同一处宅地,他们‘妥善地受用了,妥善地受用了’这般再三顾视,或反复作意。由此显示了男女喜爱受用之行相。“不寻瑕疵”:不寻找过失。意思是,他们不寻觅的那些,你们来问我吧。显示巴利原文
152.Sunidhavassakārāti sunidho ca vassakāro ca dve brāhmaṇā. Magadhamahāmattāti magadharañño mahāmattā mahāamaccā, magadharaṭṭhe vā mahāmattā mahatiyā issariyamattāya samannāgatāti magadhamahāmattā. Pāṭaligāme nagaranti pāṭaligāmaṃ nagaraṃ katvā māpenti. Vajjīnaṃ paṭibāhāyāti vajjirājakulānaṃ āyamukhapacchindanatthaṃ. Sahassevāti ekekavaggavasena sahassaṃ sahassaṃ hutvā. Vatthūnīti gharavatthūni. Cittāni namanti nivesanāni māpetunti raññañca rājamahāmattānañca nivesanāni māpetuṃ vatthuvijjāpāṭhakānaṃ cittāni namanti. Te kira attano sippānubhāvena heṭṭhā pathaviyaṃ tiṃsahatthamatte ṭhāne – ‘‘idha nāgaggāho, idha yakkhaggāho, idha bhūtaggāho, pāsāṇo vā khāṇuko vā atthī’’ti passanti. Te tadā sippaṃ jappitvā devatāhi saddhiṃ mantayamānā viya māpenti. Athavā nesaṃ sarīre devatā adhimuccitvā tattha tattha nivesanāni māpetuṃ cittaṃ nāmenti. Tā catūsu koṇesu khāṇuke koṭṭetvā vatthumhi gahitamatte paṭivigacchanti. Saddhānaṃ kulānaṃ saddhā devatā tathā karonti, assaddhānaṃ kulānaṃ assaddhā devatāva. Kiṃ kāraṇā? Saddhānañhi evaṃ hoti – ‘‘idha manussā nivesanaṃ māpetvā paṭhamaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā maṅgalaṃ vaḍḍhāpessanti. Atha mayaṃ sīlavantānaṃ dassanaṃ, dhammakathaṃ, pañhāvissajjanaṃ , anumodanañca sotuṃ labhissāma, manussā dānaṃ datvā amhākaṃ pattiṃ dassantī’’ti.
“以三十三天”:譬如在某个家族中,因为有一位智者;或在某座寺院中,因为有一位多闻的比丘,人们便会说‘某家的人有智慧’‘某寺的比丘多闻’。同样地,因为有了帝释天王与毗首羯磨天子,便传出了‘三十三天有智慧’这样的名声。因此说“以三十三天”,意为他们造城时,俨然如与三十三天的天神们商量过一般。显示巴利原文
Tāvatiṃsehīti yathā hi ekasmiṃ kule ekaṃ paṇḍitamanussaṃ, ekasmiṃ vā vihāre ekaṃ bahussutabhikkhuṃ upādāya – ‘‘asukakule manussā paṇḍitā, asukavihāre bhikkhū bahussutā’’ti saddo abbhuggacchati, evameva sakkaṃ devarājānaṃ vissakammañca devaputtaṃ upādāya – ‘‘tāvatiṃsā paṇḍitā’’ti saddo abbhuggato. Tenāha – ‘‘tāvatiṃsehī’’ti. Tāvatiṃsehi saddhiṃ mantetvāpi viya māpentīti attho.
“所有圣处”:指一切可被称为圣者聚集之处的地方,无论有多少。“所有商路”:指一切可被称为商人堆货、买卖交易之处的地方,或商人居住之处,无论有多少。“这座城将成为首要城市”:于那些圣处与商路之中,此城将成为最上首、最卓越、最中心的城市。“包裹解开”:指解开货捆之处,即卸货、分发货物的地方。意思是:在整个赡部洲都难以觅得的货物,唯在此处可以买到;在他处滞销、卖不掉的货物,唯在此处能够卖出。因此就在这里解开包裹。这是在说明,从四座城门以及集会堂等处,每天都会有五十万起的交易活动。显示巴利原文
Yāvatā ariyaṃ āyatananti yattakaṃ ariyakamanussānaṃ osaraṇaṭṭhānaṃ nāma atthi. Yāvatā vaṇippathoti yattakaṃ vāṇijānaṃ ābhatabhaṇḍassa rāsivaseneva kayavikkayaṭṭhānaṃ nāma, vāṇijānaṃ vasanaṭṭhānaṃ vā atthi. Idaṃ agganagaranti tesaṃ ariyāyatanavaṇippathānaṃ idaṃ agganagaraṃ jeṭṭhakaṃ pāmokkhaṃ bhavissatīti. Puṭabhedananti bhaṇḍapuṭabhedanaṭṭhānaṃ, bhaṇḍabhaṇḍikānaṃ mocanaṭṭhānanti vuttaṃ hoti. Sakalajambudīpe aladdhabhaṇḍampi hi idheva labhissanti, aññattha vikkayena agacchantampi ca idheva gamissati. Tasmā idheva puṭaṃ bhindissantīti attho. Catūsu hi dvāresu cattāri sabhāyaṃ ekanti evaṃ divase divase pañcasatasahassāni uṭṭhahissantīti dasseti.
「从火等」一句中,“或”字含有“和”义。意思是此城将因火、水及内讧而毁灭。一部分会被火烧毁,且无人能扑灭;一部分会被恒河冲走;另一部分则因人们相互离间——“他把这人没说的事告诉那人,又把那人没说的事告诉这人”——而彼此分裂、内斗毁灭。世尊说完这些后,在黎明时分来到恒河岸边,洗净面庞,坐下等待乞食之时。显示巴利原文
Aggito vātiādīsu cakārattho vā-saddo. Agginā ca udakena ca mithubhedena ca nassissatīti attho. Ekakoṭṭhāso agginā nassissati, nibbāpetuṃ na sakkhissanti. Ekaṃ gaṅgā gahetvā gamissati. Eko – ‘‘iminā akathitaṃ amussa, amunā akathitaṃ imassā’’ti vadantānaṃ pisuṇavācānaṃ vasena bhinnānaṃ manussānaṃ aññamaññabhedeneva nassissatīti attho. Iti vatvā bhagavā paccūsakāle gaṅgāya tīraṃ gantvā katamukhadhovano bhikkhācāravelaṃ āgamayamāno nisīdi.
153 孙尼陀和雨行心想:“我们的国王是沙门乔达摩的侍者,他定会问我们:‘听说世尊到了巴吒厘村,你们前去拜见了吗?’若我们回答‘拜见了’,他还会追问:‘你们邀请了吗?’若说‘未曾邀请’,他便会归咎于我们,加以责罚。而且我们正在各处建造城市,而沙门乔达摩所到之处,据说一切不祥之物都会回避。不如我们请他为这座新城祝福吧。”如此思惟后,他们便前往拜见世尊,并发出邀请。因此,经中说:“那时,孙尼陀和雨行……”显示巴利原文
153. Sunidhavassakārāpi – ‘‘amhākaṃ rājā samaṇassa gotamassa upaṭṭhāko, so amhe pucchissati, ‘satthā kira pāṭaligāmaṃ agamāsi, tassa santikaṃ upasaṅkamittha, na upasaṅkamitthā’ti. Upasaṅkamimhāti ca vutte – ‘nimantayittha, na nimantayitthā’ti ca pucchissati. Na nimantayimhāti ca vutte amhākaṃ dosaṃ āropetvā niggaṇhissati. Idaṃ cāpi mayaṃ āgataṭṭhāne nagaraṃ māpema, samaṇassa kho pana gotamassa gatagataṭṭhāne kāḷakaṇṇisattā paṭikkamanti, taṃ mayaṃ nagaramaṅgalaṃ vadāpessāmā’’ti cintetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā nimantayiṃsu. Tasmā – ‘‘atha kho sunidhavassakārā’’tiādi vuttaṃ.
「午前时分」即上午时分。「穿好下衣」是指依照入村的仪容整理好下衣,系好腰带。「持钵与衣」是指手持钵与袈裟,随身繫妥。显示巴利原文
Pubbaṇhasamayanti pubbaṇhakāle. Nivāsetvāti gāmappavesananīhārena nivāsanaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā. Pattacīvaramādāyāti pattañca cīvarañca ādiyitvā kāyappaṭibaddhaṃ katvā.
「在此处,持戒者」:在此处的具戒者。「自制」:以身业、语业、意业三者自我约束。显示巴利原文
Sīlavantetthāti sīlavante ettha. Saññateti kāyavācāmanehi saññate.
「Tāsaṃ dakkhiṇam ādiyeti」:将供养僧团所得的四种资具,回向(ādiseyya)给那些家宅女神,分与她们功德(pattiṃ dadeyya)。「Pūjitā pūjayanti」:那些女神心想:“这些人虽非我们的亲属,却仍将功德分予我们”,于是她们便妥善安排守护,用心护持。「Mānitā mānayantī」:借由适时行供养而被恭敬,女神们心想:“这些人虽非我们的亲属,却在每四个月或每六个月中为我们行供养”,于是她们便表示敬意;这些被恭敬的女神会消除所生起的危难。显示巴利原文
Tāsaṃdakkhiṇamādiyeti saṅghassa dinne cattāro paccaye tāsaṃ gharadevatānaṃ ādiseyya, pattiṃ dadeyya. Pūjitā pūjayantīti – ‘‘ime manussā amhākaṃ ñātakāpi na honti, evampi no pattiṃ dentī’’ti ārakkhaṃ susaṃvihitaṃ karothāti suṭṭhu ārakkhaṃ karonti. Mānitā mānayantīti kālānukālaṃ balikammakaraṇena mānitā ‘‘ete manussā amhākaṃ ñātakāpi na honti, catumāsachamāsantare no balikammaṃ karontī’’ti mānenti, mānentiyo uppannaṃ parissayaṃ haranti.
「由此,他」:由此,对于那位有智慧的人。「亲生」:如同放在胸前养育长大的亲生儿子。正如母亲爱护亲生儿子,会为消除他的一切危难而尽力;这些天神也同样地爱护他,这便是此处的含义。「见到吉祥」:见到种种美好的事物。显示巴利原文
Tato nanti tato naṃ paṇḍitajātikaṃ manussaṃ. Orasanti ure ṭhapetvā saṃvaḍḍhitaṃ, yathā mātā orasaṃ puttaṃ anukampati, uppannaparissayaharaṇatthameva tassa vāyamati, evaṃ anukampantīti attho. Bhadrāni passatīti sundarāni passati.
154 「筏」是为了渡至对岸,将楔子钉合而成。「排」则是用藤蔓等绑缚而成。显示巴利原文
154.Uḷumpanti pāragamanatthāya āṇiyo koṭṭetvā kataṃ. Kullanti valliādīhi bandhitvā kataṃ.
在“那些渡海者”偈中,「海」依最低限量,指深与广均达一由旬的水域。「河」于此偈即指一般河流。全句义为:那些渡过既深又广的渴爱之流的人,是藉由名为“圣道”的桥梁而渡越;他们避开那些叫作“沼泽”的积水低地,不再沾染。而在此处,纵是想渡过微小水域者,仍须扎筏;但佛陀与佛弟子——那些真正的智者,却连筏也不用便已渡越。显示巴利原文
‘‘Ye taranti aṇṇava’’nti gāthāya aṇṇavanti sabbantimena paricchedena yojanamattaṃ gambhīrassa ca puthulassa ca udakaṭṭhānassetaṃ adhivacanaṃ. Saranti idha nadī adhippetā. Idaṃ vuttaṃ hoti, ye gambhīravitthataṃ taṇhāsaraṃ taranti, te ariyamaggasaṅkhātaṃ setuṃ katvāna. Visajja pallalāni anāmasitvā udakabharitāni ninnaṭṭhānāni. Ayaṃ pana idaṃ appamattakaṃ taritukāmopi kullañhi jano pabandhati. Buddhā ca buddhasāvakā ca vināyeva kullena tiṇṇā medhāvino janāti.
圣谛论的解释显示巴利原文
Ariyasaccakathāvaṇṇanā
155 155.「末端村」:建在大光明王宫殿尽头的村庄。「圣谛」:能令生起圣者之真理。「由于不随觉」:因未曾觉悟、未曾了知。「由于不通达」:因未曾通达。「流转」:从一有到另一有辗转不停地流动。「轮回」:一再地往还、来去轮转。「我和你们的」:即由我及由你们。或谓,“流转”与“轮回”是我与你们共历的——当知此义即在于此。「有之导向被彻底断除」:意为能导向一再转起的渴爱之索,已被善断、彻底截断,不复更生。显示巴利原文
155.Koṭigāmoti mahāpanādassa pāsādakoṭiyaṃ katagāmo. Ariyasaccānanti ariyabhāvakarānaṃ saccānaṃ. Ananubodhāti abujjhanena ajānanena. Appaṭivedhāti appaṭivijjhanena. Sandhāvitanti bhavato bhavaṃ gamanavasena sandhāvitaṃ. Saṃsaritanti punappunaṃ gamanāgamanavasena saṃsaritaṃ. Mamañcevatumhākañcāti mayā ca tumhehi ca. Atha vā sandhāvitaṃ saṃsaritanti sandhāvanaṃ saṃsaraṇaṃ mamañceva tumhākañca ahosīti emamettha attho veditabbo. Bhavanetti samūhatāti bhavato bhavaṃ nayanasamatthā taṇhārajju suṭṭhu hatā chinnā appavattikatā.
不还法与必至菩提道的解释显示巴利原文
Anāvattidhammasambodhiparāyaṇavaṇṇanā
156 156.「那提迦」:指依湖而建的两座村庄,分别属于小叔父之子和大叔父之子。 「在那提迦」:指在其中一个亲属聚居的村庄。 「在砖屋」:指在一间砖砌的住所里。显示巴利原文
156.Nātikāti ekaṃ taḷākaṃ nissāya dvinnaṃ cūḷapitumahāpituputtānaṃ dve gāmā. Nātiketi ekasmiṃ ñātigāmake. Giñjakāvasatheti iṭṭhakāmaye āvasathe.
157 157.「下分结」:意为属于下界的,只在欲界之生命有中导致结生。或者,也可说那些应由三种获得「下分」之名的圣道所断除的,便是「下分结」。其中,欲贪与瞋恚这两种,若未被禅定镇伏或未被圣道断除,便会以不断再生的力量,使人无法向上奔赴色界生命有与无色界生命有。而有身见等另外三种结缚,则会把已经在那里(上界)再生的人又拉回来,令其再度于此处(欲界)结生。因此,这五者全部都是「下分结」。所谓「不还法者」:指从结生而言,具有不再返回此界之性质的人。显示巴利原文
157.Orambhāgiyānanti heṭṭhābhāgiyānaṃ, kāmabhaveyeva paṭisandhiggāhāpakānanti attho. Oranti laddhanāmehi vā tīhi maggehi pahātabbānītipi orambhāgiyāni. Tattha kāmacchando, byāpādoti imāni dve samāpattiyā vā avikkhambhitāni, maggena vā asamucchinnāni nibbattavasena uddhaṃ bhāgaṃ rūpabhavañca arūpabhavañca gantuṃ na denti. Sakkāyadiṭṭhiādīni tīṇi tattha nibbattampi ānetvā puna idheva nibbattāpentīti sabbānipi orambhāgiyāneva. Anāvattidhammāti paṭisandhivasena anāgamanasabhāvā.
此处说「贪、嗔、痴变得薄弱」,此薄弱性应从两方面理解:一是贪等烦恼只是「偶尔」生起;二是其「现起时的困扰力」变得微弱。因为一来者的贪欲等,并不像凡夫那样频繁生起,只是偶尔才生起;而且即使生起,也不像凡夫那样厚重、强烈,而是如同苍蝇的翅膀一般,生起得微细薄弱。不过,长部诵者毕达卡马哈西瓦长老曾这么说:「因为一来者仍有子女与妻妾,所以说他的烦恼还是厚重的。经典这里的说法,仅仅就‘有的微弱’而言。」然而,此说在注疏中已被驳斥。因为注疏中说过:「对于入流者,除了第七次生命有之外,在第八次生命有中不存在‘有的微弱’;对于一来者,除了两次生命有之外,在五次生命有中不存在‘有的微弱’;对于不来者,除了色界与无色界的生命之外,在欲界的生命中不存在‘有的微弱’;对于诸漏尽者,则在任何一种生命有中都不存在‘有的微弱’。」显示巴利原文
Rāgadosamohānaṃ tanuttāti ettha kadāci karahaci uppattiyā ca, pariyuṭṭhānamandatāya cāti dvedhāpi tanubhāvo veditabbo. Sakadāgāmissa hi puthujjanānaṃ viya abhiṇhaṃ rāgādayo nuppajjanti, kadāci karahaci uppajjanti. Uppajjamānā ca puthujjanānaṃ viya bahalabahalā nuppajjanti, makkhikāpattaṃ viya tanukatanukā uppajjanti. Dīghabhāṇakatipiṭakamahāsīvatthero panāha – ‘‘yasmā sakadāgāmissa puttadhītaro honti, orodhā ca honti, tasmā bahalā kilesā. Idaṃ pana bhavatanukavasena kathita’’nti. Taṃ aṭṭhakathāyaṃ – ‘‘sotāpannassa sattabhave ṭhapetvā aṭṭhame bhave bhavatanukaṃ natthi. Sakadāgāmissa dve bhave ṭhapetvā pañcasu bhavesu bhavatanukaṃ natthi. Anāgāmissa rūpārūpabhave ṭhapetvā kāmabhave bhavatanukaṃ natthi. Khīṇāsavassa kismiñci bhave bhavatanukaṃ natthī’’ti vuttattā paṭikkhittaṃ hoti.
「此世界」:这是针对欲界世间而说的。此处的意趣是:若有人于人间证得一来果,投生天界后证悟阿拉汉果,这固然很好;倘若不能在天界证得,也必定会返回人间证得。同样,于天界证得一来果者,若能在人间投生并证悟阿拉汉果,也是好的;若不能,则必定会前往天界证得。显示巴利原文
Imaṃlokanti imaṃ kāmāvacaralokaṃ sandhāya vuttaṃ. Ayañcettha adhippāyo, sace hi manussesu sakadāgāmiphalaṃ patto devesu nibbattitvā arahattaṃ sacchikaroti, iccetaṃ kusalaṃ. Asakkonto pana avassaṃ manussalokaṃ āgantvā sacchikaroti. Devesu sakadāgāmiphalaṃ pattopi sace manussesu nibbattitvā arahattaṃ sacchikaroti, iccetaṃ kusalaṃ. Asakkonto pana avassaṃ devalokaṃ gantvā sacchikarotīti.
「不堕恶趣者」:在此,“堕落”(vinipāto)即指堕入恶趣。没有这种堕落的法性,故称“不堕恶趣者”。其意为:于四恶趣中皆不堕落,具有不在四恶趣受生的性质。「决定」:指依法之规律而成为确定不移者。「必至菩提道」:这是说,以上三道(一来道、不还道、阿拉汉道)所摄的菩提,是他最终的前程、归宿与依止,是必定会证得的,故称“必至菩提道者”。显示巴利原文
Avinipātadhammoti ettha vinipatanaṃ vinipāto, nāssa vinipāto dhammoti avinipātadhammo. Catūsu apāyesu avinipātadhammo catūsu apāyesu avinipātasabhāvoti attho. Niyatoti dhammaniyāmena niyato. Sambodhiparāyaṇoti uparimaggattayasaṅkhātā sambodhi paraṃ ayanaṃ assa gati paṭisaraṇaṃ avassaṃ pattabbāti sambodhiparāyaṇo.
法镜法门解说显示巴利原文
Dhammādāsadhammapariyāyavaṇṇanā
158 「恼害」:这是指如来在观察各类众生的智行、智生、智趣时,仅有身体的疲劳,阿难,此即显示这一点;而诸佛并无内心的恼害。「法镜」:即由法所成的镜子。「具此」:即具足此法镜。「已尽恶趣、恶道、堕落」:这是以同义词的方式来说明地狱等。地狱等因离开了称为“增长”的“有”(aya),故称恶趣(apāyā);是苦的归宿与依止,故称恶道(duggati);造恶者在此处无力地堕落,故称堕落(vinipātā)。显示巴利原文
158.Vihesāti tesaṃ tesaṃ ñāṇagatiṃ ñāṇūpapattiṃ ñāṇābhisamparāyaṃ olokentassa kāyakilamathova esa, ānanda, tathāgatassāti dīpeti, cittavihesā pana buddhānaṃ natthi. Dhammādāsanti dhammamayaṃ ādāsaṃ. Yenāti yena dhammādāsena samannāgato. Khīṇāpāyaduggativinipātoti idaṃ nirayādīnaṃyeva vevacanavasena vuttaṃ. Nirayādayo hi vaḍḍhisaṅkhātato ayato apetattā apāyā. Dukkhassa gati paṭisaraṇanti duggati. Ye dukkaṭakārino, te ettha vivasā nipatantīti vinipātā.
「以不动净信」:因如实了知佛陀功德而生起的不动摇、不退转的净信。在前面的两个词(对法、对僧的净信)也是如此。至于“他是世尊……”等的详细解释,在《清净道论》中已有说明。显示巴利原文
Aveccappasādenāti buddhaguṇānaṃ yathābhūtato ñātattā acalena accutena pasādena. Upari padadvayepi eseva nayo. Itipi so bhagavātiādīnaṃ pana vitthāro visuddhimagge vutto.
「圣者所爱」:指圣者们所喜好、所爱乐、所悦意的戒。因为五戒是圣弟子们所喜爱的,纵使投生他趣亦不舍离。此处所说的正是此义。而且,于此中也实已统括了一切律仪。显示巴利原文
Ariyakantehīti ariyānaṃ kantehi piyehi manāpehi. Pañca sīlāni hi ariyasāvakānaṃ kantāni honti, bhavantarepi avijahitabbato. Tāni sandhāyetaṃ vuttaṃ. Sabbopi panettha saṃvaro labbhatiyeva.
「我是入流者」:这只是记说的开头而已。一来者等亦以“我是一来者……”等方式作记说。对于所有这些,只要不与学处相违,在适当处作记说,都是被允许的。显示巴利原文
Sotāpannohamasmīti idaṃ desanāsīsameva. Sakadāgāmiādayopi pana sakadāgāmīhamasmītiādinā nayena byākaronti yevāti. Sabbesampi hi sikkhāpadāvirodhena yuttaṭṭhāne byākaraṇaṃ anuññātameva hoti.
庵婆婆利妓女事解说显示巴利原文
Ambapālīgaṇikāvatthuvaṇṇanā
161 「住在毗舍离」:于此,应依《犍度》中所说的方式——“那时,毗舍离确是富裕、繁荣……”——来了解毗舍离的富足状况。「庵婆婆利林」:指妓女庵婆婆利所拥有的芒果林。「具念的比丘们啊」:世尊为了在见到庵婆婆利时能令正念现前,特在此处开示念处的教法。其中,“能忆念”故称为「具念」;“能正知”故称为「正知」。意思是:应当具足念与正知而住。至于“于身,身随观”等应解说的义理,将在《大念处》中说明。显示巴利原文
161.Vesāliyaṃviharatīti ettha tena kho pana samayena vesālī iddhā ceva hoti phītācātiādinā khandhake vuttanayena vesāliyā sampannabhāvo veditabbo. Ambapālivaneti ambapāliyā gaṇikāya uyyānabhūte ambavane. Sato bhikkhaveti bhagavā ambapālidassane satipaccupaṭṭhānatthaṃ visesato idha satipaṭṭhānadesanaṃ ārabhi. Tattha saratīti sato. Sampajānātīti sampajāno. Satiyā ca sampajaññena ca samannāgato hutvā vihareyyāti attho. Kāye kāyānupassītiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ mahāsatipaṭṭhāne vakkhāma.
「青色」是总括之词,「青色容貌」等则是它的分类说明。此处,并非他们本身的肤色为青色,而是因为涂抹了青色涂饰才这样说。「青色衣物」:他们所穿的布料、丝绸等也都是青色的。「青色装饰」:以青宝石、青色花作装饰;他们的车乘也镶嵌青宝石、覆盖青色布、悬挂青色旗,配备身着青色铠甲、青色饰物、青色马,连刺棒也都是青色的。应以此方法了知各句的意义。「弹指」:即拍击发声。「喂,庵婆婆利!」中的“je”是呼唤词,意为“尊贵的庵婆婆利,是什么原因呢?”也有读作“kiñcā”的,此处义同。「带着国土者」:即连同当地居民一起带来。「弹指」:即动了动手指。「女人之身」:即女体。显示巴利原文
Nīlāti idaṃ sabbasaṅgāhakaṃ. Nīlavaṇṇātiādi tasseva vibhāgadassanaṃ. Tattha na tesaṃ pakativaṇṇo nīlo, nīlavilepanavilittattā panetaṃ vuttaṃ. Nīlavatthāti paṭadukūlakoseyyādīnipi tesaṃ nīlāneva honti. Nīlālaṅkārāti nīlamaṇīhi nīlapupphehi alaṅkatā, rathāpi tesaṃ nīlamaṇikhacitā nīlavatthaparikkhittā nīladdhajā nīlavammikehi nīlābharaṇehi nīlaassehi yuttā, patodalaṭṭhiyopi nīlā yevāti. Iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo. Parivaṭṭesīti pahari. Kiṃ je ambapālīti jeti ālapanavacanaṃ, bhoti ambapāli, kiṃ kāraṇāti vuttaṃ hoti. ‘‘Kiñcā’’tipi pāṭho, ayamevettha attho. Sāhāranti sajanapadaṃ. Aṅguliṃ phoṭesunti aṅguliṃ cālesuṃ. Ambakāyāti itthikāya.
「谁的」(yesaṃ):此处是具格意义的属格,表示“未被那些人看见”之义。「看」(oloketha):即观看。「遍看」(avaloketha):即一再地观看。「联想」(upasaṃharatha):即引来比较。将这群离车众用心联想成与三十三天相似,使之靠近、贴近、与之亲近。正如三十三天众极美丽、端正,具足青等种种妙色,这些离车王族也是如此。你们应当把他们视同三十三天一般来看!显示巴利原文
Yesanti karaṇatthe sāmivacanaṃ, yehi adiṭṭhāti vuttaṃ hoti. Olokethāti passatha. Avalokethāti punappunaṃ passatha. Upasaṃharathāti upanetha. Imaṃ licchaviparisaṃ tumhākaṃ cittena tāvatiṃsasadisaṃ upasaṃharatha upanetha allīyāpetha. Yatheva tāvatiṃsā abhirūpā pāsādikā nīlādinānāvaṇṇā, evamime licchavirājānopīti tāvatiṃsehi samake katvā passathāti attho.
然而,为何世尊在数以百计的经典中都遮止对眼等、对色等的取相,在此却如此费心鼓励取相呢?这是出于利益之心。据说,当时有些比丘的精进力减退了,世尊便以成就来诱勉他们:“以不放逸修习沙门法的人,像这样的自在成就也可轻易获得。”以此策发他们在沙门法上的精进。同时也是为了阐明无常相。因为不久之后,所有这些人都将因阿阇世王而毁灭。在场比丘见到他们那王国般的祥瑞成就后,便会这样想:“即使如此这般的祥瑞成就,也终将显现出毁灭。”由此修习无常相,获得无碍解,证得阿拉汉果。为阐明无常相,故如此说。显示巴利原文
Kasmā pana bhagavā anekasatehi suttehi cakkhādīnaṃ rūpādīsu nimittaggāhaṃ paṭisedhetvā idha mahantena ussāhena nimittaggāhe uyyojetīti? Hitakāmatāya. Tatra kira ekacce bhikkhū osannavīriyā, tesaṃ sampattiyā palobhento – ‘‘appamādena samaṇadhammaṃ karontānaṃ evarūpā issariyasampatti sulabhā’’ti samaṇadhamme ussāhajananatthaṃ āha. Aniccalakkhaṇavibhāvanatthañcāpi evamāha. Nacirasseva hi sabbepime ajātasattussa vasena vināsaṃ pāpuṇissanti. Atha nesaṃ rajjasirisampattiṃ disvā ṭhitabhikkhū – ‘‘tathārūpāyapi nāma sirisampattiyā vināso paññāyissatī’’ti aniccalakkhaṇaṃ bhāvetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇissantīti aniccalakkhaṇavibhāvanatthaṃ āha.
“Adhivāsetu”(请允许):世尊虽已知悉庵婆婆利的邀请,却仍问“为何邀请”?这一方面是出于怀疑,另一方面也是随顺惯常的行持。因为那些比丘心想:“她是个狡黠的女人,即便并无邀请,也会声称自己邀请过。”再者,听闻法义之后,临离去时接受邀请再走,这本来就是人们的常行。显示巴利原文
Adhivāsetūti ambapāliyā nimantitabhāvaṃ ñatvāpi kasmā nimantentīti? Asaddahanatāya ceva vattasīsena ca. Sā hi dhuttā itthī animantetvāpi nimantemīti vadeyyāti tesaṃ cittaṃ ahosi, dhammaṃ sutvā gamanakāle ca nimantetvā gamanaṃ nāma manussānaṃ vattameva.
竹林村入雨安居的注释显示巴利原文
Veḷuvagāmavassūpagamanavaṇṇanā
163 “竹林村”:即毗舍离附近的竹林村。“依朋友等”诸语中,“朋友”即指朋友;“见而相熟者”是指在各处相遇、仅是相识而交情不深的朋友;“亲密者”是指深受爱重、满怀感情、交谊深厚的朋友。整句的意思是:无论在何处,若有这样的比丘,你们便可到那些地方入雨安居。世尊为何这样说呢?是为了令他们安住于轻利。因为竹林村坐卧具不足,乞食也稀少;而毗舍离四周则坐卧具众多,乞食易得,所以才这样说。那又为何不径说“随你们所乐而去”来遣散他们呢?是出于慈悯。据说,世尊如此思惟:“我再过大约十个月就要般涅槃了。若这些比丘去了远处,我般涅槃时他们便不能再见到我。届时他们或许会追悔:‘导师般涅槃时,竟连让我们留意的机会都没有给。若早知道,我们决不会住到远处去。’反之,如果住在毗舍离的周边,他们每月可以来八趟,听闻法义,领受善逝的教诫。”因此,世尊没有遣散他们。显示巴利原文
163.Veḷuvagāmakoti vesāliyā samīpe veḷuvagāmo. Yathāmittantiādīsu mittā mittāva. Sandiṭṭhāti tattha tattha saṅgamma diṭṭhamattā nātidaḷhamittā. Sambhattāti suṭṭhu bhattā sinehavanto daḷhamittā. Yesaṃ yesaṃ yattha yattha evarūpā bhikkhū atthi, te te tattha tattha vassaṃ upethāti attho. Kasmā evamāha? Tesaṃ phāsuvihāratthāya. Tesañhi veḷuvagāmake senāsanaṃ nappahoti, bhikkhāpi mandā. Samantā vesāliyā pana bahūni senāsanāni, bhikkhāpi sulabhā, tasmā evamāha. Atha kasmā – ‘‘yathāsukhaṃ gacchathā’’ti na vissajjesi? Tesaṃ anukampāya. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘ahaṃ dasamāsamattaṃ ṭhatvā parinibbāyissāmi, sace ime dūraṃ gacchissanti, mama parinibbānakāle daṭṭhuṃ na sakkhissanti. Atha nesaṃ – ‘‘satthā parinibbāyanto amhākaṃ satimattampi na adāsi, sace jāneyyāma, evaṃ na dūre vaseyyāmā’’ti vippaṭisāro bhaveyya. Vesāliyā samantā pana vasantā māsassa aṭṭha vāre āgantvā dhammaṃ suṇissanti, sugatovādaṃ labhissantī’’ti na vissajjesi.
164 「粗重」(kharo):即粗糙、粗涩。「疾病」(ābādho):即与体质不合的疾病。「强烈」(bāḷhā):即强而有力。「近于死」(māraṇantikā):即能导致死亡、临近死亡。「具念正知而忍受」(sato sampajāno adhivāsesi):安立正念,以智慧抉择而安忍。也就是说,不随感受而辗转波动,不被其逼迫,无有痛苦地安忍。「未告知」(anāmantetvā):即未让他们知晓。「未辞别」(anapaloketvā):即不告别、不作教诫之意。「精进」(vīriyena):指前行精进与果等至精进。「令其退去」(paṭipaṇāmetvā):即镇伏。「生命行」(jīvitasaṅkhāraṃ):在此,生命本身亦是一种生命行;而能令将断之生命得以相续、维持的果等至法,也是生命行,此处即指后者。「决意」(adhiṭṭhāya):即作决定而令其持续,亦即令能维持生命的果等至生起。以上是这段话的简要意思。显示巴利原文
164.Kharoti pharuso. Ābādhoti visabhāgarogo. Bāḷhāti balavatiyo. Māraṇantikāti maraṇantaṃ maraṇasantikaṃ pāpanasamatthā. Sato sampajāno adhivāsesīti satiṃ sūpaṭṭhitaṃ katvā ñāṇena paricchinditvā adhivāsesi. Avihaññamānoti vedanānuvattanavasena aparāparaṃ parivattanaṃ akaronto apīḷiyamāno adukkhiyamānova adhivāsesi . Anāmantetvāti ajānāpetvā. Anapaloketvāti na apaloketvā ovādānusāsaniṃ adatvāti vuttaṃ hoti. Vīriyenāti pubbabhāgavīriyena ceva phalasamāpattivīriyena ca. Paṭipaṇāmetvāti vikkhambhetvā. Jīvitasaṅkhāranti ettha jīvitampi jīvitasaṅkhāro. Yena jīvitaṃ saṅkhariyati chijjamānaṃ ghaṭetvā ṭhapiyati, so phalasamāpattidhammopi jīvitasaṅkhāro. So idha adhippeto. Adhiṭṭhāyāti adhiṭṭhahitvā pavattetvā, jīvitaṭṭhapanasamatthaṃ phalasamāpattiṃ samāpajjeyyanti ayamettha saṅkhepattho.
那么,世尊在此之前不入果等至吗?入的。不过,那是刹那等至。刹那等至仅能在等至状态中镇伏受,一旦出定,便如同被棍棒或陶片拨开的水藻,水又重新覆盖水面一般,受又迅速地遍满全身。然而,若能以无间隔、无杂乱的方式修习色七法与无色七法,并依大观之力进入等至,便能极好地镇伏。譬如有人潜入池塘,用手脚将水藻彻底拨开,水要经过很久才会重新覆盖;同样,从这种等至出定后,受也要很久才会生起。世尊在那一日,犹如在新菩提座上重新修观一般,将色七法、无色七法修至无间隔、无杂乱,以十四种行相作意,运用大观镇伏了受,发下决心:‘十个月内,不令生起’,随后进入等至。被等至所镇伏的受,在十个月中确实未曾生起。显示巴利原文
Kiṃ pana bhagavā ito pubbe phalasamāpattiṃ na samāpajjatīti? Samāpajjati. Sā pana khaṇikasamāpatti. Khaṇikasamāpatti ca antosamāpattiyaṃyeva vedanaṃ vikkhambheti, samāpattito vuṭṭhitamattassa kaṭṭhapātena vā kaṭhalapātena vā chinnasevālo viya udakaṃ puna sarīraṃ vedanā ajjhottharati. Yā pana rūpasattakaṃ arūpasattakañca niggumbaṃ nijjaṭaṃ katvā mahāvipassanāvasena samāpannā samāpatti, sā suṭṭhu vikkhambheti. Yathā nāma purisena pokkharaṇiṃ ogāhetvā hatthehi ca pādehi ca suṭṭhu apabyūḷho sevālo cirena udakaṃ ottharati; evameva tato vuṭṭhitassa cirena vedanā uppajjati. Iti bhagavā taṃ divasaṃ mahābodhipallaṅke abhinavavipassanaṃ paṭṭhapento viya rūpasattakaṃ arūpasattakaṃ niggumbaṃ nijjaṭaṃ katvā cuddasahākārehi sannetvā mahāvipassanāya vedanaṃ vikkhambhetvā – ‘‘dasamāse mā uppajjitthā’’ti samāpattiṃ samāpajji. Samāpattivikkhambhitā vedanā dasamāse na uppajji yeva.
「由病痊愈」(gilānā vuṭṭhito):即病后康复。「如成为甜重者」(madhurakajāto viya):意思是身体变得沉重、僵硬,犹如人被穿在尖桩上。「不显现」(na pakkhāyanti):即不清晰,不以种种相呈现。「甚至连法都不现前于我」(dhammāpi maṃ na paṭibhanti):此阐明‘念处等诸法于我皆不明朗’之意。不过,这位长老对于经教法本,实则是极为纯熟的。「不说」(na udāharati):指他未给出最后的教诫。他正是就此而说。显示巴利原文
Gilānā vuṭṭhitoti gilāno hutvā puna vuṭṭhito. Madhurakajāto viyāti sañjātagarubhāvo sañjātathaddhabhāvo sūle uttāsitapuriso viya. Na pakkhāyantīti nappakāsanti, nānākārato na upaṭṭhahanti. Dhammāpi maṃ na paṭibhantīti satipaṭṭhānādidhammā mayhaṃ pākaṭā na hontīti dīpeti. Tantidhammā pana therassa supaguṇā. Na udāharatīti pacchimaṃ ovādaṃ na deti. Taṃ sandhāya vadati.
165 “不分内外”指不从法或人的角度作内外的区分。因为心想“我不为他人说这么多法”时,便是将法视为内;心想“我为他人说这么多法”时,便是将法视为外。而心想“我为这个人说法”时,便是将此人视为内;心想“我不为这个人说法”时,便是将此人视为外。不如是区分而说法,这就是它的含义。“师握拳”:如同外道所谓的“师握拳”——他们年轻时不对任何人教说,到了晚年躺在临终床上,才对心爱的弟子传法。然而如来并非如此,如来绝不会有“我将在老年、在最后时刻才说此法”的想法,把法握拳藏着,心想“我要保留着”。此处是显示如来没有师握拳。显示巴利原文
165.Anantaraṃabāhiranti dhammavasena vā puggalavasena vā ubhayaṃ akatvā. ‘‘Ettakaṃ dhammaṃ parassa na desessāmī’’ti hi cintento dhammaṃ abbhantaraṃ karoti nāma. ‘‘Ettakaṃ parassa desessāmī’’ti cintento dhammaṃ bāhiraṃ karoti nāma. ‘‘Imassa puggalassa desessāmī’’ti cintento pana puggalaṃ abbhantaraṃ karoti nāma. ‘‘Imassa na desessāmī’’ti cintento puggalaṃ bāhiraṃ karoti nāma. Evaṃ akatvā desitoti attho. Ācariyamuṭṭhīti yathā bāhirakānaṃ ācariyamuṭṭhi nāma hoti. Daharakāle kassaci akathetvā pacchimakāle maraṇamañce nipannā piyamanāpassa antevāsikassa kathenti, evaṃ tathāgatassa – ‘‘idaṃ mahallakakāle pacchimaṭṭhāne kathessāmī’’ti muṭṭhiṃ katvā ‘‘pariharissāmī’’ti ṭhapitaṃ kiñci natthīti dasseti.
“我比丘僧团”指“我将亲自统领比丘僧团”,或者“以我为指定者”——由“我应被指定”的意义,我即是“指定之处”,故称“以我为指定者”。其意是:或只以我为指定、寄望于我,令比丘僧团如是;或于我灭度后,他们便不存在;或无论如何皆可。而“不如是”:因在菩提座上已破除嫉妒与悭吝,故不会生起这样的想法。“他”指什么?“八十岁”指年满八十,这是为了显示最后老年的到来。“用绑缚物”指用臂带、轮带等修复工具,如修补旧车,须借助绑缚物来维持。这显示如来的行住坐卧四威仪,需依阿拉汉果来维系。显示巴利原文
Ahaṃbhikkhusaṅghanti ahameva bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmīti vā mamuddesikoti ahaṃ uddisitabbaṭṭhena uddeso assāti mamuddesiko. Maṃyeva uddisitvā mama paccāsīsamāno bhikkhusaṅgho hotu, mama accayena vā mā ahesuṃ, yaṃ vā taṃ vā hotūti iti vā yassa assāti attho. Na evaṃ hotīti bodhipallaṅkeyeva issāmacchariyānaṃ vihatattā evaṃ na hoti. Sa kinti so kiṃ. Āsītikoti asītisaṃvacchariko. Idaṃ pacchimavayaanuppattabhāvadīpanatthaṃ vuttaṃ. Veṭhamissakenāti bāhabandhacakkabandhādinā paṭisaṅkharaṇena veṭhamissakena. Maññeti jiṇṇasakaṭaṃ viya veṭhamissakena maññe yāpeti. Arahattaphalaveṭhanena catuiriyāpathakappanaṃ tathāgatassa hotīti dasseti.
现在阐明此义,经文说:“阿难,于何时……”其中,“一切相”指色相等种种相。“一部分受”指世俗层面的受。“因此,阿难”:由于依此果等至的安住而得安乐,故开示:“你们也应为达此目的而如是安住。”“自为洲”:犹如大海中的岛屿,以自己为洲、为依止而安住。“自为皈依”:自己成为自己的皈依,不以其他为皈依。于“法洲、法皈依”的文句,道理亦同。“最上者”:即“他们是最上”。中间插入“t”音是由于连声。这是说:“这些是极最上,故称最上。”如此断除一切相关的结缚,安住于极最上、最胜之位的比丘,阿难,他们将是我弟子中的最上者。凡希求学处者,只要是以四念处为行境的比丘,都将成为最上者。这是以阿拉汉果为顶点来总结说法。显示巴利原文
Idāni tamatthaṃ pakāsento yasmiṃ, ānanda, samayetiādimāha. Tattha sabbanimittānanti rūpanimittādīnaṃ. Ekaccānaṃ vedanānanti lokiyānaṃ vedanānaṃ. Tasmātihānandāti yasmā iminā phalasamāpattivihārena phāsu hoti, tasmā tumhepi tadatthāya evaṃ viharathāti dasseti. Attadīpāti mahāsamuddagatadīpaṃ viya attānaṃ dīpaṃ patiṭṭhaṃ katvā viharatha. Attasaraṇāti attagatikāva hotha, mā aññagatikā. Dhammadīpadhammasaraṇapadesupi eseva nayo. Tamataggeti tamaagge. Majjhe takāro padasandhivasena vutto. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘ime aggatamāti tamataggā’’ti. Evaṃ sabbaṃ tamayogaṃ chinditvā ativiya agge uttamabhāve ete , ānanda , mama bhikkhū bhavissanti. Tesaṃ atiagge bhavissanti, ye keci sikkhākāmā, sabbepi te catusatipaṭṭhānagocarāva bhikkhū agge bhavissantīti arahattanikūṭena desanaṃ saṅgaṇhāti.
相与光明之说解释显示巴利原文
Nimittobhāsakathāvaṇṇanā
166 “进入毗舍离托钵”是在何时呢?是从乌迦切罗出来后前往毗舍离的时候。据说,世尊在雨安居结束后,从竹林村出发,心想“前往舍卫城”,于是沿着来时的路返回,次第到达舍卫城,进入祇园。法将舍利弗侍奉世尊之后,便去了日间住处。他在那里教导学童们,等他们告退后,便打扫日间住处,铺上皮片,洗净双足,结跏趺座,进入果等至。从定中出起之后,他生起这样的思惟:“是诸佛先般涅槃,还是上首弟子先般涅槃?”于是他了知:“是上首弟子先。”他观察自己的寿行,了知:“我的寿行只剩七日。”便想:“我将在何处般涅槃?”接着又想:“罗睺罗在三十三天般涅槃,憍陈如长老在六牙湖般涅槃,我又在哪里般涅槃呢?”再度思惟时,他缘念母亲,生起正念:“我的母亲虽是七位阿拉汉的母亲,但对佛、法、僧三宝没有净信。她有没有证得道果的亲依止呢?”观察之后,见到她有证得入流道果的亲依止。又观察:“依谁的教说能令她通达?”发现唯有依靠自己的教说才能通达,而非他人。“但是,如果我对这件事不闻不问,将有人指责:‘舍利弗长老对别人也是个依靠。比如……’显示巴利原文
166.Vesāliṃ piṇḍāya pāvisīti kadā pāvisi? Ukkacelato nikkhamitvā vesāliṃ gatakāle. Bhagavā kira vuṭṭhavasso veḷuvagāmakā nikkhamitvā sāvatthiṃ gamissāmīti āgatamaggeneva paṭinivattanto anupubbena sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pāvisi. Dhammasenāpati bhagavato vattaṃ dassetvā divāṭṭhānaṃ gato. So tattha antevāsikesu vattaṃ dassetvā paṭikkantesu divāṭṭhānaṃ sammajjitvā cammakkhaṇḍaṃ paññapetvā pāde pakkhāletvā pallaṅkaṃ ābhujitvā phalasamāpattiṃ pāvisi. Athassa yathāparicchedena tato vuṭṭhitassa ayaṃ parivitakko udapādi – ‘‘buddhā nu kho paṭhamaṃ parinibbāyanti, agasāvakā nu kho’’ti? Tato – ‘‘aggasāvakā paṭhama’’nti ñatvā attano āyusaṅkhāraṃ olokesi. So – ‘‘sattāhameva me āyusaṅkhāro pavattatī’’ti ñatvā – ‘‘kattha parinibbāyissāmī’’ti cintesi. Tato – ‘‘rāhulo tāvatiṃsesu parinibbuto, aññāsikoṇḍaññatthero chaddantadahe, ahaṃ kattha parinibbāyissāmī’’ti puna cintento mātaraṃ ārabbha satiṃ uppādesi – ‘‘mayhaṃ mātā sattannaṃ arahantānaṃ mātā hutvāpi buddhadhammasaṅghesu appasannā, atthi nu kho tassā upanissayo, natthi nu kho’’ti āvajjetvā sotāpattimaggassa upanissayaṃ disvā – ‘‘kassa desanāya abhisamayo bhavissatī’’ti olokento – ‘‘mameva dhammadesanāya bhavissati, na aññassa. Sace kho panāhaṃ appossukko bhaveyyaṃ, bhavissanti me vattāro – ‘sāriputtatthero avasesajanānampi avassayo hoti. Tathā hissa samacittasuttadesanādivase (a. ni. 1.37) koṭisatasahassadevatā arahattaṃ pattā . Tayo magge paṭividdhadevatānaṃ gaṇanā natthi. Aññesu ca ṭhānesu anekā abhisamayā dissanti. Thereva cittaṃ pasādetvā sagge nibbattāneva asītikulasahassāni. So dāni sakamātumicchādassanamattampi harituṃ nāsakkhī’ti. Tasmā mātaraṃ micchādassanā mocetvā jātovarakeyeva parinibbāyissāmī’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā – ‘‘ajjeva bhagavantaṃ anujānāpetvā nikkhamissāmī’’ti cundattheraṃ āmantesi. ‘‘Āvuso, cunda, amhākaṃ pañcasatāya bhikkhuparisāya saññaṃ dehi – ‘gaṇhathāvuso pattacīvarāni, dhammasenāpati nāḷakagāmaṃ gantukāmo’ti’’. Thero tathā akāsi. Bhikkhū senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya therassa santikaṃ āgamaṃsu. Thero senāsanaṃ saṃsāmetvā divāṭṭhānaṃ sammajjitvā divāṭṭhānadvāre ṭhatvā divāṭṭhānaṃ olokento – ‘‘idaṃ dāni pacchimadassanaṃ, puna āgamanaṃ natthī’’ti pañcasatabhikkhuparivuto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā etadavoca –
我今将断,世界导师大牟尼啊;
不再有来去,这是最后的礼敬。
显示巴利原文 ‘‘Chinno dāni bhavissāmi, lokanātha mahāmuni; Gamanāgamanaṃ natthi, pacchimā vandanā ayaṃ. Jīvitaṃ appakaṃ mayhaṃ, ito sattāhamaccaye; Nikkhipeyyāmahaṃ dehaṃ, bhāravoropanaṃ yathā. Anujānātu me bhante, bhagavā, anujānātu sugato; Parinibbānakālo me, ossaṭṭho āyusaṅkhāro’’ti.
然而,诸佛因为明白:若说‘你般涅槃吧’,那便像是在赞叹死亡;若说‘你不要般涅槃’,又像是在宣说轮回的功德——邪见者定会对此横加指责。因此,世尊这两种话都不说。于是世尊问他:‘舍利弗,你将在哪里般涅槃?’‘尊者,在摩揭陀国的那罗迦村,有我出生的房间,我将在那里般涅槃。’世尊听后说:‘舍利弗,你如今自知时候已到,但此后,你的同梵行者与弟子们再想见到像你这样的比丘,将是极为难得的。因此,你为他们说法吧。’显示巴利原文
Buddhā pana yasmā ‘‘parinibbāhī’’ti vutte maraṇasaṃvaṇṇanaṃ saṃvaṇṇenti nāma, ‘‘mā parinibbāhī’’ti vutte vaṭṭassa guṇaṃ kathentīti micchādiṭṭhikā dosaṃ āropessanti, tasmā tadubhayampi na vadanti. Tena naṃ bhagavā āha – ‘‘kattha parinibbāyissasi sāriputtā’’ti? ‘‘Atthi, bhante, magadhesu nāḷakagāme jātovarako, tatthāhaṃ parinibbāyissāmī’’ti vutte ‘‘yassa dāni tvaṃ, sāriputta, kālaṃ maññasi, idāni pana te jeṭṭhakaniṭṭhabhātikānaṃ tādisassa bhikkhuno dassanaṃ dullabhaṃ bhavissatīti desehi tesaṃ dhamma’’nti āha.
长老知道:‘导师是期待我先施展神通变化,然后说法。’于是他礼敬世尊,腾身升至一棵多罗树高处,再降下礼敬世尊,随后又升至七棵多罗树高的空中,示现种种神通变化,然后说法。整座城的人都聚集而来。长老从空中降下,礼敬世尊后说:‘尊者,我该走了。’世尊说:‘我要送一送这位法将。’便从法座起身,面向香室,站在宝石板上。长老向右绕了三圈,又向四个方向顶礼,然后说道:‘世尊,在十万劫又无数劫以前,我曾在无上正自觉者足下顶礼,发愿要见到您。那个愿望如今已经实现,我见到了您。那是初次见面,这是最后的见面。此后,再也见不到您了。’说完,他合起双掌,十指放射光芒,面朝世尊倒行而去,直至再也看不见世尊为止。随后他顶礼说:‘从今以后,无论在何处,因有死与结生,再没有所谓的来去了。’便离去了。这时,大地震动,一直震到水边。世尊对围绕在身边的比丘们说:‘比丘们,去随你们的长兄走一程吧。’比丘们一直送到门楼处。长老说:‘诸位贤友,请停步吧,应当住于不放逸。’于是让他们返回,自己只带着随行的徒众离去。人们悲叹道:‘尊者往昔游方都会回来,此次是……’显示巴利原文
Thero – ‘‘satthā mayhaṃ iddhivikubbanapubbaṅgamaṃ dhammadesanaṃ paccāsīsatī’’ti ñatvā bhagavantaṃ vanditvā tālappamāṇaṃ abbhuggantvā puna oruyha bhagavantaṃ vanditvā sattatālappamāṇe antalikkhe ṭhito iddhivikubbanaṃ dassetvā dhammaṃ desesi. Sakalanagaraṃ sannipati. Thero oruyha bhagavantaṃ vanditvā ‘‘gamanakālo me, bhante’’ti āha. Bhagavā ‘‘dhammasenāpatiṃ paṭipādessāmī’’ti dhammāsanā uṭṭhāya gandhakuṭiabhimukho gantvā maṇiphalake aṭṭhāsi. Thero tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā catūsu ṭhānesu vanditvā – ‘‘bhagavā ito kappasatasahassādhikassa asaṅkhyeyyassa upari anomadassisammāsambuddhassa pādamūle nipatitvā tumhākaṃ dassanaṃ patthesiṃ. Sā me patthanā samiddhā, diṭṭhā tumhe, taṃ paṭhamadassanaṃ, idaṃ pacchimadassanaṃ. Puna tumhākaṃ dassanaṃ natthī’’ti – vatvā dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ paggayha yāva dassanavisayo, tāva abhimukhova paṭikkamitvā ‘‘ito paṭṭhāya cutipaṭisandhivasena kismiñci ṭhāne gamanāgamanaṃ nāma natthī’’ti vanditvā pakkāmi. Udakapariyantaṃ katvā mahābhūmicālo ahosi. Bhagavā parivāretvā ṭhite bhikkhū āha – ‘‘anugacchatha, bhikkhave, tumhākaṃ jeṭṭhabhātika’’nti. Bhikkhū yāva dvārakoṭṭhakā agamaṃsu. Thero – ‘‘tiṭṭhatha, tumhe āvuso, appamattā hothā’’ti nivattāpetvā attano parisāyeva saddhiṃ pakkāmi. Manussā – ‘‘pubbe ayyo paccāgamanacārikaṃ carati, idaṃ dāni gamanaṃ na puna paccāgamanāyā’’ti paridevantā anubandhiṃsu. Tepi ‘‘appamattā hotha āvuso, evaṃbhāvino nāma saṅkhārā’’ti nivattāpesi.
那时,尊者舍利弗在途中停留七日,为众人作种种利益。傍晚,他抵达那罗迦村,立于村门口的尼拘陀树根处。当时,长老的外甥——一位名叫优波离瓦多的比丘正走出村子,看到长老后,便上前顶礼,立于一旁。长老问他:“你家中祖母还在吗?”他答:“在,尊者。”长老说:“去吧,告诉她我们到了。如果她问为何而来,你就说:‘据说今日会在村中住一日,请准备我出生的那个房间,并为五百比丘安排住处。’”他回去禀告祖母:“祖母,我舅舅来了。”祖母问:“现在何处?”“在村门口。”“他独自一人,还是有人随行?”“有五百比丘。”“是什么缘故而来?”他便将整件事禀告了祖母。那位婆罗门女心想:“为何要为这么多人安排住处?莫非他年轻时出家,到老了又想还俗做在家众吗?”虽然如此,她还是备好了出生的房间,为五百比丘安排了住处,点亮了灯,然后去迎请长老。显示巴利原文
Atha kho āyasmā sāriputto antarāmagge sattāhaṃ manussānaṃ anuggahaṃ karonto sāyaṃ nāḷakagāmaṃ patvā gāmadvāre nigrodharukkhamūle aṭṭhāsi. Atha uparevato nāma therassa bhāgineyyo bahigāmaṃ gacchanto theraṃ disvā upasaṅkamitvā vanditvā aṭṭhāsi. Thero taṃ āha – ‘‘atthi gehe te ayyikā’’ti? Āma, bhanteti. Gaccha amhākaṃ idhāgatabhāvaṃ ārocehi. ‘‘Kasmā āgato’’ti ca vutte ‘‘ajja kira ekadivasaṃ antogāme bhavissati, jātovarakaṃ paṭijaggatha, pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ nivāsanaṭṭhānaṃ jānāthā’’ti. So gantvā ‘‘ayyike, mayhaṃ mātulo āgato’’ti āha. Idāni kuhinti? Gāmadvāreti. Ekakova, aññopi koci atthīti ? Atthi pañcasatā bhikkhūti. Kiṃ kāraṇā āgatoti? So taṃ pavattiṃ ārocesi. Brāhmaṇī – ‘‘kiṃ nu kho ettakānaṃ vasanaṭṭhānaṃ paṭijaggāpeti , daharakāle pabbajitvā mahallakakāle gihī hotukāmo’’ti cintentī jātovarakaṃ paṭijaggāpetvā pañcasatānaṃ bhikkhūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ kāretvā daṇḍadīpikāyo jāletvā therassa pāhesi.
长老与比丘们一同登上楼阁。登楼后,他进入自己出生的房间坐下。刚坐下,他便打发比丘们说:“你们去各自的住处吧。”比丘们刚离开,长老便患上重病,腹泻便血,濒死的剧烈痛苦生起,一个容器接着一个容器地更换。那位婆罗门女心想:“我儿子的情况让我很不安。”便倚在门边站着。四大天王心想:“法将如今住在何处?”他们观察后得知:“他在那罗迦村出生的房间里,躺在般涅槃的床上,我们去见他最后一面吧。”于是前来顶礼,立于一旁。长老问:“你们是谁?”“尊者是四大天王。”“为何而来?”“我们来作看护。”“不必了,已有看护,你们回去吧。”长老遣走了他们。他们刚离开,帝释天王也以同样的方式前来;他离开后,夜摩天等诸天以及大梵天也相继到来。长老同样一一令他们返回。显示巴利原文
Thero bhikkhūhi saddhiṃ pāsādaṃ abhiruhi. Abhiruhitvā ca jātovarakaṃ pavisitvā nisīdi. Nisajjeva – ‘‘tumhākaṃ vasanaṭṭhānaṃ gacchathā’’ti bhikkhū uyyojesi. Tesu gatamattesuyeva therassa kharo ābādho uppajji, lohitapakkhandikā māraṇantikā vedanā vattanti, ekaṃ bhājanaṃ pavisati, ekaṃ nikkhamati. Brāhmaṇī – ‘‘mama puttassa pavatti mayhaṃ na ruccatī’’ti attano vasanagabbhadvāraṃ nissāya aṭṭhāsi. Cattāro mahārājāno ‘‘dhammasenāpati kuhiṃ viharatī’’ti olokentā ‘‘nāḷakagāme jātovarake parinibbānamañce nipanno, pacchimadassanaṃ gamissāmā’’ti āgamma vanditvā aṭṭhaṃsu. Thero – ke tumheti? Mahārājāno, bhanteti. Kasmā āgatatthāti? Gilānupaṭṭhākā bhavissāmāti. Hotu, atthi gilānupaṭṭhāko, gacchatha tumheti uyyojesi. Tesaṃ gatāvasāne teneva nayena sakko devānamindo, tasmiṃ gate suyāmādayo mahābrahmā ca āgamiṃsu. Tepi tatheva thero uyyojesi.
婆罗门女看到诸天来来去去,心想:“这些是谁?礼拜了我儿子就走了。”她便走到长老的房门口,问道:“孩子,准陀,发生什么事了?”准陀把事情告诉她后,说:“大优婆夷,有尊者来了。”长老问:“为什么在非时过来呢?”母亲说:“孩子,是为了见你呀。”接着问:“孩子,最早来的是谁?”“是四大王,优婆夷。”“孩子,难道你比四大王更伟大吗?”“优婆夷,他们就像园丁一样。我们的导师从入胎结生开始,他们就一直持剑守护。”“他们走了之后,谁来了?”“帝释天。”“孩子,你比天王还伟大吗?”“优婆夷,他就像为我们拿东西的沙弥。我们的导师从三十三天下来时,他拿着衣钵跟随下来。”“他走了之后,那个像光一样来的是谁?”“优婆夷,那位就是你我共同的世尊和导师,名叫大梵天。”“孩子,你比大梵天还伟大吗?”“是的,优婆夷。听说我们的导师诞生那天,四位大梵天用金网接住了这位大人。”显示巴利原文
Brāhmaṇī devatānaṃ āgamanañca gamanañca disvā – ‘‘ke nu kho ete mama puttaṃ vanditvā gacchantī’’ti therassa gabbhadvāraṃ gantvā – ‘‘tāta, cunda, kā pavattī’’ti pucchi. So taṃ pavattiṃ ācikkhitvā – ‘‘mahāupāsikā, bhante āgatā’’ti āha. Thero kasmā avelāya āgatatthāti pucchi. Sā tuyhaṃ tāta dassanatthāyāti vatvā ‘‘tāta ke paṭhamaṃ āgatā’’ti pucchi. Cattāro mahārājāno, upāsiketi. Tāta, tvaṃ catūhi mahārājehi mahantataroti? Ārāmikasadisā ete upāsike, amhākaṃ satthu paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāya khaggahatthā hutvā ārakkhaṃ akaṃsūti. Tesaṃ tāta, gatāvasāne ko āgatoti? Sakko devānamindoti. Devarājatopi tvaṃ tāta, mahantataroti? Bhaṇḍagāhakasāmaṇerasadiso esa upāsike, amhākaṃ satthu tāvatiṃsato otaraṇakāle pattacīvaraṃ gahetvā otiṇṇoti. Tassa tāta gatāvasāne jotamāno viya ko āgatoti? Upāsike tuyhaṃ bhagavā ca satthā ca mahābrahmā nāma esoti. Mayhaṃ bhagavato mahābrahmatopi tvaṃ tāta mahantataroti? Āma upāsike, ete nāma kira amhākaṃ satthu jātadivase cattāro mahābrahmāno mahāpurisaṃ suvaṇṇajālena paṭiggaṇhiṃsūti.
婆罗门女心中思惟:“我儿尚且有这般威神力,那么我儿所依止的世尊导师,其威神力又该是多么殊胜呢?”就在此时,五种喜悦突然生起,遍满全身。长老心想:“母亲已生起喜悦与意乐,此时正是说法之时。”便问:“大优婆夷,您在想什么?”她说:“孩子,我在想,我的儿子已有这等功德,他的导师又会有何等功德呢?”长老便说:“大优婆夷,我的导师在诞生时、大出家时、成正觉时、初转法轮时,一万个世界都曾震动;在戒、定、慧、解脱、解脱知见方面,无有与他等同者;他即是世尊。”如此,他详尽地宣说了随顺佛功德之法。显示巴利原文
Atha brāhmaṇiyā – ‘‘puttassa tāva me ayaṃ ānubhāvo, kīdiso vata mayhaṃ puttassa bhagavato satthu ānubhāvo bhavissatī’’ti cintayantiyā sahasā pañcavaṇṇā pīti uppajjitvā sakalasarīre phari. Thero – ‘‘uppannaṃ me mātu pītisomanassaṃ, ayaṃ dāni kālo dhammadesanāyā’’ti cintetvā – ‘‘kiṃ cintesi mahāupāsike’’ti āha. Sā – ‘‘puttassa tāva me ayaṃ guṇo, satthu panassa kīdiso guṇo bhavissatīti idaṃ, tāta, cintemī’’ti āha. Mahāupāsike, mayhaṃ satthu jātakkhaṇe, mahābhinikkhamane, sambodhiyaṃ, dhammacakkappavattane ca dasasahassilokadhātu kampittha, sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena samo nāma natthi, itipi so bhagavāti vitthāretvā buddhaguṇappaṭisaṃyuttaṃ dhammadesanaṃ kathesi.
婆罗门女在爱子的说法结束时,安住于须陀洹果,便对儿子说:“孩子,优波提舍,你为何如此?像这样的甘露法,你竟这么久都不曾给我。”长老心想:“如今我已报答母亲梨颇舍利婆罗门女的养育之恩,这应当足够了。”便说:“大优婆夷,您请回吧。”他送走婆罗门女后,问:“准陀,现在是什么时刻?”“天色将明,尊者。”“那么,集合比丘僧团吧。”准陀集合了僧团,将长老扶起而坐。长老对比丘们说:“贤友们,你们与我共同游行四十四年,若我的身体或语言曾有令你们不悦意之处,请贤友们原谅我。”比丘们回答:“尊者,我们如同身影般追随您,无有任何不悦意之处,反倒请尊者原谅我们。”随后,曙光初现,长老发出震响大地之音,入无余涅槃而般涅槃。众多天与人对长老的般涅槃作了种种供养。显示巴利原文
Brāhmaṇī piyaputtassa dhammadesanāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhāya puttaṃ āha – ‘‘tāta, upatissa, kasmā evamakāsi, evarūpaṃ nāma amataṃ mayhaṃ ettakaṃ kālaṃ na adāsī’’ti. Thero – ‘‘dinnaṃ dāni me mātu rūpasāriyā brāhmaṇiyā posāvanikamūlaṃ, ettakena vaṭṭissatī’’ti cintetvā ‘‘gaccha mahāupāsike’’ti brāhmaṇiṃ uyyojetvā ‘‘cunda kā velā’’ti āha. Balavapaccūsakālo, bhanteti. Tena hi bhikkhusaṅghaṃ sannipātehīti. Sannipatito, bhante, saṅghoti. Maṃ ukkhipitvā nisīdāpehi cundāti ukkhipitvā nisīdāpesi. Thero bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso catucattālīsaṃ vo vassāni mayā saddhiṃ vicarantānaṃ yaṃ me kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā na rocetha, khamatha taṃ āvusoti. Ettakaṃ, bhante, amhākaṃ chāyā viya tumhe amuñcitvā vicarantānaṃ aruccanakaṃ nāma natthi, tumhe pana amhākaṃ khamathāti. Atha thero aruṇasikhāya paññāyamānāya mahāpathaviṃ unnādayanto anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi. Bahū devamanussā therassa parinibbāne sakkāraṃ kariṃsu.
尊者准陀带上长老的衣钵和滤水囊,前往祇园,会合阿难长老后,一同拜见世尊。世尊接过滤水囊,以五百偈颂称扬长老的功德,并令人建造供奉舍利的塔庙。之后,世尊为了前往王舍城,嘱咐了阿难长老。阿难长老告知比丘们。世尊由大比丘僧团围绕,前往王舍城。到达时,大目犍连长老已般涅槃。世尊收取他的舍利,造塔供奉。随后世尊离开王舍城,次第向恒河方向行进,到达优迦支罗。在那里,世尊于恒河岸边,为比丘僧团所围绕而坐,宣说了关于舍利弗与目犍连般涅槃的经。离开优迦支罗后,世尊前往毗舍离城。到达毗舍离,于一日清晨,世尊著下衣,持钵与衣,入毗舍离城乞食。这便是此事的次序。显示巴利原文
Āyasmā cundo therassa pattacīvarañca dhātuparissāvanañca gahetvā jetavanaṃ gantvā ānandattheraṃ gahetvā bhagavantaṃ upasaṅkami. Bhagavā dhātuparissāvanaṃ gahetvā pañcahi gāthāsatehi therassa guṇaṃ kathetvā dhātucetiyaṃ kārāpetvā rājagahagamanatthāya ānandattherassa saññaṃ adāsi. Thero bhikkhūnaṃ ārocesi. Bhagavā mahābhikkhusaṅghaparivuto rājagahaṃ agamāsi. Tattha gatakāle mahāmoggallānatthero parinibbāyi. Bhagavā tassa dhātuyo gahetvā cetiyaṃ kārāpetvā rājagahato nikkhamitvā anupubbena gaṅgābhimukho gantvā ukkacelaṃ agamāsi. Tattha gaṅgātīre bhikkhusaṅghaparivuto nisīditvā tattha sāriputtamoggallānānaṃ parinibbānappaṭisaṃyuttaṃ suttaṃ desetvā ukkacelato nikkhamitvā vesāliṃ agamāsi. Evaṃ gate atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisīti ayamettha anupubbī kathā.
“坐具”(nisīdana):此处指皮革片。“优楼频螺塔庙”(Udenacetiya):指建在优楼频螺夜叉塔庙处的寺院。乔达摩塔庙等,同理可知。“已修习”(bhāvitā):即已增长。“已多修习”(bahulīkatā):即反复修习。“已作为车乘”(yānīkatā):即像已套好的车乘那样被运用。“已作为基础”(vatthukatā):指作为安立之处,如同地基般确立。“已专注”(anuṭṭhitā):即已决意确定。“已遍修习”(paricitā):即从各方面累积修习,已善加增长。“善精勤”(susamāraddhā):即已善加精勤。显示巴利原文
Nisīdananti ettha cammakkhaṇḍaṃ adhippetaṃ. Udenacetiyanti udenayakkhassa cetiyaṭṭhāne katavihāro vuccati. Gotamakādīsupi eseva nayo. Bhāvitāti vaḍḍhitā. Bahulīkatāti punappunaṃ katā. Yānīkatāti yuttayānaṃ viya katā. Vatthukatāti patiṭṭhānaṭṭhena vatthu viya katā. Anuṭṭhitāti adhiṭṭhitā. Paricitāti samantato citā suvaḍḍhitā. Susamāraddhāti suṭṭhu samāraddhā.
如此,先是不受限定地说过之后,再以限定的方式说明,便说“如来的”等。此处,“劫”(kappa)指寿命劫。在那个时期,人们的寿命有多长,他就圆满地住世那么长时间。或者“劫余”(kappāvasesa):即如“少或更多”(《长部》2.7;《增支部》6.74)所说,超过百岁的部分。然而大尸婆长老说:“诸佛决无无意义的言语。正如他在韦楼瓦村生起致命剧痛时,以十个月镇伏一样,他同样可以一再地进入那种定,每十个月镇伏一次,而住世这整个贤劫。但为何没有住世呢?因为执受的色身必定会被衰老等现象侵袭,而诸佛不会等到衰老等状态出现,在寿命的第五个阶段,于大众不喜爱、不乐见之前便般涅槃。再者,当诸佛与随佛证觉的大弟子们纷纷般涅槃后,只剩他一人像树桩般独住世间,或仅由幼小沙弥围绕,那时就会受轻视:‘啊,这就是佛的弟子众吗!’因此,世尊不住世一劫。”然而此说并未被采纳;注疏中唯确定了“寿命劫”这一义。显示巴利原文
Iti aniyamena kathetvā puna niyametvā dassento tathāgatassa khotiādimāha. Ettha ca kappanti āyukappaṃ. Tasmiṃ tasmiṃ kāle yaṃ manussānaṃ āyuppamāṇaṃ hoti, taṃ paripuṇṇaṃ karonto tiṭṭheyya. Kappāvasesaṃ vāti – ‘‘appaṃ vā bhiyyo’’ti (dī. ni. 2.7; a. ni. 6.74) vuttavassasatato atirekaṃ vā. Mahāsīvatthero panāha – ‘‘buddhānaṃ aṭṭhāne gajjitaṃ nāma natthi. Yatheva hi veḷuvagāmake uppannaṃ māraṇantikaṃ vedanaṃ dasa māse vikkhambheti, evaṃ punappunaṃ taṃ samāpattiṃ samāpajjitvā dasa dasa māse vikkhambhento imaṃ bhaddakappameva tiṭṭheyya, kasmā pana na ṭhitoti? Upādinnakasarīraṃ nāma khaṇḍiccādīhi abhibhuyyati, buddhā ca khaṇḍiccādibhāvaṃ apatvā pañcame āyukoṭṭhāse bahujanassa piyamanāpakāleyeva parinibbāyanti. Buddhānubuddhesu ca mahāsāvakesu parinibbutesu ekakeneva khāṇukena viya ṭhātabbaṃ hoti, daharasāmaṇeraparivāritena vā. Tato – ‘aho buddhānaṃ parisā’ti hīḷetabbataṃ āpajjeyya. Tasmā na ṭhito’’ti. Evaṃ vuttepi so na ruccati, ‘‘āyukappo’’ti idameva aṭṭhakathāyaṃ niyamitaṃ.
167 167. “犹如那样被魔缠缚的心”(yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto):其中,“那样”(taṃ)为一小品词。意思是:如同其他任何被魔缠缚心、被覆盖心的凡夫无法通达那样,他也同样不能通达。原因何在?因为魔会缠缚那些尚未完全断除十二种颠倒者的心。这位长老尚余四种颠倒未断,故魔缠缚其心。魔缠缚其心时,会做什么?魔显现象恐怖的色所缘,或发出恐怖的声所缘。有情见、闻之后,便放舍正念,张口呆立。魔便伸手入其口中,揉搓心脏,使其昏迷过去。然而对于这位长老,魔能把他的手伸入长老口中吗?他仅是显示恐怖的所缘而已。长老见到之后,未能通达相的光明。世尊明知故问:“为何三次叫唤呢?”这是为了当随后(阿难)请求“请世尊住世,尊者!”时,世尊以责备“这是你的恶作,这是你的过失”,来减轻阿难的忧伤。显示巴利原文
167.Yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacittoti ettha tanti nipātamattaṃ. Yathā mārena pariyuṭṭhitacitto ajjhotthaṭacitto aññopi koci puthujjano paṭivijjhituṃ na sakkuṇeyya, evameva nāsakkhi paṭivijjhitunti attho. Kiṃ kāraṇā? Māro hi yassa sabbena sabbaṃ dvādasa vipallāsā appahīnā, tassa cittaṃ pariyuṭṭhāti. Therassa cattāro vipallāsā appahīnā, tenassa māro cittaṃ pariyuṭṭhāti. So pana cittapariyuṭṭhānaṃ karonto kiṃ karotīti? Bheravaṃ rūpārammaṇaṃ vā dasseti, saddārammaṇaṃ vā sāveti, tato sattā taṃ disvā vā sutvā vā satiṃ vissajjetvā vivaṭamukhā honti. Tesaṃ mukhena hatthaṃ pavesetvā hadayaṃ maddati. Tato visaññāva hutvā tiṭṭhanti. Therassa panesa mukhena hatthaṃ pavesetuṃ kiṃ sakkhissati ? Bheravārammaṇaṃ pana dasseti. Taṃ disvā thero nimittobhāsaṃ na paṭivijjhi. Bhagavā jānantoyeva – ‘‘kimatthaṃ yāvatatiyaṃ āmantesī’’ti? Parato ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā’’ti yācite ‘‘tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ, tuyhevetaṃ aparaddha’’nti dosāropanena sokatanukaraṇatthaṃ.
「魔恳请一事」的注释。显示巴利原文
Mārayācanakathāvaṇṇanā
168 “魔、波旬”(Māro pāpimā):在此,“魔”(māra)指将众生驱入无益之事并加以杀害者,故称为魔。“波旬”(pāpimā)是它的同义词,因其具足恶法而得名。黑(kaṇha)、终结者(antaka)、那牟质(namuci)、放逸者的亲友(pamattabandhu),也都是它的名字。“然而,这话已被说出”:这是因为,世尊于证得正觉后的第八个七日,仍在菩提道场时,他前来对世尊说:“世尊,您为圆满诸波罗蜜所追求的目标已经达成,一切知智已经通达,何必再思虑世间呢?”如今日一般,他同样地请求:“尊者、世尊,请现在般涅槃;善逝,请般涅槃。”世尊拒绝了,说:“我还不……”等。正是针对此事才有“然而,这话已被说出,尊者”等语。显示巴利原文
168.Māro pāpimāti ettha māroti satte anatthe niyojento māretīti māro. Pāpimāti tasseva vevacanaṃ. So hi pāpadhammasamannāgatattā ‘‘pāpimā’’ti vuccati. Kaṇho, antako, namuci, pamattabandhūtipi tasseva nāmāni. Bhāsitā kho panesāti ayañhi bhagavato sambodhipattiyā aṭṭhame sattāhe bodhimaṇḍeyeva āgantvā – ‘‘bhagavā yadatthaṃ tumhehi pāramiyo pūritā, so vo attho anuppatto, paṭividdhaṃ sabbaññutaññāṇaṃ, kiṃ te lokavicāraṇenā’’ti vatvā, yathā ajja , evameva ‘‘parinibbātu dāni, bhante, bhagavā’’ti yāci. Bhagavā cassa – ‘‘na tāvāha’’ntiādīni vatvā paṭikkhipi. Taṃ sandhāya ‘‘bhāsitā kho panesā bhante’’tiādimāha.
在此,“已通利”(viyattā):依圣道而通利。他们正是如此善加调练、如此无所畏惧。“多闻”(bahussutā):因掌握三藏而广闻,故称多闻。能忆持该法,故称“持法者”(dhammadharā);或者,也可理解为既多闻于教法,又多闻于通达法。因能忆持教法与通达法而称为持法者──应如此理解此处含义。“法随法行”(dhammānudhammapaṭipannā):即修行随顺于圣法的随法,也就是修习观等法,称为法随法行。“正行”(sāmīcippaṭipannā):行于恰当之行者。“随法行者”(anudhammacārī):具有随法行习惯的人。“自己的师说”(sakaṃ ācariyakaṃ):即自己老师的论说。“将说示”(ācikkhissanti)等,全都是相互的同义词。“以有法”(sahadhammena):以有因由、有理由的言辞。“有神变”(sappāṭihāriyaṃ):以能令人导向(涅槃)的方式说法。显示巴利原文
Tattha viyattāti maggavasena viyattā. Tatheva vinītā tathā visāradā. Bahussutāti tepiṭakavasena bahu sutametesanti bahussutā. Tameva dhammaṃ dhārentīti dhammadharā. Athavā pariyattibahussutā ceva paṭivedhabahussutā ca. Pariyattipaṭivedhadhammānaṃyeva dhāraṇato dhammadharāti evamettha attho daṭṭhabbo. Dhammānudhammapaṭipannāti ariyadhammassa anudhammabhūtaṃ vipassanādhammaṃ paṭipannā. Sāmīcippaṭipannāti anucchavikapaṭipadaṃ paṭipannā. Anudhammacārinoti anudhammacaraṇasīlā. Sakaṃ ācariyakanti attano ācariyavādaṃ. Ācikkhissantītiādīni sabbāni aññamaññassa vevacanāni. Sahadhammenāti sahetukena sakāraṇena vacanena. Sappāṭihāriyanti yāva na niyyānikaṃ katvā dhammaṃ desessanti.
“梵行”(brahmacariyaṃ):即涵盖三学的全部教法梵行。“成就”(iddhaṃ):因禅那的滋味而得以圆满。“繁荣”(phītaṃ):已得增长,如同一切花果盛开那般,因证得通智而繁荣。“广布”(vitthārikaṃ):已广泛传播,在各方各处建立起来。“众人知”(bāhujaññaṃ):为众人所了知、通达,因大众的现观而成就。“普具”(puthubhūtaṃ):由一切方面而达到普遍存在的状态。如何呢?乃至被天人善加宣说:意思是,所有具识的天与人皆已普遍宣说。显示巴利原文
Brahmacariyanti sikkhattayasaṅgahitaṃ sakalaṃ sāsanabrahmacariyaṃ. Iddhanti samiddhaṃ jhānassādavasena. Phītanti vuddhippattaṃ sabbaphāliphullaṃ viya abhiññāya sampattivasena. Vitthārikanti vitthataṃ tasmiṃ tasmiṃ disābhāge patiṭṭhitavasena. Bāhujaññanti bahujanehi ñātaṃ paṭividdhaṃ mahājanābhisamayavasena. Puthubhūtanti sabbākāravasena puthulabhāvappattaṃ. Kathaṃ? Yāva devamanussehisuppakāsitanti yattakā viññujātikā devā ceva manussā ca atthi sabbehi suṭṭhu pakāsitanti attho.
“无事务”(appossukko):即无执着。之所以这样说,是因为:“波旬,你从第八个七天起,便到处叫喊着:‘请现在般涅槃吧,尊者,世尊!请现在般涅槃吧,善逝!’从今日起,你应当息灭这种企图;不要再为我的般涅槃而费心了。”显示巴利原文
Appossukkoti nirālayo. Tvañhi pāpima, aṭṭhamasattāhato paṭṭhāya – ‘‘parinibbātu dāni, bhante, bhagavā parinibbātu, sugato’’ti viravanto āhiṇḍittha. Ajja dāni paṭṭhāya vigatussāho hohi; mā mayhaṃ parinibbānatthaṃ vāyāmaṃ karohīti vadati.
舍寿行的注释显示巴利原文
Āyusaṅkhāraossajjanavaṇṇanā
169 “具念、正知,舍了寿行”(sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossaji):即善巧地安立念,以智慧决断之后,舍弃、放下了寿行。在此,世尊并非像用手丢土块那样舍弃寿行,而是入定三个月之后,生起“此后我将不再入定”的心。针对此而说为“舍”。此词也有读作“ussajjī”的。“大地震”(mahābhūmicālo):即大地的巨大震动。据说,当时一万世界震动。“恐怖”(bhiṃsanako):即令人畏惧。“天鼓也响”(devadundubhiyo ca phaliṃsu):天鼓发出响声,空中惊雷炸响,非时闪电劈下,大雨骤降。显示巴利原文
169.Sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossajīti satiṃ sūpaṭṭhitaṃ katvā ñāṇena paricchinditvā āyusaṅkhāraṃ vissajji, pajahi. Tattha na bhagavā hatthena leḍḍuṃ viya āyusaṅkhāraṃ ossaji, temāsamattameva pana samāpattiṃ samāpajjitvā tato paraṃ na samāpajjissāmīti cittaṃ uppādesi. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘ossajī’’ti. ‘‘Ussajjī’’ti pi pāṭho. Mahābhūmicāloti mahanto pathavīkampo. Tadā kira dasasahassī lokadhātu kampittha. Bhiṃsanakoti bhayajanako. Devadundubhiyo ca phaliṃsūti devabheriyo phaliṃsu, devo sukkhagajjitaṃ gajji, akālavijjulatā nicchariṃsu, khaṇikavassaṃ vassīti vuttaṃ hoti.
“说感兴语”(Udānaṃ udānesi)为何而说?或许有人会这样想:“世尊是因为那些在后面不断跟随并恳求‘尊者,请般涅槃吧!尊者,请般涅槃吧!’的人所逼迫,由于恐惧而舍弃了寿行。”为了表明“不要给这种误解留下余地,害怕的人不会有感兴语”,他由喜悦之力自然流露而说此感兴语。显示巴利原文
Udānaṃ udānesīti kasmā udānesi? Koci nāma vadeyya – ‘‘bhagavā pacchato pacchato anubandhitvā – ‘parinibbāyatha, bhante, parinibbāyatha, bhante’ti upadduto bhayena āyusaṅkhāraṃ vissajjesī’’ti. ‘‘Tassokāso mā hotu, bhītassa udānaṃ nāma natthī’’ti etassa dīpanatthaṃ pītivegavissaṭṭhaṃ udānaṃ udānesi.
此中,由于一切如狗、豺狼等也能被直接体验到,因而得以衡量、得以限定,故称为“可量”(tulaṃ)。那是什么?即欲界业。没有与“可量”等同或相似的其他世间业,故称为“不可量”(atulaṃ)。那是什么?即广大业。或者,欲界与色界业为“可量”,无色界业为“不可量”。又或者,果报微劣者为“可量”,果报广大者为“不可量”。“生起”(sambhavaṃ):即成为生起之因,是造作积聚、造作聚集的意思。“有行”(bhavasaṅkhāraṃ):即令后有得以形成的业。“舍”(avassaji):即舍弃。“牟尼”(muni):指佛陀牟尼。“内乐”(ajjhattarato):即于自身之内欣乐。“定”(samāhito):指以近行定与安止定之力而住于定。“破如铠甲”(abhindi kavacamivā):即如同破除铠甲一样。“自身所生”(attasambhavaṃ):即于自身中生起的烦恼。这是所说之义:以有果报义为“生起”,以形成后有的造作义称为“有行”的、名为“可量与不可量”的世间业。显示巴利原文
Tattha sabbesaṃ soṇasiṅgālādīnampi paccakkhabhāvato tulitaṃ paricchinnanti tulaṃ. Kiṃ taṃ? Kāmāvacarakammaṃ. Na tulaṃ, na vā tulaṃ sadisamassa aññaṃ lokiyaṃ kammaṃ atthīti atulaṃ. Kiṃ taṃ? Mahaggatakammaṃ. Athavā kāmāvacararūpāvacaraṃ tulaṃ, arūpāvacaraṃ atulaṃ. Appavipākaṃ vā tulaṃ, bahuvipākaṃ atulaṃ. Sambhavanti sambhavassa hetubhūtaṃ, piṇḍakārakaṃ rāsikārakanti attho. Bhavasaṅkhāranti punabbhavasaṅkhāraṇakaṃ. Avassajīti vissajjesi. Munīti buddhamuni. Ajjhattaratoti niyakajjhattarato. Samāhitoti upacārappanāsamādhivasena samāhito. Abhindi kavacamivāti kavacaṃ viya abhindi. Attasambhavanti attani sañjātaṃ kilesaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘savipākaṭṭhena sambhavaṃ, bhavābhisaṅkhāraṇaṭṭhena bhavasaṅkhāranti ca laddhanāmaṃ tulātulasaṅkhātaṃ lokiyakammañca ossaji. Saṅgāmasīse mahāyodho kavacaṃ viya attasambhavaṃ kilesañca ajjhattarato samāhito hutvā abhindī’’ti.
或者,也可这样理解:“可量”(tulaṃ)即正在衡量、正在审察。“不可量与生起”(atulañca sambhavaṃ)即指涅槃与(世间的)生起。“有行”(bhavasaṅkhāraṃ)即能导向有的业。而“牟尼舍之”(muni avassaji)意思是:佛陀这位牟尼,以“五取蕴无常,五蕴灭尽——涅槃是常”等理路(《无碍解道》3.38)来衡量,见到有的过患与涅槃的功德之后,便以能令业灭尽的圣道,舍弃了那个作为诸蕴根本的、能引生的业。他是如何成就的呢?“内乐者”(ajjhattarato)与“住定者”(samāhito):如同破除铠甲一般,破除了自身中生起的东西。具体而言,他在前行阶段开始便以观的力量成为内在欣悦者,以止的力量成为得定者,如此依止与观的力量,破除了那张如同铠甲般缠裹自己这个有身、因从自身生起而名为“自身所生”的一切烦恼之网。而且,由于烦恼已断,过去所造之业因不再显示巴利原文
Atha vā tulanti tulento tīrento. Atulañca sambhavanti nibbānañceva sambhavañca. Bhavasaṅkhāranti bhavagāmikammaṃ. Avassaji munīti ‘‘pañcakkhandhā aniccā, pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho nibbānaṃ nicca’’ntiādinā (paṭi. ma. 3.38) nayena tulayanto buddhamuni bhave ādīnavaṃ, nibbāne ca ānisaṃsaṃ disvā taṃ khandhānaṃ mūlabhūtaṃ bhavasaṅkhārakammaṃ – ‘‘kammakkhayāya saṃvattatī’’ti (ma. ni. 2.81) evaṃ vuttena kammakkhayakarena ariyamaggena avassaji. Kathaṃ? Ajjhattarato samāhito abhindi kavacamiva attani sambhavaṃ. So hi vipassanāvasena ajjhattarato samathavasena samāhitoti evaṃ pubbabhāgato paṭṭhāya samathavipassanābalena kavacamiva attabhāvaṃ pariyonandhitvā ṭhitaṃ, attani sambhavattā ‘‘attasambhava’’nti laddhanāmaṃ sabbakilesajālaṃ abhindi. Kilesābhāvena ca katakammaṃ appaṭisandhikattā avassaṭṭhaṃ nāma hotīti evaṃ kilesappahānena kammaṃ pajahi, pahīnakilesassa ca bhayaṃ nāma natthi, tasmā abhītova āyusaṅkhāraṃ ossaji, abhītabhāvañāpanatthañca udānaṃ udānesīti veditabbo.
大地震动的解释显示巴利原文
Mahābhūmicālavaṇṇanā
171 “大风吹起时”:指在那样的时候,或由于那样的因缘,当大风吹起时;大风吹起之际,会有名为“上扬风”的风生起,它们吹动时,会截断那厚达九万六千由旬、原本能持水的风轮,于是水便在空中倾泻而下;当水倾泻时,大地随之沉陷。又或者,风依靠自身的力量,如同水车从内部搅水一般,将水卷束聚集,水便向上涌起;在水上涌时,大地随之隆起。如此,水的动荡造成了大地的动荡。这种震动方式甚至临近世界坏灭时依然会发生,只因大地极其厚重,那种沉陷、隆起的细微变化不易被察觉罢了。显示巴利原文
171.Yaṃ mahāvātāti yena samayena yasmiṃ vā samaye mahāvātā vāyanti, mahāvātā vāyantāpi ukkhepakavātā nāma uṭṭhahanti, te vāyantā saṭṭhisahassādhikanavayojanasatasahassabahalaṃ udakasandhārakaṃ vātaṃ upacchindanti, tato ākāse udakaṃ bhassati, tasmiṃ bhassante pathavī bhassati. Puna vāto attano balena antodhamakaraṇe viya udakaṃ ābandhitvā gaṇhāti, tato udakaṃ uggacchati, tasmiṃ uggacchante pathavī uggacchati. Evaṃ udakaṃ kampitaṃ pathaviṃ kampeti. Etañca kampanaṃ yāva ajjakālāpi hotiyeva, bahalabhāvena pana na ogacchanuggacchanaṃ paññāyati.
“大神通力、大威力”:因所成就神通之事的广大,故称大神通力;因所应领受威德之事的广大,故称大威力。“狭小”指羸弱。“无量”指强大。他能震动这片大地:他生起神通后,为令人惊觉而震动大地,如大目犍连尊者;或为测试而震动大地,如大那伽长老的外甥僧护沙弥。据说,那位尊者就在剃刀尖下(指出家受戒之际)证得阿拉汉果,心想:“可有比丘在出家当日便证得阿拉汉果,且曾震动过最胜宫?”当他得知“没有”后,便想:“我要震动它。”于是凭借神通力,站在最胜宫顶端用脚踢,却未能摇动。这时,帝释的天女们对他说:“孩子僧护,你想用这仍带腐臭味的头来震动最胜宫吗?亲爱的,这座宫殿建得极为牢固,你怎么可能摇动得了呢?”显示巴利原文
Mahiddhiko mahānubhāvoti ijjhanassa mahantatāya mahiddhiko, anubhavitabbassa mahantatāya mahānubhāvo. Parittāti dubbalā. Appamāṇāti balavā. So imaṃ pathaviṃ kampetīti so iddhiṃ nibbattetvā saṃvejento mahāmoggallāno viya, vīmaṃsanto vā mahānāgattherassa bhāgineyyo saṅgharakkhitasāmaṇero viya pathaviṃ kampeti. So kirāyasmā khuraggeyeva arahattaṃ patvā cintesi – ‘‘atthi nu kho koci bhikkhu, yena pabbajitadivaseyeva arahattaṃ patvā vejayanto pāsādo kampitapubbo’’ti? Tato – ‘‘natthi kocī’’ti ñatvā – ‘‘ahaṃ kampessāmī’’ti abhiññābalena vejayantamatthake ṭhatvā pādena paharitvā kampetuṃ nāsakkhi. Atha naṃ sakkassa nāṭakitthiyo āhaṃsu – ‘‘putta saṅgharakkhita, tvaṃ pūtigandheneva sīsena vejayantaṃ kampetuṃ icchasi, suppatiṭṭhito tāta pāsādo, kathaṃ kampetuṃ sakkhissasī’’ti?
沙弥心想:“这些天女是在跟我嬉戏。然而我尚未得到导师,我的导师——那位通晓海相的大那伽长老,现在在哪里呢?”当他这样作意观察时,知道长老正在大海中化现出一个水洞,在里面作午后静坐。于是他去到那里,礼拜长老后站在一旁。长老便问他:“孩子僧护,你这是还没学好功夫就上战场了吗?”接着又问:“你没能震动最胜宫,对吗?”“尊者,因为我尚未得到导师。”于是长老对他说:“孩子,如果像你这样的人都不能震动它,还有谁能震动呢?孩子,你见过漂浮在水面上的干牛粪块吗?孩子,那些在煎烤陶片饼的人,用一根细细的绳子就能把它切开。你就靠这个比喻去领悟吧。”沙弥说:“尊者,光是这个比喻就足够了。”然后他决意:“愿那宫殿座落之处化为水!”之后便向着最胜宫走去。显示巴利原文
Sāmaṇero – ‘‘imā devatā mayā saddhiṃ keḷiṃ karonti, ahaṃ kho pana ācariyaṃ nālatthaṃ, kahaṃ nu kho me ācariyo sāmuddikamahānāgatthero’’ti āvajjento mahāsamudde udakaleṇaṃ māpetvā divāvihāraṃ nisinnoti ñatvā tattha gantvā theraṃ vanditvā aṭṭhāsi. Tato naṃ thero – ‘‘kiṃ, tāta saṅgharakkhita, asikkhitvāva yuddhaṃ paviṭṭhosī’’ti vatvā ‘‘nāsakkhi, tāta, vejayantaṃ kampetu’’nti pucchi. Ācariyaṃ, bhante, nālatthanti. Atha naṃ thero – ‘‘tāta tumhādise akampente ko añño kampessati. Diṭṭhapubbaṃ te, tāta, udakapiṭṭhe gomayakhaṇḍaṃ pilavantaṃ, tāta, kapallakapūvaṃ pacantā antantena paricchindanti, iminā opammena jānāhī’’ti āha. So – ‘‘vaṭṭissati, bhante, ettakenā’’ti vatvā pāsādena patiṭṭhitokāsaṃ udakaṃ hotūti adhiṭṭhāya vejayantābhimukho agamāsi.
天女们看见他,便说:“上次羞惭地走了,现在这沙弥又来了,他又来了!”帝释天王说:“你们不要如此议论我的孩子。现在他已经得到了导师,瞬间就能震动宫殿了。”沙弥用大脚趾碰了一下宫殿的尖顶。宫殿便朝四个方向倾斜。天女们哭叫起来:“让它停住,孩子,让宫殿停住,孩子,让宫殿停住啊!”沙弥将宫殿恢复原位后,站在宫殿顶端,发出这样的感兴语:显示巴利原文
Devadhītaro taṃ disvā – ‘‘ekavāraṃ lajjitvā gato, punapi sāmaṇero eti, punapi etī’’ti vadiṃsu. Sakko devarājā – ‘‘mā mayhaṃ puttena saddhiṃ kathayittha, idāni tena ācariyo laddho, khaṇena pāsādaṃ kampessatī’’ti āha. Sāmaṇeropi pādaṅguṭṭhena pāsādathūpikaṃ pahari. Pāsādo catūhi disāhi oṇamati. Devatā – ‘‘patiṭṭhātuṃ dehi, tāta, pāsādassa patiṭṭhātuṃ dehi, tāta, pāsādassā’’ti viraviṃsu. Sāmaṇero pāsādaṃ yathāṭhāne ṭhapetvā pāsādamatthake ṭhatvā udānaṃ udānesi –
就在今日,我才出家;就在今日,我已证得诸漏灭尽;
就在今日,我震动了此宫殿。佛陀的功德,何等博大崇高!
就在今日,我才出家……(中略)……法的功德,何等博大崇高!
我今日方才出家……(中略)……啊!僧伽的德行,是何等博大、崇高啊!
显示巴利原文 ‘‘Ajjevāhaṃ pabbajito, ajja pattāsavakkhayaṃ; Ajja kampemi pāsādaṃ, aho buddhassuḷāratā. Ajjevāhaṃ pabbajito…pe… aho dhammassuḷāratā. Ajjevāhaṃ pabbajito…pe… aho saṅghassuḷāratāti.
此后的六种地动,在《大本行》中已有说明。显示巴利原文
Ito paresu chasu pathavīkampesu yaṃ vattabbaṃ, taṃ mahāpadāne vuttameva.
因此,在这八种地动中:第一种因界的扰动而起;第二种因神通威力而起;第三种与第四种因福德威力而起;第五种因智慧威力而起;第六种因给予称叹而起;第七种因悲悯之性而起;第八种因哀泣而起。当大士入胎及出胎时,大地由其福德威力而震动。证得正等觉时,大地为智慧威力所冲而震动。转法轮时,安住于称叹之状而给予称叹,大地震动。舍弃寿行时,安住于悲悯之性,心不堪忍,大地震动。般涅槃时,为哀泣之力所迫,大地震动。然而,这一道理应依地居天神来理解,而非依无心的四大种之地。显示巴利原文
Iti imesu aṭṭhasu pathavīkampesu paṭhamo dhātukopena, dutiyo iddhānubhāvena, tatiyacatutthā puññatejena, pañcamo ñāṇatejena, chaṭṭho sādhukāradānavasena, sattamo kāruññabhāvena, aṭṭhamo ārodanena. Mātukucchiṃ okkamante ca tato nikkhamante ca mahāsatte tassa puññatejena pathavī akampittha. Abhisambodhiyaṃ ñāṇatejena abhihatā hutvā akampittha. Dhammacakkappavattane sādhukārabhāvasaṇṭhitā sādhukāraṃ dadamānā akampittha. Āyusaṅkhārossajjane kāruññasabhāvasaṇṭhitā cittasaṅkhobhaṃ asahamānā akampittha. Parinibbāne ārodanavegatunnā hutvā akampittha. Ayaṃ panattho pathavīdevatāya vasena veditabbo, mahābhūtapathaviyā panetaṃ natthi acetanattāti.
“阿难,这八个确实是原因”:在此,“这些”即指前面所示之例。而这时,具寿阿难便觉察到:“确实,世尊今日已舍弃了寿行。”然而世尊虽知他已觉察,却未予理会,又综合其他八项而说:“阿难,有这八种……”等等。显示巴利原文
Ime kho, ānanda, aṭṭha hetūti ettha imeti niddiṭṭhanidassanaṃ. Ettāvatā ca panāyasmā ānando – ‘‘addhā ajja bhagavatā āyusaṅkhāro ossaṭṭho’’ti sallakkhesi. Bhagavā pana sallakkhitabhāvaṃ jānantopi okāsaṃ adatvāva aññānipi aṭṭhakāni sampiṇḍento – ‘‘aṭṭha kho imā’’tiādimāha.
八众注释显示巴利原文
Aṭṭhaparisavaṇṇanā
172 此处,“数百刹帝利众”是指如频婆娑罗王集会、亲族集会、离车族集会等类似的大众,且这类大众在其他轮围界亦可得见。“曾有交谈”指曾有过对话交谈。“讨论”指也曾进行过法的讨论。“就他们的容貌而言”:他们有的白、有的黑、有的如麦色,而导师为金色。但这只是就身形而言。就身形而言,他们各自只见自身的身形;世尊并不像边地人,也不佩戴璎珞,唯以佛陀威仪而坐。然而他们看到的却是与自己相同的身形。“就他们的音声而言”:他们有的声如嘶哑,有的如咕噜声,有的如鸦声,而导师则是梵音声。但这只是就其所讲的方言而言。因为即使导师坐在国王的法座上说法,他们也会认为:‘今日国王以美妙之音在说法。’世尊说法后离去,接着他们又见到国王出现,便会生起这样的推究:‘这究竟是谁?’这里‘这究竟是谁’的意思是:方才用摩揭陀语、狮子语,以美妙方式说法后隐没的那位,是天神,还是人?他们如此推究,却仍不知道。那么,为何为这些不知道的人说法呢?为了留下熏习。因为即使这样听闻的法,于未来……显示巴利原文
172. Tattha anekasataṃ khattiyaparisanti bimbisārasamāgamañātisamāgalicchavīsamāgamādisadisaṃ, sā pana aññesu cakkavāḷesupi labbhateyeva. Sallapitapubbanti ālāpasallāpo katapubbo. Sākacchāti dhammasākacchāpi samāpajjitapubbā. Yādisako tesaṃ vaṇṇoti te odātāpi honti kāḷāpi maṅguracchavīpi, satthā suvaṇṇavaṇṇova. Idaṃ pana saṇṭhānaṃ paṭicca kathitaṃ. Saṇṭhānampi ca kevalaṃ tesaṃ paññāyatiyeva, na pana bhagavā milakkhusadiso hoti, nāpi āmuttamaṇikuṇḍalo, buddhaveseneva nisīdati. Te pana attano samānasaṇṭhānameva passanti. Yādisako tesaṃ saroti te chinnassarāpi honti gaggarassarāpi kākassarāpi, satthā brahmassarova. Idaṃ pana bhāsantaraṃ sandhāya kathitaṃ. Sacepi hi satthā rājāsane nisinno katheti, ‘‘ajja rājā madhurena sarena kathetī’’ti tesaṃ hoti. Kathetvā pakkante pana bhagavati puna rājānaṃ āgataṃ disvā – ‘‘ko nu kho aya’’nti vīmaṃsā uppajjati. Tattha ko nu kho ayanti imasmiṃ ṭhāne idāneva māgadhabhāsāya sīhaḷabhāsāya madhurenākārena kathento ko nu kho ayaṃ antarahito, kiṃ devo, udāhu manussoti evaṃ vīmaṃsantāpi na jānantīti attho. Kimatthaṃ panevaṃ ajānantānaṃ dhammaṃ desetīti? Vāsanatthāya . Evaṃ sutopi hi dhammo anāgate paccayo hoti yevāti anāgataṃ paṭicca deseti. Anekasataṃ brāhmaṇaparisantiādīnampi soṇadaṇḍakūṭadaṇḍasamāgamādivasena ceva aññacakkavāḷavasena ca sambhavo veditabbo.
那么,世尊举出这八众是为了什么?正是为了显示无所畏惧的状态。据说,世尊举出之后这样说:“阿难,如来即使前往这八众当中说法,也没有恐惧或怯弱;难道见到魔罗单独一人,如来就会害怕吗?谁能生起这样的想法呢?阿难,如来无畏、不惊怖,具足正念正知,已舍弃了寿行。”显示巴利原文
Imā pana aṭṭha parisā bhagavā kimatthaṃ āhari? Abhītabhāvadassanatthameva. Imā kira āharitvā evamāha – ‘‘ānanda, imāpi aṭṭha parisā upasaṅkamitvā dhammaṃ desentassa tathāgatassa bhayaṃ vā sārajjaṃ vā natthi, māraṃ pana ekakaṃ disvā tathāgato bhāyeyyāti ko evaṃ saññaṃ uppādetumarahati. Abhīto, ānanda, tathāgato acchambhī, sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossajī’’ti.
关于八胜处的注释显示巴利原文
Aṭṭhaabhibhāyatanavaṇṇanā
173 “胜处”即能胜伏之因。胜伏何者?既胜伏对立之法,亦胜伏所缘。他们以对治之方式胜伏对立之法,复由行者智慧臻于卓越而胜伏所缘。显示巴利原文
173.Abhibhāyatanānīti abhibhavanakāraṇāni. Kiṃ abhibhavanti? Paccanīkadhammepi ārammaṇānipi. Tāni hi paṭipakkhabhāvena paccanīkadhamme abhibhavanti, puggalassa ñāṇuttariyatāya ārammaṇāni.
而于“内有色想”等之中,是以于内身之色作遍作修习,而名为“内有色想者”。因为,作内青遍修习时,乃于发、或胆汁、或眼珠处修习;作黄遍修习时,乃于脂肪、或皮肤、或手足背、或眼中黄色之处修习;作赤遍修习时,乃于肌肉、或血液、或舌、或眼中赤色之处修习;作白遍修习时,乃于骨、或齿、或爪、或眼中白色之处修习。然而,他们所缘并非极青、极黄、极赤、极白,唯是不净之所缘而已。显示巴利原文
Ajjhattaṃ rūpasaññītiādīsu pana ajjhattarūpe parikammavasena ajjhattaṃ rūpasaññī nāma hoti. Ajjhattañhi nīlaparikammaṃ karonto kese vā pitte vā akkhitārakāya vā karoti. Pītaparikammaṃ karonto mede vā chaviyā vā hatthapādapiṭṭhesu vā akkhīnaṃ pītakaṭṭhāne vā karoti. Lohitaparikammaṃ karonto maṃse vā lohite vā jivhāya vā akkhīnaṃ rattaṭṭhāne vā karoti. Odātaparikammaṃ karonto aṭṭhimhi vā dante vā nakhe vā akkhīnaṃ setaṭṭhāne vā karoti. Taṃ pana sunīlaṃ supītaṃ sulohitakaṃ suodātakaṃ na hoti, avisuddhameva hoti.
“一类于外观色”:其遍作修习于内身生起,而所缘之相则在于外,彼即以此内作遍作、外得安止之方式,被称为“内有色想,一类于外观色”。“小”指未予扩展增大。“胜色劣色”谓或为胜妙之色,或为低劣之色。应知此“胜彼”亦唯就“小”而言之。云何而胜?譬如有人得美味食,仅获一匙之食,便思“其中有何可食”,遂捏作饭团而食;如是,具胜智之行者、有清明澄净心者,即如此超越他们色法而证入安止,思曰:“此所缘微小,于此入定何益?于我非为难事。”此处之意为:仅由相之现起,彼即能证入安止。“我知、我见”者,此处乃指出定后转起之心之转向作用,且此唯是出定者,非在定者。“有如是想”者,无论是出定后生起之转向想,抑或定中之禅那想,彼皆有此想。盖其胜伏之想,纵在定中亦有;而转向想则唯出定后方生。显示巴利原文
Eko bahiddhā rūpāni passatīti yassevaṃ parikammaṃ ajjhattaṃ uppannaṃ hoti, nimittaṃ pana bahiddhā, so evaṃ ajjhattaṃ parikammassa bahiddhā ca appanāya vasena – ‘‘ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passatī’’ti vuccati. Parittānīti avaḍḍhitāni. Suvaṇṇadubbaṇṇānīti suvaṇṇāni vā honti, dubbaṇṇāni vā. Parittavaseneva idaṃ abhibhāyatanaṃ vuttanti veditabbaṃ. Tāni abhibhuyyāti yathā nāma sampannagahaṇiko kaṭacchumattaṃ bhattaṃ labhitvā – ‘‘kiṃ ettha bhuñjitabbaṃ atthī’’ti saṅkaḍḍhitvā ekakabaḷameva karoti, evameva ñāṇuttariko puggalo visadañāṇo – ‘‘kiṃ ettha parittake ārammaṇe samāpajjitabbaṃ atthi, nāyaṃ mama bhāro’’ti tāni rūpāni abhibhavitvā samāpajjati, saha nimittuppādenevettha appanaṃ pāpetīti attho. Jānāmipassāmīti iminā panassa ābhogo kathito. So ca kho samāpattito vuṭṭhitassa, na antosamāpattiyaṃ. Evaṃsaññī hotīti ābhogasaññāyapi jhānasaññāyapi evaṃsaññī hoti. Abhibhavanasaññā hissa antosamāpattiyampi atthi, ābhogasaññā pana samāpattito vuṭṭhitasseva.
“无量”:意为数量增广,即“广大”之义。至于“胜伏”:在此,譬如一位食量大的男子,得到满满一钵饭食后,心想:“就算还有别的,这点又能起什么作用?”他并不把那视为大份。同样地,智慧殊胜、智慧清明的修行者,超越色法而入定,心想:“于此有什么可入定的?这并非无量,让我的心达到一境性,对我来说并不困难。”在此,意思是说,只需相现起,他就能令安止生起。显示巴利原文
Appamāṇānīti vaḍḍhitappamāṇāni, mahantānīti attho. Abhibhuyyāti ettha pana yathā mahagghaso puriso ekaṃ bhattavaḍḍhitakaṃ labhitvā – ‘‘aññampi hotu, kiṃ etaṃ mayhaṃ karissatī’’ti taṃ na mahantato passati, evameva ñāṇuttaro puggalo visadañāṇo ‘‘kiṃ ettha samāpajjitabbaṃ, nayidaṃ appamāṇaṃ, na mayhaṃ cittekaggatākaraṇe bhāro atthī’’ti tāni abhibhavitvā samāpajjati, saha nimittuppādenevettha appanaṃ pāpetīti attho.
“内无色想”:指由于未能获得,或因无意求取,而缺乏对内在色法作遍作想的人。显示巴利原文
Ajjhattaṃ arūpasaññīti alābhitāya vā anatthikatāya vā ajjhattarūpe parikammasaññāvirahito.
“一类于外观色”:若有人的遍作相与似相唯于外在生起,他便基于外在的遍作与安止,而被称为“内无色想,一类于外观色”。此处的其余解说,与第四胜处所述的方式相同。于此四种胜处中,“小”乃就寻行者的性格而说,“无量”乃就痴行者的性格而说,“胜色”乃就瞋行者的性格而说,“劣色”乃就贪行者的性格而说。因为这些对他们各自是适合的。这些适合性的详细阐述,在《清净道论·性行辨别论》中已有说明。显示巴利原文
Eko bahiddhā rūpāni passatīti yassa parikammampi nimittampi bahiddhāva uppannaṃ, so evaṃ bahiddhā parikammassa ceva appanāya ca vasena – ‘‘ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passatī’’ti vuccati. Sesamettha catutthābhibhāyatane vuttanayameva. Imesu pana catūsu parittaṃ vitakkacaritavasena āgataṃ, appamāṇaṃ mohacaritavasena, suvaṇṇaṃ dosacaritavasena, dubbaṇṇaṃ rāgacaritavasena. Etesañhi etāni sappāyāni. Sā ca nesaṃ sappāyatā vitthārato visuddhimagge caritaniddese vuttā.
在第五胜处等之中,“青”是从总括一切的角度而说的。“青色”是就颜色而言。“青现”是就显现而言,意指那些亚麻布没有因未经纺绩的线而留下缝隙,颜色不杂,望去全然一片青色。“青辉”则是就光泽而言,谓具有青色的光辉,放射青色的光芒。以此显示它们的清净程度。确实,这四种胜处正是依清净的颜色而说。“如乌摩花”:因为此花润泽柔软,即便在观看时也完全是青色的。而像耳环花等,被观看时却会现出白色的成分。所以这里只取此花,不取那些。“波罗奈产的”:指产于波罗奈城的布。据说那里的棉花柔软,纺纱女工与织匠手艺精湛,连水也洁净润泽。因此,那块布料两面都经过平整处理;无论在布的哪一面,都显得平滑、柔软、润泽。显示巴利原文
Pañcamaabhibhāyatanādīsu nīlānīti sabbasaṅgāhakavasena vuttaṃ. Nīlavaṇṇānīti vaṇṇavasena. Nīlanidassanānīti nidassanavasena, apaññāya mānavivarāni asambhinnavaṇṇāni ekanīlāneva hutvā dissantīti vuttaṃ hoti. Nīlanibhāsānīti idaṃ pana obhāsavasena vuttaṃ, nīlobhāsāni nīlappabhāyuttānīti attho. Etena nesaṃ visuddhataṃ dasseti. Visuddhavaṇṇavaseneva hi imāni cattāri abhibhāyatanāni vuttāni. Umāpupphanti etañhi pupphaṃ siniddhaṃ mudu, dissamānampi nīlameva hoti. Girikaṇṇikapupphādīni pana dissamānāni setadhātukāneva honti. Tasmā idameva gahitaṃ, na tāni. Bārāṇaseyyakanti bārāṇasisambhavaṃ. Tattha kira kappāsopi mudu, suttakantikāyopi tantavāyāpi chekā, udakampi suci siniddhaṃ. Tasmā taṃ vatthaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ hoti; dvīsupi passesu maṭṭhaṃ mudu siniddhaṃ khāyati.
在“黄”等之中,也应依此方式理解其义。不过,关于“修习青遍者,于青色中执取相——或在花中、或在布中、或在色界中”等,这其中遍的作法、遍作修习以及安止的方法,在《清净道论》中都已详细解说过。此八胜处,同样也只是为了显示无畏之相而被引述出来的。据说,世尊讲完八胜处后,这样说道:“阿难,对于能如此入于等至、从中出定的如来,既无恐惧,亦无退缩。若有人见到如来独处,便心想:‘如来会害怕吗?’谁能生起这样的想法呢?阿难,如来無所畏懼,无有怖畏,具足正念正知,已舍弃寿行。”显示巴利原文
Pītānītiādīsupi imināva nayena attho veditabbo. ‘‘Nīlakasiṇaṃ uggaṇhanto nīlasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti pupphasmiṃ vā vatthasmiṃ vā vaṇṇadhātuyā vā’’tiādikaṃ panettha kasiṇakaraṇañca parikammañca appanāvidhānañca sabbaṃ visuddhimagge vitthārato vuttameva. Imānipi aṭṭha abhibhāyatanāni abhītabhāvadassanatthameva ānītāni. Imāni kira vatvā evamāha – ‘‘ānanda, evarūpāpi samāpattiyo samāpajjantassa ca vuṭṭhahantassa ca tathāgatassa bhayaṃ vā sārajjaṃ vā natthi, māraṃ pana ekakaṃ disvā tathāgato bhāyeyyāti ko evaṃ saññaṃ uppādetumarahati. Abhīto, ānanda, tathāgato acchambhī, sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossajī’’ti.
八解脱的注释显示巴利原文
Aṭṭhavimokkhavaṇṇanā
174 174. 解脱的论述,其义自明。此八解脱,同样也只是为显示无畏之相而被引述出来的。据说,世尊讲完此八解脱后,这样说道:“阿难,对于如此入于等至、从中出定的如来,既无恐惧,亦无退缩……(中略)……已舍弃寿行。”显示巴利原文
174. Vimokkhakathā uttānatthāyeva. Imepi aṭṭha vimokkhā abhītabhāvadassanatthameva ānītā. Imepi kira vatvā evamāha – ‘‘ānanda, etāpi samāpattiyo samāpajjantassa ca vuṭṭhahantassa ca tathāgatassa bhayaṃ vā sārajjaṃ vā natthi…pe… ossajī’’ti.
175 此时,世尊仍未给阿难开口的机会,便以“曾有一时……”等方式,开始了另一段开示。此处,“初成正觉”意为:成为正自觉者之后的最初阶段,即第八个七日之中。显示巴利原文
175. Idānipi bhagavā ānandassa okāsaṃ adatvāva ekamidāhantiādinā nayena aparampi desanaṃ ārabhi. Tattha paṭhamābhisambuddhoti abhisambuddho hutvā paṭhamameva aṭṭhame sattāhe.
177 “Ossaṭṭho”意为“释放、决定”。据说,世尊这样说后,便说道:“因此,这一万世界震动了。”显示巴利原文
177.Ossaṭṭhoti vissajjito paricchinno, evaṃ kira vatvā – ‘‘tenāyaṃ dasasahassī lokadhātu kampitthā’’ti āha.
阿难请求的叙述显示巴利原文
Ānandayācanakathā
178 “Alaṃ”是表示拒绝的言辞。“Bodhi”指对四道智的通达。“Saddahasi tvaṃ”意为“你相信如来所说之事”。“Tasmātihānanda”(因此,阿难啊):正因你相信此言,这恰是你的过失。显示巴利原文
178.Alanti paṭikkhepavacanametaṃ. Bodhinti catumaggañāṇapaṭiveghaṃ. Saddahasi tvanti evaṃ vuttabhāvaṃ tathāgatassa saddahasīti vadati. Tasmātihānandāti yasmā idaṃ vacanaṃ saddahasi, tasmā tuyhevetaṃ dukkaṭanti dasseti.
179 “Ekamidāhaṃ”(过去曾有一时,我……):这是世尊为了消除悲伤,以种种方式将过失归于那位长老而所说。他说道:“我不只在此处告诫过你,在别处也曾告诫过你,并示现了粗显的表相,但你未能了悟,这完全是你自己的过失。”显示巴利原文
179.Ekamidāhanti idaṃ bhagavā – ‘‘na kevalaṃ ahaṃ idheva taṃ āmantesiṃ, aññadāpi āmantetvā oḷārikaṃ nimittaṃ akāsiṃ, tampi tayā na paṭividdhaṃ, tavevāyaṃ aparādho’’ti evaṃ sokavinodanatthāya nānappakārato therasseva dosāropanatthaṃ ārabhi.
183 “Piyehi manāpehi”指可爱、可乐者,如父母、兄弟、姐妹等。由于有出生,便有彼此之别异;由于有死亡,便有分离;由于存在状态的变化,便有变异。“Taṃ kutettha labbhā”的意思是:正因为一切可爱、可乐者必然别离,所以,即使圆满成就了十种波罗蜜,证得正自觉,转动了法轮,示现了双神变,乃至从天上下降人间——那些已生、存在、有为、具有坏灭性质的事物,即便是如来的身体,也不可能不坏灭;纵使痛哭哀号,也无法取得不坏灭的结果。“Puna paccāvamissati”:已将东西吐出并抛弃,又怎会再吞回去呢?显示巴利原文
183.Piyehi manāpehīti mātāpitābhātābhaginiādikehi jātiyā nānābhāvo, maraṇena vinābhāvo, bhavena aññathābhāvo. Taṃ kutettha labbhāti tanti tasmā, yasmā sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo, tasmā dasa pāramiyo pūretvāpi, sambodhiṃ patvāpi, dhammacakkaṃ pavattetvāpi, yamakapāṭihāriyaṃ dassetvāpi, devorohaṇaṃ katvāpi, yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata tathāgatassāpi sarīraṃ mā palujjīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, rodantenāpi kandantenāpi na sakkā taṃ kāraṇaṃ laddhunti. Puna paccāvamissatīti yaṃ cattaṃ vantaṃ, taṃ vata puna paṭikhādissatīti attho.
184 “Yathayidaṃ brahmacariyaṃ”:此即梵行,亦即含摄三学的教法梵行。“Addhaniyaṃ”:堪任长途。“Ciraṭṭhitikaṃ”:因能长久持续运行,故得长久住立。“四念处”等,都是从世间与出世间的角度而说。而这些菩提分法的详细抉择,在《清净道论》“道如实知见清净”的解说中已作全面阐明。其余内容,极为易懂。显示巴利原文
184.Yathayidaṃ brahmacariyanti yathā idaṃ sikkhāttayasaṅgahaṃ sāsanabrahmacariyaṃ. Addhaniyanti addhānakkhamaṃ. Ciraṭṭhitikanti cirappavattivasena ciraṭṭhitikaṃ. Cattāro satipaṭṭhānātiādi sabbaṃ lokiyalokuttaravaseneva kathitaṃ. Etesaṃ pana bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ vinicchayo sabbākārena visuddhimagge paṭipadāñāṇadassanavisuddhiniddese vutto. Sesamettha uttānamevāti.
象视注释显示巴利原文
Nāgāpalokitavaṇṇanā
186 象视(Nāgāpalokitaṃ):一般人的骨头,如同独觉佛的骨头,是尖端对尖端排列的,犹如钩尖一般;而佛陀的骨头则不是如此。佛陀的骨头如同锁链,紧密连成一体,因此往后看时,无法单独转动脖子。正如一头大象想回头看后方时,必须转动整个身体,佛陀也必须这样转身。那时,世尊站在城门口,心中刚生起“我要回头看看毗舍离城”的念头,大地便像陶工转动的轮盘一样旋转起来,使世尊面朝毗舍离城。这里所说的,正是此事。显示巴利原文
186.Nāgāpalokitanti yathā hi mahājanassa aṭṭhīni koṭiyā koṭiṃ āhacca ṭhitāni paccekabuddhānaṃ, aṅkusakalaggāni viya, na evaṃ buddhānaṃ. Buddhānaṃ pana saṅkhalikāni viya ekābaddhāni hutvā ṭhitāni, tasmā pacchato apalokanakāle na sakkā hoti gīvaṃ parivattetuṃ. Yathā pana hatthināgo pacchābhāgaṃ apaloketukāmo sakalasarīreneva parivattati, evaṃ parivattitabbaṃ hoti. Bhagavato pana nagaradvāre ṭhatvā – ‘‘vesāliṃ apalokessāmī’’ti citte uppannamatte – ‘‘bhagavā anekāni kappakoṭisahassāni pāramiyo pūrentehi tumhehi na gīvaṃ parivattetvā apalokanakammaṃ kata’’nti ayaṃ pathavī kulālacakkaṃ viya parivattetvā bhagavantaṃ vesālinagarābhimukhaṃ akāsi. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.
难道仅在毗舍离才如此吗?在舍卫城、王舍城、那烂陀、巴吒厘村、国提村、那提迦村等地,世尊每次从那些地方离去时,其实都是最后一次瞻望。为何不在那些地方作象视呢?因为并不稀奇。在那些地方转身回顾,并非稀奇之事,所以世尊未作。另外,毗舍离的国王们即将灭亡,在三年后便会覆灭。他们将在城门处建起一座称为“象视”的塔庙,以香、花鬘等去供养,这将为他们带来长久的利益与安乐。出于对他们的慈悯,世尊才作了象视。显示巴利原文
Nanu ca na kevalaṃ vesāliyāva, sāvatthirājagahanāḷandapāṭaligāmakoṭigāmanātikagāmakesupi tato tato nikkhantakāle taṃ taṃ sabbaṃ pacchimadassanameva, tattha tattha kasmā nāgāpalokitaṃ nāpalokesīti? Anacchariyattā. Tattha tattha hi nivattetvā apalokentassetaṃ na acchariyaṃ hoti, tasmā nāpalokesi. Api ca vesālirājāno āsannavināsā, tiṇṇaṃ vassānaṃ upari vinassissanti. Te taṃ nagaradvāre nāgāpalokitaṃ nāma cetiyaṃ katvā gandhamālādīhi pūjessanti, taṃ nesaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatīti tesaṃ anukampāya apalokesi.
「Dukkhassantakaro」:意为轮回之苦的终结者。「Cakkhumā」:意指以五种眼而成为具眼者。「Parinibbuto」:意指通过烦恼的般涅槃而彻底寂灭。显示巴利原文
Dukkhassantakaroti vaṭṭadukkhassa antakaro. Cakkhumāti pañcahi cakkhūhi cakkhumā. Parinibbutoti kilesaparinibbānena parinibbuto.
四大教法注释显示巴利原文
Catumahāpadesavaṇṇanā
187 「Mahāpadesa」意为“大处”或“大教示”,即依止佛陀等大圣者所说的大理由。显示巴利原文
187.Mahāpadeseti mahāokāse, mahāapadese vā, buddhādayo mahante mahante apadisitvā vuttāni mahākāraṇānīti attho.
188 「不应欢喜」:指不应在听闻之前便以欣喜满意之心喝采;若这样做,后来被告知“此与法不合”时,便会说“先前这是法,如今又如何非法?”而不肯舍弃自见。「不应排斥」:指不应事先便说“此愚人说什么”;若这样说,即便其后所言合理,他亦不再说。故经云:“不欢喜、不排斥已”。“文句”:即称为“句”的字词。「善学」:指善于把握“此处诵出经文,此处解释义理,此处明示前后关联,此处说明上下文关系”。「应置入经」:指应置于经中对照。「应于律中对照」:指应于律中比对。显示巴利原文
188.Neva abhinanditabbanti haṭṭhatuṭṭhehi sādhukāraṃ datvā pubbeva na sotabbaṃ, evaṃ kate hi pacchā ‘‘idaṃ na sametī’’ti vuccamāno – ‘‘kiṃ pubbeva ayaṃ dhammo, idāni na dhammo’’ti vatvā laddhiṃ na vissajjeti. Nappaṭikkositabbanti – ‘‘kiṃ esa bālo vadatī’’ti evaṃ pubbeva na vattabbaṃ, evaṃ vutte hi vattuṃ yuttampi na vakkhati. Tenāha – ‘‘anabhinanditvā appaṭikkositvā’’ti. Padabyañjanānīti padasaṅkhātāni byañjanāni. Sādhukaṃ uggahetvāti imasmiṃ ṭhāne pāḷi vuttā, imasmiṃ ṭhāne attho vutto, imasmiṃ ṭhāne anusandhi kathito, imasmiṃ ṭhāne pubbāparaṃ kathitanti suṭṭhu gahetvā. Sutte osāretabbānīti sutte otāretabbāni. Vinaye sandassetabbānīti vinaye saṃsandetabbāni.
在这里,“经”是指律。如云:“何处被遮止?在舍卫城的《经分别》中。”“律”是指犍度。如云:“于律之违犯中。”如此,律藏亦未能完全涵盖。然而,若以二部分别为经,犍度与附随为律,则能完全涵盖律藏。或者,以经藏为经,律藏为律,则仅涵盖二藏。又或,以经藏与论藏为经,律藏为律,则三藏亦未全被涵盖。因为确实存在不称为“经”的佛语,诸如:本生、无碍解道、义释、经集、法句、自说、如是语、天宫事、饿鬼事、长老偈、长老尼偈、譬喻等。显示巴利原文
Ettha ca suttanti vinayo. Yathāha – ‘‘kattha paṭikkhittaṃ? Sāvatthiyaṃ suttavibhaṅge’’ti (cuḷava. 457). Vinayoti khandhako. Yathāha – ‘‘vinayātisāre’’ti. Evaṃ vinayapiṭakampi na pariyādiyati. Ubhatovibhaṅgā pana suttaṃ, khandhakaparivārā vinayoti evaṃ vinayapiṭakaṃ pariyādiyati. Athavā suttantapiṭakaṃ suttaṃ, vinayapiṭakaṃ vinayoti evaṃ dveyeva piṭakāni pariyādiyanti. Suttantābhidhammapiṭakāni vā suttaṃ, vinayapiṭakaṃ vinayoti evampi tīṇi piṭakāni na tāva pariyādiyanti. Asuttanāmakañhi buddhavacanaṃ nāma atthi. Seyyathidaṃ – jātakaṃ, paṭisambhidā, niddeso, suttanipāto, dhammapadaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, vimānavatthu, petavatthu, theragāthā, therīgāthā, apadānanti.
然而,善施长老却说:“名为‘非经’的佛语是不存在的。”他否定了所有这些说法,并主张:“三藏即是经,而律是其准则。”为阐明此一准则,他引用了以下这部经:显示巴利原文
Sudinnatthero pana – ‘‘asuttanāmakaṃ buddhavacanaṃ na atthī’’ti taṃ sabbaṃ paṭipakkhipitvā – ‘‘tīṇi piṭakāni suttaṃ, vinayo pana kāraṇa’’nti āha. Tato taṃ kāraṇaṃ dassento idaṃ suttamāhari –
“乔达弥,你应如此了知诸法:若那些法趋向于贪染而非离贪,趋向于结缚而非离缚,趋向于积聚而非损减,趋向于多欲而非少欲,趋向于不满足而非知足,趋向于众聚而非独处,趋向于懈怠而非精进,趋向于难养而非易养——乔达弥,你便应当无疑地确认:‘此非法,此非律,此非导师的教法。’然而,乔达弥,你若了知那些法趋向于离贪而非贪染,趋向于离缚而非结缚,趋向于损减而非积聚,趋向于少欲而非多欲,趋向于知足而非不满足,趋向于独处而非众聚,趋向于精进而非懈怠,趋向于易养而非难养——乔达弥,你便应当无疑地确认:‘此是法,此是律,此是导师的教法。’”显示巴利原文
‘‘Ye kho tvaṃ, gotami, dhamme jāneyyāsi, ime dhammā sarāgāya saṃvattanti no virāgāya, saññogāya saṃvattanti no visaññogāya, ācayāya saṃvattanti no apacayāya, mahicchatāya saṃvattanti no appicchatāya, asantuṭṭhiyā saṃvattanti no santuṭṭhiyā, saṅgaṇikāya saṃvattanti no pavivekāya, kosajjāya saṃvattanti no vīriyārambhāya, dubbharatāya saṃvattanti no subharatāya. Ekaṃsena, gotami, dhāreyyāsi – ‘neso dhammo, neso vinayo, netaṃ satthusāsana’nti. Ye ca kho tvaṃ, gotami, dhamme jāneyyāsi, ime dhammā virāgāya saṃvattanti no sarāgāya, visaññogāya saṃvattanti no saññogāya, apacayāya saṃvattanti no ācayāya, appicchatāya saṃvattanti no mahicchatāya, santuṭṭhiyā saṃvattanti no asantuṭṭhiyā, pavivekāya saṃvattanti no saṅgaṇikāya , vīriyārambhāya saṃvattanti no kosajjāya, subharatāya saṃvattanti no dubbharatāya. Ekaṃsena, gotami, dhāreyyāsi – ‘eso dhammo, eso vinayo, etaṃ satthusāsana’nti’’ (a. ni. 8.53).
因此,这里的‘经’意指应将其纳入三藏的佛语之中;‘律’意指应将之与能调伏贪等烦恼的律法进行比对——这便是此处的义理。‘不入于经’,意思是这些法在诸经的次第中毫无所现,它们仿佛脱离了传承,似是源自隐秘的《韦桑答罗》、隐秘的《宝行》、隐秘的《律》、《吠陀罗》等藏中的某一部而来。若有如此传来的法,却不见其有调伏贪等烦恼的作用,便应舍弃。因此,经中说:‘诸比丘,你们应当舍弃此。’以此法门,便能了知一切处的义理。显示巴利原文
Tasmā sutteti tepiṭake buddhavacane otāretabbāni. Vinayeti etasmiṃ rāgādivinayakāraṇe saṃsandetabbānīti ayamettha attho. Na ceva sutte osarantīti suttapaṭipāṭiyā katthaci anāgantvā challiṃ uṭṭhapetvā guḷhavessantara-guḷhaummagga-guḷhavinaya-vedallapiṭakānaṃ aññatarato āgatāni paññāyantīti attho. Evaṃ āgatāni hi rāgādivinaye ca na paññāyamānāni chaḍḍetabbāni honti. Tena vuttaṃ – ‘‘iti hetaṃ, bhikkhave, chaḍḍeyyāthā’’ti. Etenupāyena sabbattha attho veditabbo.
“诸比丘,你们应受持此第四大教法”,意思是:你们应当将此作为第四种法的安立之处来受持。显示巴利原文
Idaṃ, bhikkhave, catutthaṃ mahāpadesaṃ dhāreyyāthāti idaṃ catutthaṃ dhammassa patiṭṭhānokāsaṃ dhāreyyātha.
然而,在此处,应知如下这些相关的杂集:经中的四大教法、犍度中的四大教法、四种记问、经、随顺经、师说、自意,以及三次结集。显示巴利原文
Imasmiṃ pana ṭhāne imaṃ pakiṇṇakaṃ veditabbaṃ. Sutte cattāro mahāpadesā, khandhake cattāro mahāpadesā, cattāri pañhabyākaraṇāni, suttaṃ, suttānulomaṃ, ācariyavādo, attanomati, tisso saṅgītiyoti.
在进行法、律的裁决时,依据“这是法、这是律”的原则,应以这四大教法为准量。其中,凡与之相合的才应受持,不相合的,即使有人大声叫嚷,也不应受持。显示巴利原文
Tattha – ‘‘ayaṃ dhammo, ayaṃ vinayo’’ti dhammavinicchaye patte ime cattāro mahāpadesā pamāṇaṃ. Yaṃ ettha sameti tadeva gahetabbaṃ, itaraṃ viravantassapi na gahetabbaṃ.
在决断“这是适合的,这是不适合的”这类适不适合的问题时,应依《大品》第305段所阐明的方法:“诸比丘,凡是我未予禁止、未说‘这不适合’者,若它随顺不适合而阻碍适合,那便是你们所不适合的。”这在《犍度》中所说的四大教法,即是准绳。有关这些的决断解说,详载于《一切善见》中。依彼处所明之理,凡随顺适合者,方为适合;余者皆非适合。应当如此作出决断。显示巴利原文
‘‘Idaṃ kappati, idaṃ na kappatī’’ti kappiyākappiyavinicchaye patte – ‘‘yaṃ, bhikkhave, mayā idaṃ na kappatīti appaṭikkhittaṃ, taṃ ce akappiyaṃ anulometi, kappiyaṃ paṭibāhati, taṃ vo na kappatī’’tiādinā (mahāva. 305) nayena khandhake vuttā cattāro mahāpadesā pamāṇaṃ. Tesaṃ vinicchayakathā samantapāsādikāyaṃ vuttā. Tattha vuttanayena yaṃ kappiyaṃ anulometi, tadeva kappiyaṃ, itaraṃ akappiyanti evaṃ sanniṭṭhānaṃ kātabbaṃ.
所谓四种记问,即:应一向记问、应分别记问、应反问记问、应搁置记问。于此,若问“眼睛是无常的吗”,应一向答:“是的,无常。”对耳等也是如此。这称为一向记问。若问“所谓无常,就是指眼睛吗”,应分别而答:“不只眼睛,耳也无常,鼻也无常。”这称为分别记问。若问“如同眼睛那样,耳亦如是;如同耳那样,眼睛亦如是吗”,应反问:“你依何义而问?”若他答“依见的作用而问”,则应答“不是”;若他答“依无常这个意思而问”,则应答“是”。这称为反问记问。至于被问“命即是身”等问题时,应说“世尊对此未予记说”而将其搁置,此类问题不应作答。这称为搁置记问。因此,面对这些问题时,这四种记问便是准绳,应依此而作答。显示巴利原文
Ekaṃsabyākaraṇīyo pañho, vibhajjabyākaraṇīyo pañho, paṭipucchābyākaraṇīyo pañho, ṭhapanīyo pañhoti imāni cattāri pañhabyākaraṇāni nāma. Tattha ‘‘cakkhuṃ anicca’’nti puṭṭhena – ‘‘āma anicca’’nti ekaṃseneva byākātabbaṃ . Esa nayo sotādīsu. Ayaṃ ekaṃsabyākaraṇīyo pañho. ‘‘Aniccaṃ nāma cakkhu’’nti puṭṭhena – ‘‘na cakkhumeva, sotampi aniccaṃ ghānampi anicca’’nti evaṃ vibhajitvā byākātabbaṃ. Ayaṃ vibhajjabyākaraṇīyo pañho. ‘‘Yathā cakkhu tathā sotaṃ, yathā sotaṃ tathā cakkhu’’nti puṭṭhena ‘‘kenaṭṭhena pucchasī’’ti paṭipucchitvā ‘‘dassanaṭṭhena pucchāmī’’ti vutte ‘‘na hī’’ti byākātabbaṃ, ‘‘aniccaṭṭhena pucchāmī’’ti vutte āmāti byākātabbaṃ. Ayaṃ paṭipucchābyākaraṇīyo pañho. ‘‘Taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’ntiādīni puṭṭhena pana ‘‘abyākatametaṃ bhagavatā’’ti ṭhapetabbo, esa pañho na byākātabbo. Ayaṃ ṭhapanīyo pañho. Iti tenākārena pañhe sampatte imāni cattāri pañhabyākaraṇāni pamāṇaṃ. Imesaṃ vasena so pañho byākātabbo.
所谓“经”,乃指三次结集中所结集的三藏。“随顺经”是指与经相顺的可行之法。“师说”是指注疏。“自意”是指依理抉择、依自慧而发的个人见解。其中,经是绝不可违逆的;违逆经者,即等于违逆佛陀。随顺经,唯有与经相符的部分才应采纳,不符的便不应取用。师说亦然,只取与经相符者。自意最是微弱,同样只有在与经相符时才应采纳,否则不取。所谓三次结集,即是五百结集、七百结集和一千比丘结集。唯此三次结集中所传的经方为标准;此外可受非难的经,不应采纳。须知,即使有些文句看似能融入经与律的体系,若在经中并无收录,于律中亦无根据,便应了然其为不可取。显示巴利原文
Suttādīsu pana suttaṃ nāma tisso saṅgītiyo ārūḷhāni tīṇi piṭakāni. Suttānulomaṃ nāma anulomakappiyaṃ. Ācariyavādo nāma aṭṭhakathā. Attanomati nāma nayaggāhena anubuddhiyā attano paṭibhānaṃ. Tattha suttaṃ appaṭibāhiyaṃ, taṃ paṭibāhantena buddhova paṭibāhito hoti. Anulomakappiyaṃ pana suttena samentameva gahetabbaṃ, na itaraṃ. Ācariyavādopi suttena samentoyeva gahetabbo, na itaro. Attanomati pana sabbadubbalā, sāpi suttena samentāyeva gahetabbā, na itarā. Pañcasatikā, sattasatikā, sahassikāti imā pana tisso saṅgītiyo. Suttampi tāsu āgatameva pamāṇaṃ, itaraṃ gārayhasuttaṃ na gahetabbaṃ. Tattha otarantānipi hi padabyañjanāni na ceva sutte otaranti, na ca vinaye sandissantīti veditabbāni.
铁匠子准陀事注疏显示巴利原文
Kammāraputtacundavatthuvaṇṇanā
189 “铁匠之子”:指金匠的儿子。据说他是一位大富长者,初次见到世尊时便证得入流果,于是他在自己的芒果林中建造了一座精舍,供养给世尊。经文所说的“芒果林”(ambavane),即指此事。显示巴利原文
189.Kammāraputtassāti suvaṇṇakāraputtassa. So kira aḍḍho mahākuṭumbiko bhagavato paṭhamadassaneneva sotāpanno hutvā attano ambavane vihāraṃ kārāpetvā niyyātesi. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘ambavane’’ti.
“猪肉软食”:指既不太幼、也不太老的一只成年猪的鲜肉。据说这种肉柔软而肥嫩,经文的意思是说,让人将它准备好并精心烹调。也有些人说:“所谓‘猪肉软食’,其实是一种用五牛乳汤煮软米饭的烹调方法的名称,正如有一种煮法名叫‘牛饮’一般。”另有一些人说:“‘猪肉软食’是一种延命疗法,记载于延命医方中;准陀为了祈愿‘愿世尊不要般涅槃’,特意准备了这种延命药。”当时,环绕四大洲的二千岛屿上的天神们都往其中注入了营养精华。显示巴利原文
Sūkaramaddavanti nātitaruṇassa nātijiṇṇassa ekajeṭṭhakasūkarassa pavattamaṃsaṃ. Taṃ kira mudu ceva siniddhañca hoti, taṃ paṭiyādāpetvā sādhukaṃ pacāpetvāti attho. Eke bhaṇanti – ‘‘sūkaramaddavanti pana muduodanassa pañcagorasayūsapācanavidhānassa nāmetaṃ, yathā gavapānaṃ nāma pākanāma’’nti. Keci bhaṇanti – ‘‘sūkaramaddavaṃ nāma rasāyanavidhi, taṃ pana rasāyanasatthe āgacchati, taṃ cundena – ‘bhagavato parinibbānaṃ na bhaveyyā’ti rasāyanaṃ paṭiyatta’’nti. Tattha pana dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu devatā ojaṃ pakkhipiṃsu.
“我不”这一句:他为何发出这样的狮子吼呢?是为了免遭他人的非难。因为或许有人会这样指责:“他把自己吃剩的食物,既不布施给比丘们,也不施与其他人,却让人挖坑埋掉、加以毁弃。”为了让怀有这种想法的人听到后,再无开口指责的余地,为了免除他人的非难,他因此发出这样的狮子吼。显示巴利原文
Nāhaṃ tanti imaṃ sīhanādaṃ kimatthaṃ nadati? Parūpavādamocanatthaṃ. Attanā paribhuttāvasesaṃ neva bhikkhūnaṃ, na manussānaṃ dātuṃ adāsi, āvāṭe nikhaṇāpetvā vināsesīti hi vattukāmānaṃ idaṃ sutvā vacanokāso na bhavissatīti paresaṃ upavādamocanatthaṃ sīhanādaṃ nadatīti.
190 「食用猪肉软食后」(Bhuttassa ca sūkaramaddavena):疾病是在他进食之后生起,但并非以进食为因。若在未进食时生起,便会极其剧烈。然而,由于进食了滋润的食物,他的苦受十分轻微,正因为如此,他才得以步行。所谓「泄血」(Virecamāno),即是持续排出脓血。他这样说(avocā),是为了在自己期望之处般涅槃而说。当知这些偈颂乃由结集法的长老们所安立。显示巴利原文
190.Bhuttassa ca sūkaramaddavenāti bhuttassa udapādi, na pana bhuttapaccayā. Yadi hi abhuttassa uppajjissatha, atikharo bhavissati. Siniddhabhojanaṃ bhuttattā panassa tanuvedanā ahosi. Teneva padasā gantuṃ asakkhi. Virecamānoti abhiṇhaṃ pavattalohitavirecanova samāno . Avocāti attanā patthitaṭṭhāne parinibbānatthāya evamāha. Imā pana dhammasaṅgāhakattherehi ṭhapitagāthāyoti veditabbā.
取水注疏显示巴利原文
Pānīyāharaṇavaṇṇanā
191 「iṅghā」是表催促的助词。「acchodakā」指水很澄清。「sātodakā」指水很甘甜。「sītodakā」指水微凉。「setakā」指无有泥污。「suppatitthā」指渡口善好。显示巴利原文
191.Iṅghāti codanatthe nipāto. Acchodakāti pasannodakā. Sātodakāti madhurodakā. Sītodakāti tanusītalasalilā. Setakāti nikkaddamā. Suppatitthāti sundaratitthā.
弗居娑马喇子事迹的注释显示巴利原文
Pukkusamallaputtavatthuvaṇṇanā
192 「弗居娑」(Pukkuso)是他的名字。「末罗子」(Mallaputto)意为末罗王之子。据说末罗人依次轮流为王,在不该轮到当王的时候,他们便从事商业。他也是这样,在经商时套上了五百辆车。顺风时,他走在前面;逆风时,他让商队首领走在前面,自己跟在后面。当时正值逆风,他便让商队首领先行,自己则坐在以种种宝物装饰的车上,从拘尸那罗出发,心想:‘我要去波婆。’因此,经中说:‘他是从拘尸那罗前往波婆的远行者。’显示巴利原文
192.Pukkusoti tassa nāmaṃ. Mallaputtoti mallarājaputto. Mallā kira vārena rajjaṃ kārenti. Yāva nesaṃ vāro na pāpuṇāti, tāva vaṇijjaṃ karonti. Ayampi vaṇijjameva karonto pañca sakaṭasatāni yojāpetvā dhuravāte vāyante purato gacchati, pacchā vāte vāyante satthavāhaṃ purato pesetvā sayaṃ pacchā gacchati. Tadā pana pacchā vāto vāyi, tasmā esa purato satthavāhaṃ pesetvā sabbaratanayāne nisīditvā kusinārato nikkhamitvā ‘‘pāvaṃ gamissāmī’’ti maggaṃ paṭipajji. Tena vuttaṃ – ‘‘kusinārāya pāvaṃ addhānamaggappaṭipanno hotī’’ti.
“阿罗罗”是他的名字。据说他身材修长、肤色黄褐,因而得名阿罗罗。“迦罗摩”是他的族姓。“yatra hi nāma”(怎么会这样)意为“那个所谓的”。“neva dakkhati”(将看不见)是指他没有看见。因为与yatra一词连用,所以用未来时态来表述。在类似这样的场合,语法规则便是如此。显示巴利原文
Āḷāroti tassa nāmaṃ. Dīghapiṅgalo kireso, tenassa āḷāroti nāmaṃ ahosi. Kālāmoti gottaṃ. Yatra hi nāmāti yo nāma. Neva dakkhatīti na addasa. Yatrasaddayuttattā panetaṃ anāgatavasena vuttaṃ. Evarūpañhi īdisesu ṭhānesu saddalakkhaṇaṃ.
193 “Niccharantīsū”:指正在行进之时。“Asaniyā phalantiyā”:指当九种霹雳碎裂,发出巨大吼声之时。九种霹雳如下:无知觉霹雳、独轮霹雳、百叶霹雳、轰鸣霹雳、猴头霹雳、鱼跃霹雳、鸡形霹雳、犁形霹雳、干霹雳。其中,无知觉霹雳能令人失去知觉;独轮霹雳会化作一个轮子;百叶霹雳如众叶般落下;轰鸣霹雳轰鸣着落下;猴头霹雳落下时,状如猴子扬眉;鱼跃霹雳如同鱼在翻腾跳跃;鸡形霹雳呈鸡形落下;犁形霹雳呈犁形落下;干霹雳则把所落之处击得粉碎。显示巴利原文
193.Niccharantīsūti vicarantīsu. Asaniyā phalantiyāti navavidhāya asaniyā bhijjamānāya viya mahāravaṃ ravantiyā. Navavidhā hi asaniyo – asaññā, vicakkā, saterā, gaggarā, kapisīsā, macchavilolikā, kukkuṭakā, daṇḍamaṇikā, sukkhāsanīti. Tattha asaññā asaññaṃ karoti. Vicakkā ekaṃ cakkaṃ karoti. Saterā saterasadisā hutvā patati. Gaggarā gaggarāyamānā patati. Kapisīsā bhamukaṃ ukkhipento makkaṭo viya hoti. Macchavilolikā vilolitamaccho viya hoti. Kukkuṭakā kukkuṭasadisā hutvā patati. Daṇḍamaṇikā naṅgalasadisā hutvā patati. Sukkhāsanī patitaṭṭhānaṃ samugghāṭeti.
“Devevassante”:指天打旱雷之后,间或降雨。“Ātumāya”:指我依阿兔摩而住。“Bhusāgāre”:指在打谷场的小屋中。“Ettheso”:指由于这个原因,大众聚集在这里。“Kva ahosi”:意思是在哪里?“So taṃ bhante”:指“尊者,您就是那位……”。显示巴利原文
Devevassanteti sukkhagajjitaṃ gajjitvā antarantarā vassante. Ātumāyanti ātumaṃ nissāya viharāmi. Bhusāgāreti khalasālāyaṃ. Etthesoti etasmiṃ kāraṇe eso mahājanakāyo sannipatito. Kva ahosīti kuhiṃ ahosi. So taṃ bhanteti so tvaṃ bhante.
194 “Siṅgīvaṇṇaṃ”:具有金色光泽的布。“Yugamaṭṭhaṃ”:柔软的一对布,即细软的两件套衣服。“Dhāraṇīyaṃ”:那应由我穿戴的,也就是应被我穿着的意思。据说他只在节日那天才穿戴它,其余时间则收藏起来。由此可见,世尊指的是这最吉祥的一对布。“Anukampaṃ upādāya”:出于对我的怜悯。“Acchādehi”是恭敬的表达,意思是“给我一件,给阿难一件”。那么,长老是否接受了呢?接受了。为什么?因为他的侍者职责已经达到顶峰。虽然他曾为了一心履行侍者职责而拒绝过这样的利养,但此时他的侍者工作已经圆满,因此他接受了。再者,为了防止有人这样议论:“或许阿难并不是一位具足者——他侍奉世尊二十五年,却从未从世尊那里得到过任何东西”,为了断除这类言论的借口,他也接受了。此外,世尊深知:“阿难即使接受了,也不会自己穿,只会用来供养我。而马喇人供养阿难时,也就供养了僧团,这样他将获得巨大的福德聚。”因此世尊让长老接受一件,长老也正是因为这个原因而接受的。显示巴利原文
194.Siṅgīvaṇṇanti siṅgīsuvaṇṇavaṇṇaṃ. Yugamaṭṭhanti maṭṭhayugaṃ, saṇhasāṭakayugaḷanti attho. Dhāraṇīyanti antarantarā mayā dhāretabbaṃ, paridahitabbanti attho. Taṃ kira so tathārūpe chaṇadivaseyeva dhāretvā sesakāle nikkhipati. Evaṃ uttamaṃ maṅgalavatthayugaṃ sandhāyāha. Anukampaṃ upādāyāti mayi anukampaṃ paṭicca. Acchādehīti upacāravacanametaṃ – ekaṃ mayhaṃ dehi, ekaṃ ānandassāti attho. Kiṃ pana thero taṃ gaṇhīti? Āma gaṇhi. Kasmā? Matthakappattakiccattā. Kiñcāpi hesa evarūpaṃ lābhaṃ paṭikkhipitvā upaṭṭhākaṭṭhānaṃ paṭipanno. Taṃ panassa upaṭṭhākakiccaṃ matthakaṃ pattaṃ. Tasmā aggahesi. Ye cāpi evaṃ vadeyyuṃ – ‘‘anārādhako maññe ānando pañcavīsati vassāni upaṭṭhahantena na kiñci bhagavato santikā tena laddhapubba’’nti. Tesaṃ vacanokāsacchedanatthampi aggahesi. Api ca jānāti bhagavā – ‘‘ānando gahetvāpi attanā na dhāressati, mayhaṃyeva pūjaṃ karissati. Mallaputtena pana ānandaṃ pūjentena saṅghopi pūjito bhavissati, evamassa mahāpuññarāsi bhavissatī’’ti therassa ekaṃ dāpesi. Theropi teneva kāraṇena aggahesīti. Dhammiyā kathāyāti vatthānumodanakathāya.
195 “Bhagavato kāyaṃ upanāmitaṃ”:即以着下衣与披上衣的方式,将那金色的布贴近世尊的身体。于是,世尊穿上一件,披上一件。“Hataccikaṃ viya”:好比火把上的木炭,内部炽燃、通体透光,外面却看不到火光;同样地,世尊的身光被衣衫遮盖后,便显现出这般光景。显示巴利原文
195.Bhagavato kāyaṃ upanāmitanti nivāsanapārupanavasena allīyāpitaṃ. Bhagavāpi tato ekaṃ nivāsesi, ekaṃ pārupi. Hataccikaṃ viyāti yathā hatacciko aṅgāro antanteneva jotati, bahi panassa pabhā natthi, evaṃ bahi paṭicchannappabhaṃ hutvā khāyatīti attho.
“阿难,在这两个时候”——为何在这两个时候会如此呢?这是由于殊胜的饮食与强烈的喜悦所致。因为在这两个时候,整个轮围世界的诸天皆将养分注入食物,那殊妙的饮食入腹后,便生起清净的色身。由于饮食所生的色变得清净,意所对的六根便极度光耀。在成正觉那天,他如此作意:“我于无数百千俱胝劫所累积的烦恼蕴,今日终于全部断除!”便生起强烈的喜悦,心转为明净;心明净时,血液变得清澈;血液清澈时,意所对的六根就极度光耀。在般涅槃那天,他如此作意:“今日我将进入那无数百千诸佛所趣入的不死大涅槃城了!”便生起强烈的喜悦,心转为明净;心明净时,血液变得清澈;血液清澈时,意所对的六根就极度光耀。因此当知,正是殊胜的饮食与强烈的喜悦,使得在这两个时候有如此现象。“Upavattane”:指向东拐弯处的娑罗树林。“Antarena yamakasālānaṃ”:指在两棵双娑罗树的中间。显示巴利原文
Imesu kho, ānanda, dvīsupi kālesūti kasmā imesu dvīsu kālesu evaṃ hoti? Āhāravisesena ceva balavasomanassena ca. Etesu hi dvīsu kālesu sakalacakkavāḷe devatā āhāre ojaṃ pakkhipanti, taṃ paṇītabhojanaṃ kucchiṃ pavisitvā pasannarūpaṃ samuṭṭhāpeti. Āhārasamuṭṭhānarūpassa pasannattā manacchaṭṭhāni indriyāni ativiya virocanti. Sambodhidivase cassa – ‘‘anekakappakoṭisatasahassasañcito vata me kilesarāsi ajja pahīno’’ti āvajjantassa balavasomanassaṃ uppajjati, cittaṃ pasīdati, citte pasanne lohitaṃ pasīdati, lohite pasanne manacchaṭṭhāni indriyāni ativiya virocanti. Parinibbānadivasepi – ‘‘ajja, dānāhaṃ, anekehi buddhasatasahassehi paviṭṭhaṃ amatamahānibbānaṃ nāma nagaraṃ pavisissāmī’’ti āvajjantassa balavasomanassaṃ uppajjati, cittaṃ pasīdati, citte pasanne lohitaṃ pasīdati, lohite pasanne manacchaṭṭhāni indriyāni ativiya virocanti. Iti āhāravisesena ceva balavasomanassena ca imesu dvīsu kālesu evaṃ hotīti veditabbaṃ. Upavattaneti pācīnato nivattanasālavane. Antarena yamakasālānanti yamakasālarukkhānaṃ majjhe.
“Siṅgīvaṇṇa”这一偈颂是在结集时安立的。显示巴利原文
Siṅgīvaṇṇanti gāthā saṅgītikāle ṭhapitā.
196 “Nhatvā ca pivitvā ca”此处指:据说,那时世尊沐浴时,河中的鱼与龟以及两岸的丛林,一切都变为金色。“Ambavananti”指那条河岸边的芒果园。“Āyasmantaṃ cundakanti”:据说那时,阿难尊者正在一旁拧干浴衣,而纯陀尊者就在世尊身边,于是世尊便召唤他。显示巴利原文
196.Nhatvāca pivitvā cāti ettha tadā kira bhagavati nahāyante antonadiyaṃ macchakacchapā ca ubhatotīresu vanasaṇḍo ca sabbaṃ suvaṇṇavaṇṇameva hoti. Ambavananti tassāyeva nadiyā tīre ambavanaṃ. Āyasmantaṃ cundakanti tasmiṃ kira khaṇe ānandatthero udakasāṭakaṃ pīḷento ohīyi, cundatthero samīpe ahosi. Taṃ bhagavā āmantesi.
“Gantvāna buddho nadikaṃ kakudhanti”这些偈颂也是在结集时安立的。其中,“pavattā bhagavā idha dhamme”意思是:世尊在此教法中转动了法,即转动了八万四千法蕴。“Pamukhe nisīdīti”指在世尊面前坐下。此时,尊者已到达。如此到达后,世尊便召唤尊者阿难。显示巴利原文
Gantvāna buddho nadikaṃ kakudhanti imāpi gāthā saṅgītikāleyeva ṭhapitā. Tattha pavattā bhagavā idha dhammeti bhagavā idha sāsane dhamme pavattā, caturāsīti dhammakkhandhasahassāni pavattānīti attho. Pamukhe nisīdīti satthu puratova nisīdi. Ettāvatā ca thero anuppatto. Evaṃ anuppattaṃ atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi.
197 「Alābhāti」意指,对于他人可称为布施功德之利得,对他而言却是「非利得」。「Dulladdhanti」是说,即使凭殊胜功德而得此人身,也属「不得善利」。「Yassa teti」指对于你、你的。至于「Uttaṇḍulaṃ vā atikilinnaṃ vā ko jānāti, kīdisampi pacchimaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā tathāgato parinibbuto, addhā te yaṃ vā taṃ vā dinnaṃ bhavissatīti」的意思是:谁知道你供养的是粒粒饱满的米饭,还是煮得过烂的饭呢?无论最后那一餐团食是怎样的,如来已在食用后般涅槃,因此他人或许会说,你所供养的必定是些随便的饮食吧。「Lābhāti」则指现法利益与后生利益所摄的布施功德之利得。「Suladdhanti」是说你得此人身是为「善得」。「Samasamaphalāti」指于一切方面果报相等。显示巴利原文
197.Alābhāti ye aññesaṃ dānānisaṃsasaṅkhātā lābhā honti, te alābhā. Dulladdhanti puññavisesena laddhampi manussattaṃ dulladdhaṃ. Yassa teti yassa tava. Uttaṇḍulaṃ vā atikilinnaṃ vā ko jānāti, kīdisampi pacchimaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā tathāgato parinibbuto, addhā te yaṃ vā taṃ vā dinnaṃ bhavissatīti. Lābhāti diṭṭhadhammikasamparāyikadānānisaṃsasaṅkhātā lābhā. Suladdhanti tuyhaṃ manussattaṃ suladdhaṃ. Samasamaphalāti sabbākārena samānaphalā.
然而,如来在尚有贪、瞋、痴时,食用善生女供养的团食而证得正觉;而食用纯陀供养的团食时,如来已离贪、离瞋、离痴。既然如此,为何说这两个供养的「果报相等」呢?这是由于「般涅槃的相等性」、「等至的相等性」和「随念的相等性」。世尊食用善生女的团食后,入于有余涅槃界而般涅槃;食用纯陀的团食后,入于无余涅槃界而般涅槃,这就是般涅槃相等性的缘故。在成正觉那天,世尊进入了二十四万亿次数的等至;在般涅槃那天,他也进入了所有这些等至,这就是等至相等性的缘故。善生女后来听说:「那位原来不是树神,而是菩萨!他食用那团食后,证悟了无上正等正觉,就靠这一餐维持了七七四十九天。」她听到后随念道:「我确实获得了大利益!」由此生起了强烈的喜悦。纯陀后来也听说:「最后的团食原来是我供养的,我抓住了法首!导师食用我的团食后,入于无余涅槃界而般涅槃了。」他随念道:「我确实获得了大利益!」也生起了强烈的喜悦。这就是随念相等性的缘故。由此可知,二者果报相同。显示巴利原文
Nanu ca yaṃ sujātāya dinnaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjitvā tathāgato abhisambuddho, so sarāgasadosasamohakāle paribhutto, ayaṃ pana cundena dinno vītarāgavītadosavītamohakāle paribhutto, kasmā ete samaphalāti? Parinibbānasamatāya ca samāpattisamatāya ca anussaraṇasamatāya ca. Bhagavā hi sujātāya dinnaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā saupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto, cundena dinnaṃ paribhuñjitvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbutoti evaṃ parinibbānasamatāyapi samaphalā. Abhisambujjhanadivase ca catuvīsatikoṭisatasahassasaṅkhyā samāpattiyo samāpajji, parinibbānadivasepi sabbā tā samāpajjīti evaṃ samāpattisamatāyapi samaphalā. Sujātā ca aparabhāge assosi – ‘‘na kiresā rukkhadevatā, bodhisatto kiresa, taṃ kira piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho , sattasattāhaṃ kirassa tena yāpanaṃ ahosī’’ti. Tassā idaṃ sutvā – ‘‘lābhā vata me’’ti anussarantiyā balavapītisomanassaṃ udapādi. Cundassāpi aparabhāge – ‘‘avasānapiṇḍapāto kira mayā dinno, dhammasīsaṃ kira me gahitaṃ, mayhaṃ kira piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā satthā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto’’ti sutvā ‘‘lābhā vata me’’ti anussarato balavasomanassaṃ udapādīti evaṃ anussaraṇasamatāyapi samaphalāti veditabbā.
「Yasasaṃvattanikanti」意为导向眷属。「Ādhipateyyasaṃvattanikanti」意为导向首领地位。显示巴利原文
Yasasaṃvattanikanti parivārasaṃvattanikaṃ. Ādhipateyyasaṃvattanikanti jeṭṭhakabhāvasaṃvattanikaṃ.
“Saṃyamatoti”意为:以戒律自制而安住于防护的人。“Veraṃ na cīyatīti”意为:五种怨仇不会增长。“Kusalo ca jahāti pāpakanti”意为:而善巧者具足智慧,以圣道彻底断尽那些恶、低劣、不善法。“Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti”意为:他舍弃此恶后,由于贪、嗔、痴的灭尽,便以烦恼的灭尽而般涅槃。因此,他观察纯陀的供养与自身作为应供者的成就后,诵出了感兴的偈颂。显示巴利原文
Saṃyamatoti sīlasaṃyamena saṃyamantassa, saṃvare ṭhitassāti attho. Veraṃ na cīyatīti pañcavidhaṃ veraṃ na vaḍḍhati. Kusalo ca jahāti pāpakanti kusalo pana ñāṇasampanno ariyamaggena anavasesaṃ pāpakaṃ lāmakaṃ akusalaṃ jahāti. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti so imaṃ pāpakaṃ jahitvā rāgādīnaṃ khayā kilesanibbānena nibbutoti. Iti cundassa ca dakkhiṇaṃ, attano ca dakkhiṇeyyasampattiṃ sampassamāno udānaṃ udānesīti.
第四诵分(Catutthabhāṇavāra)的注释(vaṇṇanā)到此结束。显示巴利原文
Catutthabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
这是对双娑罗树(Yamakasālā)的注释(vaṇṇanā)。显示巴利原文
Yamakasālāvaṇṇanā
198 「Mahatā bhikkhusaṅghena saddhanti」在这里,比丘(bhikkhūnaṃ)的数量无法限定。自从在竹林村(Veḷuvagāme)镇伏病痛(vedanāvikkhambhanato)开始,大众听说‘不久世尊将要般涅槃(parinibbāyissati)’,于是从各地赶来的比丘(bhikkhūsu)中,没有一位比丘(ekabhikkhupi)离开,因此僧团(saṅgho)数量不可计数。「Upavattanaṃ mallānaṃ sālavananti」意思是,就像从葛兰跋河(kalambanadī)此岸经王母寺(rājamātuvihāra)大门到塔园寺(thūpārāma),或从希拉尼雅瓦提河(hiraññavatiyā)彼岸到娑罗树园(sālavanuyyāna);又像塔园寺相对于阿努罗陀城(anurādhapurassa),这座娑罗树林相对于拘尸那罗城(kusinārāyaṃ)。正如从塔园寺南门(dakkhiṇadvārena)入城的道路先向东(pācīnamukho)再向北(uttarena)折返,从园林到娑罗树林也是先向东再向北折返,所以这里被称为‘邻近处’(upavattana)。「Antarena yamakasālānaṃ uttarasīsakanti」据说他的床榻头部方向有一棵娑罗树(sālapanti),脚部方向也有一棵。其中一棵幼娑罗树(taruṇasālo)靠近头部,另一棵靠近脚部。另外,「双娑罗树」(yamakasālā)是指根、干、枝、叶相互交织(aññamaññaṃ saṃsibbitvā)而立的娑罗树。「Mañcakaṃ paññapehīti」据传那座园林里有一张王族(rājakulassa)的睡床(sayanamañco),世尊就指着它说‘铺床’(paññapehīti)。尊者阿难便铺好那张床,交给了世尊。显示巴利原文
198.Mahatā bhikkhusaṅghena saddhinti idha bhikkhūnaṃ gaṇanaparicchedo natthi. Veḷuvagāme vedanāvikkhambhanato paṭṭhāya hi – ‘‘na cirena bhagavā parinibbāyissatī’’ti sutvā tato tato āgatesu bhikkhūsu ekabhikkhupi pakkanto nāma natthi. Tasmā gaṇanavītivatto saṅgho ahosi. Upavattanaṃ mallānaṃ sālavananti yatheva hi kalambanadītīrato rājamātuvihāradvārena thūpārāmaṃ gantabbaṃ hoti, evaṃ hiraññavatiyā pārimatīrato sālavanuyyānaṃ, yathā anurādhapurassa thūpārāmo, evaṃ taṃ kusinārāyaṃ hoti. Yathā thūpārāmato dakkhiṇadvārena nagaraṃ pavisanamaggo pācīnamukho gantvā uttarena nivatto, evaṃ uyyānato sālavanaṃ pācīnamukhaṃ gantvā uttarena nivattaṃ. Tasmā taṃ – ‘‘upavattana’’nti vuccati. Antarena yamakasālānaṃuttarasīsakanti tassa kira mañcakassa ekā sālapanti sīsabhāge hoti, ekā pādabhāge. Tatrāpi eko taruṇasālo sīsabhāgassa āsanno hoti, eko pādabhāgassa. Api ca yamakasālā nāma mūlakhandhaviṭapapattehi aññamaññaṃ saṃsibbitvā ṭhitasālāti vuttaṃ. Mañcakaṃ paññapehīti tasmiṃ kira uyyāne rājakulassa sayanamañco atthi, taṃ sandhāya paññapehīti āha. Theropi taṃyeva paññapetvā adāsi.
“Kilantosmi, ānanda, nipajjissāmīti”:这是如来的话:“阿难,我疲倦了,我要躺下了。”如来确实……显示巴利原文
Kilantosmi, ānanda, nipajjissāmīti tathāgatassa hi –
「行境象(Gocari)、迦罗波(Kaḷāpo)、恒河象(Gaṅgeyyo)、宾伽罗(Piṅgalo)、山岳象(Pabbateyyako),
「雪山象(Hemavato)、铜色象(Tambo)、曼达基尼象(Mandākinī)、布萨象(Uposatho),
以及六牙象为第十——这些都是象中最为殊胜者。
显示巴利原文 ‘‘Gocari kaḷāpo gaṅgeyyo, piṅgalo pabbateyyako; Hemavato ca tambo ca, mandākini uposatho; Chaddantoyeva dasamo, ete nāgānamuttamā’’ti. –
在这里,十头名为“行处”的普通象的力量,才等于一头迦罗波象的力量。如此按十倍递增计算,普通象的力量总计可达一千万亿。世尊自从受用准达所供养的饭食之后,这一切力量便如同倒入滤水器的水一般,彻底耗尽了。从波婆城到拘尸那罗城有三牛呼远的路程,在这段路上,世尊曾在二十五个地方坐下休息,尽管以极大的努力赶路,却依然在日落时分、傍晚时进入了沙罗树林。就这样,疾病压倒一切健康而来。世尊仿佛为了显示这个道理,发出了令一切世间生起惊惧的话语:“阿难,我疲累了,我要躺下了。”显示巴利原文
Ettha yaṃ dasannaṃ gocarisaṅkhātānaṃ pakatihatthīnaṃ balaṃ, taṃ ekassa kaḷāpassāti. Evaṃ dasaguṇavaḍḍhitāya gaṇanāya pakatihatthīnaṃ koṭisahassabalappamāṇaṃ balaṃ, taṃ sabbampi cundassa piṇḍapātaṃ paribhuttakālato paṭṭhāya caṅgavāre pakkhittaudakaṃ viya parikkhayaṃ gataṃ. Pāvānagarato tīṇi gāvutāni kusinārānagaraṃ, etasmiṃ antare pañcavīsatiyā ṭhānesu nisīditvā mahatā ussāhena āgacchantopi sūriyassa atthaṅgamitavelāyaṃ sañjhāsamaye bhagavā sālavanaṃ paviṭṭho. Evaṃ rogo sabbaṃ ārogyaṃ maddanto āgacchati. Etamatthaṃ dassento viya sabbalokassa saṃvegakaraṃ vācaṃ bhāsanto – ‘‘kilantosmi, ānanda, nipajjissāmī’’ti āha.
问:世尊为何以如此巨大的努力来到这里?难道在其他地方就不能般涅槃吗?答:并非不能,在任何地方都可以般涅槃。然而,世尊是由三个原因才来到这里的。世尊这样看到:“如果我在其他地方般涅槃,《大善见王经》的缘起就不会出现。而在拘尸那罗般涅槃,我原本应在天界享受的成就,在人间便已享受过了,我将以两个诵分的篇幅来庄严地宣说它。人们听闻之后,就会心想:‘应当修善。’”显示巴利原文
Kasmā pana bhagavā evaṃ mahantena ussāhena idhāgato, kiṃ aññattha na sakkā parinibbāyitunti? Parinibbāyituṃ nāma na katthaci na sakkā, tīhi pana kāraṇehi idhāgato, idañhi bhagavā evaṃ passati – ‘‘mayi aññattha parinibbāyante mahāsudassanasuttassa atthuppatti na bhavissati, kusinārāyaṃ pana parinibbāyante yamahaṃ devaloke anubhavitabbaṃ sampattiṃ manussalokeyeva anubhaviṃ, taṃ dvīhi bhāṇavārehi maṇḍetvā desessāmi, taṃ me sutvā bahū janā kusalaṃ kātabbaṃ maññissantī’’ti.
再者,世尊也看到:“如果我在其他地方般涅槃,须跋陀就见不到我了。他是只有佛陀才能度化的,不是声闻所能度化的;声闻们调伏不了他。而如果在拘尸那罗般涅槃,他就会前来亲近我,提出问题;在解答完问题之后,他便会皈依三宝,在我面前出家受具足戒,领受业处,并在我尚住世时证得阿拉汉果,成为最后一位声闻。”显示巴利原文
Aparampi passati – ‘‘maṃ aññattha parinibbāyantaṃ subhaddo na passissati, so ca buddhaveneyyo , na sāvakaveneyyo; na taṃ sāvakā vinetuṃ sakkonti. Kusinārāyaṃ parinibbāyantaṃ pana maṃ so upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchissati, pañhāvissajjanapariyosāne ca saraṇesu patiṭṭhāya mama santike pabbajjañca upasampadañca labhitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā mayi dharamāneyeva arahattaṃ patvā pacchimasāvako bhavissatī’’ti.
世尊又见:‘若我在他处般涅槃,分舍利时便会有大纷争,血将流如河;若在拘尸那罗般涅槃,多那婆罗门则将平息此诤,分配舍利。’应知,正是因此三因缘,世尊才如此精勤地来到这里。显示巴利原文
Aparampi passati – ‘‘mayi aññattha parinibbāyante dhātubhājanīye mahākalaho bhavissati, lohitaṃ nadī viya sandissati. Kusinārāyaṃ parinibbute doṇabrāhmaṇo taṃ vivādaṃ vūpasametvā dhātuyo vibhajissatī’’ti. Imehi tīhi kāraṇehi bhagavā evaṃ mahantena ussāhena idhāgatoti veditabbo.
「狮子卧」:此处指四种卧法——享欲者卧、饿鬼卧、狮子卧与如来卧。显示巴利原文
Sīhaseyyanti ettha kāmabhogīseyyā, petaseyyā, sīhaseyyā, tathāgataseyyāti catasso seyyā.
其中,「享欲者卧」意为:‘诸比丘,受用欲乐的有情大多左侧而卧。’因为在他们之中,几乎没有右侧而卧的。显示巴利原文
Tattha – ‘‘yebhuyyena, bhikkhave, kāmabhogī sattā vāmena passena sentī’’ti ayaṃ kāmabhogīseyyā. Tesu hi yebhuyyena dakkhiṇena passena sayantā nāma natthi.
「饿鬼卧」如经所说:‘诸比丘,饿鬼通常仰面而卧。’因为饿鬼血肉极少,骨架缠结,不能侧卧,只能仰身躺着。显示巴利原文
‘‘Yebhuyyena, bhikkhave, petā uttānā sentī’’ti ayaṃ petaseyyā. Appamaṃsalohitattā hi petā aṭṭhisaṅghāṭajaṭitā ekena passena sayituṃ na sakkonti, uttānāva senti.
「狮子卧」即经中所说:‘诸比丘,兽王狮子右胁而卧……心生喜悦。’(《增支部》4.246)兽王狮子威德炽盛,它将两前足并拢安放一处,两后足也并拢安放一处,尾巴收进大腿内侧,看清前足、后足和尾巴所在的位置,然后把头枕在两前足的顶端躺下。即使这样躺了一整天,醒来时也不会惊惶,而是抬起头来,重新查看前足等所放之处。倘若哪个部分移动、偏离了原位,它便满心不悦,心想:‘这可不配你的种姓和英武气概!’于是继续那样卧着,不外出觅食。如果一切都没有偏离,它便欢喜愉悦地站起身,做一个狮子伸展的动作,抖擞全身的鬃毛,发出三轮狮子吼,然后才去觅食。显示巴利原文
‘‘Sīho, bhikkhave, migarājā dakkhiṇena passena seyyaṃ kappeti…pe… attamano hotī’’ti (a. ni. 4.246) ayaṃ sīhaseyyā. Tejussadattā hi sīho migarājā dve purimapāde ekasmiṃ ṭhāne, pacchimapāde ekasmiṃ ṭhāne ṭhapetvā naṅguṭṭhaṃ antarasatthimhi pakkhipitvā purimapādapacchimapādanaṅguṭṭhānaṃ ṭhitokāsaṃ sallakkhetvā dvinnaṃ purimapādānaṃ matthake sīsaṃ ṭhapetvā sayati. Divasaṃ sayitvāpi pabujjhamāno na utrasanto pabujjhati, sīsaṃ pana ukkhipitvā purimapādādīnaṃ ṭhitokāsaṃ sallakkheti. Sace kiñci ṭhānaṃ vijahitvā ṭhitaṃ hoti – ‘‘na yidaṃ tuyhaṃ jātiyā sūrabhāvassa ca anurūpa’’nti anattamano hutvā tattheva sayati, na gocarāya pakkamati. Avijahitvā ṭhite pana – ‘‘tuyhaṃ jātiyā ca sūrabhāvassa ca anurūpamida’’nti haṭṭhatuṭṭho uṭṭhāya sīhavijambhitaṃ vijambhitvā kesarabhāraṃ vidhunitvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā gocarāya pakkamati.
至于‘第四禅卧’,则称为‘如来卧’(《增支部》4.246)。这几种卧法当中,此处取狮子卧;因为此种威仪威德炽盛,所以是最上等的卧法。显示巴利原文
‘‘Catutthajjhānaseyyā pana tathāgatassa seyyāti vuccati’’ (a. ni. 4.246). Tāsu idha sīhaseyyā āgatā. Ayañhi tejussadairiyāpathattā uttamaseyyā nāma.
「脚叠脚」是指左脚叠在右脚之上。「稍越过」即稍作错开,指不完全对齐而放置。因为如果脚踝与脚踝、膝盖与膝盖互相挤压碰撞,便会频频生起苦受,心无法专一,卧不安稳。而像这样错开放置,不使它们相碰,便不会生起苦受,心得专一,卧得安稳,因此世尊如此躺卧。此处既已进入不再起身的卧法,所以经中没有提及「作意起身想」。这里所说的「不起身」,应理解为身体不再起来;若就睡眠而言,那一夜世尊实则全无落入有分心的机会。初夜时,他为众末罗族人说法;中夜时,度化了须跋陀罗;后夜时,教导比丘僧团;到了凌晨黎明时分,便入般涅槃。显示巴利原文
Pāde pādanti dakkhiṇapāde vāmapādaṃ. Accādhāyāti atiādhāya, īsakaṃ atikkamma ṭhapetvā. Gopphakena hi gopphake, jāṇunā vā jāṇumhi saṅghaṭṭiyamāne abhiṇhaṃ vedanā uppajjati, cittaṃ ekaggaṃ na hoti, seyyā aphāsukā hoti. Yathā pana na saṅghaṭṭeti, evaṃ atikkamma ṭhapite vedanā nuppajjati, cittaṃ ekaggaṃ hoti, seyyā phāsu hoti. Tasmā evaṃ nipajji. Anuṭṭhānaseyyaṃ upagatattā panettha – ‘‘uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā’’ti na vuttaṃ. Kāyavasena cettha anuṭṭhānaṃ veditabbaṃ, niddāvasena pana taṃ rattiṃ bhagavato bhavaṅgassa okāsoyeva nāhosi. Paṭhamayāmasmiñhi mallānaṃ dhammadesanā ahosi, majjhimayāme subhaddassa pacchimayāme bhikkhusaṅghaṃ ovadi, balavapaccūse parinibbāyi.
「一切盛开」是指所有树木从根部至树顶,于四面八方全面绽放,连成一片花海。不仅仅是那两棵双娑罗树,其余一切树木也都全然盛开。而且不只是在这座园中,整个一万轮围世界之内,应开花的树皆开出花来,应结果的树皆结出果来;一切树的树干上绽放出树干莲花,树枝上绽放出树枝莲花,藤蔓上绽放出藤蔓莲花,虚空中垂现出虚空莲花,还有从地面裂涌而出的茎干莲花。整个大海洋被五色莲花完全覆盖。宽广三千由旬的雪山,也变得极其悦目,如同束紧的孔雀尾羽、连绵不绝的花鬘丛、精心压紧的鲜花项圈,又如盛满花朵的花篮。显示巴利原文
Sabbaphāliphullāti sabbe samantato pupphitā mūlato paṭṭhāya yāva aggā ekacchannā ahesuṃ, na kevalañca yamakasālāyeva, sabbepi rukkhā sabbapāliphullāva ahesuṃ. Na kevalañhi tasmiṃyeva uyyāne, sakalañhipi dasasahassacakkavāḷe pupphūpagā pupphaṃ gaṇhiṃsu, phalūpagā phalaṃ gaṇhiṃsu, sabbarukkhānaṃ khandhesu khandhapadumāni, sākhāsu sākhāpadumāni, vallīsu vallipadumāni, ākāsesu ākāsapadumāni pathavītalaṃ bhinditvā daṇḍapadumāni pupphiṃsu. Sabbo mahāsamuddo pañcavaṇṇapadumasañchanno ahosi. Tiyojanasahassavitthato himavā ghanabaddhamorapiñchakalāpo viya, nirantaraṃ mālādāmagavacchiko viya, suṭṭhu pīḷetvā ābaddhapupphavaṭaṃsako viya, supūritaṃ pupphacaṅkoṭakaṃ viya ca atiramaṇīyo ahosi.
他们「散洒」如来遗体:那些双娑罗树,由地居天众摇动其树干、树枝与树梢,将花朵散落下来覆盖如来遗体,意思是花朵纷纷飘落在遗体之上。「遍洒」是形容散洒时如同覆盖一般。「再三散洒」是说一遍又一遍地、持续不停地散洒。「天界的」是指这些花产于天界的难陀池,花色金黄,花瓣大如伞盖,花粉大如葫芦。而且不仅是曼陀罗花,其他天界的波利质多树花、黑檀花等,也都盛满金匣,由住在铁围山口、三十三天乃至梵天界的天众们送来,从空中纷纷飘落。「如来遗体」是指这些花并不散落他处,而是一来到,便用花瓣、花丝、花粉、花末,专门散洒在如来遗体之上。显示巴利原文
Te tathāgatassa sarīraṃ okirantīti te yamakasālā bhummadevatāhi sañcalitakhandhasākhaviṭapā tathāgatassa sarīraṃ avakiranti, sarīrassa upari pupphāni vikirantīti attho. Ajjhokirantīti ajjhottharantā viya kiranti. Abhippakirantīti abhiṇhaṃ punappunaṃ pakirantiyeva. Dibbānīti devaloke nandapokkharaṇīsambhavāni, tāni honti suvaṇṇavaṇṇāni paṇṇacchattappamāṇapattāni, mahātumbamattaṃ reṇuṃ gaṇhanti. Na kevalañca mandāravapupphāneva, aññānipi pana dibbāni pāricchattakakoviḷārapupphādīni suvaṇṇacaṅkoṭakāni pūretvā cakkavāḷamukhavaṭṭiyampi tidasapurepi brahmalokepi ṭhitāhi devatāhi paviṭṭhāni, antalikkhā patanti. Tathāgatassa sarīranti antarā avikiṇṇāneva āgantvā pattakiñjakkhareṇucuṇṇehi tathāgatassa sarīrameva okiranti.
“天界的栴檀粉末等”:指适合于天众使用的栴檀粉末。不单天众所用,龙、金翅鸟、人类所用的栴檀粉末也包括在内。而且也不仅是栴檀粉末,还有黑沉香、紫栴檀等一切天界香粉,以及雌黄、眼药、金粉、银粉等;一切天界的香、涂香等种种制品,都盛满在金银等容器中,由住在铁围山山口等处的天众送来,中途丝毫不散,专为散洒如来遗体。显示巴利原文
Dibbānipicandanacuṇṇānīti devatānaṃ upakappanacandanacuṇṇāni. Na kevalañca devatānaṃyeva, nāgasupaṇṇamanussānampi upakappanacandanacuṇṇāni. Na kevalañca candanacuṇṇāneva, kāḷānusārikalohitacandanādisabbadibbagandhajālacuṇṇāni, haritālaañjanasuvaṇṇarajatacuṇṇāni sabbadibbagandhavāsavikatiyo suvaṇṇarajatādisamugge pūretvā cakkavāḷamukhavaṭṭiādīsu ṭhitāhi devatāhi paviṭṭhāni antarā avippakiritvā tathāgatasseva sarīraṃ okiranti.
“天界的乐器等”:指适合于天众使用的乐器。不单如此,应当了知,一万轮围世界中所有天、龙、金翅鸟及人类使用的乐器——弦乐器、皮膜乐器、打击乐器及管乐器——全都聚集到一处轮围世界,在虚空中奏响。显示巴利原文
Dibbānipi tūriyānīti devatānaṃ upakappanatūriyāni. Na kevalañca tāniyeva, sabbānipi tantibaddhacammapariyonaddhaghanasusirabhedāni dasasahassacakkavāḷesu devanāgasupaṇṇamanussānaṃ tūriyāni ekacakkavāḷe sannipatitvā antalikkhe vajjantīti veditabbāni.
“天界的歌声等”:据说有名为婆楼那婆罗那的长寿天众,她们听说“大人将在人世间受生而成佛”,便开始编织花鬘,心想:“在他结生那天,我们拿着花鬘去。”正在编织时,又听说“大人入母胎了”,有人问:“你们在为谁编织?”她们回答:“尚未完成,要等他出胎那天我们再拿着去。”过后听说“出胎了”,又说:“大出家那天我们再去。”菩萨住在俗家二十九年,她们听说“今日已大出家”,又说:“成正等觉那天我们再去。”六年精勤后,听说“今日已成佛”,又说:“转法轮那天我们再去。”又听说“已在菩提场度过七周,前往仙人堕处转法轮了”,又说:“示现双神变那天我们再去。”又听说“今日示现双神变”,又说:“从天界下降那天我们再去。”又听说“今日从天下降”,又说:“舍寿行那天我们再去。”又听说“今日舍寿行”,又说:“还没完成,要等到般涅槃那天再去。”等到听说:“今日世尊在双娑罗树间,右胁而卧,正念正知,入狮子卧,将于黎明时分般涅槃。你们究竟在为谁编织?”她们才说:“这是什么道理?‘今日入母胎结生,今日从母胎出生,今日大出家……’”显示巴利原文
Dibbānipi saṅgītānīti varuṇavāraṇadevatā kira nāmetā dīghāyukā devatā – ‘‘mahāpuriso manussapathe nibbattitvā buddho bhavissatī’’ti sutvā ‘‘paṭisandhiggahaṇadivase naṃ gahetvā gamissāmā’’ti mālaṃ ganthetumārabhiṃsu. Tā ganthamānāva – ‘‘mahāpuriso mātukucchiyaṃ nibbatto’’ti sutvā ‘‘tumhe kassa ganthathā’’ti vuttā ‘‘na tāva niṭṭhāti, kucchito nikkhamanadivase gaṇhitvā gamissāmā’’ti āhaṃsu. Punapi ‘‘nikkhanto’’ti sutvā ‘‘mahābhinikkhamanadivase gamissāmā’’ti. Ekūnatiṃsavassāni ghare vasitvā ‘‘ajja mahābhinikkhamanaṃ nikkhanto’’tipi sutvā ‘‘abhisambodhidivase gamissāmā’’ti. Chabbassāni padhānaṃ katvā ‘‘ajja abhisambuddho’’tipi sutvā ‘‘dhammacakkappavattanadivase gamissāmā’’ti. ‘‘Sattasattāhāni bodhimaṇḍe vītināmetvā isipatanaṃ gantvā dhammacakkaṃ pavattita’’ntipi sutvā ‘‘yamakapāṭihāriyadivase gamissāmā’’ti. ‘‘Ajja yamakapāṭihāriyaṃ karī’’tipi sutvā ‘‘devorohaṇadivase gamissāmā’’ti. ‘‘Ajja devorohaṇaṃ karī’’tipi sutvā ‘‘āyusaṅkhārossajjane gamissāmā’’ti. ‘‘Ajja āyusaṅkhāraṃ ossajī’’tipi sutvā ‘‘na tāva niṭṭhāti, parinibbānadivase gamissāmā’’ti. ‘‘Ajja bhagavā yamakasālānamantare dakkhiṇena passena sato sampajāno sīhaseyyaṃ upagato balavapaccūsasamaye parinibbāyissati. Tumhe kassa ganthathā’’ti sutvā pana – ‘‘kinnāmetaṃ, ‘ajjeva mātukucchiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi, ajjeva mātukucchito nikkhami, ajjeva mahābhinikkhamanaṃ nikkhami, ajjeva buddho ahosi, ajjeva dhammacakkaṃ pavattayi, ajjeva yamakapāṭihāriyaṃ akāsi, ajjeva devalokā otiṇṇo, ajjeva āyusaṅkhāraṃ ossaji, ajjeva kira parinibbāyissatī’ti. Nanu nāma dutiyadivase yāgupānakālamattampi ṭhātabbaṃ assa. Dasa pāramiyo pūretvā buddhattaṃ pattassa nāma ananucchavikameta’’nti apariniṭṭhitāva mālāyo gahetvā āgamma anto cakkavāḷe okāsaṃ alabhamānā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ lambitvā cakkavāḷamukhavaṭṭiyāva ādhāvantiyo hatthena hatthaṃ gīvāya gīvaṃ gahetvā tīṇi ratanāni ārabbha dvattiṃsa mahāpurisalakkhaṇāni chabbaṇṇarasmiyo dasa pāramiyo aḍḍhachaṭṭhāni jātakasatāni cuddasa buddhañāṇāni ārabbha gāyitvā tassa tassa avasāne ‘‘mahāyaso, mahāyaso’’ti vadanti. Idametaṃ paṭicca vuttaṃ – ‘‘dibbānipi saṅgītāni antalikkhe vattanti tathāgatassa pūjāyā’’ti.
199 世尊见到从地面乃至轮围山口、从轮围山口乃至梵天界,大众云集,心怀踊跃,便告知尊者阿难。因此经中说:“那时,世尊对尊者阿难……以供养如来。”在指出如此盛大的恭敬之后,为了显示这仍然不是对自己真正的恭敬,于是说“不,阿难,仅仅这样还不够……”等语。显示巴利原文
199. Bhagavā pana yamakasālānaṃ antarā dakkhiṇena passena nipannoyeva pathavītalato yāva cakkavāḷamukhavaṭṭiyā, cakkavāḷamukhavaṭṭito ca yāva brahmalokā sannipatitāya parisāya mahantaṃ ussāhaṃ disvā āyasmato ānandassa ārocesi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ…pe… tathāgatassa pūjāyā’’ti. Evaṃ mahāsakkāraṃ dassetvā tenāpi attano asakkatabhāvameva dassanto na kho, ānanda, ettāvatātiādimāha.
此处所要表达的意思是:“阿难,当我安卧于燃灯佛足下,汇合八种法而发大愿时,并非为了得到花鬘、香、音乐与歌唱。我并非为了这些而圆满波罗蜜。因此,我并非因这样的供养而成为被供养者。”显示巴利原文
Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘ānanda, mayā dīpaṅkarapādamūle nipannena aṭṭha dhamme samodhānetvā abhinīhāraṃ karontena na mālāgandhatūriyasaṅgītānaṃ atthāya abhinīhāro kato, na etadatthāya pāramiyo pūritā. Tasmā na kho ahaṃ etāya pūjāya pūjito nāma homī’’ti.
然而,世尊为何在别处赞叹——即使仅取一朵青莲花,忆念佛的功德而行供养,其果报就连佛智也无法衡量——而在此处却婉拒如此盛大的供养呢?这是由于世尊护念大众,亦期教法久住。若世尊不如此婉拒,未来众生在应当学戒之时,便不会圆满戒;应当修定之时,便不会圆满定;应当修观之时,便不会令观成熟。他们只会嘱咐侍者,一味从事物质供养而过活。而这种物质供养,其实连一日、一粥之顷也无法令教法安住。纵有千座如大寺般的寺院、千座如大塔庙般的塔庙,亦无法令教法久住。唯有益业之人自得其果。唯有正行道,才是契合如来的供养。这既是如来之所愿,亦能令教法久住。因此,为了彰显此义,世尊说:“阿难,若有比丘……”等等。显示巴利原文
Kasmā pana bhagavā aññattha ekaṃ umāpupphamattampi gahetvā buddhaguṇe āvajjetvā katāya pūjāya buddhañāṇenāpi aparicchinnaṃ vipākaṃ vaṇṇetvā idha evaṃ mahantaṃ pūjaṃ paṭikkhipatīti? Parisānuggahena ceva sāsanassa ca ciraṭṭhitikāmatāya. Sace hi bhagavā evaṃ na paṭikkhipeyya, anāgate sīlassa āgataṭṭhāne sīlaṃ na paripūressanti, samādhissa āgataṭṭhāne samādhiṃ na paripūressanti, vipassanāya āgataṭṭhāne vipassanāgabbhaṃ na gāhāpessanti. Upaṭṭhāke samādapetvā pūjaṃyeva kārentā viharissanti. Āmisapūjā ca nāmesā sāsanaṃ ekadivasampi ekayāgupānakālamattampi sandhāretuṃ na sakkoti. Mahāvihārasadisañhi vihārasahassaṃ mahācetiyasadisañca cetiyasahassampi sāsanaṃ dhāretuṃ na sakkonti. Yena kammaṃ kataṃ, tasseva hoti. Sammāpaṭipatti pana tathāgatassa anucchavikā pūjā. Sā hi tena patthitā ceva, sakkoti sāsanañca sandhāretuṃ, tasmā taṃ dassento yo kho ānandātiādimāha.
此处,“法随法行者”是指修习九种出世间法的随法,即前行道。而这条前行道本身因是适当之故,称为“正行”。修习此正行之人,便称为“正行行者”。他践行、圆满那称为前行道的随法,故名为“随法行者”。显示巴利原文
Tattha dhammānudhammappaṭipannoti navavidhassa lokuttaradhammassa anudhammaṃ pubbabhāgapaṭipadaṃ paṭipanno . Sāyeva pana paṭipadā anucchavikattā ‘‘sāmīcī’’ti vuccati. Taṃ sāmīciṃ paṭipannoti sāmīcippaṭipanno. Tameva pubbabhāgapaṭipadāsaṅkhātaṃ anudhammaṃ carati pūretīti anudhammacārī.
所谓前行道,应当理解为从戒、威仪规定、头陀支的受持,直至种姓地之前的正行道。因此,若比丘住于六种不恭敬中,违犯规条,以邪命谋生,他便不是“法随法行者”。若比丘对自己所受持的学处——即胜者的时限、胜者的界限、胜者的黑绳——连微尘许都不违犯,便名为“法随法行者”。比丘尼也同理。若有近事男行持五怖畏、十不善业道,随顺而转,他便不是“法随法行者”。若有人于三皈依、五戒、十戒上圆满行持,每月守持八关斋戒,行布施,作香供养、花鬘供养,奉养父母,侍奉如法的沙门与婆罗门,他便名为“法随法行者”。近事女也同理。显示巴利原文
Pubbabhāgapaṭipadāti ca sīlaṃ ācārapaññatti dhutaṅgasamādānaṃ yāva gotrabhuto sammāpaṭipadā veditabbā. Tasmā yo bhikkhu chasu agāravesu patiṭṭhāya paññattiṃ atikkamati, anesanāya jīvikaṃ kappeti, ayaṃ na dhammānudhammappaṭipanno. Yo pana sabbaṃ attano paññattaṃ sikkhāpadaṃ jinavelaṃ jinamariyādaṃ jinakāḷasuttaṃ aṇumattampi na vītikkamati, ayaṃ dhammānudhammappaṭipanno nāma. Bhikkhuniyāpi eseva nayo. Yo upāsako pañca verāni dasa akusalakammapathe samādāya vattati appeti, ayaṃ na dhammānudhammappaṭipanno. Yo pana tīsu saraṇesu, pañcasupi sīlesu, dasasu sīlesu paripūrakārī hoti, māsassa aṭṭha uposathe karoti, dānaṃ deti, gandhapūjaṃ mālāpūjaṃ karoti, mātaraṃ pitaraṃ upaṭṭhāti, dhammike samaṇabrāhmaṇe upaṭṭhāti, ayaṃ dhammānudhammappaṭipanno nāma. Upāsikāyapi eseva nayo.
“以最上供养”:即以最殊胜的供养。因为此可称为无物质的供养,能护持我的教法。这表明:只要四众弟子以此供养来供养我,我的教法便会如同天空中的满月一般,光明照耀。显示巴利原文
Paramāyapūjāyāti uttamāya pūjāya. Ayañhi nirāmisapūjā nāma sakkoti mama sāsanaṃ sandhāretuṃ. Yāva hi imā catasso parisā maṃ imāya pūjessanti, tāva mama sāsanaṃ majjhe nabhassa puṇṇacando viya virocissatīti dasseti.
对优波婆那长老的解释(优波婆那长老注释)显示巴利原文
Upavāṇattheravaṇṇanā
200 “Apasāresī”(使离开)意即让他走开;“Apehi”(走开)意即离开。长老一听这话便放下扇子,站到一边。“侍者”等语,是世尊针对最初成道时未有固定侍者而说的。那时阿难尊者说:“尊者,这位是优波婆那长老。”他当下观察到优波婆那似乎有过失。世尊为说明优波婆那其实并无过失,便说“阿难,大部分……”等等。其中的“大部分”,是把无想有情天与无色界天神的缺席考虑在内。“无触”指没有接触,或没有被充满。据说,在靠近世尊仅仅一根毫毛尖端那么小的空间里,有十位、十位的大威力天神,将身体化作微细之相站立着。再外围,有二十位、二十位;更外围,有三十位、三十位;又更外围,有四十位、四十位;再往外,有五十位、五十位;最外围,有六十位、六十位天神。他们彼此之间不用手、脚或衣物互相妨碍,完全不存在“让开,别挤我”这样需要说的话。正如《增支部》所说:“那些天神,无论是十位、二十位、三十位、四十位还是五十位,即使站在针尖触及之处,也不会互相妨碍。”“障蔽”指遮挡。据说,这位尊者本就身材高大,如一头幼象。显示巴利原文
200.Apasāresīti apanesi. Apehīti apagaccha. Thero ekavacaneneva tālavaṇṭaṃ nikkhipitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Upaṭṭhākotiādi paṭhamabodhiyaṃ anibaddhupaṭṭhākabhāvaṃ sandhāyāha. Ayaṃ, bhante, āyasmā upavāṇoti evaṃ therena vutte ānando upavāṇassa sadosabhāvaṃ sallakkheti, ‘handassa niddosabhāvaṃ kathessāmī’ti bhagavā yebhuyyena ānandātiādimāha. Tattha yebhuyyenāti idaṃ asaññasattānañceva arūpadevatānañca ohīnabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Apphuṭoti asamphuṭṭho abharito vā. Bhagavato kira āsannapadese vālaggamatte okāse sukhumattabhāvaṃ māpetvā dasa dasa mahesakkhā devatā aṭṭhaṃsu. Tāsaṃ parato vīsati vīsati. Tāsaṃ parato tiṃsati tiṃsati. Tāsaṃ parato cattālīsaṃ cattālīsaṃ. Tāsaṃ parato paññāsaṃ paññāsaṃ. Tāsaṃ parato saṭṭhi saṭṭhi devatā aṭṭhaṃsu. Tā aññamaññaṃ hatthena vā pādena vā vatthena vā na byābādhenti. ‘‘Apehi maṃ, mā ghaṭṭehī’’ti vattabbākāraṃ nāma natthi. ‘‘Tā kho pana devatāyo dasapi hutvā vīsatipi hutvā tiṃsampi hutvā cattālīsampi hutvā paññāsampi hutvā āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti, na ca aññamaññaṃ byābādhentī’’ti (a. ni. 1.37) vuttasadisāva ahesuṃ. Ovārentoti āvārento. Thero kira pakatiyāpi mahāsarīro hatthipotakasadiso. So paṃsukūlacīvaraṃ pārupitvā atimahā viya ahosi.
“为见如来”:他们由于一直未能亲眼见到世尊的面容,所以才这样抱怨。难道那些天神不能穿透长老而见到吗?确实不能。天神可以穿透凡夫而看到另一侧,却无法穿透漏尽者。再者,这位长老具大威力、光芒炽盛,他们连靠近都无法做到。为何偏偏是这位长老的光芒格外炽盛,而不是其他阿拉汉呢?因为他过去曾为迦叶佛那座塔庙的守护天神。显示巴利原文
Tathāgataṃ dassanāyāti bhagavato mukhaṃ daṭṭhuṃ alabhamānā evaṃ ujjhāyiṃsu. Kiṃ pana tā theraṃ vinivijjha passituṃ na sakkontīti? Āma, na sakkonti. Devatā hi puthujjane vinivijjha passituṃ sakkonti, na khīṇāsave. Therassa ca mahesakkhatāya tejussadatāya upagantumpi na sakkonti. Kasmā pana therova tejussado, na aññe arahantoti? Yasmā kassapabuddhassa cetiye ārakkhadevatā ahosi.
据说,当毗婆尸正自觉者般涅槃后,人们为他那整块纯金般的遗体舍利,只建造了一座塔庙。因为寿命极为长久的那几尊佛陀,通常只建有一座塔庙。人们用宝石般长、一拃宽、两指厚的金砖,以雌黄和雄黄代替泥土,用芝麻油代替水,砌起了一座高一由旬的塔庙。接着,地居天神也加建了一由旬高;随后空居天神接续而建;然后依次是热雨云天神、积雨云天神、四大王天神,最后是三十三天神,也都各建了一由旬高。这样,整座塔庙便高达七由旬。每当人们手持华鬘、香、衣物等前来时,那位守护天神都会接过来,就在他们注视之下,代为供养塔庙。显示巴利原文
Vipassimhi kira sammāsambuddhe parinibbute ekagghanasuvaṇṇakkhandhasadisassa dhātusarīrassa ekameva cetiyaṃ akaṃsu, dīghāyukabuddhānañhi ekameva cetiyaṃ hoti. Taṃ manussā ratanāyāmāhi vidatthivitthatāhi dvaṅgulabahalāhi suvaṇṇiṭṭhakāhi haritālena ca manosilāya ca mattikākiccaṃ tilateleneva udakakiccaṃ sādhetvā yojanappamāṇaṃ uṭṭhapesuṃ. Tato bhummā devatā yojanappamāṇaṃ, tato ākāsaṭṭhakadevatā, tato uṇhavalāhakadevatā, tato abbhavalāhakadevatā, tato cātumahārājikā devatā, tato tāvatiṃsā devatā yojanappamāṇaṃ uṭṭhapesunti evaṃ sattayojanikaṃ cetiyaṃ ahosi. Manussesu mālāgandhavatthādīni gahetvā āgatesu ārakkhadevatā gahetvā tesaṃ passantānaṃyeva cetiyaṃ pūjesi.
当时,这位长老转生为一位大婆罗门,手持一件黄色衣物前往。天神从他手中接过衣服,用以供养塔庙。婆罗门见此情景,心生净信,发愿道:‘愿我未来也能成为像这样一位佛陀的塔庙守护天神。’他从该处命终后,便生于天界。就这样,他在天界与人界之间流转,直至迦叶世尊出现于世并入般涅槃。迦叶佛同样唯余遗骨舍利,众人收集舍利后,造了一座高一由旬的塔庙,而他就在那里作了守护天神。待迦叶佛的教法隐没后,他又投生天界。到了我们世尊的时代,他从天界命终,结生于一大族之家,随后出家,最终证得阿拉汉果。是故当知,正是由于往昔曾为塔庙守护天神的缘故,这位长老才有如此赫赫光辉。显示巴利原文
Tadā ayaṃ thero brāhmaṇamahāsālo hutvā ekaṃ pītakaṃ vatthaṃ ādāya gato. Devatā tassa hatthato vatthaṃ gahetvā cetiyaṃ pūjesi. Brāhmaṇo taṃ disvā pasannacitto ‘‘ahampi anāgate evarūpassa buddhassa cetiye ārakkhadevatā homī’’ti patthanaṃ katvā tato cuto devaloke nibbatti. Tassa devaloke ca manussaloke ca saṃsarantasseva kassapo bhagavā loke uppajjitvā parinibbāyi. Tassāpi ekameva dhātusarīraṃ ahosi. Taṃ gahetvā yojanikaṃ cetiyaṃ kāresuṃ. So tattha ārakkhadevatā hutvā sāsane antarahite sagge nibbattitvā amhākaṃ bhagavato kāle tato cuto mahākule paṭisandhiṃ gahetvā nikkhamma pabbajitvā arahattaṃ patto. Iti cetiye ārakkhadevatā hutvā āgatattā thero tejussadoti veditabbo.
‘阿难,天神们在抱怨’:此言意为,阿难,天神们确实是在抱怨,这正表明‘我的儿子(指世尊的弟子)并无其他任何过失’。显示巴利原文
Devatā, ānanda, ujjhāyantīti iti ānanda, devatā ujjhāyanti, na mayhaṃ puttassa añño koci doso atthīti dasseti.
201 阿难为何问:‘然而,尊者,那些天神是什么样的情况呢?’世尊您说‘天神们在抱怨’,阿难便接着问:‘那您心中所念及的她们,究竟是怎样的天神?她们是在随喜您的般涅槃吗?’于是,世尊为了显示她们并非随喜的状态,并未说明所谓‘随喜之因’,而如此开示道:‘阿难,有喜……’显示巴利原文
201.Kathaṃbhūtā pana, bhanteti kasmā āha? Bhagavā tumhe – ‘‘devatā ujjhāyantī’’ti vadatha, kathaṃ bhūtā pana tā tumhe manasi karotha , kiṃ tumhākaṃ parinibbānaṃ adhivāsentīti pucchati. Atha bhagavā – ‘‘nāhaṃ adhivāsanakāraṇaṃ vadāmī’’ti tāsaṃ anadhivāsanabhāvaṃ dassento santānandātiādimāha.
这里,「于空中起地想」,是指在半空中化现出一片大地,并对那片地生起‘这是大地’的认知。「哭叫」即哭泣。「如被斩断般倒下」,是指身体好像被从中间斩断了一样,从各处纷纷倒下。「回旋」是指旋转着,又回到刚刚倒下的同一个地方。「翻滚」则是指从倒下的地方,旋转着翻滚到另一边去。此外,伸开双腿,时而面朝前,时而面朝后,时而向左,时而向右,全身连连翻转打滚,这也叫做“回旋翻滚”。世尊说:“阿难,有喜,那些天神「于大地起地想」。”据说,实际上真正的大地无法承载这些天神,他们会像‘手长者’梵天那样陷入地中。正因为如此,世尊才说过:‘手长者,请你变化出一个粗显的身体吧。’(《增支部》3.128)。因此,对于那些在真实大地上再化现出另一层大地的天神,经中才说她们是「于大地起地想」。显示巴利原文
Tattha ākāse pathavīsaññiniyoti ākāse pathaviṃ māpetvā tattha pathavīsaññiniyo. Kandantīti rodanti. Chinnapātaṃ papatantīti majjhe chinnā viya hutvā yato vā tato vā papatanti. Āvaṭṭantīti āvaṭṭantiyo patitaṭṭhānameva āgacchanti. Vivaṭṭantīti patitaṭṭhānato parabhāgaṃ vaṭṭamānā gacchanti. Apica dve pāde pasāretvā sakiṃ purato sakiṃ pacchato sakiṃ vāmato sakiṃ dakkhiṇato saṃparivattamānāpi – ‘‘āvaṭṭanti vivaṭṭantī’’ti vuccanti. Santānanda, devatā pathaviyaṃ pathavīsaññiniyoti pakatipathavī kira devatā dhāretuṃ na sakkoti. Tattha hatthako brahmā viya devatā osīdanti. Tenāha bhagavā – ‘‘oḷārikaṃ hatthaka, attabhāvaṃ abhinimmināhī’’ti (a. ni. 3.128). Tasmā yā devatā pathaviyaṃ pathaviṃ māpesuṃ, tā sandhāyetaṃ vuttaṃ – ‘‘pathaviyaṃ pathavīsaññiniyo’’ti.
「离染」者:指已断除忧恼、如石柱般不动的不还者与漏尽者天神。显示巴利原文
Vītarāgāti pahīnadomanassā silāthambhasadisā anāgāmikhīṇāsavadevatā.
四悚惧处之注疏显示巴利原文
Catusaṃvejanīyaṭhānavaṇṇanā
202 「出安居」:据说,佛陀住世时,比丘们会在两个时节聚集:一是临近雨季入安居时,为领受业处;二是安居结束后,为通报依所领受的业处修行而证得的殊胜。正如佛陀时代,铜掌岛也是如此:恒河彼岸的比丘们在铜殿聚集,恒河此岸的比丘们则在提萨大寺聚集。其中,恒河彼岸的比丘们会带着扫帚与畚箕,先到大寺集合,在塔庙进行粉刷,并立下规矩:‘安居结束后,大家到铜殿集合。’他们先住于舒适之处,待安居结束便前往铜殿。在五部坛,精通巴利圣典者便诵读圣典,精通注疏者便诵读注疏。若有人读错圣典或注疏,大家便问他:‘你跟谁学的?’审察清楚后,予以纠正,令其正确掌握。恒河此岸住在提萨大寺的比丘们也是如此。在这两个时节聚集的比丘中,有些是先前入安居时领受业处后便离去,现今回来通报所证殊胜者。正是对这类比丘,才说了‘先前,尊者,结束安居出来的比丘……’这段话。显示巴利原文
202.Vassaṃvuṭṭhāti buddhakāle kira dvīsu kālesu bhikkhū sannipatanti upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya kammaṭṭhānaggahaṇatthaṃ, vuṭṭhavassā ca gahitakammaṭṭhānānuyogena nibbattitavisesārocanatthaṃ. Yathā ca buddhakāle, evaṃ tambapaṇṇidīpepi apāragaṅgāya bhikkhū lohapāsāde sannipatiṃsu, pāragaṅgāya bhikkhū tissamahāvihāre. Tesu apāragaṅgāya bhikkhū saṅkārachaḍḍakasammajjaniyo gahetvā āgantvā mahāvihāre sannipatitvā cetiye sudhākammaṃ katvā – ‘‘vuṭṭhavassā āgantvā lohapāsāde sannipatathā’’ti vattaṃ katvā phāsukaṭṭhānesu vasitvā vuṭṭhavassā āgantvā lohapāsāde pañcanikāyamaṇḍale, yesaṃ pāḷi paguṇā, te pāḷiṃ sajjhāyanti. Yesaṃ aṭṭhakathā paguṇā, te aṭṭhakathaṃ sajjhāyanti. Yo pāḷiṃ vā aṭṭhakathaṃ vā virādheti , taṃ – ‘‘kassa santike tayā gahita’’nti vicāretvā ujuṃ katvā gāhāpenti. Pāragaṅgāvāsinopi tissamahāvihāre evameva karonti. Evaṃ dvīsu kālesu sannipatitesu bhikkhūsu ye pure vassūpanāyikāya kammaṭṭhānaṃ gahetvā gatā visesārocanatthaṃ āgacchanti, evarūpe sandhāya ‘‘pubbe bhante vassaṃvuṭṭhā’’tiādimāha.
“意所修”:指由心意所修习、所恭敬的。又或者说,这是指那些修习心、增长心、驱除贪等尘垢的人。据说,那位戒行具足的长老,见到年长的比丘时,便肃立一旁,不独自先坐;他起身迎接,从对方手中接过伞和衣钵,将座位拂净后呈上,然后履行侍奉的义务,铺设坐卧具以供其用。若见到新学比丘,他则默然不语,不独自就坐,而是近前站立,履行义务。他因不愿自己在这套行持上有所退失,所以说了这句话。显示巴利原文
Manobhāvanīyeti manasā bhāvite sambhāvite. Ye vā mano manaṃ bhāventi vaḍḍhenti rāgarajādīni pavāhenti, evarūpeti attho. Thero kira vattasampanno mahallakaṃ bhikkhuṃ disvā thaddho hutvā na nisīdati, paccuggamanaṃ katvā hatthato chattañca pattacīvarañca gahetvā pīṭhaṃ papphoṭetvā deti, tattha nisinnassa vattaṃ katvā senāsanaṃ paṭijaggitvā deti. Navakaṃ bhikkhuṃ disvā tuṇhībhūto na nisīdati, samīpe ṭhatvā vattaṃ karoti. So tāya vattapaṭipattiyā aparihāniṃ patthayamāno evamāha.
那时,世尊了知阿难心中所想:“我将再也见不到那些意所修的比丘了。”于是世尊思惟:“就让我为他说明一个能见到意所修比丘的地方吧,让他住于彼处,不必四处奔走,便能见到那些意所修的比丘。”如此思惟后,便说:“有四种……”这段话。显示巴利原文
Atha bhagavā – ‘‘ānando manobhāvanīyānaṃ dassanaṃ na labhissāmī’’ti cinteti, handassa, manobhāvanīyānaṃ dassanaṭṭhānaṃ ācikkhissāmi, yattha vasanto ito cito ca anāhiṇḍitvāva lacchati manobhāvanīye bhikkhū dassanāyāti cintetvā cattārimānītiādimāha.
这其中,“有信”:指对佛等生起净信、且戒行圆满的人。这样的人,从清晨开始,诸如清扫塔庙庭院等一切义务,皆已明了完成。“应见”:指值得瞻仰、应当前往拜见之处。“令悚惧”:指能令人心生悚惧之处。“处”:指原因,或即指这些处所。显示巴利原文
Tattha saddhassāti buddhādīsu pasannacittassa vattasampannassa, yassa pāto paṭṭhāya cetiyaṅgaṇavattādīni sabbavattāni katāneva paññāyanti. Dassanīyānīti dassanārahāni dassanatthāya gantabbāni. Saṃvejanīyānīti saṃvegajanakāni. Ṭhānānīti kāraṇāni, padesaṭhānāneva vā.
而“凡任何者(ye hi keci)”此语,是为说明塔庙巡礼实为有益而说。其中,“巡礼塔庙而行(cetiyacārikaṃ āhiṇḍantā)”,是指那些人——他们在各处打扫塔庙庭院、清洗座位、为菩提树浇水而往来经行,对这些人便不必多说;即使是从某间寺院出来,怀着“我要去礼敬塔庙”的净信心,在途中便命终者,也必定会无碍地生于天界。此句即为了显示这番道理。显示巴利原文
Ye hi kecīti idaṃ cetiyacārikāya satthakabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Tattha cetiyacārikaṃ āhiṇḍantāti ye ca tāva tattha tattha cetiyaṅgaṇaṃ sammajjantā, āsanāni dhovantā bodhimhi udakaṃ siñcantā āhiṇḍanti, tesu vattabbameva natthi asukavihāre ‘‘cetiyaṃ vandissāmā’’ti nikkhamitvā pasannacittā antarā kālaṅkarontāpi anantarāyena sagge patiṭṭhahissanti yevāti dasseti.
阿难提问的注疏显示巴利原文
Ānandapucchākathāvaṇṇanā
203 “不见,阿难”:所谓“不见女人”,这显示了在此(行道上)最高的行持方式。因为,比丘关上门安坐于住所,即使有女人前来站在门外,只要他未曾看见,仅凭这一点,他便不会生起贪欲,心也不会动摇。然而,一旦有所见,这两种情况(贪欲与心动)便都会出现。因此,世尊说:“不见,阿难!”当出现有见的情形时,阿难问:“看见时,应当如何行持?”意思是:在托钵行走等情况下遇见了女人,应当如何修习。于是世尊开示说:因为,比起与持剑者交谈——那人站着说“你若是跟我说话,我就在这里砍下你的头”——或是与母夜叉交谈——她站在一旁说“你若是跟我说话,我就在这里让你的肉滋滋作响然后吃掉”——宁可选择与这些人说话。之所以如此,是因为在这种情况下,仅仅这具色身会遭到毁灭,还不至于在恶趣中遭受无量的痛苦。然而,若是与女人谈笑闲聊,就会产生亲昵;有了亲昵,便会为其所乘;心若为其所乘,便会导致戒律毁坏,身坏命终之后,充满恶趣。因此,世尊说:“不交谈。”此义也曾如此说过:显示巴利原文
203.Adassanaṃ, ānandāti yadetaṃ mātugāmassa adassanaṃ, ayamettha uttamā paṭipattīti dasseti. Dvāraṃ pidahitvā senāsane nisinno hi bhikkhu āgantvā dvāre ṭhitampi mātugāmaṃ yāva na passati, tāvassa ekaṃseneva na lobho uppajjati, na cittaṃ calati. Dassane pana satiyeva tadubhayampi assa. Tenāha – ‘‘adassanaṃ ānandā’’ti. Dassane bhagavā sati kathanti bhikkhaṃ gahetvā upagataṭṭhānādīsu dassane sati kathaṃ paṭipajjitabbanti pucchati. Atha bhagavā yasmā khaggaṃ gahetvā – ‘‘sace mayā saddhiṃ ālapasi, ettheva te sīsaṃ pātessāmī’’ti ṭhitapurisena vā, ‘‘sace mayā saddhiṃ ālapasi, ettheva te maṃsaṃ murumurāpetvā khādissāmī’’ti ṭhitayakkhiniyā vā ālapituṃ varaṃ. Ekasseva hi attabhāvassa tappaccayā vināso hoti, na apāyesu aparicchinnadukkhānubhavanaṃ. Mātugāmena pana ālāpasallāpe sati vissāso hoti, vissāse sati otāro hoti, otiṇṇacitto sīlabyasanaṃ patvā apāyapūrako hoti; tasmā anālāpoti āha. Vuttampi cetaṃ –
“可与持剑者交谈,亦可与食人鬼交谈;
宁可接近毒蛇,被咬即无法活命;
但绝不可一男子单独与一女子交谈。
显示巴利原文 ‘‘Sallape asihatthena, pisācenāpi sallape; Āsīvisampi āsīde, yena daṭṭho na jīvati; Na tveva eko ekāya, mātugāmena sallape’’ti. (a. ni. 5.55);
所谓「说话时」是指:如果女人询问日子,或求受戒,或想听法,或提问,或遇到出家人应为她处理的事务——在这种时候,若不开口,她便会说:「这是个哑巴,这是个聋子,吃完饭就闭着嘴坐着。」因此,必须说话。说话时应当如何行持呢?阿难这样请问。于是世尊引用了「诸比丘,对于像母亲一般年纪者,应安立母亲之心;对于像姐妹一般年纪者,应安立姐妹之心;对于像女儿一般年纪者,应安立女儿之心」(《相应部》4.127)这段教诫后,说道:「阿难,应安住正念。」显示巴利原文
Ālapantena panāti sace mātugāmo divasaṃ vā pucchati, sīlaṃ vā yācati, dhammaṃ vā sotukāmo hoti, pañhaṃ vā pucchati, tathārūpaṃ vā panassa pabbajitehi kattabbakammaṃ hoti, evarūpe kāle anālapantaṃ ‘‘mūgo ayaṃ, badhiro ayaṃ, bhutvāva baddhamukho nisīdatī’’ti vadati, tasmā avassaṃ ālapitabbaṃ hoti. Evaṃ ālapantena pana kathaṃ paṭipajjitabbanti pucchati. Atha bhagavā – ‘‘etha tumhe, bhikkhave, mātumattīsu mātucittaṃ upaṭṭhapetha, bhaginimattīsu bhaginicittaṃ upaṭṭhapetha, dhītumattīsu dhītucittaṃ upaṭṭhapethā’’ti (saṃ. ni. 4.127) imaṃ ovādaṃ sandhāya sati, ānanda, upaṭṭhapetabbāti āha.
204 「不忙碌」(abyāvaṭā):不极度系缚,无所欲求而住。「于坚实义精勤」(sāratthe ghaṭathā):于最上义——即阿拉汉果,精勤努力。「修习」(anuyuñjathā):为证得彼义而致力于修习。「不放逸」(appamattā):于此中不失正念。「热忱」(ātāpino):由精进策励而具热忱。「舍遣自身」(pahitattā):对身体与生命无所期恋,心专注于修习。显示巴利原文
204.Abyāvaṭāti atantibaddhā nirussukkā hotha. Sāratthe ghaṭathāti uttamatthe arahatte ghaṭetha. Anuyuñjathāti tadadhigamāya anuyogaṃ karotha. Appamattāti tattha avippamuṭṭhasatī. Vīriyātāpayogena ātāpino. Kāye ca jīvite ca nirapekkhatāya pahitattā pesitacittā viharatha.
205 “然而,尊者,如何……”这是问:当被那些刹帝利智者等问及时,应如何应对。他们必会再问:“尊者,对于如来的遗体,应如何行道?”所以我问:“对他们,我该如何回答?”世尊说: 「用未经破坏的布」(ahatena vatthena),即用新的迦尸布。「用打过的棉花」(vihatena kappāsenāti),即用充分弹打过的棉花。因为迦尸布过于细软而不吸油,棉花则吸油,所以说“用打过的棉花”。「用铁」(āyasāyāti),即用金制的容器,此处的“铁”意指金。显示巴利原文
205.Kathaṃpana, bhanteti tehi khattiyapaṇḍitādīhi kathaṃ paṭipajjitabbaṃ. Addhā maṃ te paṭipucchissanti – ‘‘kathaṃ, bhante, ānanda tathāgatassa sarīre paṭipajjitabba’’nti; ‘‘tesāhaṃ kathaṃ paṭivacanaṃ demī’’ti pucchati. Ahatena vatthenāti navena kāsikavatthena. Vihatena kappāsenāti supothitena kappāsena. Kāsikavatthañhi sukhumattā telaṃ na gaṇhāti, kappāso pana gaṇhāti. Tasmā ‘‘vihatena kappāsenā’’ti āha. Āyasāyāti sovaṇṇāya. Sovaṇṇañhi idha ‘‘ayasa’’nti adhippetaṃ.
值得建塔的补特伽罗的解释显示巴利原文
Thūpārahapuggalavaṇṇanā
206 「转轮王」——此处为何世尊允许在家而终的转轮王之塔应受供养,却不允许持戒的凡夫比丘?因为不稀有。如果允许凡夫比丘建塔,铜叶洲等地便没有空间建塔,其他地方亦然。因此,考虑到“他们并不稀有”,便不允许。转轮王只出现一位,故其塔稀有。然而,对于如同已般涅槃的比丘那般持戒的凡夫,即使做大供养也是合宜的。显示巴利原文
206.Rājā cakkavattīti ettha kasmā bhagavā agāramajjhe vasitvā kālaṅkatassa rañño thūpārahataṃ anujānāti, na sīlavato puthujjanassa bhikkhussāti? Anacchariyattā. Puthujjanabhikkhūnañhi thūpe anuññāyamāne tambapaṇṇidīpe tāva thūpānaṃ okāso na bhaveyya, tathā aññesu ṭhānesu. Tasmā ‘‘anacchariyā te bhavissantī’’ti nānujānāti. Rājā cakkavattī ekova nibbattati, tenassa thūpo acchariyo hoti. Puthujjanasīlavato pana parinibbutabhikkhuno viya mahantampi sakkāraṃ kātuṃ vaṭṭatiyeva.
阿难稀有法解释显示巴利原文
Ānandaacchariyadhammavaṇṇanā
207 「住在精舍」:此处指进入那座名为圆坛精舍的住所后。「门闩树」:指竖立于门柱处的门闩树。「哭着站立」:据说,那位尊者当时心想:‘大师已为我讲说能引生悚惧的住处,阐明巡礼塔庙的殊胜意义,解答对于女人应如何行持的疑问,开示观照自身身体的修法,并宣说四种值得起塔的人。世尊今日必定将般涅槃。’如此思惟时,他生起强烈的忧戚。接着他想:‘在世尊面前哭泣,实在不妥。我应退到一旁,让悲伤平复。’他便这样做了。因此说:‘哭着站立’。显示巴利原文
207.Vihāranti idha maṇḍalamālo vihāroti adhippeto, taṃ pavisitvā. Kapisīsanti dvārabāhakoṭiyaṃ ṭhitaṃ aggaḷarukkhaṃ. Rodamāno aṭṭhāsīti so kirāyasmā cintesi – ‘‘satthārā mama saṃvegajanakaṃ vasanaṭṭhānaṃ kathitaṃ, cetiyacārikāya sātthakabhāvo kathito, mātugāme paṭipajjitabbapañho vissajjito, attano sarīre paṭipatti akkhātā, cattāro thūpārahā kathitā, dhuvaṃ ajja bhagavā parinibbāyissatī’’ti, tassevaṃ cintayato balavadomanassaṃ uppajji. Athassa etadahosi – ‘‘bhagavato santike rodanaṃ nāma aphāsukaṃ, ekamantaṃ gantvā sokaṃ tanukaṃ karissāmī’’ti, so tathā akāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘rodamāno aṭṭhāsī’’ti.
「我正是那个人」:即‘我正是那个人’,也有读作‘我正是那个人’的异本。「那怜悯我者」:指那位怜悯我、教导于我的人。他悲叹道:‘从明天起,我将为谁奉上洗脸水?为谁洗足?为谁打理坐卧处?又将拿起谁的钵与衣,随行承事呢?’如此哽咽良久。「对诸比丘说」:指世尊在比丘僧团内未见到长老,便开口询问。显示巴利原文
Ahañca vatamhīti ahañca vata amhi, ahaṃ vatamhītipi pāṭho. Yo mama anukampakoti yo maṃ anukampati anusāsati, sve dāni paṭṭhāya kassa mukhadhovanaṃ dassāmi, kassa pāde dhovissāmi, kassa senāsanaṃ paṭijaggissāmi, kassa pattacīvaraṃ gahetvā vicarissāmīti bahuṃ vilapi. Āmantesīti bhikkhusaṅghassa antare theraṃ adisvā āmantesi.
「以慈的身业」:指由慈心所推动,施与洗脸水等的身业。「有益的」:指为利益、为增上而作。「快乐的」:指以喜悦、随喜之心而作,并非出于痛苦与忧恼而作,这是它的含义。「无二的」:指没有分作两般而去行。就像有些人只当着面做,不在背后做;有些人只在背后做,不当面做。不如此区别对待而行,故称为无二。「无量的」:指远离了限量。这表明:即使是整个轮围山也显得狭小,即使是有顶天也显得低下,你所做的身业实在广大无边。显示巴利原文
Mettenakāyakammenāti mettacittavasena pavattitena mukhadhovanadānādikāyakammena. Hitenāti hitavuddhiyā katena. Sukhenāti sukhasomanasseneva katena, na dukkhinā dummanena hutvāti attho. Advayenāti dve koṭṭhāse katvā akatena. Yathā hi eko sammukhāva karoti na parammukhā, eko parammukhāva karoti na sammukhā evaṃ vibhāgaṃ akatvā katenāti vuttaṃ hoti. Appamāṇenāti pamāṇavirahitena. Cakkavāḷampi hi atisambādhaṃ, bhavaggampi atinīcaṃ, tayā kataṃ kāyakammameva bahunti dasseti.
以慈的语业,是指由慈心推动而生起的语业,如告知洗脸的时刻等。另外,听闻教诫后说‘善哉,尊者!’这样的话,也是慈的语业。以慈的意业,是指如此运作的意业:清晨便照料好身体,然后坐在闲静处,心想:‘愿大师无病、无恼、安乐。’‘你是已积福德者’,是表示你已在百千劫中圆满了愿行。又说‘你已积福德’,这既是让人宽心的安慰,也是为了令其不放逸,而应更加勤修精进。如此勇猛精进,你将迅速成为无漏者,于法结集时证得阿拉汉果。这是说明:像我这样的侍奉,绝不可能没有果报。显示巴利原文
Mettena vacīkammenāti mettacittavasena pavattitena mukhadhovanakālārocanādinā vacīkammena. Api ca ovādaṃ sutvā – ‘‘sādhu, bhante’’ti vacanampi mettaṃ vacīkammameva. Mettena manokammenāti kālasseva sarīrapaṭijagganaṃ katvā vivittāsane nisīditvā – ‘‘satthā arogo hotu, abyāpajjo sukhī’’ti evaṃ pavattitena manokammena. Katapuññosīti kappasatasahassaṃ abhinīhārasampannosīti dasseti. Katapuññosīti ca ettāvatā vissattho mā pamādamāpajji, atha kho padhānamanuyuñja. Evañhi anuyutto khippaṃ hohisi anāsavo, dhammasaṅgītikāle arahattaṃ pāpuṇissasi. Na hi mādisassa katapāricariyā nipphalā nāma hotīti dasseti.
208 这样说完之后,世尊犹如铺展大地、扩展虚空、沉入轮围山、举起须弥山、抱住大阎浮树干摇晃一般,开始讲述具寿阿难的功德,便对比丘们说。此处为何没有说‘现在若有那些比丘……’呢?因为其他佛陀并不存在。由此可知:‘即使在轮围山之间,也没有其他佛陀。’贤智者,指聪慧。明慧者,指善巧于蕴、界、处等。显示巴利原文
208. Evañca pana vatvā mahāpathaviṃ pattharanto viya ākāsaṃ vitthārento viya cakkavāḷagiriṃ osārento viya sineruṃ ukkhipento viya mahājambuṃ khandhe gahetvā cālento viya āyasmato ānandassa guṇakathaṃ ārabhanto atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi. Tattha ‘‘yepi te, bhikkhave, etarahī’’ti kasmā na vuttaṃ? Aññassa buddhassa natthitāya. Eteneva cetaṃ veditabbaṃ – ‘‘yathā cakkavāḷantarepi añño buddho natthī’’ti. Paṇḍitoti byatto. Medhāvīti khandhadhātuāyatanādīsu kusalo.
209 ‘比丘众为见阿难而来’,是指那些想见世尊而来亲近长老的人,以及听闻‘具寿阿难周正端严、相貌殊妙、令人乐见、多闻、庄严僧团’等功德而来的人。其他地方也依此类推。满意,是指‘听闻之后认为与我们的见地相符’,因此内心满意、喜悦。法,是指这样的款待法:‘贤友,是否堪忍?是否得以维持?是否以如理作意而行持?师与戒师的义务是否圆满履行?’其中,对比丘尼则说:‘姐妹,是否坚守八敬法而行?’这是不同之处。如果有优婆塞前来,他并不这样说:‘居士,你的头或四肢疼吗?你的儿女兄弟安好吗?’而是这样说:‘居士们,你们如何守护三皈五戒?每月八日是否持守布萨?奉侍父母的义务是否圆满?对待如法的沙门婆罗门是否尽心照料?’对优婆夷也是如此。显示巴利原文
209.Bhikkhuparisā ānandaṃ dassanāyāti ye bhagavantaṃ passitukāmā theraṃ upasaṅkamanti, ye ca ‘‘āyasmā kirānando samantapāsādiko abhirūpo dassanīyo bahussuto saṅghasobhano’’ti therassa guṇe sutvā āgacchanti, te sandhāya ‘‘bhikkhuparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamantī’’ti vuttaṃ. Esa nayo sabbattha. Attamanāti savanena no dassanaṃ sametīti sakamanā tuṭṭhacittā. Dhammanti ‘‘kacci, āvuso, khamanīyaṃ, kacci yāpanīyaṃ, kacci yoniso manasikārena kammaṃ karotha, ācariyupajjhāye vattaṃ pūrethā’’ti evarūpaṃ paṭisanthāradhammaṃ. Tattha bhikkhunīsu – ‘‘kacci, bhaginiyo, aṭṭha garudhamme samādāya vattathā’’ti idampi nānākaraṇaṃ hoti. Upāsakesu āgatesu ‘‘upāsaka, na te kacci sīsaṃ vā aṅgaṃ vā rujjati, arogā te puttabhātaro’’ti na evaṃ paṭisanthāraṃ karoti. Evaṃ pana karoti – ‘‘kathaṃ upāsakā tīṇi saraṇāni pañca sīlāni rakkhatha, māsassa aṭṭha uposathe karotha, mātāpitūnaṃ upaṭṭhānavattaṃ pūretha, dhammikasamaṇabrāhmaṇe paṭijaggathā’’ti. Upāsikāsupi eseva nayo.
此时,将具寿阿难与转轮王作类比,世尊说:“诸比丘,这四种……”等。其中,“刹帝利”指已灌顶和未灌顶的刹帝利种姓者。据说,他们听闻“转轮王相貌端严、令人瞻视、庄严肃穆,行于空中教化国土,是如法法王”的功德之说后,心中作意“听闻便如同亲见”,因而生起欢喜。“说”指在交谈时,转轮王如此慰问:“诸子,你们如何圆满王法、守护传承?”对婆罗门则如此慰问:“老师如何教授咒语?弟子们如何学习咒语?得到布施、衣服或迦毘罗牛了吗?”对居士则如此慰问:“诸子,你们未被王族以杖罚或赋税逼迫吧?天是否应时降雨?庄稼是否丰收?”对沙门则如此慰问:“尊者,出家资具易得吗?于沙门法是否不放逸?”显示巴利原文
Idāni ānandattherassa cakkavattinā saddhiṃ upamaṃ karonto cattārome bhikkhavetiādimāha. Tattha khattiyāti abhisittā ca anabhisittā ca khattiyajātikā. Te kira – ‘‘rājā cakkavattī nāma abhirūpo dassanīyo pāsādiko ākāsena vicaranto rajjaṃ anusāsati dhammiko dhammarājā’’ti tassa guṇakathaṃ sutvā ‘‘savanena dassanampi sama’’nti attamanā honti. Bhāsatīti kathento – ‘‘kathaṃ, tātā, rājadhammaṃ pūretha, paveṇiṃ rakkhathā’’ti paṭisanthāraṃ karoti. Brāhmaṇesu pana – ‘‘kathaṃ ācariyā mante vācetha, kathaṃ antevāsikā mante gaṇhanti, dakkhiṇaṃ vā vatthāni vā kapilaṃ vā alatthā’’ti paṭisanthāraṃ karoti. Gahapatīsu – ‘‘kathaṃ tātā, na vo rājakulato daṇḍena vā balinā vā pīḷā atthi, sammā devo dhāraṃ anupavecchati, sassāni sampajjantī’’ti evaṃ paṭisanthāraṃ karoti. Samaṇesu – ‘‘kathaṃ, bhante, pabbajitaparikkhārā sulabhā, samaṇadhamme na pamajjathā’’ti evaṃ paṭisanthāraṃ karoti.
《大善见王经》的开示注释显示巴利原文
Mahāsudassanasuttadesanāvaṇṇanā
210 “小城”指那些类似城镇、狭小的城。“丛林城”指地势不平坦的小城。“市郊城”的意思是,就像树木的枝条是细小的,同样,那是指如同其他大城市枝条般的小城。“刹帝利大富豪”指已经达到刹帝利核心成就的大刹帝利。其余各处也以同样的道理来解释。显示巴利原文
210.Khuddakanagaraketi nagarapatirūpake sambādhe khuddakanagarake. Ujjaṅgalanagaraketi visamanagarake. Sākhānagaraketi yathā rukkhānaṃ sākhā nāma khuddakā honti, evameva aññesaṃ mahānagarānaṃ sākhāsadise khuddakanagarake. Khattiyamahāsālāti khattiyamahāsārappattā mahākhattiyā. Esa nayo sabbattha.
其中,“刹帝利大富豪”是指那些拥有百千万亿财富,每日开销能多达一车咖哈巴那钱,而晚间又有两车进账的人。“婆罗门大富豪”是指那些拥有八十亿财富,每日开销为一罐咖哈巴那钱,晚间则有一车进账的人。“居士大富豪”是指那些拥有四十亿财富,每日开销为五把咖哈巴那钱,晚间则有一罐进账的人。显示巴利原文
Tesu khattiyamahāsālā nāma yesaṃ koṭisatampi koṭisahassampi dhanaṃ nikhaṇitvā ṭhapitaṃ, divasaparibbayo ekaṃ kahāpaṇasakaṭaṃ nigacchati, sāyaṃ dve pavisanti. Brāhmaṇamahāsālā nāma yesaṃ asītikoṭidhanaṃ nihitaṃ hoti, divasaparibbayo eko kahāpaṇakumbho nigacchati, sāyaṃ ekasakaṭaṃ pavisati. Gahapatimahāsālā nāma yesaṃ cattālīsakoṭidhanaṃ nihitaṃ hoti, divasaparibbayo pañca kahāpaṇambaṇāni nigacchanti, sāyaṃ kumbho pavisati.
“Māhevaṃ, ānanda, avaca”(阿难,不要这样说)意为:阿难,不要这样说,不应将此城称为“小城”。因为我要宣说此城的殊胜,便在说了“我曾多次以极大的精进、极大的努力,或站或坐地来到这里”之后,才开演“bhūtapubbaṃ”(过去曾有)等法。“Subhikkhā”(食物丰足)指具足种种嚼食与啖食。关于“Hatthisaddena”(以象声):当一头象发出声音时,八万四千头象皆同时发声,由此因象声而不寂静;同理,亦因马声而不寂静。此处有福的众生乘着套有四匹骏马的车,前后相随,行于大街小巷,因此以车声而不寂静。此外,这里的大鼓等乐器常演奏不绝,故因鼓声等亦不寂静。此处,“sammasaddo”(钹声)是指铜钹之声。“Pāṇitāḷasaddo”(掌击声)是指用手掌击打方木板的声音。也有人说它是“kuṭabherisaddo”(罐鼓声)。显示巴利原文
Māhevaṃ, ānanda, avacāti ānanda, mā evaṃ avaca, na imaṃ ‘‘khuddakanagara’’nti vattabbaṃ. Ahañhi imasseva nagarassa sampattiṃ kathetuṃ – ‘‘anekavāraṃ tiṭṭhaṃ nisīdaṃ mahantena ussāhena, mahantena parakkamena idhāgato’’ti vatvā bhūtapubbantiādimāha. Subhikkhāti khajjabhojjasampannā. Hatthisaddenāti ekasmiṃ hatthimhi saddaṃ karonte caturāsītihatthisahassāni saddaṃ karonti, iti hatthisaddena avivittā, hoti, tathā assasaddena. Puññavanto panettha sattā catusindhavayuttehi rathehi aññamaññaṃ anubandhamānā antaravīthīsu vicaranti, iti rathasaddena avivittā hoti. Niccaṃ payojitāneva panettha bheriādīni tūriyāni, iti bherisaddādīhipi avivittā hoti. Tattha sammasaddoti kaṃsatāḷasaddo. Pāṇitāḷasaddoti pāṇinā caturassaambaṇatāḷasaddo. Kuṭabherisaddotipi vadanti.
“Asnāthapivatha khādathā”(你们吃吧,喝吧,嚼吧)即是“你们吃吧,喝吧,嚼吧”的意思。此处,简而言之,加上这第十种声音——“bhuñjatha bhoti”(请享用吧),此城便不寂静,声响未曾断绝。然而,这是为了表明:在其他城市,常有“丢垃圾”、“拿锄头来”、“拿篮子来”、“我们要远行了”、“拿米袋来”、“拿饭袋来”、“把盾牌、武器等都备好”等声音,但此城从未有过这类声响。显示巴利原文
Asnāthapivatha khādathāti asnātha pivatha khādatha. Ayaṃ panettha saṅkhepo, bhuñjatha bhoti iminā dasamena saddena avivittā hoti anupacchinnasaddā. Yathā pana aññesu nagaresu ‘‘kacavaraṃ chaḍḍetha, kudālaṃ gaṇhatha, pacchiṃ gaṇhatha, pavāsaṃ gamissāma, taṇḍulapuṭaṃ gaṇhatha, bhattapuṭaṃ gaṇhatha, phalakāvudhādīni sajjāni karothā’’ti evarūpā saddā honti, na yidha evaṃ ahosīti dasseti.
世尊说毕“以第十种声音”后,接着宣说:“阿难,拘舍婆提王都曾为七重城墙所围绕”,圆满开示了整部《大善见王经》后,又说:“去吧,阿难”等。其中,“abhikkamatha”(向前走吧)是指朝这边走来,意为“过来吧”。他们岂不知世尊已经到来?他们是知道的。因为佛陀所至之处,必引起极大轰动,但他们正因要事坐在某处,故未前来。世尊心中思惟:“他们来后,将为比丘僧团备办坐卧之处,再作指引。”于是派人去他们那里。因此,即使在非时,世尊也派人至其处。显示巴利原文
‘‘Dasamena saddenā’’ti ca vatvā ‘‘kusāvatī, ānanda, rājadhānī sattahi pākārehi parikkhittā ahosī’’ti sabbaṃ mahāsudassanasuttaṃ niṭṭhāpetvā gaccha tvaṃ ānandātiādimāha. Tattha abhikkamathāti abhimukhā kamatha, āgacchathāti attho. Kiṃ pana te bhagavato āgatabhāvaṃ na jānantīti? Jānanti. Buddhānaṃ gatagataṭṭhānaṃ nāma mahantaṃ kolāhalaṃ hoti, kenacideva karaṇīyena nisinnattā na āgatā. ‘‘Te āgantvā bhikkhusaṅghassa ṭhānanisajjokāsaṃ saṃvidahitvā dassantī’’ti tesaṃ santike avelāyampi bhagavā pesesi.
摩罗人礼敬的注释显示巴利原文
Mallānaṃ vandanāvaṇṇanā
211 在「Amhākañca no」一句中,「no」只是一个语气小品词。「Aghāvino」指生起痛苦的人。「Dummanā」指内心不喜的人。「Cetodukkhasamappitā」指被忧恼充满的人。「Kulaparivattaso kulaparivattaso ṭhapetvā」的意思是:将每个家族组别、家族分类,依街道的区域与巷道的区域,分别一一安置。显示巴利原文
211.Amhākañca noti ettha no kāro nipātamattaṃ. Aghāvinoti uppannadukkhā. Dummanāti anattamanā. Cetodukkhasamappitāti domanassasamappitā. Kulaparivattaso kulaparivattaso ṭhapetvāti ekekaṃ kulaparivattaṃ kulasaṅkhepaṃ vīthisabhāgena ceva racchāsabhāgena ca visuṃ visuṃ ṭhapetvā.
须跋陀罗游方者事的注释显示巴利原文
Subhaddaparibbājakavatthuvaṇṇanā
212 「Subhaddo nāma paribbājako」即「名为须跋陀罗的游方者」:指从北方婆罗门大富家出家的衣着整齐的游方者。「Kaṅkhādhammo」即「疑法」:指疑惑的状态。他今天为什么生出这样的想法?是因为具有那样的亲依止缘。据说,过去造作福德时,有两兄弟。他们共同耕种一块田地。哥哥心想:‘对于这块田的庄稼,我要在九个时节布施最上等的部分。’于是,在播种时,他便布施了名为‘种子最上’的那一份;到了孕穗时,他与弟弟商量说:‘孕穗时,我们剥开谷苞来布施吧。’弟弟说:‘你想毁掉嫩庄稼啊。’哥哥知道弟弟不肯听从,便平分了田地,从自己那份田里剥开谷苞,取出乳浆,调以熟酥和生酥后布施;嫩苗时,他让人做成嫩苗布施;收割时,他布施收割中最上的部分;束把时,布施束把中最上的部分;成捆等步骤,布施成捆中最上的部分;还有打谷场中最上的部分、打谷场上粮食中最上的部分、谷仓中最上的部分——像这样,对一块田的庄稼,他在九个时节都布施了最上的施物。而弟弟则是在庄稼全部收获之后才进行布施。显示巴利原文
212.Subhaddonāma paribbājakoti udiccabrāhmaṇamahāsālakulā pabbajito channaparibbājako. Kaṅkhādhammoti vimatidhammo. Kasmā panassa ajja evaṃ ahosīti? Tathāvidhaupanissayattā. Pubbe kira puññakaraṇakāle dve bhātaro ahesuṃ. Te ekatova sassaṃ akaṃsu. Tattha jeṭṭhakassa – ‘‘ekasmiṃ sasse navavāre aggasassadānaṃ mayā dātabba’’nti ahosi. So vappakāle bījaggaṃ nāma datvā gabbhakāle kaniṭṭhena saddhiṃ mantesi – ‘‘gabbhakāle gabbhaṃ phāletvā dassāmā’’ti kaniṭṭho – ‘‘taruṇasassaṃ nāsetukāmosī’’ti āha. Jeṭṭho kaniṭṭhassa ananuvattanabhāvaṃ ñatvā khettaṃ vibhajitvā attano koṭṭhāsato gabbhaṃ phāletvā khīraṃ nīharitvā sappinavanītena saṃyojetvā adāsi, puthukakāle puthukaṃ kāretvā adāsi, lāyanakāle lāyanaggaṃ, veṇikaraṇe veṇaggaṃ, kalāpādīsu kalāpaggaṃ, khalaggaṃ, khalabhaṇḍaggaṃ, koṭṭhagganti evaṃ ekasasse navavāre aggadānaṃ adāsi. Kaniṭṭho pana uddharitvā adāsi.
那两人之中,哥哥转生为阿若憍陈如长老。世尊观察‘我应当最先为谁说法’时,看到:‘阿若憍陈如曾经在一块田的庄稼上做了九次最上的布施,我将为他说这最上的法。’于是最先为他宣说正法。阿若憍陈如与十八亿梵天众一同安住于入流果。而弟弟因为后来才作布施,所以在导师即将般涅槃的时候,才生起想见导师的念头。显示巴利原文
Tesu jeṭṭhako aññāsikoṇḍaññatthero jāto. Bhagavā – ‘‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyya’’nti olokento ‘‘aññāsikoṇḍañño ekasmiṃ sasse nava aggadānāni adāsi, imaṃ aggadhammaṃ tassa desessāmī’’ti sabbapaṭhamaṃ dhammaṃ desesi. So aṭṭhārasahi brahmakoṭīhi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhāsi. Kaniṭṭho pana ohīyitvā pacchā dānassa dinnattā satthu parinibbānakāle evaṃ cintetvā satthāraṃ daṭṭhukāmo ahosi.
“Mā tathāgataṃ viheṭhesī”意为“不要烦扰如来”:据传,阿难长老心中思惟:“这些外道只会执取自己的见解,世尊若要为他解答而多作言说,恐怕会造成身体和语言的疲劳,况且世尊原本就已经很疲倦了。”因此才这样说。游方者心想:“这位比丘不肯给我机会,但对于有所求之人,应当顺从他的意思来办才是。”于是他便顺随长老,再次、第三次地提出请求。显示巴利原文
Mā tathāgataṃ viheṭhesīti thero kira – ‘‘ete aññatitthiyā nāma attano gahaṇameva gaṇhanti, tassa vissajjāpanatthāya bhagavato bahuṃ bhāsamānassa kāyavācāvihesā bhavissati, pakatiyāpi ca kilantoyeva bhagavā’’ti maññamāno evamāha. Paribbājako – ‘‘na me ayaṃ bhikkhu okāsaṃ karoti, atthikena pana anuvattitvā kāretabbo’’ti theraṃ anuvattanto dutiyampi tatiyampi āha.
213 “Assosikho”ti,即“他听到了”:指世尊站在布幕门口说话时,以自然的耳力听到了。听到之后,因为是为了须跋陀罗的利益而发大精进前来的缘故,世尊才说“够了,阿难”等语。其中,“alan”是表示拒绝的虚词。“Aññāpekkho vā”ti,即“或者想要了解”:意思是想要知道。“Abbhaññiṃsū”ti,即“他们证知了”:如同他们所宣称的那样,他们自己证知了。这话的意思是:如果他们的宣称是能导向解脱的,那么他们所有人便都证知了;如果不是,那便没有证知。因此,他的问题正是:“他们的宣称究竟是能导向解脱,还是不能导向解脱?”这便是他提问的本意。于是,世尊说明那些宣称是不能导向解脱的,既无真实意义,也不值得给予机会,在说完“够了”而拒绝之后,便直接宣说正法。实际上,世尊原本计划在初夜为摩罗人说法,中夜为须跋陀罗说法,后夜教诫比丘僧团,于黎明时入般涅槃,因此才来到这里。显示巴利原文
213.Assosikhoti sāṇidvāre ṭhitassa bhāsato pakatisoteneva assosi, sutvā ca pana subhaddasseva atthāya mahatā ussāhena āgatattā alaṃ ānandātiādimāha. Tattha alanti paṭikkhepatthe nipāto. Aññāpekkhovāti aññātukāmova hutvā. Abbhaññiṃsūti yathā tesaṃ paṭiññā, tatheva jāniṃsu. Idaṃ vuttaṃ hoti – sace nesaṃ sā paṭiññā niyyānikā, sabbe abbhaññaṃsu, no ce, na abbhaññaṃsu. Tasmā kiṃ tesaṃ paṭiññā niyyānikā, aniyyānikāti ayameva tassa pañhassa attho. Atha bhagavā tesaṃ aniyyānikabhāvakathanena atthābhāvato ceva okāsābhāvato ca ‘‘ala’’nti paṭikkhipitvā dhammameva desesi. Paṭhamayāmasmiñhi mallānaṃ dhammaṃ desetvā majjhimayāme subhaddassa, pacchimayāme bhikkhusaṅghaṃ ovaditvā balavapaccūsasamaye parinibbāyissāmicceva bhagavā āgato.
214 “Samaṇopi tattha na upalabbhatī”的意思是“在那里也找不到沙门”:在那里,连第一位入流沙门也没有,第二位一来沙门也没有,第三位不来沙门也没有,第四位阿拉汉沙门也没有。这便是它的含义。佛陀先说“在这个……”时,是以不明确的方式教导,现在则明确限定自己的教法而宣说。“Suññā parappavādā samaṇebhīti”,即“外道异学中无有沙门”:以四种为四道而修观的人、四种处于道位的人、四种处于果位的人,合计共十二种沙门,在外道异学中完全没有这些沙门,是空虚、缺失的。“而比丘们,这十二位比丘……”,“sammā vihareyyunti”即“正当安住”:在此处,入流者将自己所证得的境界讲与他人,使对方也成为入流者,这便称为“正当安住”。一来者等也是如此。处于入流道位的人使他人成为入流道位者,这也称为“正当安住”。其余道位者同理。为了证得入流道而修观的人,教导自己熟练的业处,引导他人也成为为了入流道而修观的人,也名为“正当安住”。其余为了各道而修观的人同样如此。正是鉴于这种意义,显示巴利原文
214.Samaṇopi tattha na upalabbhatīti paṭhamo sotāpannasamaṇopi tattha natthi, dutiyo sakadāgāmisamaṇopi, tatiyo anāgāmisamaṇopi, catuttho arahattasamaṇopi tattha natthīti attho. ‘‘Imasmiṃ kho’’ti purimadesanāya aniyamato vatvā idāni attano sāsanaṃ niyamento āha. Suññā parappavādā samaṇebhīti catunnaṃ maggānaṃ atthāya āraddhavipassakehi catūhi, maggaṭṭhehi catūhi, phalaṭṭhehi catūhīti dvādasahi samaṇehi suññā parappavādā tucchā rittakā. Ime ca subhaddāti ime dvādasa bhikkhū. Sammā vihareyyunti ettha sotāpanno attano adhigataṭṭhānaṃ aññassa kathetvā taṃ sotāpannaṃ karonto sammā viharati nāma. Esa nayo sakadāgāmiādīsu. Sotāpattimaggaṭṭho aññampi sotāpattimaggaṭṭhaṃ karonto sammā viharati nāma. Esa nayo sesamaggaṭṭhesu. Sotāpattimaggatthāya āraddhavipassako attano paguṇaṃ kammaṭṭhānaṃ kathetvā aññampi sotāpattimaggatthāya āraddhavipassakaṃ karonto sammā viharati nāma. Esa nayo sesamaggatthāya āraddhavipassakesu. Idaṃ sandhāyāha – ‘‘sammā vihareyyu’’nti. Asuñño loko arahantehi assāti naḷavanaṃ saravanaṃ viya nirantaro assa.
“Ekūnatiṃso vayasā”意为“年二十九”,即年龄为二十九岁。“Yaṃ pabbajinti”中的“yaṃ”仅是虚词。“Kiṃ kusalānuesī”意为“寻何善”:指寻求、遍求“云何为善”。此处,“云何为善”所指的正是佛陀的一切知智,即寻求一切知智。“Yato ahaṃ”意为“我从出家以来”:指从我出家之时起,于此期间已逾五十余年。“Ñāyassa dhammassā”意为“如理之法”:即圣道法。“Padesavattī”意为“行于局部者”:指仅局部修习观道之人。“Ito bahiddhā”意为“此外”:即于我教法之外。“Samaṇopinatthī”意为“亦无沙门”:连局部修观的沙门都没有,更不必说最初入流之沙门。这是所说之义。显示巴利原文
Ekūnatiṃso vayasāti vayena ekūnatiṃsavasso hutvā. Yaṃ pabbajinti ettha yanti nipātamattaṃ. Kiṃ kusalānuesīti ‘‘kiṃ kusala’’nti anuesanto pariyesanto. Tattha – ‘‘kiṃ kusala’’nti sabbaññutaññāṇaṃ adhippetaṃ, taṃ gavesantoti attho. Yato ahanti yato paṭṭhāya ahaṃ pabbajito, etthantare samadhikāni paññāsa vassāni hontīti dasseti. Ñāyassa dhammassāti ariyamaggadhammassa. Padesavattīti padese vipassanāmagge pavattanto. Ito bahiddhāti mama sāsanato bahiddhā. Samaṇopinatthīti padesavattivipassakopi natthi, paṭhamasamaṇo sotāpannopi natthīti vuttaṃ hoti.
“Ye etthā”意为“汝等于此”:即你们在这教法中,由导师当面以弟子灌顶而灌顶,这对你们而言是得利、是善得。据说在外道中,若阿阇梨对弟子说:“令此人出家,教诫此人,教导此人”,那人便被置于阿阇梨的地位上,是故他获得“令此人出家,教诫此人,教导此人”这样的利益。须跋陀罗长老也是抓住了外道的这种观念而作此说。显示巴利原文
Ye etthāti ye tumhe ettha sāsane satthārā sammukhā antevāsikābhisekena abhisittā, tesaṃ vo lābhā tesaṃ vo suladdhanti. Bāhirasamaye kira yaṃ antevāsikaṃ ācariyo – ‘‘imaṃ pabbājehi , imaṃ ovada, imaṃ anusāsā’’ti vadati, so tena attano ṭhāne ṭhapito hoti, tasmā tassa – ‘‘imaṃ pabbajehi, imaṃ ovada, imaṃ anusāsā’’ti ime lābhā honti. Therampi subhaddo tameva bāhirasamayaṃ gahetvā evamāha.
“Alattha kho”意为“得”:如何得呢?据说,阿难长老将他引至一旁,以水罐之水沾湿其顶,为他说示皮五种业处(即以皮、发等为对象的禅修业处),而后剃除须发,令着袈裟衣,授予三皈依,再带到世尊面前。世尊为其授具足戒后,指示业处。他受取业处后,在园中一旁决意经行,精勤修习观行,最终连同无碍解一起证得阿拉汉果,回来顶礼世尊,退坐一面。正是因此,才说“不久受具足戒……”等语。显示巴利原文
Alattha khoti kathaṃ alattha? Thero kira naṃ ekamantaṃ netvā udakatumbato pānīyena sīsaṃ temetvā tacapañcakakammaṭṭhānaṃ kathetvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādāpetvā saraṇāni datvā bhagavato santikaṃ ānesi. Bhagavā upasampādetvā kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. So taṃ gahetvā uyyānassa ekamante caṅkamaṃ adhiṭṭhāya ghaṭento vāyamanto vipassanaṃ vaḍḍhento saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā āgamma bhagavantaṃ vanditvā nisīdi. Taṃ sandhāya – ‘‘acirūpasampanno kho panā’’tiādi vuttaṃ.
“他成为世尊的最后一位亲证弟子”,这是结集师们所说。其中,若有人在世尊住世时出家,随后受具足戒、得授业处而证得阿拉汉果;或在世尊住世时便受具足戒,随后得授业处而证得阿拉汉果;或在世尊住世时便得授业处,随后证得阿拉汉果——所有这些人都称为“最后亲证弟子”。然而这一位尊者,是在世尊尚且住世时,即已出家、受具足戒、得授业处并证得阿拉汉果的。显示巴利原文
So ca bhagavato pacchimo sakkhisāvako ahosīti saṅgītikārakānaṃ vacanaṃ. Tattha yo bhagavati dharamāne pabbajitvā aparabhāge upasampadaṃ labhitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā arahattaṃ pāpuṇāti, upasampadampi vā dharamāneyeva labhitvā aparabhāge kammaṭṭhānaṃ gahetvā arahattaṃ pāpuṇāti, kammaṭṭhānampi vā dharamāneyeva gahetvā aparabhāge arahattameva pāpuṇāti, sabbopi so pacchimo sakkhisāvako. Ayaṃ pana dharamāneyeva bhagavati pabbajito ca upasampanno ca kammaṭṭhānañca gahetvā arahattaṃ pattoti.
如来最后教诫的注释。显示巴利原文
Tathāgatapacchimavācāvaṇṇanā
216 216. 现在开始对比丘僧团的教诫。为说明此事,经文说“那时,世尊……”等。其中,“已教导、已制定”(desito paññatto)是指:法已被教导、被制定,律也已被教导、被制定。所谓“已制定”,即已被安立、被建立。“那在我不在后,成为你们的导师”(so vo mamaccayenāti):意为那法与律,在我不在世之后,便是你们的导师。因为我在住世时,便曾这样教导:“这是轻罪,那是重罪;这是可救治的,那是不可救治的;这是世间罪,那是制定罪;这种罪应在个人面前出罪,那种罪应在众面前出罪,这种罪应在僧团面前出罪。”如此,依七聚罪,随所发生的事项,以相应的犍度为庄严,对比丘分别与比丘尼分别,这称为律。这整部律藏,在我般涅槃后,将为你们履行导师的职责。显示巴利原文
216. Idāni bhikkhusaṅghassa ovādaṃ ārabhi, taṃ dassetuṃ atha kho bhagavātiādi vuttaṃ. Tattha desito paññattoti dhammopi desito ceva paññatto ca, vinayopi desito ceva paññatto ca. Paññatto ca nāma ṭhapito paṭṭhapitoti attho. So vo mamaccayenāti so dhammavinayo tumhākaṃ mamaccayena satthā. Mayā hi vo ṭhiteneva – ‘‘idaṃ lahukaṃ, idaṃ garukaṃ, idaṃ satekicchaṃ, idaṃ atekicchaṃ, idaṃ lokavajjaṃ, idaṃ paṇṇattivajjaṃ, ayaṃ āpatti puggalassa santike vuṭṭhāti, ayaṃ āpatti gaṇassa santike vuṭṭhāti, ayaṃ saṅghassa santike vuṭṭhātī’’ti sattāpattikkhandhavasena otiṇṇe vatthusmiṃ sakhandhakaparivāro ubhatovibhaṅgo vinayo nāma desito, taṃ sakalampi vinayapiṭakaṃ mayi parinibbute tumhākaṃ satthukiccaṃ sādhessati.
同样,我在住世时,曾如此说:“这些是四念住、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道。”——以种种方式反复分别这些法,教导了经藏。这整部经藏,在我般涅槃后,将为你们履行导师的职责。同样,我在住世时,也曾如此说:“这些是五蕴、十二处、十八界、四谛、二十二根、九因、四食、七触、七受、七想、七思、七心。其中,这些法属于欲界,这些属于色界,这些属于无色界;这些是有漏,这些是无漏;这些是世间,这些是出世间。”——以种种方式反复分别这些法,教导了以二十四缘、无量门及《大论》为庄严的阿毗达摩藏。这整部阿毗达摩藏,在我般涅槃后,将为你们履行导师的职责。显示巴利原文
Ṭhiteneva ca mayā – ‘‘ime cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañca indriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo’’ti tena tenākārena ime dhamme vibhajitvā vibhajitvā suttantapiṭakaṃ desitaṃ, taṃ sakalampi suttantapiṭakaṃ mayi parinibbute tumhākaṃ satthukiccaṃ sādhessati. Ṭhiteneva ca mayā – ‘‘ime pañcakkhandhā, dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa dhātuyo, cattāri saccāni, bāvīsatindriyāni, nava hetū, cattāro āhārā, satta phassā, satta vedanā, satta saññā, satta sañcetanā, satta cittāni. Tatrāpi ‘ettakā dhammā kāmāvacarā, ettakā rūpāvacarā, ettakā arūpāvacarā, ettakā pariyāpannā, ettakā apariyāpannā, ettakā lokiyā, ettakā lokuttarā’ti’’ ime dhamme vibhajitvā vibhajitvā catuvīsatisamantapaṭṭhānaanantanayamahāpaṭṭhānapaṭimaṇḍitaṃ abhidhammapiṭakaṃ desitaṃ, taṃ sakalampi abhidhammapiṭakaṃ mayi parinibbute tumhākaṃ satthukiccaṃ sādhessati.
如此,从成就正自觉直到般涅槃的四十五年间,所宣说、所开示的这一切——“三藏、五部、九分教、八万四千法蕴”——便形成了这样广大的分类。如是,这八万四千法蕴存立世间,而今唯我一人般涅槃。现在也只有我独自教诫、教授;在我般涅槃之后,这八万四千法蕴将成为你们的导师,教诫你们、教授你们。世尊这样以种种方式教诫:“我不在后,它们即为汝等之师”,之后为了展示未来的行为轨范,又说:“再者,以何种方式……”等等。显示巴利原文
Iti sabbampetaṃ abhisambodhito yāva parinibbānā pañcacattālīsavassāni bhāsitaṃ lapitaṃ – ‘‘tīṇi piṭakāni, pañca nikāyā, navaṅgāni, caturāsīti dhammakkhandhasahassānī’’ti evaṃ mahāpabhedaṃ hoti. Iti imāni caturāsīti dhammakkhandhasahassāni tiṭṭhanti, ahaṃ ekova parinibbāyāmi. Ahañca kho pana dāni ekakova ovadāmi anusāsāmi, mayi parinibbute imāni caturāsīti dhammakkhandhasahassāni tumhe ovadissanti anusāsissantīti evaṃ bhagavā bahūni kāraṇāni dassento – ‘‘so vo mamaccayena satthā’’ti ovaditvā puna anāgate cārittaṃ dassento yathā kho panātiādimāha.
此处,“samudācaranti”意为“说、称呼”。所谓以名或以姓相称,即不称之为“新学比丘”,而应这样以名相称:“帝须、那伽”;或以姓相称:“迦叶、乔达摩”;或以“贤友”相称:“贤友帝须、贤友迦叶”。也可以称“尊者”乃至“具寿”:“尊者帝须、具寿帝须”。“Samūhanatu”意为“愿意废除”,若他愿意便可废除。为何世尊不说“你们废除吧”,却以留有余地的话语作搁置呢?因为见到了大迦叶尊者的坚毅。世尊见:“即便说‘废除吧’,结集之时迦叶也不会废除。”因此,便以留有余地的话而搁置了。显示巴利原文
Tattha samudācarantīti kathenti voharanti. Nāmena vā gottena vāti navakāti avatvā ‘‘tissa, nāgā’’ti evaṃ nāmena vā, ‘‘kassapa, gotamā’’ti evaṃ gottena vā, ‘‘āvuso tissa, āvuso kassapā’’ti evaṃ āvusovādena vā samudācaritabbo. Bhanteti vā āyasmāti vāti bhante tissa, āyasmā tissāti evaṃ samudācaritabbo. Samūhanatūti ākaṅkhamāno samūhanatu, yadi icchati samūhaneyyāti attho. Kasmā pana samūhanathāti ekaṃseneva avatvā vikappavacaneneva ṭhapesīti? Mahākassapassa balaṃ diṭṭhattā. Passati hi bhagavā – ‘‘samūhanathāti vuttepi saṅgītikāle kassapo na samūhanissatī’’ti. Tasmā vikappeneva ṭhapesi.
在这里——“一些长老这样说:除了四波罗夷之外,其余的都是小小戒”等等,五百结集中关于小小戒的讨论便是由此而来,其裁决在《一切善见》中已经说明。但有些人说:“尊者那先,什么是小的,什么是更小的?”被弥兰陀王这样问。那先长老答道:“大王,恶作是小的,恶说是更小的。”由这样说故,那先长老知晓什么是小小戒。而大迦叶却不知道它——显示巴利原文
Tattha – ‘‘ekacce therā evamāhaṃsu – cattāri pārājikāni ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakānī’’tiādinā nayena pañcasatikasaṅgītiyaṃ khuddānukhuddakakathā āgatāva vinicchayo pettha samantapāsādikāyaṃ vutto. Keci panāhu – ‘‘bhante, nāgasena, katamaṃ khuddakaṃ, katamaṃ anukhuddaka’’nti milindena raññā pucchito. ‘‘Dukkaṭaṃ, mahārāja, khuddakaṃ, dubbhāsitaṃ anukhuddaka’’nti vuttattā nāgasenatthero khuddānukhuddakaṃ jānāti. Mahākassapo pana taṃ ajānanto –
诸贤友,请僧伽听我说:我等有些学处已传至在家人之中,在家人也知晓:‘此事对你们释子沙门是允许的,此事是不允许的。’倘若我们废除那些小小戒,便会有人出言指责:‘乔达摩沙门为弟子们所制学处如烟云般短暂——导师住世时,他们便依之修学;导师般涅槃后,他们便将之弃舍了。’是故,若僧伽认为恰当时宜,僧伽便不应再制立未制者,不应废除已制者,而应依已制之学处受持行持。这是提案。显示巴利原文
‘‘Suṇātu me, āvuso, saṅgho santamhākaṃ sikkhāpadāni gihigatāni, gihinopi jānanti – ‘‘idaṃ vo samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ kappati, idaṃ vo na kappatī’’ti. Sace mayaṃ khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanissāma, bhavissanti vattāro – ‘‘dhūmakālikaṃ samaṇena gotamena sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ, yāva nesaṃ satthā aṭṭhāsi, tāvime sikkhāpadesu sikkhiṃsu, yato imesaṃ satthā parinibbuto, na dānime sikkhāpadesu sikkhantī’’ti. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho apaññattaṃ na paññapeyya, paññattaṃ na samucchindeyya, yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vatteyya. Esā ñattīti –
他宣读了羯磨文。对此不应如此理解。因为那先长老曾说:‘不要给外道以可乘之机。’而大迦叶尊者宣读了羯磨文:‘我不废除小小戒。’显示巴利原文
Kammavācaṃ sāvesīti. Na taṃ evaṃ gahetabbaṃ. Nāgasenatthero hi – ‘‘paravādino okāso mā ahosī’’ti evamāha. Mahākassapatthero ‘‘khuddānukhuddakāpattiṃ na samūhanissāmī’’ti kammavācaṃ sāvesi.
梵罚之事在结集中亦有提及,故于《一切善见》中作出了决断。显示巴利原文
Brahmadaṇḍakathāpi saṅgītiyaṃ āgatattāsamantapāsādikāyaṃ vinicchitā.
「Kaṅkhā」指疑惑,「Vimati」指无法决断,即如「确是佛吗?不是佛吗?确是法吗?不是法吗?确是僧吗?不是僧吗?确是道吗?不是道吗?确是行道吗?不是行道吗?」之类的怀疑。若有人生起如此疑惑,我便对你们说:「诸比丘,发问吧。」此乃此处简要之义。「若你们出于对导师的尊敬而不问呢?」意思是:我们亲近导师出家,四种资具亦属于导师,如此漫长的时日都不曾生起疑惑,难道在这最后时刻反而应当生疑吗?若你们因敬重导师而不发问。「诸比丘,同伴也应告知同伴」,这是开示:你们当中,谁与哪位比丘亲近、友好,就应去告知那位比丘,我将为那位比丘说法;听闻说法后,所有比丘都将离疑。显示巴利原文
Kaṅkhāti dveḷhakaṃ. Vimatīti vinicchituṃ asamatthatā, buddho nu kho, na buddho nu kho, dhammo nu kho, na dhammo nu kho, saṅgho nu kho, na saṅgho nu kho, maggo nu kho, na maggo nu kho, paṭipadā nu kho, na paṭipadā nu khoti yassa saṃsayo uppajjeyya, taṃ vo vadāmi ‘‘pucchatha bhikkhave’’ti ayamettha saṅkhepattho. Satthugāravenāpi na puccheyyāthāti mayaṃ satthusantike pabbajimha, cattāro paccayāpi no satthu santakāva, te mayaṃ ettakaṃ kālaṃ kaṅkhaṃ akatvā na arahāma ajja pacchimakāle kaṅkhaṃ kātunti sace evaṃ satthari gāravena na pucchatha. Sahāyakopi bhikkhave sahāyakassa ārocetūti tumhākaṃ yo yassa bhikkhuno sandiṭṭho sambhatto, so tassa ārocetu, ahaṃ etassa bhikkhussa kathessāmi, tassa kathaṃ sutvā sabbe nikkaṅkhā bhavissathāti dasseti.
「Evaṃ pasanno」意为「我如此确信」。「Ñāṇameva」是指能现见无有疑惑状态的智本身,此处意谓对于如来,并非仅有单纯的信心。「Imesañhi, ānanda」意为「阿难,在此帷帐中坐着的五百位比丘当中」。「Yo pacchimako」指「在功德方面居于末位的那位」,此指阿难长老。显示巴利原文
Evaṃ pasannoti evaṃ saddahāmi ahanti attho. Ñāṇamevāti nikkaṅkhabhāvapaccakkhakaraṇañāṇaṃyeva, ettha tathāgatassa na saddhāmattanti attho. Imesañhi, ānandāti imesaṃ antosāṇiyaṃ nisinnānaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ. Yo pacchimakoti yo guṇavasena pacchimako. Ānandattheraṃyeva sandhāyāha.
218 「以不放逸而成就」:即通过不忘失正念,成就一切应行之事。就这样,世尊躺在般涅槃之床上,将四十五年来所给予的教诫,全部融摄于「不放逸」这一词句中加以宣说。「此为如来最后的言教」——这是结集者所说的话。显示巴利原文
218.Appamādena sampādethāti satiavippavāsena sabbakiccāni sampādeyyātha. Iti bhagavā parinibbānamañce nipanno pañcacattālīsa vassāni dinnaṃ ovādaṃ sabbaṃ ekasmiṃ appamādapadeyeva pakkhipitvā adāsi. Ayaṃ tathāgatassa pacchimā vācāti idaṃ pana saṅgītikārakānaṃ vacanaṃ.
般涅槃叙述的注释显示巴利原文
Parinibbutakathāvaṇṇanā
219 此后,为了说明世尊在完成般涅槃的准备后即入般涅槃,经中宣说“那时,世尊进入初禅”等内容。其中,“已般涅槃了吗,尊者?”是因为见到进入灭尽定的世尊已无出息与入息而发问。“友,还没有。”——长老是如何知道的呢?据传,长老与导师一同次第进入各种等至,直至出非想非非想处定,一直随行到这一阶段;如今世尊进入了灭尽定,他知晓在灭尽定中并无命终这回事。显示巴利原文
219. Ito paraṃ yaṃ parinibbānaparikammaṃ katvā bhagavā parinibbuto, taṃ dassetuṃ atha kho bhagavā paṭhamaṃ jhānantiādi vuttaṃ. Tattha parinibbuto bhanteti nirodhaṃ samāpannassa bhagavato assāsapassāsānaṃ abhāvaṃ disvā pucchati. Na āvusoti thero kathaṃ jānāti? Thero kira satthārā saddhiṃyeva taṃ taṃ samāpattiṃ samāpajjanto yāva nevasaññānāsaññāyatanā vuṭṭhānaṃ, tāva gantvā idāni bhagavā nirodhaṃ samāpanno, antonirodhe ca kālaṅkiriyā nāma natthīti jānāti.
那时,世尊从想受灭定出定后,进入非想非非想处……(中略)……从第三禅出定后,进入第四禅。在此,世尊于二十四个处所入初禅,于十三个处所入第二禅,第三禅也是如此,于十五个处所入第四禅。如何进入呢?在十种不净、三十二行相中的八遍处、慈、悲、喜、入出息念、限定虚空——就在这二十四个处所入初禅。除去三十二行相与十种不净,于其余十三个处所入第二禅,也于这些处所入第三禅。于八遍处、舍梵住、入出息念、限定虚空、四无色处——就在这十五个处所入第四禅。这也只是略说而已。然而,法主世尊趣入涅槃城时,证入了整整二十四类各十万种定;出定之后,犹如前往异地拥抱亲人一般,遍尝一切定乐,方入灭度。显示巴利原文
Atha kho bhagavā saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajji…pe… tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā catutthajjhānaṃ samāpajjīti ettha bhagavā catuvīsatiyā ṭhānesu paṭhamajjhānaṃ samāpajji, terasasu ṭhānesu dutiyajjhānaṃ, tathā tatiyajjhānaṃ, pannarasasu ṭhānesu catutthajjhānaṃ samāpajji. Kathaṃ? Dasasu asubhesu, dvattiṃsākāre aṭṭhasu kasiṇesu, mettākaruṇāmuditāsu, ānāpāne, paricchedākāseti imesu tāva catuvīsatiyā ṭhānesu paṭhamajjhānaṃ samāpajji. Ṭhapetvā pana dvattiṃsākārañca dasa asubhāni ca sesesu terasasu dutiyajjhānaṃ , tesuyeva ca tatiyajjhānaṃ samāpajji. Aṭṭhasu pana kasiṇesu, upekkhābrahmavihāre, ānāpāne, paricchedākāse, catūsu arūpesūti imesu pannarasasu ṭhānesu catutthajjhānaṃ samāpajji. Ayampi ca saṅkhepakathāva. Nibbānapuraṃ pavisanto pana bhagavā dhammassāmī sabbāpi catuvīsatikoṭisatasahassasaṅkhyā samāpattiyo pavisitvā videsaṃ gacchanto ñātijanaṃ āliṅgetvā viya sabbasamāpattisukhaṃ anubhavitvā paviṭṭho.
“从第四禅出定后,世尊于无间中般涅槃”——这里的“无间”有“禅那无间”与“观察无间”两种。其中,从禅那出定后落入有分,即于彼处般涅槃,称为禅那无间;从禅那出定后再观察禅支,之后落入有分,即于彼处般涅槃,称为观察无间。这两种皆称为无间。世尊即是入禅那、出定、观察禅支之后,以无记的有分心、依苦谛而般涅槃。实际上,一切诸佛、独觉佛、圣弟子乃至蝼蚁,一切有情都是以无记有分心、依苦谛而命终的。大地震动等事,如前所述。显示巴利原文
Catutthajjhānā vuṭṭhahitvā samanantarā bhagavā parinibbāyīti ettha jhānasamanantaraṃ, paccavekkhaṇāsamanantaranti dve samanantarāni. Tattha jhānā vuṭṭhāya bhavaṅgaṃ otiṇṇassa tattheva parinibbānaṃ jhānasamanantaraṃ nāma. Jhānā vuṭṭhahitvā puna jhānaṅgāni paccavekkhitvā bhavaṅgaṃ otiṇṇassa tattheva parinibbānaṃ paccavekkhaṇāsamanantaraṃ nāma. Imānipi dve samanantarāneva. Bhagavā pana jhānaṃ samāpajjitvā jhānā vuṭṭhāya jhānaṅgāni paccavekkhitvā bhavaṅgacittena abyākatena dukkhasaccena parinibbāyi. Ye hi keci buddhā vā paccekabuddhā vā ariyasāvakā vā antamaso kunthakipillikaṃ upādāya sabbe bhavaṅgacitteneva abyākatena dukkhasaccena kālaṅkarontīti. Mahābhūmicālādīni vuttanayānevāti.
220 “bhūtā”指众生。“appaṭipuggala”指无可匹敌的补特伽罗,即无人能及。“balappatta”指证得十种智力。显示巴利原文
220.Bhūtāti sattā. Appaṭipuggaloti paṭibhāgapuggalavirahito. Balappattoti dasavidhañāṇabalaṃ patto.
221 “uppādavayadhammino”指具有生灭性质的存在。“tesaṃ vūpasamo”指诸行(saṅkhāra)的寂止,也就是无为的涅槃,那才是乐——这是其含义。显示巴利原文
221.Uppādavayadhamminoti uppādavayasabhāvā. Tesaṃ vūpasamoti tesaṃ saṅkhārānaṃ vūpasamo, asaṅkhataṃ nibbānameva sukhanti attho.
222 “nāhu assāsapassāso”意为“出入息没有生起”。“anejo”指由于没有称为渴爱的动摇,故为无动者。“santimārabbha”意为“缘于、依于无余涅槃”。“yaṃ kālamakarī”指“那位已入灭的”。整句话的意思是:“贤友,我的导师佛陀牟尼,为了寂静而入灭,即缘于寂静而般涅槃。那位如此安住于不动之心的如来,如今已无出入息,出入息已不存在,不复运转。”显示巴利原文
222.Nāhu assāsapassāsoti na jāto assāsapassāso. Anejoti taṇhāsaṅkhātāya ejāya abhāvena anejo. Santimārabbhāti anupādisesaṃ nibbānaṃ ārabbha paṭicca sandhāya. Yaṃ kālamakarīti yo kālaṃ akari. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘āvuso, yo mama satthā buddhamuni santiṃ gamissāmīti, santiṃ ārabbha kālamakari, tassa ṭhitacittassa tādino idāni assāsapassāso na jāto, natthi, nappavattatī’’ti.
“asallīnena”指以不退缩、不蜷缩、充分舒展的心。“vedanaṃ ajjhavāsayī”指他忍受感受,而不追随感受,不因此而到处动摇转变。“vimokkho”指于一切法无所障碍的解脱,彻底进入无施设的状态,如同灯火熄灭那样已生起。显示巴利原文
Asallīnenāti alīnena asaṅkuṭitena suvikasiteneva cittena. Vedanaṃ ajjhavāsayīti vedanaṃ adhivāsesi, na vedanānuvattī hutvā ito cito ca samparivatti. Vimokkhoti kenaci dhammena anāvaraṇavimokkho sabbaso apaññattibhāvūpagamo pajjotanibbānasadiso jāto.
223 “tadāsi”指的是前面所说的“于般涅槃时发生大地震”中的那个地震。它确实令人毛发竖起、心生恐怖。“sabbākāravarūpete”指具足一切最殊胜的相状。显示巴利原文
223.Tadāsīti ‘‘saha parinibbānā mahābhūmicālo’’ti evaṃ heṭṭhā vuttaṃ bhūmicālameva sandhāyāha. Tañhi lomahaṃsanañca bhiṃsanakañca āsi. Sabbākāravarūpeteti sabbavarakāraṇūpete.
224 “avītarāgā”指凡夫以及入流者、一来者。由于他们的忧尚未断除,因此他们举手悲泣,将双手放在头上哭泣。这一切都应当依前文所述来理解。显示巴利原文
224.Avītarāgāti puthujjanā ceva sotāpannasakadāgāmino ca. Tesañhi domanassaṃ appahīnaṃ. Tasmā tepi bāhā paggayha kandanti. Ubhopi hatthe sīse ṭhapetvā rodantīti sabbaṃ purimanayeneva veditabbaṃ.
225 「Ujjhāyantī」指她们非难道:“自己都承受不了,如何还能安慰他人?”接下来的“尊者,阿那律长老是如何忆念天神的?”一句,意为:“尊者,阿那律尊者是观察怎样的天神?那些天神是在随喜世尊的般涅槃吗?”显示巴利原文
225.Ujjhāyantīti ‘‘ayyā attanāpi adhivāsetuṃ na sakkonti, sesajanaṃ kathaṃ samassāsessantī’’ti vadantiyo ujjhāyanti. Kathaṃbhūtā pana bhante āyasmā anuruddho devatā manasikarotīti devatā, bhante, kathaṃbhūtā āyasmā anuruddho sallakkheti, kiṃ tā satthu parinibbānaṃ adhivāsentīti?
于是,为了说明她们当时的情况,长老说“santāvuso”等语。其义已如前述。「Rattāvasesa」:指因世尊于黎明时分般涅槃,夜间的剩余时间已极其短暂。「Dhammiyā kathāya」:是说以法谈度过,并非另有某种单独的法谈,而是如此围绕死亡这一主题而谈,例如:“贤友,在这有天有人的世间,连无与伦比(appaṭipuggala)的导师都不被死神怜悯,何况凡俗大众?”就在他们这样谈论之间,转瞬曙光便现。显示巴利原文
Atha tāsaṃ pavattidassanatthaṃ thero santāvusotiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Rattāvasesanti balavapaccūse parinibbutattā rattiyā avasesaṃ cullakaddhānaṃ. Dhammiyā kathāyāti aññā pāṭiyekkā dhammakathā nāma natthi, ‘‘āvuso sadevake nāma loke appaṭipuggalassa satthuno ayaṃ maccurājā na lajjati, kimaṅgaṃ pana lokiyamahājanassa lajjissatī’’ti evarūpāya pana maraṇapaṭisaṃyuttāya kathāya vītināmesuṃ. Tesañhi taṃ kathaṃ kathentānaṃ muhutteneva aruṇaṃ uggacchi.
226 「那时啊」(Atha kho):是说长老看见曙光后,便对那位长老如此说。“就是那应作的事”:指的是,于般涅槃处,应以何等花鬘、香等作供养?应为比丘僧团准备何等座处?应备办何等嚼食与啖食?像这样,凡是听闻世尊已般涅槃后所应当做的事,都囊括在这“应作之事”中。显示巴利原文
226.Atha khoti aruṇuggaṃ disvāva thero theraṃ etadavoca. Teneva karaṇīyenāti kīdisena nu kho parinibbānaṭṭhāne mālāgandhādisakkārena bhavitabbaṃ, kīdisena bhikkhusaṅghassa nisajjaṭṭhānena bhavitabbaṃ, kīdisena khādanīyabhojanīyena bhavitabbanti, evaṃ yaṃ bhagavato parinibbutabhāvaṃ sutvā kattabbaṃ teneva karaṇīyena.
佛陀舍利供养之注释显示巴利原文
Buddhasarīrapūjāvaṇṇanā
227 “所有的打击乐器”(Sabbañca tāḷāvacaraṃ):指一切打击乐器。“叫他们集合”(Sannipātetha):即击鼓召集,令他们聚拢。他们便依此而行。“在布幔厅堂”(Maṇḍalamāḷe):指在用布幔搭成的厅堂里。“正在准备”(Paṭiyādentā):指正在布置。显示巴利原文
227.Sabbañca tāḷāvacaranti sabbaṃ tūriyabhaṇḍaṃ. Sannipātethāti bheriṃ carāpetvā samāharatha. Te tatheva akaṃsu. Maṇḍalamāḷeti dussamaṇḍalamāḷe. Paṭiyādentāti sajjentā.
“由南方的南面”(Dakkhiṇena dakkhiṇaṃ):指沿城市南方区域的那一带南面。“由城外至城外”(Bāhirena bāhiraṃ):指不将舍利迎入城内,而是从城外径直运至城的外围。“于城南”(Dakkhiṇato nagarassa):意思是,把舍利安置在阿努罗陀普拉城南门方向之处,作供养、表恭敬之后,我们会在类似祇园的地方举行火化。这便是此语的含义。显示巴利原文
Dakkhiṇena dakkhiṇanti nagarassa dakkhiṇadisābhāgeneva dakkhiṇadisābhāgaṃ. Bāhirena bāhiranti antonagaraṃ appavesetvā bāhireneva nagarassa bāhirapassaṃ haritvā. Dakkhiṇato nagarassāti anurādhapurassa dakkhiṇadvārasadise ṭhāne ṭhapetvā sakkārasammānaṃ katvā jetavanasadise ṭhāne jhāpessāmāti attho.
228 “八位马喇族的首领”(Aṭṭha mallapāmokkhā):指八位正值壮年、体力充沛的马喇族国王。“沐浴洗头后”(Sīsaṃ nhātā):即先洗头,再沐浴全身。“对阿那律尊者”(Āyantaṃ anuruddhaṃ):因为大家都知道那位长老已得授天眼通,所以尽管还有其他大长老在场,他们仍向这位长老请问,心中想着:“这位能为我们讲得明明白白。”“尊者,诸天的意图是怎样的呢?(Kathaṃ pana, bhante, devatānaṃ adhippāyo)”意思是:尊者,我们自己心里的打算,我们自己知道;可诸天的意图又是怎样的呢?他们如此询问。长老首先揭示他们心中的打算,便说出“你们的……”(tumhākaṃ kho)等开篇语。马喇族那座名为“魁头钵戴冠”(Makuṭabandhanaṃ)的塔庙,本是马喇国王们那座庆典装饰堂的名字。因为它受到尊崇的恭敬,所以称为“塔庙”。显示巴利原文
228.Aṭṭha mallapāmokkhāti majjhimavayā thāmasampannā aṭṭhamallarājāno. Sīsaṃ nhātāti sīsaṃ dhovitvā nahātā. Āyasmantaṃ anuruddhanti therova dibbacakkhukoti pākaṭo, tasmā te santesupi aññesu mahātheresu – ‘‘ayaṃ no pākaṭaṃ katvā kathessatī’’ti theraṃ pucchiṃsu. Kathaṃ pana, bhante, devatānaṃ adhippāyoti bhante, amhākaṃ tāva adhippāyaṃ jānāma. Devatānaṃ kathaṃ adhippāyoti pucchanti. Thero paṭhamaṃ tesaṃ adhippāyaṃ dassento tumhākaṃ khotiādimāha. Makuṭabandhanaṃ nāma mallānaṃ cetiyanti mallarājūnaṃ pasādhanamaṅgalasālāya etaṃ nāmaṃ. Cittīkataṭṭhena panesā ‘‘cetiya’’nti vuccati.
229 “直至所有的墙缝、粪堆、垃圾堆”(Yāva sandhisamalasaṅkaṭīrā)这句中,“墙缝”(sandhi)是指房屋的缝隙。“粪堆”(samala)是指粪堆、污秽的排水沟等肮脏之处。“垃圾堆”(saṅkaṭīra)是指垃圾场。“以天和人的舞蹈”(Dibbehi ca mānusakehi ca naccehi):上方有天众的舞蹈,下方有人间的舞蹈,歌曲等也是如此。而且,有时天众中杂有人众,人众中杂有天众;他们就这样一路供养、礼拜而行。“从城中央穿过”(Majjhena majjhaṃ nagarassa haritvā):就在世尊的舍利这般被抬运时,被缚魔罗将军的妻子——一位名叫末利的女子,听说“在抬运世尊的舍利”,便取出了自丈夫去世后一直收藏着、再未佩戴过的那件大蔓藤宝饰。那宝饰如同毗舍佉的首饰一般华丽,她说:“我要以此供养导师!”于是让人将宝饰打磨光亮,用香水洗净,然后立于门口。显示巴利原文
229.Yāvasandhisamalasaṅkaṭīrāti ettha sandhi nāma gharasandhi. Samalaṃ nāma gūtharāsiniddhamanapanāḷi. Saṅkaṭīraṃ nāma saṅkāraṭṭhānaṃ. Dibbehi ca mānusakehi ca naccehīti upari devatānaṃ naccāni honti, heṭṭhā manussānaṃ. Esa nayo gītādīsu. Apica devatānaṃ antare manussā, manussānaṃ antare devatāti evampi sakkarontā pūjentā agamaṃsu. Majjhena majjhaṃ nagarassa haritvāti evaṃ hariyamāne bhagavato sarīre bandhulamallasenāpatibhariyā mallikā nāma – ‘‘bhagavato sarīraṃ āharantī’’ti sutvā attano sāmikassa kālaṃ kiriyato paṭṭhāya aparibhuñjitvā ṭhapitaṃ visākhāya pasādhanasadisaṃ mahālatāpasādhanaṃ nīharāpetvā – ‘‘iminā satthāraṃ pūjessāmī’’ti taṃ majjāpetvā gandhodakena dhovitvā dvāre ṭhitā.
据说,那件宝饰只存在于两个女人和天授盗贼的家中这三处。当世尊的遗体被抬至门口时,她说:“诸位贤友,请放下世尊的遗体。”说完,便将那件宝饰佩戴在世尊的遗体上。那宝饰从头部戴起,一直垂至足底。世尊金色的遗体,经这七宝大庄严饰装点后,显得格外璀璨夺目。她见此情景,心生欢喜,便发愿道:“世尊,只要我还在轮回之中流转,愿我永不再需要另行佩戴其他饰品,愿我的身体恒常如此——恰似佩戴着这件宝饰的佛身一般。”显示巴利原文
Taṃ kira pasādhanaṃ tāsañca dvinnaṃ itthīnaṃ, devadāniyacorassa geheti tīsuyeva ṭhānesu ahosi. Sā ca satthu sarīre dvāraṃ sampatte – ‘‘otāretha, tātā, satthusarīra’’nti vatvā taṃ pasādhanaṃ satthusarīre paṭimuñci. Taṃ sīsato paṭṭhāya paṭimukkaṃ yāvapādatalāgataṃ. Suvaṇṇavaṇṇaṃ bhagavato sarīraṃ sattaratanamayena mahāpasādhanena pasādhitaṃ ativiya virocittha. Taṃ sā disvā pasannacittā patthanaṃ akāsi – ‘‘bhagavā yāva vaṭṭe saṃsarissāmi, tāva me pāṭiyekkaṃ pasādhanakiccaṃ mā hotu, niccaṃ paṭimukkapasādhanasadisameva sarīraṃ hotū’’ti.
随后,他们将世尊的遗体以七宝大庄严饰庄严后高高举起,从东门抬出,经城东,抬至末罗族的塔庙——魁头钵戴冠处,在那里安放了世尊的遗体。显示巴利原文
Atha bhagavantaṃ sattaratanamayena mahāpasādhanena ukkhipitvā puratthimena dvārena nīharitvā puratthimena nagarassa makuṭabandhanaṃ mallānaṃ cetiyaṃ, ettha bhagavato sarīraṃ nikkhipiṃsu.
大迦叶尊者长老事迹的注释显示巴利原文
Mahākassapattheravatthuvaṇṇanā
231 “在从波婆城前往拘尸那罗途中”:世尊在波婆城托钵乞食后,心中想着“我要前往拘尸那罗”,于是踏上了远途。他坐在一棵树下——此处为何不称为“日间休息”呢?因为他并非为日间休息而坐。要知道,随侍长老的那些比丘,全都是在安乐中长大、福德深厚之人。正午时分,地面被烈日炙烤得有如烧热的石板,他们走在上面,都已疲惫不堪。长老见到他们后,心想:“这些比丘已经劳累,而目的地也已不远。让他们稍作休息,消除疲劳,傍晚时分再进入拘尸那罗拜见十力世尊。”于是他离开道路,来到一棵树下,铺开僧伽梨衣,取水壶里的水将手脚冲凉,然后坐下。随行的比丘们,也各自在树下安坐,如理作意地修行,口中称叹三宝的功德。正因为只是为了消除疲劳才坐下,所以经中没有称为“日间休息”。显示巴利原文
231.Pāvāyakusināranti pāvānagare piṇḍāya caritvā ‘‘kusināraṃ gamissāmī’’ti addhānamaggappaṭipanno hoti. Rukkhamūle nisīdīti ettha kasmā divāvihāranti na vuttaṃ? Divāvihāratthāya anisinnattā. Therassa hi parivārā bhikkhū sabbe sukhasaṃvaddhitā mahāpuññā. Te majjhanhikasamaye tattapāsāṇasadisāya bhūmiyā padasā gacchantā kilamiṃsu. Thero te disvā – ‘‘bhikkhū kilamanti, gantabbaṭṭhānañca na dūraṃ, thokaṃ vissamitvā darathaṃ paṭippassambhetvā sāyanhasamaye kusināraṃ gantvā dasabalaṃ passissāmī’’ti maggā okkamma aññatarasmiṃ rukkhamūle saṅghāṭiṃ paññapetvā udakatumbato udakena hatthapāde sītale katvā nisīdi. Parivārabhikkhūpissa rukkhamūle nisīditvā yoniso manasikāre kammaṃ kurumānā tiṇṇaṃ ratanānaṃ vaṇṇaṃ bhaṇamānā nisīdiṃsu. Iti darathavinodanatthāya nisinnattā ‘‘divāvihāra’’nti na vuttaṃ.
“手持曼陀罗花”:手持那朵如同锅盖般巨大的花,将其置于客杖上,就像举着一柄伞盖。“他确实看见”:他从远处望见了正走来的这个人。看见之后,他心里便思量:显示巴利原文
Mandāravapupphaṃ gahetvāti mahāpātippamāṇaṃ pupphaṃ āgantukadaṇḍake ṭhapetvā chattaṃ viya gahetvā. Addasa khoti āgacchantaṃ dūrato addasa. Disvā ca pana cintesi –
“那个邪命外道手中分明拿着曼陀罗花。这种花平时不会出现在人行的路上,唯有在某人施展神通时,或在一切知菩萨入母胎等特殊时刻才会显现。然而,今日并无人施展神通,我的导师未曾入母胎,也不曾从母胎降生;今日既非他成就正等觉、转法轮、示现双神变、从天而降,也非他舍寿之日。但我的导师年事已高,必定已经般涅槃了。”显示巴利原文
‘‘Etaṃ ājīvakassa hatthe mandāravapupphaṃ paññāyati, etañca na sabbadā manussapathe paññāyati, yadā pana koci iddhimā iddhiṃ vikubbati, tadā sabbaññubodhisattassa ca mātukucchiokkamanādīsu hoti. Na kho pana ajja kenaci iddhivikubbanaṃ kataṃ, na me satthā mātukucchiṃ okkanto, na kucchito nikkhamanto, nāpissa ajja abhisambodhi, na dhammacakkappavattanaṃ, na yamakapāṭihāriyaṃ, na devorohaṇaṃ, na āyusaṅkhārossajjanaṃ. Mahallako pana me satthā dhuvaṃ parinibbuto bhavissatī’’ti.
于是,他生起“我要不要问”的念头,随即又想:“若我就这样坐着发问,便成了对导师不恭敬。”他于是从座起身,退到一旁。如同六牙龙王披上它的珠宝皮囊一般,他披上那件十力所赐、色如雨云的粪扫衣,将十指并拢、光洁明耀的合掌置于头顶,怀着对导师的恭敬,面向邪命外道问道:“贤友,你可知道我们导师的消息?”难道他是在明知导师已般涅槃的情况下故意发问吗?有人说:漏尽者的知见须由作意方能生起,他当时未作意,故因不知而问。大长老是恒常安住于等至中的人,在夜间住处、日间住处、山洞、讲堂等处,他总是依等至的威力度日;即使进入俗人居住的村落,他也会在门前先入等至,出定后方才受取食物。据说长老心中是这样想的:“我要用这最后一生来利益大众——凡是布施我食物,或以香花等供养我的人,愿他们都获得大果报。”因此,由于他常常安住于等至中,当时并不知道。所以他们说他只是因不知而问。但这种说法不应被采纳。显示巴利原文
Tato – ‘‘pucchāmi na’’nti cittaṃ uppādetvā – ‘‘sace kho pana nisinnakova pucchāmi, satthari agāravo kato bhavissatī’’ti uṭṭhahitvā ṭhitaṭṭhānato apakkamma chaddanto nāgarājā maṇicammaṃ viya dasabaladattiyaṃ meghavaṇṇaṃ paṃsukūlacīvaraṃ pārupitvā dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ sirasmiṃ patiṭṭhapetvā satthari katena gāravena ājīvakassa abhimukho hutvā – ‘‘āvuso, amhākaṃ satthāraṃ jānāsī’’ti āha. Kiṃ pana satthu parinibbānaṃ jānanto pucchi ajānantoti? Āvajjanapaṭibaddhaṃ khīṇāsavānaṃ jānanaṃ, anāvajjitattā panesa ajānanto pucchīti eke. Thero samāpattibahulo, rattiṭṭhānadivāṭṭhānaleṇamaṇḍapādīsu niccaṃ samāpattibaleneva yāpeti, kulasantakampi gāmaṃ pavisitvā dvāre samāpattiṃ samāpajjitvā samāpattito vuṭṭhitova bhikkhaṃ gaṇhāti. Thero kira iminā pacchimena attabhāvena mahājanānuggahaṃ karissāmi – ‘‘ye mayhaṃ bhikkhaṃ vā denti gandhamālādīhi vā sakkāraṃ karonti, tesaṃ taṃ mahapphalaṃ hotū’’ti evaṃ karoti. Tasmā samāpattibahulatāya na jānāti. Iti ajānantova pucchatīti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ.
在此,其实并不存在不知情的理由。世尊般涅槃时,有一万世界震动等明显预兆。然而,在长老的随行大众中,有些比丘曾见过世尊,有些则未曾见过。见过的还想再见,未曾见过的也渴望一见。那些未曾见过世尊的比丘,会因极度渴望得见而上前询问:“世尊在何处?”当听到“已经般涅槃了”,他们便会无法承受,丢弃衣和钵,只披一衣,或衣衫不整,捶胸顿足地悲哭。那时,人们会责备我:“跟大迦叶尊者长老一起来的这些穿粪扫衣的人,自己哭得如同女人一般,又如何能安慰我们呢?”而这里是一片空旷的山林,在这里任凭他们怎样哭都不成过失。而且,若事先听闻消息,悲伤也会变得轻微。因此,为了策励比丘们的正念,长老是明知而特意发问的。显示巴利原文
Na hettha ajānanakāraṇaṃ atthi. Abhilakkhitaṃ satthu parinibbānaṃ ahosi, dasasahassilokadhātukampanādīhi nimittehi. Therassa pana parisāya kehici bhikkhūhi bhagavā diṭṭhapubbo, kehici na diṭṭhapubbo, tattha yehipi diṭṭhapubbo, tepi passitukāmāva, yehipi adiṭṭhapubbo, tepi passitukāmāva. Tattha yehi na diṭṭhapubbo, te atidassanakāmatāya gantvā ‘‘kuhiṃ bhagavā’’ti pucchantā ‘‘parinibbuto’’ti sutvā sandhāretuṃ nāsakkhissanti. Cīvarañca pattañca chaḍḍetvā ekavatthā vā dunnivatthā vā duppārutā vā urāni paṭipisantā parodissanti. Tattha manussā – ‘‘mahākassapattherena saddhiṃ āgatā paṃsukūlikā sayampi itthiyo viya parodanti, te kiṃ amhe samassāsessantī’’ti mayhaṃ dosaṃ dassanti. Idaṃ pana suññaṃ mahāaraññaṃ, idha yathā tathā rodantesu doso natthi. Purimataraṃ sutvā nāma sokopi tanuko hotīti bhikkhūnaṃ satuppādanatthāya jānantova pucchi.
“沙门乔达摩今日般涅槃已七日”:意思是,沙门乔达摩到今天为止,已经般涅槃满七天了。“我因而从此”:也就是,我从沙门乔达摩般涅槃的地方得到了这个。显示巴利原文
Ajja sattāhaparinibbuto samaṇo gotamoti ajja samaṇo gotamo sattāhaparinibbuto. Tato me idanti tato samaṇassa gotamassa parinibbutaṭṭhānato.
232 有一位名叫善贤的老年出家者。“善贤”是他的名字。由于年老才出家,故被称为“老年出家者”。他为何这样讲呢?是对世尊起了嗔恚。据说,这位《犍度》中所载、以阿菟摩为事发地点、曾为理发师的老年出家者,当世尊从拘尸那罗出发,与一千二百五十位比丘一同前往阿菟摩时,他听说世尊将至,便对尚为沙弥的两个儿子说:“孩子们,听说世尊将率领由一千二百五十位比丘组成的大比丘僧团来阿菟摩。你们去吧,带上理发工具,用杆秤挨家挨户收集盐、油、米和嚼食,等世尊到了,我们要准备粥饮。”他们便照做了。显示巴利原文
232.Subhaddo nāma vuḍḍhapabbajitoti ‘‘subhaddo’’ti tassa nāmaṃ. Vuḍḍhakāle pana pabbajitattā ‘‘vuḍḍhapabbajito’’ti vuccati. Kasmā pana so evamāha? Bhagavati āghātena. Ayaṃ kireso khandhake āgate ātumāvatthusmiṃ nahāpitapubbako vuḍḍhapabbajito bhagavati kusinārato nikkhamitvā aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi saddhiṃ ātumaṃ āgacchante bhagavā āgacchatīti sutvā – ‘‘āgatakāle yāgupānaṃ karissāmī’’ti sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhite dve putte etadavoca – ‘‘bhagavā kira, tātā, ātumaṃ āgacchati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi; gacchatha tumhe, tātā, khurabhaṇḍaṃ ādāya nāḷiyāvāpakena anugharakaṃ anugharakaṃ āhiṇḍatha loṇampi telampi taṇḍulampi khādanīyampi saṃharatha bhagavato āgatassa yāgupānaṃ karissāmā’’ti (mahāva. 303). Te tathā akaṃsu.
人们见那两个孩子伶俐乖巧、善于应对,不论原本是否想让他们做,最终都会让他们来做。做完之后便问:“孩子们,你们要收什么?”他们回答:“我们不需要别的,只是父亲想在世尊到来时供养粥饮。”人们听了这话,便毫不计较地把能拿来的东西全都给了;自己拿不动的,就派人送去。待世尊到达阿菟摩,进入杗阁讲堂后,善贤在傍晚时分来到村口,招呼众人说:“诸位优婆塞,我不再向你们求取别的,我儿子们带来的米等已足够僧团之用。请把你们的手艺活交给我吧。”他让人把所有工具都取来,在寺院里砌起灶台,下身穿了一件黑色袈裟,上身也披了一件同样的,整夜来回奔走,指挥着“做这个,做那个”,耗费了价值十万的财物,令人备办了食物粥和蜜丸。这里所说的“食物粥”,是一种饭后还要饮用的粥,里面加入了酥油、蜂蜜、糖蜜、鱼肉、花果精等一切可食之物,犹如为嬉戏者所制的涂头香膏,芬芳扑鼻。显示巴利原文
Manussā te dārake mañjuke paṭibhāneyyake disvā kāretukāmāpi akāretukāmāpi kārentiyeva. Katakāle – ‘‘kiṃ gaṇhissatha tātā’’ti pucchanti. Te vadanti – ‘‘na amhākaṃ aññena kenaci attho, pitā pana no bhagavato, āgatakāle yāgudānaṃ dātukāmo’’ti. Taṃ sutvā manussā aparigaṇetvāva yaṃ te sakkonti āharituṃ, sabbaṃ denti. Yampi na sakkonti, manussehi pesenti. Atha bhagavati ātumaṃ āgantvā bhusāgāraṃ paviṭṭhe subhaddo sāyanhasamayaṃ gāmadvāraṃ gantvā manusse āmantesi – ‘‘upāsakā, nāhaṃ tumhākaṃ santikā aññaṃ kiñci paccāsīsāmi, mayhaṃ dārakehi ābhatāni taṇḍulādīniyeva saṅghassa pahonti. Yaṃ hatthakammaṃ, taṃ me dethā’’ti. ‘‘Idañcidañca gaṇhathā’’ti sabbūpakaraṇāni gāhetvā vihāre uddhanāni kāretvā ekaṃ kāḷakaṃ kāsāvaṃ nivāsetvā tādisameva pārupitvā – ‘‘idaṃ karotha, idaṃ karothā’’ti sabbarattiṃ vicārento satasahassaṃ vissajjetvā bhojjayāguñca madhugoḷakañca paṭiyādāpesi. Bhojjayāgu nāma bhuñjitvā pātabbayāgu, tattha sappimadhuphāṇitamacchamaṃsapupphaphalarasādi yaṃ kiñci khādanīyaṃ nāma sabbaṃ pakkhipati kīḷitukāmānaṃ sīsamakkhanayoggā hoti sugandhagandhā.
清晨,世尊整肃仪容,由比丘僧团围绕,面向阿菟摩城前去乞食。众人告知善贤:“世尊正进村乞食,你这粥是为谁备的?”善贤便穿着那身黑色袈裟,一手持长杓,一手持短勺,如梵天般右膝跪地,顶礼后说:“尊者世尊,请接受我的粥。”显示巴利原文
Atha bhagavā kālasseva sarīrapaṭijagganaṃ katvā bhikkhusaṅghaparivuto piṇḍāya carituṃ ātumanagarābhimukho pāyāsi. Manussā tassa ārocesuṃ – ‘‘bhagavā piṇḍāya gāmaṃ pavisati, tayā kassa yāgu paṭiyāditā’’ti. So yathānivatthapāruteheva tehi kāḷakakāsāvehi ekena hatthena dabbiñca kaṭacchuñca gahetvā brahmā viya dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhapetvā vanditvā – ‘‘paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā yāgu’’nti āha.
于是,世尊依照《犍度》中所说“如来虽知故问”的方式,问明缘由之后,呵责了那位老年出家者,并依此事制定了“不应取”学处与“持理发器具”学处,共两条学处。然后,世尊说:“比丘们,你们于无数劫中,只为寻求食物而虚度光阴,而今却非法地获得了这不应受的食物。倘若食用了它,你们将在未来数千生中堕入恶道。要回避它,不得接受。”说毕,世尊便继续乞食,没有一位比丘接受任何食物。显示巴利原文
Tato ‘‘jānantāpi tathāgatā pucchantī’’ti khandhake āgatanayena bhagavā pucchitvā ca sutvā ca taṃ vuḍḍhapabbajitaṃ vigarahitvā tasmiṃ vatthusmiṃ akappiyasamādānasikkhāpadañca, khurabhaṇḍapariharaṇasikkhāpadañcāti dve sikkhāpadāni paññapetvā – ‘‘bhikkhave, anekakappakoṭiyo bhojanaṃ pariyesanteheva vītināmitā, idaṃ pana tumhākaṃ akappiyaṃ adhammena uppannaṃ bhojanaṃ, imaṃ paribhuttānaṃ anekāni attabhāvasahassāni apāyesveva nibbattissanti, apetha mā gaṇhathā’’ti bhikkhācārābhimukho agamāsi. Ekabhikkhunāpi na kiñci gahitaṃ.
善贤心生不悦,心想:“那个自称‘我无所不知’的人到处游走。若不愿接受,派人通知一声就行了。这种叫熟食的东西,最多不过存放七天。这本可够我终生受用,如今全被他毁了,他真是对我心存恶意。”他便对世尊心生嗔恚,但在十力尊住世期间,他什么都不敢说。据说他当时这样想:“他是从高种姓出家的大人物,我若说什么,他定会呵斥我。”如今,他听说“世尊般涅槃了”,如释重负,满怀欣喜地说出了这番话。显示巴利原文
Subhaddo anattamano hutvā ayaṃ ‘‘sabbaṃ jānāmī’’ti āhiṇḍati. Sace na gahitukāmo, pesetvā ārocetabbaṃ. Ayaṃ pakkāhāro nāma sabbaciraṃ tiṭṭhanto sattāhamattaṃ tiṭṭheyya. Idañhi mama yāvajīvaṃ pariyattaṃ assa. Sabbaṃ tena nāsitaṃ, ahitakāmo ayaṃ mayhanti bhagavati āghātaṃ bandhitvā dasabale dharante kiñci vattuṃ nāsakkhi. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘ayaṃ uccā kulā pabbajito mahāpuriso, sace kiñci vakkhāmi, maṃyeva santajjessatī’’ti. Svāyaṃ ajja ‘‘parinibbuto bhagavā’’ti sutvā laddhassāso viya haṭṭhatuṭṭho evamāha.
长老听到这话,如同心脏被猛击,又似霹雳落在头顶,心中生起了对法的悚惧感:“世尊般涅槃不过七天,他那金色的身躯如今依然保持着;世尊艰难兴起的教法中,竟这么快就生出了如此巨大的罪恶荆棘。这个恶人若再发展下去,找到同伙,便足以令教法退堕啊。”于是,长老在心中思惟:显示巴利原文
Thero taṃ sutvā hadaye pahāradānaṃ viya matthake patitasukkhāsani viya maññi, dhammasaṃvego cassa uppajji – ‘‘sattāhamattaparinibbuto bhagavā, ajjāpissa suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ dharatiyeva, dukkhena bhagavatā ārādhitasāsane nāma evaṃ lahu mahantaṃ pāpakasaṭaṃ kaṇṭako uppanno, alaṃ kho panesa pāpo vaḍḍhamāno aññepi evarūpe sahāye labhitvā sakkā sāsanaṃ osakkāpetu’’nti. Tato thero cintesi –
然而,如果我现在就在这里让这位长老穿上粗布衣、撒上灰烬再把他赶走,人们便会说:‘沙门乔达摩的遗骨尚在,弟子们就已经彼此纷争了’,这反而会让人指责我们的过失。我就暂且忍耐吧。显示巴利原文
‘‘Sace kho panāhaṃ imaṃ mahallakaṃ idheva pilotikaṃ nivāsāpetvā chārikāya okirāpetvā nīharāpessāmi, manussā ‘samaṇassa gotamassa sarīre dharamāneyeva sāvakā vivadantī’ti amhākaṃ dosaṃ dassessanti adhivāsemi tāva.
因为世尊所教导的法,犹如一堆尚未用线串起的鲜花。在此,正如被风吹散的花朵四处飘零,当这类恶人得势时,随着时间流逝,律藏里会有一两则学处失传,经藏里会有一两个问答失传,阿毗达摩里会有一两个章节失传。如是渐渐衰败,一旦根基毁坏,我们便如同饿鬼一般。因此,我们应当结集法与律。若能如此,此法与律便如以线紧密串起的花环,稳固不移。显示巴利原文
Bhagavatā hi desito dhammo asaṅgahitapuppharāsisadiso. Tattha yathā vātena pahaṭapupphāni yato vā tato vā gacchanti, evameva evarūpānaṃ pāpapuggalānaṃ vasena gacchante gacchante kāle vinaye ekaṃ dve sikkhāpadāni nassissanti, sutte eko dve pañhāvārā nassissanti, abhidhamme ekaṃ dve bhūmantarāni nassissanti, evaṃ anukkamena mūle naṭṭhe pisācasadisā bhavissāma; tasmā dhammavinayasaṅgahaṃ karissāma. Evañhi sati daḷhaṃ suttena saṅgahitāni pupphāni viya ayaṃ dhammavinayo niccalo bhavissati.
正是为此,世尊曾步行三伽乌塔前来迎接我,以三次教诫授我具足戒,从我身上取下袈裟并交换穿着,于空中挥手,为我开示月喻行道,称我为‘身证者’而宣说,并三次将全部教法的传承托付于我。在我这样的比丘尚在住世时,绝不让这个恶人在教法中得势。只要非法尚未彰显、法尚未被遮蔽,非律尚未彰显、律尚未被遮蔽,说非法者尚未强横、说法者尚未羸弱,说非律者尚未强横、说律者尚未羸弱——在这些情形发生之前,我将先行结集法与律。此后,比丘们便能各自依其所解,辨明何者如法、何者不如法。届时,这个恶人自然会被惩处,再也抬不起头来,而教法将昌盛繁荣。显示巴利原文
Etadatthañhi bhagavā mayhaṃ tīṇi gāvutāni paccuggamanaṃ akāsi, tīhi ovādehi upasampadaṃ adāsi, kāyato apanetvā kāye cīvaraparivattanaṃ akāsi, ākāse pāṇiṃ cāletvā candūpamaṃ paṭipadaṃ kathento maṃ kāyasakkhiṃ katvā kathesi, tikkhattuṃ sakalasāsanadāyajjaṃ paṭicchāpesi. Mādise bhikkhumhi tiṭṭhamāne ayaṃ pāpo sāsane vuḍḍhiṃ mā alattha. Yāva adhammo na dippati, dhammo na paṭibāhiyati. Avinayo na dippati vinayo na paṭibāhiyati. Adhammavādino na balavanto honti, dhammavādino na dubbalā honti; avinayavādino na balavanto honti, vinayavādino na dubbalā honti. Tāva dhammañca vinayañca saṅgāyissāmi. Tato bhikkhū attano attano pahonakaṃ gahetvā kappiyākappiyaṃ kathessanti. Athāyaṃ pāpo sayameva niggahaṃ pāpuṇissati, puna sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkhissati, sāsanaṃ iddhañceva phītañca bhavissatī’’ti.
他心中生起如是之念,未告知任何人,便去安慰比丘僧团。因此经中说:“那时,尊者大迦叶……这情况是不存在的。”显示巴利原文
So evaṃ nāma mayhaṃ cittaṃ uppannanti kassaci anārocetvā bhikkhusaṅghaṃ samassāsesi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho āyasmā mahākassapo…pe… netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti.
233 “柴堆”是指高二十肘的栴檀香木柴堆。“我们将点火”意指我们要让火燃起。无法点燃:纵使八人、十六人乃至三十二人,手持成对火把,以扇扇之,以风箱鼓风,用尽种种办法,也全然无法使火燃起。天神的意图:据说,这里所说的天神,其实正是这位长老的侍从天神。原来有八万户人家,因对八十位大弟子生起净信而成为侍者,死后皆生于天界。在他们当中,有天神是因对这位长老生起净信而生天的。在那集会中,这些天神未见长老,便想:“我们的尊师长者在何处?”待见到长老正从路上赶来,他们便发愿:“在我们的尊师长老尚未顶礼之前,愿此柴堆不要燃烧。”显示巴利原文
233.Citakanti vīsaratanasatikaṃ candanacitakaṃ. Āḷimpessāmāti aggiṃ gāhāpessāma. Na sakkonti āḷimpetunti aṭṭhapi soḷasapi dvattiṃsapi janā jālanatthāya yamakayamakaukkāyo gahetvā tālavaṇṭehi bījantā bhastāhi dhamantā tāni tāni kāraṇāni karontāpi na sakkontiyeva aggiṃ gāhāpetuṃ. Devatānaṃ adhippāyoti ettha tā kira devatā therassa upaṭṭhākadevatāva. Asītimahāsāvakesu hi cittāni pasādetvā tesaṃ upaṭṭhākāni asītikulasahassāni sagge nibbattāni. Tattha there cittaṃ pasādetvā sagge nibbattā devatā tasmiṃ samāgame theraṃ adisvā – ‘‘kuhiṃ nu kho amhākaṃ kulūpakatthero’’ti antarāmagge paṭipannaṃ disvā ‘‘amhākaṃ kulūpakattherena avandite citako mā pajjalitthā’’ti adhiṭṭhahiṃsu.
人们听闻此事,纷纷说道:“听说有位名叫大迦叶的比丘,正与五百比丘一同前来,要礼敬十力者的双足。据说他未到时,柴堆便不燃烧。那位比丘是何等容貌?是黑是白?是高是矮?既有如此比丘住世,十力者的般涅槃又如何能称为般涅槃呢?”于是,有些人持着香、花等物,半路前往迎接;有些人则将道路装饰得极为华丽,驻足张望来路。显示巴利原文
Manussā taṃ sutvā – ‘‘mahākassapo kira nāma bho bhikkhu pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ ‘dasabalassa pāde vandissāmī’ti āgacchati. Tasmiṃ kira anāgate citako na pajjalissati. Kīdiso bho so bhikkhu kāḷo odāto dīgho rasso, evarūpe nāma bho bhikkhumhi ṭhite kiṃ dasabalassa parinibbānaṃ nāmā’’ti keci gandhamālādihatthā paṭipathaṃ gacchiṃsu. Keci vīthiyo vicittā katvā āgamanamaggaṃ olokayamānā aṭṭhaṃsu.
234 那时,尊者大迦叶朝着拘尸那罗的方向……以头顶礼:据说,长老右绕柴堆后,一边观察一边准确辨认:‘此处为头,彼处为脚。’接着,他站立在靠近脚的位置,进入以神通为基底的第四禅那,出定后发愿:‘愿十力者那双以千辐轮相庄严的双足,连同五百重衣,冲开金棺与栴檀柴堆,分作两边,安立于我的头顶之上。’愿心一起,五百重衣裂为两半,双足便如云层间露出的满月般显现。长老伸出双手,如同盛开的红莲花,紧握世尊那金色的双足直至脚踝,安放在自己尊贵的头顶之上。因此经文说:‘以头顶礼世尊双足’。显示巴利原文
234.Atha kho āyasmā mahākassapo yena kusinārā…pe… sirasā vandīti thero kira citakaṃ padakkhiṇaṃ katvā āvajjantova sallakkhesi – ‘‘imasmiṃ ṭhāne sīsaṃ, imasmiṃ ṭhāne pādā’’ti. Tato pādānaṃ samīpe ṭhatvā abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya – ‘‘arāsahassapaṭimaṇḍitacakkalakkhaṇapatiṭṭhitā dasabalassa pādā saddhiṃ kappāsapaṭalehi pañca dussayugasatāni suvaṇṇadoṇiṃ candanacitakañca dvedhā katvā mayhaṃ uttamaṅge sirasmiṃ patiṭṭhahantū’’ti adhiṭṭhāsi. Saha adhiṭṭhānacittena tāni pañca dussayugasatāni dvedhā katvā valāhakantarā puṇṇacando viya pādā nikkhamiṃsu. Thero vikasitarattapadumasadise hatthe pasāretvā suvaṇṇavaṇṇe satthupāde yāva gopphakā daḷhaṃ gahetvā attano siravare patiṭṭhapesi. Tena vuttaṃ – ‘‘bhagavato pāde sirasā vandī’’ti.
大众目睹这稀有景象,齐声发出巨大的惊呼,在用香花等物供养后,便随各自的意愿进行礼拜。而当长老、大众及那五百位比丘礼敬完毕,便无需再发愿;凭藉本来的愿力,世尊如紫胶色的足底从长老手中松开,丝毫没有扰动栴檀香木等任何物件,返回原位,安然停住。因为无论世尊的双足伸出还是收回,棉絮、灯芯、油滴或木块都不曾偏离本来的位置,一切皆如如不动。然而,当如来的双足如同月落、日没般隐没之后,大众放声悲哭,其悲恸深重甚至超过了世尊刚般涅槃之时。显示巴利原文
Mahājano taṃ acchariyaṃ disvā ekappahāreneva mahānādaṃ nadi, gandhamālādīhi pūjetvā yathāruci vandi. Evaṃ pana therena ca mahājanena ca tehi ca pañcahi bhikkhusatehi vanditamatte puna adhiṭṭhānakiccaṃ natthi. Pakatiadhiṭṭhānavaseneva therassa hatthato muccitvā alattakavaṇṇāni bhagavato pādatalāni candanadāruādīsu kiñci acāletvāva yathāṭhāne patiṭṭhahiṃsu, yathāṭhāne ṭhitāneva ahesuṃ. Bhagavato hi pādesu nikkhamantesu vā pavisantesu vā kappāsaaṃsu vā dasikatantaṃ vā telabindu vā dārukkhandhaṃ vā ṭhānā calitaṃ nāma nāhosi. Sabbaṃ yathāṭhāne ṭhitameva ahosi. Uṭṭhahitvā pana atthaṅgate cande viya sūriye viya ca tathāgatassa pādesu antarahitesu mahājano mahākanditaṃ kandi. Parinibbānakālato adhikataraṃ kāruññaṃ ahosi.
‘世尊的柴堆自己燃烧’这句话,是由于未见到有人试图点火,才如此说的。实际上,凭藉天神的威力,这堆柴火是同时从四面八方完全燃烧起来的。显示巴利原文
Sayamevabhagavato citako pajjalīti idaṃ pana kassaci pajjalāpetuṃ vāyamantassa adassanavasena vuttaṃ. Devatānubhāvena panesa samantato ekappahāreneva pajjali.
235 '唯余遗骨':先前身体处于整块坚固的状态,故称为'身';如今既已分散,便称为'诸身'。意思是说,如同茉莉花蕾、如同洗净的珍珠、如同黄金般色泽的舍利留存了下来。诸长寿佛的舍利身原本只是一整块,犹如金柱。然而世尊决意让舍利散开,他心中想:'我将不再久住于世,即将入般涅槃,而我的教法尚未普及各地。因此,即便在我般涅槃之后,若广大民众能各自取得我芥子许的舍利,在各自的住处建塔供养,也会成为生天的因缘。'那么,哪些舍利散开了,哪些没有散开呢?四颗牙齿、两块锁骨以及顶髻骨——这七处舍利没有散开,其余的都散开了。其中,所有细小的舍利只有芥子般大小;大的,如同破开的米粒;极大的,如同破开的绿豆。显示巴利原文
235.Sarīrāneva avasissiṃsūti pubbe ekagghanena ṭhitattā sarīraṃ nāma ahosi. Idāni vippakiṇṇattā sarīrānīti vuttaṃ sumanamakuḷasadisā ca dhotamuttasadisā ca suvaṇṇasadisā ca dhātuyo avasissiṃsūti attho. Dīghāyukabuddhānañhi sarīraṃ suvaṇṇakkhandhasadisaṃ ekameva hoti. Bhagavā pana – ‘‘ahaṃ na ciraṃ ṭhatvā parinibbāyāmi, mayhaṃ sāsanaṃ tāva sabbattha na vitthāritaṃ, tasmā parinibbutassāpi me sāsapamattampi dhātuṃ gahetvā attano attano vasanaṭṭhāne cetiyaṃ katvā paricaranto mahājano saggaparāyaṇo hotū’’ti dhātūnaṃ vikiraṇaṃ adhiṭṭhāsi. Kati, panassa dhātuyo vippakiṇṇā, kati na vippakiṇṇāti. Catasso dāṭhā, dve akkhakā, uṇhīsanti imā satta dhātuyo na vippakiriṃsu, sesā vippakiriṃsūti. Tattha sabbakhuddakā dhātu sāsapabījamattā ahosi, mahādhātu majjhe bhinnataṇḍulamattā, atimahatī majjhe bhinnamuggamattāti.
'水流':有前臂高、小腿高、棕榈树干高的水流,从虚空降下,浇灭了火焰。'水厅':这是就那些环绕而立的娑罗树而言,这些树也从树干中间、枝叶之间涌出水流,浇灭了火焰。世尊的荼毗堆极其广大。从四周破开大地,犁头般大小的水柱,形如琉璃环饰,直扑荼毗堆而去。'以香汤':指用金罐、银罐盛满运来的各种香汤。'浇灭':即用金制、银制的八柄洒水勺,泼散香汤,浇灭了栴檀堆。显示巴利原文
Udakadhārāti aggabāhumattāpi jaṅghamattāpi tālakkhandhamattāpi udakadhārā ākāsato patitvā nibbāpesi. Udakasālatoti parivāretvā ṭhitasālarukkhe sandhāyetaṃ vuttaṃ, tesampi hi khandhantaraviṭapantarehi udakadhārā nikkhamitvā nibbāpesuṃ. Bhagavato citako mahanto. Samantā pathaviṃ bhinditvāpi naṅgalasīsamattā udakavaṭṭi phalikavaṭaṃsakasadisā uggantvā citakameva gaṇhanti. Gandhodakenāti suvaṇṇaghaṭe rajataghaṭe ca pūretvā ābhatanānāgandhodakena. Nibbāpesunti suvaṇṇamayarajatamayehi aṭṭhadaṇḍakehi vikiritvā candanacitakaṃ nibbāpesuṃ.
当荼毗堆燃烧时,那些环绕而立的娑罗树,从树枝间、枝叶间、树叶间冒出火焰,却没有一片叶、一条枝、一朵花被烧毁,小蚂蚁和蜘蛛就在火焰之间往来。从虚空降下的水流、从娑罗树流出的水流、从破开大地涌出的水流,也如法谈中所说的那样。如此浇灭荼毗堆之后,诸末罗王在集会堂内铺上四种香料的涂层,撒下以米花为第五种的散花,在上方系起布幔,并以金钱星等加以装饰。那里还垂下香鬘、花鬘和宝鬘。从集会堂一直到名为'顶髻系缚堂'的头饰吉祥堂,两侧围起麻布帘屏障,上方同样系起布幔,以金钱星等装饰,那里也同样垂下香鬘、花鬘和宝鬘。他们竖起摩尼宝珠般色泽的竹竿和五色幢幡,四周悬挂随风飘扬的布旗。在打扫干净的街道上,安放芭蕉树和满水瓮,点亮灯柱。然后,他们将盛有舍利的金罐安放在装饰好的象背上,以花鬘、香料等作供奉,一边举行礼敬盛典,一边迎入内城,安置在集会堂中的獐子脚床上,上方撑起白色伞盖。这样之后,应当知道:'那时,拘尸那罗的诸末罗人将世尊的遗骨置于集会堂中,以矛结成围网加以护卫'显示巴利原文
Ettha ca citake jhāyamāne parivāretvā ṭhitasālarukkhānaṃ sākhantarehi viṭapantarehi pattantarehi jālā uggacchanti, pattaṃ vā sākhā vā pupphaṃ vā daḍḍhā nāma natthi, kipillikāpi makkaṭakāpi jālānaṃ antareneva vicaranti . Ākāsato patitaudakadhārāsupi sālarukkhehi nikkhantaudakadhārāsupi pathaviṃ bhinditvā nikkhantaudakadhārāsupi dhammakathāva pamāṇaṃ. Evaṃ citakaṃ nibbāpetvā pana mallarājāno santhāgāre catujjātiyagandhaparibhaṇḍaṃ kāretvā lājapañcamāni pupphāni vikiritvā upari celavitānaṃ bandhitvā suvaṇṇatārakādīhi khacitvā tattha gandhadāmamālādāmaratanadāmāni olambetvā santhāgārato yāva makuṭabandhanasaṅkhātā sīsapasādhanamaṅgalasālā, tāva ubhohi passehi sāṇikilañjaparikkhepaṃ kāretvā upari celavitānaṃ bandhāpetvā suvaṇṇatārakādīhi khacitvā tatthapi gandhadāmamālādāmaratanadāmāni olambetvā maṇidaṇḍavaṇṇehi veṇūhi ca pañcavaṇṇaddhaje ussāpetvā samantā vātapaṭākā parikkhipitvā susammaṭṭhāsu vīthīsu kadaliyo ca puṇṇaghaṭe ca ṭhapetvā daṇḍakadīpikā jāletvā alaṅkatahatthikkhandhe saha dhātūhi suvaṇṇadoṇiṃ ṭhapetvā mālāgandhādīhi pūjentā sādhukīḷitaṃ kīḷantā antonagaraṃ pavesetvā santhāgāre sarabhamayapallaṅke ṭhapetvā upari setacchattaṃ dhāresuṃ. Evaṃ katvā – ‘‘atha kho kosinārakā mallā bhagavato sarīrāni sattāhaṃ santhāgāre sattipañjaraṃ karitvā’’ti sabbaṃ veditabbaṃ.
“设矛网作护卫”:令手持长矛的兵士环绕守护。“弓墙”:先令大象牙抵着牙,环列四周;再令战马颈项相靠,环列其后;复令战车轭端相抵,环列其次;又令战士臂膀相挽,环列再后。在最外围,更令弓梢彼此相抵,环绕排列。如此,在方圆一由旬之处,连续七日,犹如覆以铠甲套子一般,严密设下守护。此即所说“令设弓墙作护卫”。显示巴利原文
Tattha sattipañjaraṃ karitvāti sattihatthehi purisehi parikkhipāpetvā. Dhanupākāranti paṭhamaṃ tāva hatthikumbhena kumbhaṃ paharante parikkhipāpesuṃ, tato asse gīvāya gīvaṃ paharante, tato rathe āṇikoṭiyā āṇikoṭiṃ paharante, tato yodhe bāhunā bāhuṃ paharante. Tesaṃ pariyante koṭiyā koṭiṃ paharamānāni dhanūni parikkhipāpesuṃ. Iti samantā yojanappamāṇaṃ ṭhānaṃ sattāhaṃ sannāhagavacchikaṃ viya katvā ārakkhaṃ saṃvidahiṃsu. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘dhanupākāraṃ parikkhipāpetvā’’ti.
他们为何如此呢?此前那两个七日里,他们为比丘僧团布置坐卧之处,筹办嚼食与啖食,全无闲暇举行庄严庆典。于是他们心想:“这七日我们要尽情举行庄严庆典。然而,或许有人得知我们处于放逸之中,便会前来夺取舍利。因此,我们应当先设立守护,再行欢庆。”他们便这样做了。显示巴利原文
Kasmā panete evamakaṃsūti? Ito purimesu hi dvīsu sattāhesu te bhikkhusaṅghassa ṭhānanisajjokāsaṃ karontā khādanīyaṃ bhojanīyaṃ saṃvidahantā sādhukīḷikāya okāsaṃ na labhiṃsu. Tato nesaṃ ahosi – ‘‘imaṃ sattāhaṃ sādhukīḷitaṃ kīḷissāma, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ amhākaṃ pamattabhāvaṃ ñatvā kocideva āgantvā dhātuyo gaṇheyya, tasmā ārakkhaṃ ṭhapetvā kīḷissāmā’’ti. Te tathā evamakaṃsu.
遗骨舍利分配释论显示巴利原文
Sarīradhātuvibhajanavaṇṇanā
236 “阿阇世王如何听闻?”据传,大臣们闻讯后便思量:“号称导师的世尊已般涅槃,此事无法挽回。而若论凡夫之信,无人能比肩我王。倘若让他如此这般直接听闻,其心必将碎裂。但国王需由我们守护。”于是他们取来三只金盆,盛满四蜜,来到王前,禀告说:“天王,我们做了一场噩梦。为消除此噩梦,您宜着双层细麻衣,仅露出鼻孔,躺卧于四蜜盆中,方为适宜。”国王听从忠臣之言,应诺道:“善哉,诸父。”便依此而行。显示巴利原文
236.Assosikho rājāti kathaṃ assosi? Paṭhamameva kirassa amaccā sutvā cintayiṃsu – ‘‘satthā nāma parinibbuto, na so sakkā puna āharituṃ. Pothujjanikasaddhāya pana amhākaṃ raññā sadiso natthi, sace esa imināva niyāmena suṇissati, hadayamassa phalissati. Rājā kho pana amhehi anurakkhitabbo’’ti te tisso suvaṇṇadoṇiyo āharitvā catumadhurassa pūretvā rañño santikaṃ gantvā etadavocuṃ – ‘‘deva , amhehi supinako diṭṭho, tassa paṭighātatthaṃ tumhehi dukūladupaṭṭaṃ nivāsetvā yathā nāsāpuṭamattaṃ paññāyati, evaṃ catumadhuradoṇiyā nipajjituṃ vaṭṭatī’’ti. Rājā atthacarānaṃ amaccānaṃ vacanaṃ sutvā ‘‘evaṃ hotu tātā’’ti sampaṭicchitvā tathā akāsi.
这时,一位大臣卸下身上的装饰,披散头发,面向世尊般涅槃的方向,合掌禀告国王:‘大王,没有哪个众生能逃脱死亡。彼世尊、导师,能增长我等寿命,堪为建塔之地,是福德之田,曾以灌顶水洒沐我等,如今已在拘尸那罗般涅槃了。’国王一听便昏厥过去,倒卧于蜜盆之中,盆中泛起热气。于是众人将他抬起,放入第二个蜜盆。他恢复知觉后问道:‘诸位父辈,你们刚才说什么?’‘大王,导师般涅槃了。’国王再度昏厥,倒卧蜜盆,盆中泛起热气。众人又将他从那个蜜盆中抬起,放入第三个蜜盆。他再次恢复知觉后问:‘诸位父辈,你们刚才说什么?’‘大王,导师般涅槃了。’国王又一次昏厥。于是众人将他抬出,为他沐浴,并以水罐从头顶浇下凉水。显示巴利原文
Atheko amacco alaṅkāraṃ omuñcitvā kese pakiriya yāya disāya satthā parinibbuto, tadabhimukho hutvā añjaliṃ paggayha rājānaṃ āha – ‘‘deva, maraṇato muccanakasatto nāma natthi, amhākaṃ āyuvaḍḍhano cetiyaṭṭhānaṃ puññakkhettaṃ abhisekasiñcako so bhagavā satthā kusinārāya parinibbuto’’ti. Rājā sutvāva visaññījāto catumadhuradoṇiyaṃ usumaṃ muñci. Atha naṃ ukkhipitvā dutiyāya doṇiyā nipajjāpesuṃ. So puna saññaṃ labhitvā – ‘‘tātā, kiṃ vadethā’’ti pucchi. ‘‘Satthā, mahārāja, parinibbuto’’ti. Rājā punapi visaññījāto catumadhuradoṇiyā usumaṃ muñci. Atha naṃ tatopi ukkhipitvā tatiyāya doṇiyā nipajjāpesuṃ. So puna saññaṃ labhitvā ‘‘tātā, kiṃ vadethā’’ti pucchi. ‘‘Satthā, mahārāja, parinibbuto’’ti. Rājā punapi visaññījāto, atha naṃ ukkhipitvā nahāpetvā matthake ghaṭehi udakaṃ āsiñciṃsu.
国王恢复知觉后,从座上起身,将用香料熏沐、光泽如摩尼宝珠的头发散开,披在宛如金板的背上,以手掌捶打胸膛,又以如珊瑚新芽般红润圆实的手指,像是要将那如金色频婆娑果般的胸膛抓裂一般,悲号不止,状若疯狂,走上街巷。他在一群盛装舞者的围绕下,出城来到耆婆庵婆园,望着世尊曾坐处、曾说法处,一再悲叹:‘世尊,一切知者!您不是曾在此处端坐说法,为我拔除忧箭吗?是您拔除了我的忧箭。我皈依了您,如今您却连一句回应都不施予我,世尊!’又说:‘世尊,往日逢这些时节,我常听闻“你们在大比丘僧团的随行下,游化于赡部洲”。如今我听到的,却是与您不相称、不合常理的消息。’如此,以六十多首偈颂忆念世尊的功德后,他心想:‘仅凭悲叹,终不成事,我决意要将十力者的舍利迎请回来。’他这样听闻后,在昏倒等事件平息后,便差遣了使者。因此经文说‘那时,国王……’等语。显示巴利原文
Rājā saññaṃ labhitvā āsanā vuṭṭhāya gandhaparibhāvite maṇivaṇṇe kese vikiritvā suvaṇṇaphalakavaṇṇāya piṭṭhiyaṃ pakiritvā pāṇinā uraṃ paharitvā pavāḷaṅkuravaṇṇāhi suvaṭṭitaṅgulīhi suvaṇṇabimbisakavaṇṇaṃ uraṃ sibbanto viya gahetvā paridevamāno ummattakavesena antaravīthiṃ otiṇṇo, so alaṅkatanāṭakaparivuto nagarato nikkhamma jīvakambavanaṃ gantvā yasmiṃ ṭhāne nisinnena bhagavatā dhammo desito taṃ oloketvā – ‘‘bhagavā sabbaññu, nanu imasmiṃ ṭhāne nisīditvā dhammaṃ desayittha, sokasallaṃ me vinodayittha, tumhe mayhaṃ sokasallaṃ nīharittha, ahaṃ tumhākaṃ saraṇaṃ gato, idāni pana me paṭivacanampi na detha, bhagavā’’ti punappunaṃ paridevitvā ‘‘nanu bhagavā ahaṃ aññadā evarūpe kāle ‘tumhe mahābhikkhusaṅghaparivārā jambudīpatale cārikaṃ carathā’ti suṇomi, idāni panāhaṃ tumhākaṃ ananurūpaṃ ayuttaṃ pavattiṃ suṇomī’’ti evamādīni ca vatvā saṭṭhimattāhi gāthāhi bhagavato guṇaṃ anussaritvā cintesi – ‘‘mama parideviteneva na sijjhati, dasabalassa dhātuyo āharāpessāmī’’ti evaṃ assosi. Sutvā ca imissā visaññibhāvādipavattiyā avasāne dūtaṃ pāhesi. Taṃ sandhāya atha kho rājātiādi vuttaṃ.
所谓‘派遣使者’,是指既差遣了使者,又递送了书信。差遣之后,他又这样说道:‘如果他们愿意给,那自然很好;若是不给,我便设法夺过来。’于是他集合了象兵、马兵、车兵、步兵四军,自己也率军出发了。如同阿阇世王一般,离车等诸王也都派遣了使者,随后亲自率领四兵出发。而此中,波婆人所在之处,距离拘尸那罗比其余诸城都近,仅隔三牛呼之遥。世尊也是先进入波婆城,而后才往拘尸那罗。那么,为何波婆人没有更早到达呢?因为这些国王的随从人数众多,在召集这庞大的随行队伍时,便耽误了行程。显示巴利原文
Tattha dūtaṃ pāhesīti dūtañca paṇṇañca pesesi. Pesetvā ca pana – ‘‘sace dassanti, sundaraṃ. No ce dassanti, āharaṇupāyena āharissāmī’’ti caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā sayampi nikkhantoyeva. Yathā ca ajātasattu, evaṃ licchavīādayopi dūtaṃ pesetvā sayampi caturaṅginiyā senāya nikkhamiṃsuyeva. Tattha pāveyyakā sabbehi āsannatarā kusinārato tigāvutantare nagare vasanti, bhagavāpi pāvaṃ pavisitvāva kusināraṃ gato. Atha kasmā paṭhamataraṃ na āgatāti ce? Mahāparivārā panete rājāno mahāparivāraṃ karontāva pacchato jātā.
所有的七城居民前来,将拘尸那罗城团团围住,说道:‘要么分给我们一份舍利,要么就开战。’拘尸那罗人回话:‘这位世尊是在我们的村界内。’据传,他们这样说:‘我们并未派出信使去延请大师,也没有前去迎接。大师是自己来的,还先遣来了教诫,召唤了我们。再说,你们在自家村界内得了宝物,难道会不分给我们吗?在包含天神的世间,没有能与佛宝相比的宝物,我们得到了这最上的宝物,是决不会分予的。难道只有你们喝过母乳?我们也喝过母乳。难道只有你们是丈夫?我们也是丈夫。’他们就这样彼此生起我慢,以教诫与反教诫互相传话,发出骄慢的怒吼。可是,如果真的开战,拘尸那罗人必定会胜。为什么呢?因为前来礼敬舍利的诸天神站在他们那一边。不过,在巴利经典中,只说:‘世尊在我们的村界内般涅槃,我们不会给出世尊舍利的一份。’显示巴利原文
Te saṅghe gaṇe etadavocunti sabbepi te sattanagaravāsino āgantvā – ‘‘amhākaṃ dhātuyo vā dentu, yuddhaṃ vā’’ti kusinārānagaraṃ parivāretvā ṭhite – ‘‘etaṃ bhagavā amhākaṃ gāmakkhette’’ti paṭivacanaṃ avocuṃ. Te kira evamāhaṃsu – ‘‘na mayaṃ satthu sāsanaṃ pahiṇimha, nāpi gantvā ānayimha. Satthā pana sayameva āgantvā sāsanaṃ pesetvā amhe pakkosāpesi. Tumhepi kho pana yaṃ tumhākaṃ gāmakkhette ratanaṃ uppajjati, na taṃ amhākaṃ detha. Sadevake ca loke buddharatanasamaṃ ratanaṃ nāma natthi, evarūpaṃ uttamaratanaṃ labhitvā mayaṃ na dassāma. Na kho pana tumhehiyeva mātuthanato khīraṃ pītaṃ, amhehipi mātuthanato khīraṃ pītaṃ. Na tumheyeva purisā, amhepi purisā hotū’’ti aññamaññaṃ ahaṃkāraṃ katvā sāsanapaṭisāsanaṃ pesenti, aññamaññaṃ mānagajjitaṃ gajjanti. Yuddhe pana sati kosinārakānaṃyeva jayo abhavissa. Kasmā? Yasmā dhātupāsanatthaṃ āgatā devatā nesaṃ pakkhā ahesuṃ. Pāḷiyaṃ pana – ‘‘bhagavā amhākaṃ gāmakkhette parinibbuto, na mayaṃ dassāma bhagavato sarīrānaṃ bhāga’’nti ettakameva āgataṃ.
237 当众人这样说时,多那婆罗门听到他们的纷争,心想:‘这些国王们在世尊般涅槃的地方起纷争,实在不恰当。让这争斗停止吧,我要把它平息下来。’于是,他走上前,对僧团与大众说了这样的话。说了什么呢?他站在高处,说了一段名为‘多那吼声’的、篇幅有两诵分之多的言辞。在第一个诵分中,众人连一句也听不明白。当第二个诵分结束时,听到他们纷纷说‘这犹如老师的声音!这犹如老师的声音!’,所有人都安静了下来。据说,在赡部洲大地上,凡出身良家者大多几乎没有不是他弟子的。那时,他知道众人听了自己所说之后已默然寂静,便又开口说了这两首偈颂:‘请诸位听好……’显示巴利原文
237.Evaṃ vutte doṇo brāhmaṇoti doṇabrāhmaṇo imaṃ tesaṃ vivādaṃ sutvā – ‘‘ete rājāno bhagavato parinibbutaṭṭhāne vivādaṃ karonti, na kho panetaṃ patirūpaṃ, alaṃ iminā kalahena, vūpasamessāmi na’’nti so gantvā te saṅghe gaṇe etadavoca. Kimavoca? Unnatappadese ṭhatvā dvibhāṇavāraparimāṇaṃ doṇagajjitaṃ nāma avoca. Tattha paṭhamabhāṇavāre tāva ekapadampi te na jāniṃsu. Dutiyabhāṇavārapariyosāne – ‘‘ācariyassa viya bho saddo, ācariyassa viya bho saddo’’ti sabbe niravā ahesuṃ. Jambudīpatale kira kulaghare jātā yebhuyyena tassa na antevāsiko nāma natthi. Atha so te attano vacanaṃ sutvā nirave tuṇhībhūte viditvā puna etadavoca – ‘‘suṇantu bhonto’’ti etaṃ gāthādvayaṃ avoca.
其中,amhākaṃ buddho 意为‘我们的佛陀’。‘是忍辱之说者’:指他在尚未抵达佛地、圆满波罗蜜的时期,无论是在身为忍辱苦行者时、身为法护王子时、身为六牙象王时、身为富利达多龙王时、身为瞻波耶龙王时、身为商波罗龙王时、身为大猿猴时,乃至在众多其他的本生中,他对他人不起恼怒,唯行忍辱,唯赞叹忍辱。何况如今已证得于可意、不可意境皆如如不动的境界,我们的佛陀在一切处都是宣扬忍辱之说的人。对于这样的一位,‘对那最上的人,在身体部分上起争夺是不好的’:其中,‘于身体部分’指为了分割身体,即以分配界聚为因。‘起争夺’指动用武器的争斗,‘那是不好的’意思是,那实在是不应当发生的。显示巴利原文
Tattha amhākaṃ buddhoti amhākaṃ buddho. Ahu khantivādoti buddhabhūmiṃ appatvāpi pāramiyo pūrento khantivāditāpasakāle dhammapālakumārakāle chaddantahatthikāle bhūridattanāgarājakāle campeyyanāgarājakāle saṅkhapālanāgarājakāle mahākapikāle aññesu ca bahūsu jātakesu paresu kopaṃ akatvā khantimeva akāsi. Khantimeva vaṇṇayi. Kimaṅgaṃ pana etarahi iṭṭhāniṭṭhesu tādilakkhaṇaṃ patto, sabbathāpi amhākaṃ buddho khantivādo ahosi, tassa evaṃvidhassa. Na hi sādhu yaṃ uttamapuggalassa, sarīrabhāge siyā sampahāroti na hi sādhuyanti na hi sādhu ayaṃ. Sarīrabhāgeti sarīravibhāganimittaṃ, dhātukoṭṭhāsahetūti attho. Siyā sampahāroti āvudhasampahāro sādhu na siyāti vuttaṃ hoti.
“Sabbeva bhonto sahitā”:诸位全都和合吧,不要分裂。“Samaggā”:身业与语业都一同集会,言语一致,要和合共住。“Sammodamānā”:内心也要彼此欢喜和乐。“Karomaṭṭhabhāge”:我们把世尊的舍利分成八份。“Cakkhumato”:指具足五眼的佛陀。并不只是你们,广大人民也都信仰他。在他们之中,没有谁不应当得到一份舍利。如此说了许多道理,使他们明解。显示巴利原文
Sabbeva bhonto sahitāti sabbeva bhonto sahitā hotha, mā bhijjatha. Samaggāti kāyena ca vācāya ca ekasannipātā ekavacanā samaggā hotha. Sammodamānāti cittenāpi aññamaññaṃ sammodamānā hotha. Karomaṭṭhabhāgeti bhagavato sarīrāni aṭṭha bhāge karoma . Cakkhumatoti pañcahi cakkhūhi cakkhumato buddhassa. Na kevalaṃ tumheyeva, bahujanopi pasanno, tesu ekopi laddhuṃ ayutto nāma natthīti bahuṃ kāraṇaṃ vatvā saññāpesi.
238 238. 答应了那些僧团和集会之后:答应了从各地聚集而来的那些僧团和集会之后。将世尊的舍利等分为八份,妥善分好:这里的顺序是这样的——据说,豆那答应他们之后,便让人打开了金桶。国王们上前,看见就在桶中的金色舍利,悲叹道:‘世尊、一切知者!往昔我们亲见您那具足三十二大人相庄严、六色佛光交织、八十随形好无与伦比的金色之身,如今却只剩下这金色的舍利了。世尊,这真不该是您最后留下的样子啊!’显示巴利原文
238.Tesaṃ saṅghānaṃ gaṇānaṃ paṭissutvāti tesaṃ tesaṃ tato tato samāgatasaṅghānaṃ samāgatagaṇānaṃ paṭissuṇitvā. Bhagavatosarīrāni aṭṭhadhā samaṃ suvibhattaṃ vibhajitvāti ettha ayamanukkamo – doṇo kira tesaṃ paṭissuṇitvā suvaṇṇadoṇiṃ vivarāpesi. Rājāno āgantvā doṇiyaṃyeva ṭhitā suvaṇṇavaṇṇā dhātuyo disvā – ‘‘bhagavā sabbaññu pubbe mayaṃ tumhākaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ chabbaṇṇabuddharasmikhacitaṃ asītianubyañjanasamujjalitasobhaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ addasāma, idāni pana suvaṇṇavaṇṇāva dhātuyo avasiṭṭhā jātā, na yuttamidaṃ bhagavā tumhāka’’nti parideviṃsu.
那时,婆罗门知道他们涣散失念,便取了右牙,放进头巾的褶皱里,然后才等分、善巧地将舍利分作八份。所有的舍利用常用量器来量,一共为十六那利,每座城市的居民各得两那利。当婆罗门分舍利时,诸天之主的帝释天正在观察:‘是谁为了断除含诸天世间之疑惑,取走了作为宣说四谛之因缘的世尊右牙?’他见‘被婆罗门取走了’,心想:‘婆罗门也不能对此牙作如法供养,不如我取走吧。’于是从婆罗门头巾中取走,置入金器,带往天界,供奉于髻珠塔中。显示巴利原文
Brāhmaṇopi tasmiṃ samaye tesaṃ pamattabhāvaṃ ñatvā dakkhiṇadāṭhaṃ gahetvā veṭhantare ṭhapesi, atha pacchā aṭṭhadhā samaṃ suvibhattaṃ vibhaji, sabbāpi dhātuyo pākatikanāḷiyā soḷasa nāḷiyo ahesuṃ, ekekanagaravāsino dve dve nāḷiyo labhiṃsu. Brāhmaṇassa pana dhātuyo vibhajantasseva sakko devānamindo – ‘‘kena nu kho sadevakassa lokassa kaṅkhacchedanatthāya catusaccakathāya paccayabhūtā bhagavato dakkhiṇadāṭhā gahitā’’ti olokento ‘‘brāhmaṇena gahitā’’ti disvā – ‘‘brāhmaṇopi dāṭhāya anucchavikaṃ sakkāraṃ kātuṃ na sakkhissati, gaṇhāmi na’’nti veṭhantarato gahetvā suvaṇṇacaṅkoṭake ṭhapetvā devalokaṃ netvā cūḷāmaṇicetiye patiṭṭhapesi.
那位婆罗门分完舍利后,发现不见牙骨。由于牙骨是他暗中藏起的,他既不敢问‘谁取了我的牙骨?’,也不敢说‘也分我一份’;因为他看到,如果这样说,自己势必被人责备:‘分明是你自己分的舍利,怎么一开始竟不知有自己的一份?’于是,他心想:‘这个用来量如来舍利的金罐也沾上了舍利微粒,我要为它建塔。’便对众人说:‘请诸位把这个罐子给我吧。’显示巴利原文
Brāhmaṇopi dhātuyo vibhajitvā dāṭhaṃ apassanto corikāya gahitattā – ‘‘kena me dāṭhā gahitā’’ti pucchitumpi nāsakkhi. ‘‘Nanu tayāva dhātuyo bhājitā, kiṃ tvaṃ paṭhamaṃyeva attano dhātuyā atthibhāvaṃ na aññāsī’’ti attani dosāropanaṃ sampassanto – ‘‘mayhampi koṭṭhāsaṃ dethā’’ti vattumpi nāsakkhi. Tato – ‘‘ayampi suvaṇṇatumbo dhātugatikova, yena tathāgatassa dhātuyo mitā, imassāhaṃ thūpaṃ karissāmī’’ti cintetvā imaṃ me bhonto tumbaṃ dadantūti āha.
毕波利瓦那的莫利耶族人也如同阿阇世王等人一样,派出使者,整装列阵,随即出发。显示巴利原文
Pippalivaniyāmoriyāpi ajātasattuādayo viya dūtaṃ pesetvā yuddhasajjāva nikkhamiṃsu.
舍利塔供养注释显示巴利原文
Dhātuthūpapūjāvaṇṇanā
239 239.‘他在王舍城为世尊的舍利建造了塔并举行了大会’——他是如何做的呢?从拘尸那罗到王舍城,有二十五由旬。他下令在这两地之间修建了一条宽八乌沙巴的平坦大道,又如同马喇王们在摩角束堂和集会堂之间所行供养那样,在这二十五由旬的路上也一路做供养。为使世间人民无不足之感,他处处搭起帐篷,将安置在金棺中的舍利用矛栅栏围护起来,并召集自己领土内方圆五百由旬的人民。大众捧着舍利,从拘尸那罗出发,一路举行礼敬盛典;凡是见到金色花朵的地方,便将舍利安奉在矛栏之中而行供养。花朵用尽便继续前进,当车队的前部到达后部原先所在位置时,他们又连续七日举行礼敬盛典。就这样,一路捧持舍利而还,前后历经七年七个月零七日。显示巴利原文
239.Rājagahe bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca akāsīti kathaṃ akāsi? Kusinārato yāva rājagahaṃ pañcavīsati yojanāni, etthantare aṭṭhausabhavitthataṃ samatalaṃ maggaṃ kāretvā yādisaṃ mallarājāno makuṭabandhanassa ca santhāgārassa ca antare pūjaṃ kāresuṃ. Tādisaṃ pañcavīsatiyojanepi magge pūjaṃ kāretvā lokassa anukkaṇṭhanatthaṃ sabbattha antarāpaṇe pasāretvā suvaṇṇadoṇiyaṃ pakkhittadhātuyo sattipañjarena parikkhipāpetvā attano vijite pañcayojanasataparimaṇḍale manusse sannipātāpesi. Te dhātuyo gahetvā kusinārato sādhukīḷitaṃ kīḷantā nikkhamitvā yattha yattha suvaṇṇavaṇṇāni pupphāni passanti, tattha tattha dhātuyo sattiantare ṭhapetvā pūjaṃ akaṃsu. Tesaṃ pupphānaṃ khīṇakāle gacchanti, rathassa dhuraṭṭhānaṃ pacchimaṭṭhāne sampatte satta divase sādhukīḷitaṃ kīḷanti. Evaṃ dhātuyo gahetvā āgacchantānaṃ satta vassāni satta māsāni satta divasāni vītivattāni.
邪见者抱怨说:“自从沙门乔达摩般涅槃以来,我们便被强迫参加这种礼敬盛典,饱受迫害,所有生计都毁了。”他们这样怨叹并心生反感,结果约有八万六千人投生于恶趣。诸漏尽圣者观察后,见到“大众心生反感而投生恶趣”,便想到:“我们须让帝释天王设法取回舍利。”于是他们去见帝释天王,告知此事:“大王,请设法取回舍利。”帝释天王说:“尊者,于凡夫之中,再没有像阿阇世那样具足净信的人了,他不会听从我。不过,我可以示现犹如魔罗恐怖之相,发出巨大声响,制造夜叉抓、掷、疾病等事。然后你们就对国王说:‘大王,非人已怒,请赶紧令人取回舍利!’如此他便会令人取来。”帝释天王便照样做了。显示巴利原文
Micchādiṭṭhikā – ‘‘samaṇassa gotamassa parinibbutakālato paṭṭhāya balakkārena sādhukīḷitāya upaddutamha sabbe no kammantā naṭṭhā’’ti ujjhāyantā manaṃ padosetvā chaḷāsītisahassamattā apāye nibbattā. Khīṇāsavā āvajjitvā ‘‘mahājano manaṃ padosetvā apāye nibbattī’’ti disvā – ‘‘sakkaṃ devarājānaṃ dhātuāharaṇūpāyaṃ kāressāmā’’ti tassa santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocetvā – ‘‘dhātuāharaṇūpāyaṃ karohi mahārājā’’ti āhaṃsu. Sakko āha – ‘‘bhante, puthujjano nāma ajātasattunā samo saddho natthi, na so mama vacanaṃ karissati, apica kho māravibhiṃsakasadisaṃ vibhiṃsakaṃ dassessāmi, mahāsaddaṃ sāvessāmi, yakkhagāhakakhipitakaarocake karissāmi, tumhe ‘amanussā mahārāja kupitā dhātuyo āharāpethā’ti vadeyyātha, evaṃ so āharāpessatī’’ti. Atha kho sakko taṃ sabbaṃ akāsi.
诸长老也去面见国王,说道:“大王,非人已怒,请令人取回舍利。”国王说:“尊者,我心仍未满足,即便如此,就让他们取来吧。”到了第七天,众人取来了舍利。如此取回舍利后,国王捧着舍利,在王舍城建了塔并举行了盛大的供养法会。其余人等也各随己力取来舍利,在各自的地方建塔并举办了大法会。显示巴利原文
Therāpi rājānaṃ upasaṅkamitvā – ‘‘mahārāja, amanussā kupitā, dhātuyo āharāpehī’’ti bhaṇiṃsu. Rājā – ‘‘na tāva, bhante, mayhaṃ cittaṃ tussati, evaṃ santepi āharantū’’ti āha. Sattamadivase dhātuyo āhariṃsu. Evaṃ āhatā dhātuyo gahetvā rājagahe thūpañca mahañca akāsi. Itarepi attano attano balānurūpena āharitvā sakasakaṭṭhānesu thūpañca mahañca akaṃsu.
240 240. 如此,这件事过去曾发生——结集者后来这样说:“在赡部洲,这舍利的分配和十塔的建造,过去曾经这样发生过。”然而,当塔庙这样建立起来后,大迦叶尊者预见到舍利会有障碍,便去见阿阇世王,说:“大王,应当建造一个舍利函。”国王说:“好的,尊者,舍利函的工作由我来承担。可是,其余的舍利我怎样才能取来呢?”大迦叶尊者说:“不,大王,取舍利不是你的责任,而是我们的责任。”国王说:“好的,尊者,你们去把舍利取来,我来制作舍利函。”尊者便只给那些王族留下足够他们供养护的份,而将其余舍利都取了来。然而,在拉马村,有龙族守护着舍利,那些舍利不会有什么障碍。尊者心想:“在未来,它们将被收藏在楞伽岛大寺的大塔中”,因此没有取来那里的舍利,而从其余七个城取回了舍利。然后,他站在王舍城东南方一个地方,决意说道:“在此处,所有存在的石头,都消失吧;泥土变得十分清净;水不要涌出来。”显示巴利原文
240.Evametaṃ bhūtapubbanti evaṃ etaṃ dhātubhājanañceva dasathūpakaraṇañca jambudīpe bhūtapubbanti pacchā saṅgītikārakā āhaṃsu. Evaṃ patiṭṭhitesu pana thūpesu mahākassapatthero dhātūnaṃ antarāyaṃ disvā rājānaṃ ajātasattuṃ upasaṅkamitvā ‘‘mahārāja, ekaṃ dhātunidhānaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti āha. Sādhu, bhante, nidhānakammaṃ tāva mama hotu, sesadhātuyo pana kathaṃ āharāmīti? Na, mahārāja, dhātuāharaṇaṃ tuyhaṃ bhāro, amhākaṃ bhāroti. Sādhu, bhante, tumhe dhātuyo āharatha, ahaṃ dhātunidhānaṃ karissāmīti. Thero tesaṃ tesaṃ rājakulānaṃ paricaraṇamattameva ṭhapetvā sesadhātuyo āhari. Rāmagāme pana dhātuyo nāgā pariggaṇhiṃsu, tāsaṃ antarāyo natthi. ‘‘Anāgate laṅkādīpe mahāvihāre mahācetiyamhi nidahissantī’’ti tā na āharitvā sesehi sattahi nagarehi āharitvā rājagahassa pācīnadakkhiṇadisābhāge ṭhatvā – ‘‘imasmiṃ ṭhāne yo pāsāṇo atthi, so antaradhāyatu, paṃsu suvisuddhā hotu, udakaṃ mā uṭṭhahatū’’ti adhiṭṭhāsi.
国王命人掘开那处地面,用挖出的泥土烧制成砖,建造了八十位大弟子的塔庙。即便有人问:“国王在此建造什么?”他们也回答:“是诸大弟子的塔庙”,无人知晓那是舍利安奉处。当该处掘至八十肘深时,他命人在底部铺设铜质垫层,并按照塔园舍利殿的尺寸,用赤铜建造了一座殿堂,又令人制造了八重栴檀等材质的容器与塔。然后,他将世尊舍利置入栴檀容器中,再将此栴檀容器套入另一栴檀容器,如此层层相套,共八重栴檀容器。接着依同样方法,将这八重栴檀容器安放于八重栴檀塔内,又将八重栴檀塔安放于八重红栴檀容器中,再将八重红栴檀容器安放于八重红栴檀塔中;其后依次为:八重象牙容器、八重象牙塔;八重众宝容器、八重众宝塔;八重金容器、八重金塔;八重银容器、八重银塔;八重摩尼容器、八重摩尼塔;八重赤珠容器、八重赤珠塔;八重翡翠容器、八重翡翠塔;八重水晶容器、八重水晶塔。如此次第装藏,层层安置妥善。显示巴利原文
Rājā taṃ ṭhānaṃ khaṇāpetvā tato uddhatapaṃsunā iṭṭhakā kāretvā asītimahāsāvakānaṃ cetiyāni kāreti. ‘‘Idha rājā kiṃ kāretī’’ti pucchantānampi ‘‘mahāsāvakānaṃ cetiyānī’’ti vadanti, na koci dhātunidhānabhāvaṃ jānāti. Asītihatthagambhīre pana tasmiṃ padese jāte heṭṭhā lohasanthāraṃ santharāpetvā tattha thūpārāme cetiyagharappamāṇaṃ tambalohamayaṃ gehaṃ kārāpetvā aṭṭha aṭṭha haricandanādimaye karaṇḍe ca thūpe ca kārāpesi. Atha bhagavato dhātuyo haricandanakaraṇḍe pakkhipitvā taṃ haricandanakaraṇḍakampi aññasmiṃ haricandanakaraṇḍake, tampi aññasminti evaṃ aṭṭha haricandanakaraṇḍe ekato katvā eteneva upāyena te aṭṭha karaṇḍe aṭṭhasu haricandanathūpesu, aṭṭha haricandanathūpe aṭṭhasu lohitacandanakaraṇḍesu, aṭṭha lohitacandanakaraṇḍe aṭṭhasu lohitacandanathūpesu, aṭṭha lohitacandanathūpe aṭṭhasu dantakaraṇḍesu , aṭṭha dantakaraṇḍe aṭṭhasu dantathūpesu, aṭṭha dantathūpe aṭṭhasu sabbaratanakaraṇḍesu, aṭṭha sabbaratanakaraṇḍe aṭṭhasu sabbaratanathūpesu, aṭṭha sabbaratanathūpe aṭṭhasu suvaṇṇakaraṇḍesu, aṭṭha suvaṇṇakaraṇḍe, aṭṭhasu suvaṇṇathūpesu, aṭṭha suvaṇṇathūpe aṭṭhasu rajatakaraṇḍesu, aṭṭha rajatakaraṇḍe aṭṭhasu rajatathūpesu, aṭṭha rajatathūpe, aṭṭhasu maṇikaraṇḍesu, aṭṭha maṇikaraṇḍe aṭṭhasu maṇithūpesu, aṭṭha maṇithūpe aṭṭhasu lohitaṅkakaraṇḍesu, aṭṭha lohitaṅkakaraṇḍe aṭṭhasu lohitaṅkathūpesu, aṭṭha lohitaṅkathūpe aṭṭhasu masāragallakaraṇḍesu, aṭṭha masāragallakaraṇḍe aṭṭhasu masāragallathūpesu, aṭṭha masāragallathūpe aṭṭhasu phalikakaraṇḍesu, aṭṭha phalikakaraṇḍe aṭṭhasu phalikamayathūpesu pakkhipi.
最外层的水晶塔,其大小如塔园舍利殿。其上建有一座众宝所成的殿堂,再上为黄金所成之殿堂,再上为白银所成之殿堂,最上则为赤铜所成之殿堂。在其中,他们遍撒各种宝石沙,铺散千万种水生与陆生鲜花,并以黄金塑造了五百五十则本生故事的形象、八十位大长老像、净饭大王像、摩诃摩耶夫人像,以及七位同时出生者等所有形像。他还命人安置了五百五十对盛满的黄金瓶与白银瓶,竖立起五百面金幢。又令人制作五百盏金灯与五百盏银灯,灌满妙香的油脂,并在灯内安放细布灯芯。显示巴利原文
Sabbesaṃ uparimaṃ phalikacetiyaṃ thūpārāmacetiyappamāṇaṃ ahosi, tassa upari sabbaratanamayaṃ gehaṃ kāresi, tassa upari suvaṇṇamayaṃ, tassa upari rajatamayaṃ, tassa upari tambalohamayaṃ gehaṃ. Tattha sabbaratanamayaṃ vālikaṃ okiritvā jalajathalajapupphānaṃ sahassāni vippakiritvā aḍḍhachaṭṭhāni jātakasatāni asītimahāthere suddhodanamahārājānaṃ mahāmāyādeviṃ satta sahajāteti sabbānetāni suvaṇṇamayāneva kāresi. Pañcapañcasate suvaṇṇarajatamaye puṇṇaghaṭe ṭhapāpesi, pañca suvaṇṇaddhajasate ussāpesi. Pañcasate suvaṇṇadīpe, pañcasate rajatadīpe kārāpetvā sugandhatelassa pūretvā tesu dukūlavaṭṭiyo ṭhapesi.
那时,大迦叶尊者决意道:“愿花鬘不枯萎,香气不散失,灯烛不熄灭。”随后命人在金片上镌刻文字:显示巴利原文
Athāyasmā mahākassapo – ‘‘mālā mā milāyantu, gandhā mā vinassantu, dīpā mā vijjhāyantū’’ti adhiṭṭhahitvā suvaṇṇapaṭṭe akkharāni chindāpesi –
未来,将有一位名叫喜见的王子,举伞登位,成为无忧法王。他会令这些舍利广为流布。显示巴利原文
‘‘Anāgate piyadāso nāma kumāro chattaṃ ussāpetvā asoko dhammarājā bhavissati. So imā dhātuyo vitthārikā karissatī’’ti.
国王以一切庄严具供养后,从最内侧的门开始,依次关上门走了出来。他关上赤铜门,在门闩绳上系牢钥匙与印章,并就地安放了一大堆宝石,让人镌刻文字:“未来若有贫穷的国王,可取此宝以供养舍利。”显示巴利原文
Rājā sabbapasādhanehi pūjetvā ādito paṭṭhāya dvāraṃ pidahanto nikkhami, so tambalohadvāraṃ pidahitvā āviñchanarajjuyaṃ kuñcikamuddikaṃ bandhitvā tattheva mahantaṃ maṇikkhandhaṃ ṭhapetvā – ‘‘anāgate daliddarājā imaṃ maṇiṃ gahetvā dhātūnaṃ sakkāraṃ karotū’’ti akkharaṃ chindāpesi.
帝释天王召唤毗首羯磨,说道:“孩子,未生怨王已安置了舍利函,你去那里设置守护吧。”毗首羯磨便来,安置了猛兽合集的机关。在舍利室里,他令一些木制人像手持水晶色的剑,并装设了一个像风一样飞速旋转的机关,用一根楔子固定住。随后,又在四周砌起如砖房般的石墙,盖上石板,填土整平,于其上建立了一座石塔。如是,舍利函安置完毕。大长老住世,尽其形寿后般涅槃;国王随业而逝;那时的人们也都离世了。显示巴利原文
Sakko devarājā vissakammaṃ āmantetvā – ‘‘tāta, ajātasattunā dhātunidhānaṃ kataṃ, ettha ārakkhaṃ paṭṭhapehī’’ti pahiṇi. So āgantvā vāḷasaṅghāṭayantaṃ yojesi, kaṭṭharūpakāni tasmiṃ dhātugabbhe phalikavaṇṇakhagge gāhetvā vātasadisena vegena anupariyāyantaṃ yantaṃ yojetvā ekāya eva āṇiyā bandhitvā samantato giñjakāvasathākārena silāparikkhepaṃ katvā upari ekāya pidahitvā paṃsuṃ pakkhipitvā bhūmiṃ samaṃ katvā tassa upari pāsāṇathūpaṃ patiṭṭhapesi. Evaṃ niṭṭhite dhātunidhāne yāvatāyukaṃ ṭhatvā theropi parinibbuto, rājāpi yathākammaṃ gato, tepi manussā kālaṅkatā.
后来,一位名叫喜见的王子举起伞盖,成为无忧法王。他取出这些舍利,在赡部洲中广为流布。他是如何流布的呢?他依止尼拘律沙弥,于教法中获得了净信,建造八万四千座寺院之后,便请问比丘僧团:“尊者,我建了八万四千座寺院,应从何处获得舍利?”僧团回答:“大王,相传有舍利函,但不知在什么地方。”国王令人拆开王舍城的塔庙,没有见到舍利,便将其修复如初。随后,他带领比丘、比丘尼、近事男、近事女四众,前往毗舍离,在那里也未获得,便又去迦毗罗卫,仍无所获,接着前往罗摩村。在罗摩村,龙族不让拆塔,锄头一落到塔上便碎成片片。在那里依然没有获得,他又继续前往阿罗迦、毗提诃岛、波婆、拘尸那罗等一切地方,拆开塔庙却未能得到舍利,便一一修复如初。最后,他回到王舍城,召集四众问道:“有谁曾经听说过‘某处有舍利函’吗?”显示巴利原文
Aparabhāge piyadāso nāma kumāro chattaṃ ussāpetvā asoko nāma dhammarājā hutvā tā dhātuyo gahetvā jambudīpe vitthārikā akāsi. Kathaṃ? So nigrodhasāmaṇeraṃ nissāya sāsane laddhappasādo caturāsīti vihārasahassāni kāretvā bhikkhusaṅghaṃ pucchi – ‘‘bhante, mayā caturāsīti vihārasahassāni kāritāni, dhātuyo kuto labhissāmī’’ti? Mahārāja, – ‘‘dhātunidhānaṃ nāma atthī’’ti suṇoma, na pana paññāyati – ‘‘asukasmiṃ ṭhāne’’ti. Rājā rājagahe cetiyaṃ bhindāpetvā dhātuṃ apassanto paṭipākatikaṃ kāretvā bhikkhubhikkhuniyo upāsakaupāsikāyoti catasso parisā gahetvā vesāliṃ gato. Tatrāpi alabhitvā kapilavatthuṃ. Tatrāpi alabhitvā rāmagāmaṃ gato. Rāmagāme nāgā cetiyaṃ bhindituṃ na adaṃsu, cetiye nipatitakudālo khaṇḍākhaṇḍaṃ hoti. Evaṃ tatrāpi alabhitvā allakappaṃ veṭhadīpaṃ pāvaṃ kusināranti sabbattha cetiyāni bhinditvā dhātuṃ alabhitvāva paṭipākatikāni katvā puna rājagahaṃ gantvā catasso parisā sannipātāpetvā – ‘‘atthi kenaci sutapubbaṃ ‘asukaṭṭhāne nāma dhātunidhāna’nti’’ pucchi.
这时,有一位一百二十岁的大长老说:“我不知道‘某处有舍利函’这件事。不过,我的父亲是位大长老。在我七岁时,他曾让我拿着花篮,对我说:‘来,沙弥,在某条走廊尽头有一座石塔,我们去那里。’我们到了那里进行供养后,父亲说:‘沙弥,你应当记住这个地方。’我只知道这么多,大王。”国王说:“正是此处!”于是令人移开树丛,除去石塔和泥土,露出了下面的石灰地面。接着又挖开石灰与砖块,依次下到一处院落,便看见了七宝沙和那些手持刀剑、正在旋转的木制人像。他召来夜叉仆从,设供祭祀,却仍然看不见尽头与边际,于是向天神们致敬,说道:“我取出这些舍利后,将安置在八万四千座寺院中供养,天神们请勿障碍于我。”显示巴利原文
Tatreko vīsavassasatiko thero – ‘‘asukaṭṭhāne dhātunidhāna’’nti na jānāmi, mayhaṃ pana pitā mahāthero maṃ sattavassakāle mālācaṅkoṭakaṃ gāhāpetvā – ‘‘ehi sāmaṇera, asukagacchantare pāsāṇathūpo atthi, tattha gacchāmā’’ti gantvā pūjetvā – ‘‘imaṃ ṭhānaṃ upadhāretuṃ vaṭṭati sāmaṇerā’’ti āha. Ahaṃ ettakaṃ jānāmi mahārājāti āha. Rājā ‘‘etadeva ṭhāna’’nti vatvā gacche hāretvā pāsāṇathūpañca paṃsuñca apanetvā heṭṭhā sudhābhūmiṃ addasa. Tato sudhañca iṭṭhakāyo ca hāretvā anupubbena pariveṇaṃ oruyha sattaratanavālukaṃ asihatthāni ca kaṭṭharūpakāni samparivattakāni addasa. So yakkhadāsake pakkosāpetvā balikammaṃ kāretvāpi neva antaṃ na koṭiṃ passanto devatānaṃ namassamāno – ‘‘ahaṃ imā dhātuyo gahetvā caturāsītiyā vihārasahassesu nidahitvā sakkāraṃ karomi, mā me devatā antarāyaṃ karontū’’ti āha.
帝释天王正在巡行,见到此景,便对毗首羯磨说:“贤友,无忧法王下到了院落,说要取出舍利,你去把那些木制人像移走。”毗首羯磨便化作五髻村童的模样,手持弓站在国王面前,说:“我来移走,大王。”国王说:“移走吧,贤友。”他拿起箭,径直射向连接之处,一切便都散开了。国王随即抓住系在门闩绳上的钥匙和印章,看见了那堆宝石。他看到宝石上刻有文字,生气地想:“竟将我这样的国王称为贫穷的国王,实在是不该。”他反复用力,终于令门开启,进入了内室。显示巴利原文
Sakko devarājā cārikaṃ caranto taṃ disvā vissakammaṃ āmantesi – ‘‘tāta, asoko dhammarājā ‘dhātuyo nīharissāmī’ti pariveṇaṃ otiṇṇo, gantvā kaṭṭharūpakāni hārehī’’ti. So pañcacūḷagāmadārakavesena gantvā rañño purato dhanuhattho ṭhatvā – ‘‘harāmi mahārājā’’ti āha. ‘‘Hara, tātā’’ti saraṃ gahetvā sandhimhiyeva vijjhi, sabbaṃ vippakiriyittha. Atha rājā āviñchane bandhaṃ kuñcikamuddikaṃ gaṇhi, maṇikkhandhaṃ passi. ‘‘Anāgate daliddarājā imaṃ maṇiṃ gahetvā dhātūnaṃ sakkāraṃ karotū’’ti puna akkharāni disvā kujjhitvā – ‘‘mādisaṃ nāma rājānaṃ daliddarājāti vattuṃ ayutta’’nti punappunaṃ ghaṭetvā dvāraṃ vivarāpetvā antogehaṃ paviṭṭho.
那些安设在超过二百一十八年以上的灯,依然如此这般地燃烧着。青莲花仿佛刚刚才被采来安置,花垫仿佛刚刚才铺好,香料仿佛刚刚才研磨安放。国王拿起一片金箔,读道:“未来有一位名叫喜见的王子,将高举伞盖,成为名为阿育的法王,他会把这些舍利广布于各方。”读罢,他说:“大迦叶尊者,我见到您了!”随即弯起左臂,以右手弹指。他将仅需随侍供奉的那一部分舍利留在原处,取走其余,再用先前封闭舍利室的方法原样封好,令一切恢复如初,随后在上方建了一座石塔,并将舍利分别供奉于八万四千座精舍之中。接着,他顶礼大迦叶尊者,问道:“尊者,我算是佛陀教法的继承人吗?”尊者回答:“大王,你哪里是继承人呢?你只是在教法中布施资具的人。”国王说:“尊者,我布施了九十六俱胝的财富,修建了八万四千座精舍,若我还不是继承人,那谁才是呢?”尊者说:“大王,你只是资具的布施者;然而,若有人能让自己的儿女出家,他才堪称教法中真正的继承人。”于是,国王便令他的儿女都出家了。那时,长老们便对他说:“如今,大王,你确显示巴利原文
Aṭṭhārasavassādhikānaṃ dvinnaṃ vassasatānaṃ upari āropitadīpā tatheva pajjalanti. Nīluppalapupphāni taṅkhaṇaṃ āharitvā āropitāni viya, pupphasanthāro taṅkhaṇaṃ santhato viya, gandhā taṃ muhuttaṃ pisitvā ṭhapitā viya rājā suvaṇṇapaṭṭaṃ gahetvā – ‘‘anāgate piyadāso nāma kumāro chattaṃ ussāpetvā asoko nāma dhammarājā bhavissati so imā dhātuyo vitthārikā karissatī’’ti vācetvā – ‘‘diṭṭho bho, ahaṃ ayyena mahākassapattherenā’’ti vatvā vāmahatthaṃ ābhujitvā dakkhiṇena hatthena apphoṭesi. So tasmiṃ ṭhāne paricaraṇadhātumattameva ṭhapetvā sesā dhātuyo gahetvā dhātugehaṃ pubbe pihitanayeneva pidahitvā sabbaṃ yathāpakatiyāva katvā upari pāsāṇacetiyaṃ patiṭṭhāpetvā caturāsītiyā vihārasahassesu dhātuyo patiṭṭhāpetvā mahāthere vanditvā pucchi – ‘‘dāyādomhi, bhante, buddhasāsane’’ti. Kissa dāyādo tvaṃ, mahārāja, bāhirako tvaṃ sāsanassāti. Bhante, channavutikoṭidhanaṃ vissajjetvā caturāsīti vihārasahassāni kāretvā ahaṃ na dāyādo, añño ko dāyādoti? Paccayadāyako nāma tvaṃ mahārāja, yo pana attano puttañca dhītarañca pabbājeti, ayaṃ sāsane dāyādo nāmāti. So puttañca dhītarañca pabbājesi. Atha naṃ therā āhaṃsu – ‘‘idāni, mahārāja, sāsane dāyādosī’’ti.
“如此,这是过去曾发生的”,意思是:在赡部洲的过去,确曾有过这样的舍利安置。第三次结集的编集者们也将此句收录了下来。显示巴利原文
Evametaṃbhūtapubbanti evaṃ etaṃ atīte dhātunidhānampi jambudīpatale bhūtapubbanti. Tatiyasaṅgītikārāpi imaṃ padaṃ ṭhapayiṃsu.
至于“具眼者八斛之身”等偈颂,则是由锡兰岛的长老们所宣说的。显示巴利原文
Aṭṭhadoṇaṃ cakkhumato sarīrantiādigāthāyo pana tambapaṇṇidīpe therehi vuttāti.