大善见王经注显示巴利原文
4. Mahāsudassanasuttavaṇṇanā
拘舍婆提王都注释显示巴利原文
Kusāvatīrājadhānīvaṇṇanā
241 “如是我闻”等,这是《大善见王经》。以下是此前未见之词句的注释——“纯七宝所成”:此处,一块砖由金所成,一块由银所成,一块由琉璃所成,一块由水晶所成,一块由红宝石所成,一块由玛瑙所成,一块由一切宝物所成。这些城墙中,最内侧的那一道高六十肘。然而,有些长老说:“所谓都城,应使人立于其内观望时觉得庄严才合适,因此最外侧的城墙高六十肘,其余城墙依次降低。”另一些长老说:“应使人立于其外观望时觉得庄严才合适,因此最内侧的城墙高六十肘,其余依次降低。”还有一些长老说:“应使人立于内外观望时都觉得庄严才合适,因此正中间的那道城墙高六十肘,其内外两侧各有三道城墙,依次降低。”显示巴利原文
241.Evaṃme sutanti mahāsudassanasuttaṃ. Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā – sabbaratanamayoti ettha ekā iṭṭhakā sovaṇṇamayā, ekā rūpiyamayā, ekā veḷuriyamayā, ekā phalikamayā, ekā lohitaṅkamayā, ekā masāragallamayā, ekā sabbaratanamayā, ayaṃ pākāro sabbapākārānaṃ anto ubbedhena saṭṭhihattho ahosi. Eke pana therā – ‘‘nagaraṃ nāma anto ṭhatvā olokentānaṃ dassanīyaṃ vaṭṭati, tasmā sabbabāhiro saṭṭhihattho, sesā anupubbanīcā’’ti vadanti. Eke – ‘‘bahi ṭhatvā olokentānaṃ dassanīyaṃ vaṭṭati, tasmā sabbaabbhantarimo saṭṭhihattho, sesā anupubbanīcā’’ti. Eke – ‘‘anto ca bahi ca ṭhatvā olokentānaṃ dassanīyaṃ vaṭṭati, tasmā majjhe pākāro saṭṭhihattho, anto ca bahi ca tayo tayo anupubbanīcā’’ti.
“柱”即立柱。“三倍人围”:以一个中等身材的男子用己手测量,为五肘;以此柱三倍人围,即周长十五肘之意。那么,这些柱子如何安立呢?在都城外侧,每一道大门旁各立一柱,每一道小门旁亦各立一柱,而大门与小门之间,则各立三柱。至于那些棕榈行列,其中一切宝物所成的棕榈树,有一棵是金制等,应如此了知:这与前文所述城墙的特征相同,叶子和果实亦复如是。而这些棕榈行列高八十肘,在散落着沙砾的平坦地面上,逐层安立于一重城墙与另一重城墙之间。显示巴利原文
Esikāti esikatthambho. Tiporisaṅgāti ekaṃ porisaṃ majjhimapurisassa attano hatthena pañcahatthaṃ, tena tiporisaparikkhepā pannarasahatthaparimāṇāti attho. Te pana kathaṃ ṭhitāti? Nagarassa bāhirapasse ekekaṃ mahādvārabāhaṃ nissāya ekeko, ekekaṃ khuddakadvārabāhaṃ nissāya ekeko, mahādvārakhuddakadvārānaṃ antarā tayo tayoti. Tālapantīsu sabbaratanamayānaṃ tālānaṃ ekaṃ sovaṇṇamayanti pākāre vuttalakkhaṇameva veditabbaṃ, paṇṇaphalesupi eseva nayo. Tā pana tālapantiyo asītihatthā ubbedhena, vippakiṇṇavāluke samatale bhūmibhāge pākārantare ekekā hutvā ṭhitā.
“悦耳”:指巧妙、动人。“令人染着”:指能使其心生染着。“可忍”:指即使听上一整天也仍能忍受,不令人生厌。“令醉”:指能引生骄慢之醉、人乐之醉。“五支”:指皮面、双面、全皮面、吹孔、击体这五种支分具足的乐器。其中,皮面是指在鼓等上蒙皮的单面击打乐器;双面是指两面皆可击打的乐器;全皮面是指整体蒙皮的乐器;吹孔是指箫管等吹奏乐器;击体是指铜锣等击打器体的乐器。“善调练”:指通过拉紧、放松等方式,精准调音。“善击奏”:指为辨别是否合于节拍而妥善击打。“被善巧者所击”:指由技艺娴熟、灵巧的人来演奏。“赌徒”:指掷骰子的赌徒。“嗜酒者”:指贪杯好饮之人。那种对他们一再渴望现前的欲求,称为渴爱。“遍享乐”:指舞动手脚,边跳舞边嬉戏。显示巴利原文
Vaggūti cheko sundaro. Rajanīyoti rañjetuṃ samattho. Khamanīyoti divasampi suyyamāno khamateva, na bībhaccheti. Madanīyoti mānamadapurisamadajanano. Pañcaṅgikassāti ātataṃ vitataṃ ātatavitataṃ susiraṃ ghananti imehi pañcahaṅgehi samannāgatassa. Tattha ātataṃ nāma cammapariyonaddhesu bherīādīsu ekatalaṃ tūriyaṃ. Vitataṃ nāma ubhayatalaṃ. Ātatavitataṃ nāma sabbato pariyonaddhaṃ. Susiraṃ nāma vaṃsādi. Ghanaṃ nāma sammādi. Suvinītassāti ākaḍḍhanasithilakaraṇādīhi sumucchitassa. Suppaṭitāḷitassāti pamāṇe ṭhitabhāvajānanatthaṃ suṭṭhu paṭitāḷitassa. Sukusalehi samannāhatassāti ye vādituṃ chekā kusalā, tehi vāditassa. Dhuttāti akkhadhuttā,. Soṇḍāti surāsoṇḍā. Teyeva punappunaṃ pātukāmatāvasena pipāsā. Paricāresunti (dī. ni. 2.132) hatthaṃ vā pādaṃ vā cāletvā naccantā kīḷiṃsu.
轮宝注释显示巴利原文
Cakkaratanavaṇṇanā
243 “沐浴头”:以香水连头部一起沐浴。“持布萨者”:指已受持布萨戒法的人。“上层宫殿的胜处”:指登临殊胜宫殿的上层,即享用美食后,登上宫殿上层的大平台,进入吉祥寝处,正在那里省察自己戒行的人。据说,那时国王在清晨便布施十万,行了大施舍;然后用十六瓶香水沐浴头部,用过早餐,将洁净的郁多罗僧衣搭于一边肩上,登上上层宫殿的吉祥卧处,结跏趺坐,就这样省察着由布施等所积聚的福德而安坐。这是一切转轮王的常法。显示巴利原文
243.Sīsaṃ nhātassāti sīsena saddhiṃ gandhodakena nahātassa. Uposathikassāti samādinnauposathaṅgassa. Uparipāsādavaragatassāti pāsādavarassa upari gatassa, subhojanaṃ bhuñjitvā pāsādavarassa uparimahātale sirigabbhaṃ pavisitvā sīlāni āvajjantassa. Tadā kira rājā pātova satasahassaṃ vissajjetvā mahādānaṃ datvā soḷasahi gandhodakaghaṭehi sīsaṃ nahāyitvā katapātarāso suddhaṃ uttarāsaṅgaṃ ekaṃsaṃ karitvā uparipāsādassa sirisayane pallaṅkaṃ ābhujitvā nisinno attano dānādimayaṃ puññasamudāyaṃ āvajjanto nisīdi. Ayaṃ sabbacakkavattīnaṃ dhammatā.
就在他们这般省察各自的福德时,由前述福业为缘、时节等起的轮宝便显现了。它犹如蓝宝石聚,仿佛破开东海水面而出,又好像在庄严虚空;这具有天界威神力的轮宝便这样显现出来。它在摩诃善见王面前也是如此显现的。而因它具足天界威神力,故称为“天的”;它有千条辐,故称“千辐轮”;它具备轮毂与轮辋;“一切相圆满”,即于一切方面皆圆满具足。显示巴利原文
Tesaṃ taṃ āvajjantānaṃyeva vuttappakārapuññakammapaccayautusamuṭṭhānaṃ nīlamaṇisaṅghātasadisaṃ pācīnasamuddajalatalaṃ bhindamānaṃ viya, ākāsaṃ alaṅkurumānaṃ viya dibbaṃ cakkaratanaṃ pātubhavati. Taṃ mahāsudassanassāpi tatheva pāturahosi. Tayidaṃ dibbānubhāvayuttattā dibbanti vuttaṃ. Sahassaṃ assa arānanti sahassāraṃ. Saha nemiyā, saha nābhiyā cāti sanemikaṃ sanābhikaṃ. Sabbehi ākārehi paripuṇṇanti sabbākāraparipūraṃ.
这里所说的“轮宝”:它既是轮,又因能令人喜悦而称为宝,故名“轮宝”。至于以轮毂为性而说为“有毂”的部分:其轮毂由帝释青宝石所成,正中央有纯银打造的精巧轴筒。轴筒上洁白光亮、宛如一列象牙的部件,闪耀如含微笑;轴筒中间则有一孔,犹如月轮;两端外侧以银板包边而作保护。在这些轮毂、轴筒与包边银板各自接合之处,界限分明。这便是轮毂在一切方面的圆满。显示巴利原文
Tattha cakkañca taṃ ratijananaṭṭhena ratanañcāti cakkaratanaṃ. Yāya pana taṃ nābhiyā ‘‘sanābhika’’nti vuttaṃ, sā indanīlamayā hoti, majjhe panassā sārarajatamayā panāḷi, yāya suddhasiniddhadantapantiyā hasamānā viya virocati, majjhe chiddena viya candamaṇḍalena, ubhosupi bāhirantesu rajatapaṭṭena kataparikkhepā hoti. Tesu panassa nābhipanāḷiparikkhepapaṭṭesu yuttayuttaṭṭhānesu paricchedalekhā suvibhattāva hutvā paññāyanti. Ayaṃ tāva assa nābhiyā sabbākāraparipūratā.
至于因辐条而称为“千辐”的部分:那些辐条由七宝所成,放射出如同阳光般的光芒;辐条上联珠、摩尼珠等装饰的分界线条都极为分明。这便是辐条的一切相圆满。显示巴利原文
Yehi pana taṃ – ‘‘arehi sahassāra’’nti vuttaṃ, te sattaratanamayā sūriyarasmiyo viya pabhāsampannā honti, tesampi ghaṭakamaṇikaparicchedalekhādīni suvibhattāneva hutvā paññāyanti. Ayamassa arānaṃ sabbākāraparipūratā.
至于因轮辋而称为“有轮辋”的部分:那一圈轮辋,仿佛令初升太阳的光芒也黯然失色,由深红、纯净、滑润的珊瑚所成。在其接合之处,显现出宛如晚霞红晕般绚烂的金色饰带,作为圆周的界线,划分得极为分明。这便是轮辋的一切相圆满。显示巴利原文
Yāya pana taṃ nemiyā – ‘‘sanemika’’nti vuttaṃ, sā bālasūriyarasmikalāpasiriṃ avahasamānā viya surattasuddhasiniddhapavāḷamayā hoti. Sandhīsu panassā sañjhārāgasassirikā rattajambunadapaṭṭā vaṭṭaparicchedalekhā suvibhattā hutvā paññāyanti. Ayamassa nemiyā sabbākāraparipūratā.
又在轮辋环的背面,每十根辐条之间的空隙中,竖立着一根珊瑚竿。其内部中空如同吹管,布满孔眼,能够纳风。当风吹过时,便如同善巧者调和出的五支乐器合奏,发出和雅、悦耳、令人心喜、令人陶醉的声音。在这珊瑚竿的上方,安有白色伞盖;两侧各有一排垂下的花鬘。如此,轮辋的边缘便由垂下花鬘的二百列以及擎举白伞的百根珊瑚竿所庄严。在两个毂管内侧,各有一狮子口,从那里垂下两串珍珠璎珞,其大如棕榈树干,光耀如满月之光束,末端结着宛如初升朝阳般的红毯球。这两串珍珠璎珞,仿佛令空中恒河的流动美景也黯然失色。当它们随宝轮一起在空中回转时,看起来便如同三轮同时转动。这便是此轮在一切方面的所有相圆满。显示巴利原文
Nemimaṇḍalapiṭṭhiyaṃ panassa dasannaṃ dasannaṃ arānaṃ antare dhamanavaṃso viya anto susiro chiddamaṇḍalakhacito vātagāhī pavāḷadaṇḍo hoti, yassa vāteritassa sukusalasamannāhatassa pañcaṅgikatūriyassa viya saddo vaggu ca rajanīyo ca kamanīyo ca madanīyo ca hoti. Tassa kho pana pavāḷadaṇḍassa upari setacchattaṃ ubhosu passesu samosaritakusumadāmānaṃ dve pantiyoti evaṃ samosaritakusumadāmapantisatadvayaparivārasetacchattasatadhārinā pavāḷadaṇḍasatena samupasobhitanemiparikkhepassa dvinnampi nābhipanāḷīnaṃ anto dve sīhamukhāni honti, yehi tālakkhandhappamāṇā puṇṇacandakiraṇakalāpasassirīkā taruṇaravisamānarattakambalageṇḍukapariyantā ākāsagaṅgāgatisobhaṃ avahasamānā viya dve muttakalāpā olambanti. Yehi cakkaratanena saddhiṃ ākāse samparivattamānehi tīṇi cakkāni ekato parivattantāni viya khāyanti. Ayamassa sabbaso sabbākāraparipūratā.
这众相圆满的宝轮,每当人们用过晚餐,坐在自家门前的座位上谈天,孩童们在街道、十字路口等处嬉戏之时,便以不高不低、贴近丛林上方的空中轨迹,仿佛在庄严此城。从十二由旬之外,就能听到它碰触树梢时发出的甘妙音声,吸引众生倾耳谛听;从一由旬之外,就能看见它因种种光辉聚集而闪耀的色泽,如同牵动众生的眼目。它犹如宣告转轮王的福德威力一般,朝着王城而来。显示巴利原文
Taṃ panetaṃ evaṃ sabbākāraparipūraṃ pakatiyā sāyamāsabhattaṃ bhuñjitvā attano attano gharadvāre paññattāsanesu nisīditvā pavattakathāsallāpesu manussesu vīthicatukkādīsu kīḷamāne dārakajane nātiuccena nātinīcena vanasaṇḍamatthakāsannena ākāsappadesena upasobhayamānaṃ viya, rukkhasākhaggāni dvādasayojanato paṭṭhāya suyyamānena madhurassarena sattānaṃ sotāni odhāpayamānaṃ yojanato paṭṭhāya nānappabhāsamudayasamujjalena vaṇṇena nayanāni samākaḍḍhantaṃ viya, rañño cakkavattissa puññānubhāvaṃ ugghosayantaṃ viya, rājadhāniyā abhimukhaṃ āgacchati.
那时,众人仅凭听到宝轮的音声,心中便思忖:“这声音从哪里来?属于谁?”他们朝东方望去。其中一人对另一人说道:“诸位请看,真是奇妙!以往满月独自升起,今日却携伴同升。那像是一对王雁,又像一对满月,前后相随划过天际。”另一人回答他:“朋友,你在说些什么?你何曾见过两个满月同时升起?这岂不像是放射炽热光芒的太阳升起来了吗?”又有一人笑而说道:“你疯了吗?太阳刚刚才落山,怎能追着这满月升起?这必是某位具福德者的天宫,正放射出种种宝石光辉凝聚的光芒。”他们全都否定了这些说法,另一些人则说:“诸位,何必多费言辞?这不是满月,不是太阳,也不是天宫。因为它们皆无这些祥瑞庄严,这必定是宝轮。”显示巴利原文
Athassa cakkaratanassa saddasavaneneva – ‘‘kuto nu kho, kassa nu kho ayaṃ saddo’’ti āvajjitahadayānaṃ puratthimadisaṃ ālokayamānānaṃ tesaṃ manussānaṃ aññataro aññataraṃ evamāha – ‘‘passatha, bho, acchariyaṃ, ayaṃ puṇṇacando pubbe eko uggacchati, ajjeva pana attadutiyo uggato, etañhi rājahaṃsamithunamiva puṇṇacandamithunaṃ pubbāpariyena gaganatalaṃ abhilaṅghatī’’ti. Tamañño āha – ‘‘kiṃ kathesi, samma, kuhiṃ nāma tayā dve puṇṇacandā ekato uggacchantā diṭṭhapubbā, nanu esa tapanīyaraṃsidhāro piñcharakiraṇo divākaro uggato’’ti, tamañño hasitaṃ katvā evamāha – ‘‘kiṃ ummattosi, nanu idāneva divākaro atthaṅgato, so kathaṃ imaṃ puṇṇacandaṃ anubandhamāno uggacchissati? Addhā panetaṃ anekaratanappabhāsamudayujjalaṃ ekassāpi puññavato vimānaṃ bhavissatī’’ti. Te sabbepi apasārayantā aññe evamāhaṃsu – ‘‘bho, kiṃ bahuṃ vilapatha, nevāyaṃ puṇṇacando, na sūriyo na devavimānaṃ. Na hetesaṃ evarūpā sirisampatti atthi, cakkaratanena pana etena bhavitabba’’nti.
就在众人这样交谈之时,宝轮离开了月轮区域,朝他们而来。于是众人问道:“它是为谁而出现的呢?”便有知情者回答:“不为他人,我们的大王已圆满了转轮王所应行,这便是为他而出现的。”于是,那广大的人群以及所有看见的人,全都随宝轮而行。那宝轮仿佛为了表明它是为国王的利益而来,先沿城墙顶端绕城七周,然后右绕王宫,停在王宫北面类似狮窗棚的地方,如同被车轴固定住一般,以便人们用香、花等物安乐地供养它。显示巴利原文
Evaṃ pavattasallāpasseva tassa janassa candamaṇḍalaṃ ohāya taṃ cakkaratanaṃ abhimukhaṃ hoti. Tato tehi – ‘‘kassa nu kho idaṃ nibbatta’’nti vutte bhavanti vattāro – ‘‘na kassaci aññassa, nanu amhākaṃ mahārājā pūritacakkavattivatto, tassetaṃ nibbatta’’nti. Atha so ca mahājano, yo ca añño passati, sabbo cakkaratanameva anugacchati. Taṃ cāpi cakkaratanaṃ raññoyeva atthāya attano āgatabhāvaṃ ñāpetukāmaṃ viya sattakkhattuṃ pākāramatthakeneva nagaraṃ anusaṃyāyitvā, atha rañño antepuraṃ padakkhiṇaṃ katvā, antepurassa ca uttarasīhapañjarasadise ṭhāne yathā gandhapupphādīhi sukhena sakkā hoti pūjetuṃ, evaṃ akkhāhataṃ viya tiṭṭhati.
当宝轮这样停住后,它的光芒由种种离贪珍宝所发,穿过窗户与孔隙射入,辉映内宫。国王看见这片光芒,便生起了想要亲眼目睹宝轮的渴望。他的侍从们以悦耳言词前来禀报此事。于是,国王全身洋溢着强烈的喜悦与欢愉,解开跏趺坐,从座起身,来到狮子窗棚近前。望见宝轮后,他心中这样思惟:‘而我曾听说……’大善见王的一切情形也是如此。因此经中说:‘大善见王见了之后……乃至……我难道是一位转轮王吗?’在这里,‘他是转轮王吗?’意指:怎样才算是转轮王呢?为了让宝轮——哪怕仅升空一两个指节后——继续转动,现在应当做什么呢?为了说明这一点,才说了‘那时,阿难……’等语。显示巴利原文
Evaṃ ṭhitassa panassa vātapānachiddādīhi pavisitvā nānāvirāgaratanappabhāsamujjalaṃ antopāsādaṃ alaṅkurumānaṃ pabhāsamūhaṃ disvā dassanatthāya sañjātābhilāso rājā hoti. Parijanopissa piyavacanapābhatena āgantvā tamatthaṃ nivedeti. Atha rājā balavapītipāmojjaphuṭasarīro pallaṅkaṃ mocetvā uṭṭhāyāsanā sīhapañjarasamīpaṃ gantvā taṃ cakkaratanaṃ disvā ‘‘sutaṃ kho pana meta’’ntiādikaṃ cintanaṃ cintayati. Mahāsudassanassāpi sabbaṃ taṃ tatheva ahosi. Tena vuttaṃ – ‘‘disvā rañño mahāsudassanassa…pe… assaṃ nu kho ahaṃ rājā cakkavattī’’ti. Tattha so hoti rājā cakkavattīti kittāvatā cakkavattī hotīti? Ekaṅguladvaṅgulamattampi cakkaratane ākāsaṃ abbhuggantvā pavatte idāni tassa pavattāpanatthaṃ yaṃ kātabbaṃ, taṃ dassento atha kho ānandātiādimāha.
244 ‘从座而起’:从所坐的座位起身,来到轮宝近旁。‘拿起金瓶’:拿起注口如象鼻般的金瓶。‘大善见王随即与四部军众一起’:对于一切转轮王,当用水洒净并说出‘请尊贵的轮宝征服吧!’时,轮宝便升入空中开始转动。它转动之时,那位国王即成为转轮王。轮宝转动时,国王紧随其后,登上最殊胜的转轮王车乘,升入空中。此时,手持伞盖、拂尘等的随从及内宫眷属,以及副王、将军等人,各自穿戴种种铠甲,佩戴各种珠宝饰物,光芒闪耀,高举旌旗幡幢,率领各自军队,也都升入空中,围绕在国王周围。显示巴利原文
244. Tattha uṭṭhāyāsanāti nisinnāsanato uṭṭhahitvā cakkaratanasamīpaṃ āgantvā. Suvaṇṇabhiṅkāraṃ gahetvāti hatthisoṇḍasadisapanāḷiṃ suvaṇṇabhiṅkāraṃ ukkhipitvā. Anvadeva rājā mahāsudassano saddhiṃ caturaṅginiyā senāyāti sabbacakkavattīnañhi udakena abbhukkiritvā – ‘‘abhivijinātu bhavaṃ cakkaratana’’nti vacanasamanantarameva vehāsaṃ abbhuggantvā cakkaratanaṃ pavattati. Yassa pavatti samakālameva so rājā cakkavattī nāma hoti. Pavatte pana cakkaratane taṃ anubandhamānova rājā cakkavattiyānavaraṃ āruyha vehāsaṃ abbhuggacchati. Athassa chattacāmarādihattho parijano ceva antepurajano ca tato nānākārakañcukakavacādisannāhavibhūsitena vividhābharaṇappabhāsamujjalena samussitaddhajapaṭākapaṭimaṇḍitena attano attano balakāyena saddhiṃ uparājasenāpatipabhutayopi vehāsaṃ abbhuggantvā rājānameva parivārenti.
国王所委任的官员,为了召集民众,派遣人在城中各条街巷击鼓宣告:‘诸位,我们国王的轮宝已经出现,请各尽己力,盛装打扮,前来集合!’广大民众本就因轮宝的音声而放下了一切事务,手持香、花等供品聚集而来。所有这些民众也都升入空中,围绕国王。凡是心中生起想要随国王前去的念头之人,便能安处空中。如此,便形成了长达十二由旬、宽达十二由旬的大众。在这大众之中,没有一人身体残缺、受伤或衣着污秽,因为转轮王的随众确实是清净的。转轮王的随行大众,犹如持明者一般,在空中行进时,宛如散落在因陀罗尼蓝宝石地面上的宝石。大善见王的情形也是如此。因此说:‘大善见王随即与四部军众一起’。显示巴利原文
Rājayuttā pana janasaṅgahatthaṃ nagaravīthīsu bheriyo carāpenti – ‘‘tātā, amhākaṃ rañño cakkaratanaṃ nibbattaṃ, attano vibhavānurūpena maṇḍitapasādhikā sannipatathā’’ti. Mahājano pana pakatiyā cakkaratanasaddeneva sabbakiccāni pahāya gandhapupphādīni ādāya sannipatitova sopi sabbo vehāsaṃ abbhuggantvā rājānameva parivāreti. Yassa yassa hi raññā saddhiṃ gantukāmatācittaṃ uppajjati, so so ākāsagatova hoti. Evaṃ dvādasayojanāyāmavitthārā parisā hoti. Tattha ekapurisopi chinnabhinnasarīro vā kiliṭṭhavattho vā natthi. Suciparivāro hi rājā cakkavattī. Cakkavattiparisā nāma vijjādharapurisā viya ākāse gacchamānā indanīlamaṇitale vippakiṇṇaratanasadisā hoti. Mahāsudassanassāpi tatheva ahosi. Tena vuttaṃ – ‘‘anvadeva rājā mahāsudassano saddhiṃ caturaṅginiyā senāyā’’ti.
那轮宝就在树顶上方不远不近的空中行进。如此一来,想要采撷树花、果实、嫩叶的人都能方便摘取;安住地面的人也能清晰辨别:“这是国王,这是副王,这是将军。”而且,在行、住、坐、卧一切威仪中,无论想以何种威仪行进,都能以那种威仪行进。其中从事绘画等工艺的人,也一边做着自己的工作一边随之前行。如同在地面一般,他们的一切事务在虚空中皆可成办。轮宝就这样带领着转轮王的随众,从须弥山左侧经过,在大海的上空,前往广阔达七千由旬的东毗提诃。显示巴利原文
Taṃ pana cakkaratanaṃ rukkhaggānaṃ uparūpari nātiuccena nātinīcena gaganappadesena pavattati. Yathā rukkhānaṃ pupphaphalapallavehi atthikā, tāni sukhena gahetuṃ sakkonti. Yathā ca bhūmiyaṃ ṭhitā ‘‘esa rājā, esa uparājā, esa senāpatī’’ti sallakkhetuṃ sakkonti. Ṭhānādīsu ca iriyāpathesu yo yena icchati, so teneva gacchati. Cittakammādisippapasutā cettha attano attano kiccaṃ karontāyeva gacchanti. Yatheva hi bhūmiyaṃ, tathā tesaṃ sabbakiccāni ākāseva ijjhanti. Evaṃ cakkavattiparisaṃ gahetvā taṃ cakkaratanaṃ vāmapassena sineruṃ pahāya mahāsamuddassa uparibhāgena sattasahassayojanappamāṇaṃ pubbavidehaṃ gacchati.
那里有一块地域,纵横十二由旬,周长三十六由旬,足以容纳大众安顿,饮食、资具易于获得,树荫与水泽充足,地面清净平整,令人悦意。在这块地域的上方,那轮宝犹如被钉住一般停驻不动。大众见此瑞相,便从空中下来,随心所欲地沐浴、用餐、办理诸事,并安住下来。大善见王的情形也是如此。因此说:“阿难,轮宝停驻在哪里,大善见王便与四部军众一起在哪里安住下来。”显示巴利原文
Tattha yo vinibbedhena dvādasayojanāya, parikkhepato chattiṃsayojanāya parisāya sannivesakkhamo sulabhāhārūpakaraṇo chāyudakasampanno sucisamatalo ramaṇīyo bhūmibhāgo, tassa uparibhāge taṃ cakkaratanaṃ akkhāhataṃ viya tiṭṭhati. Atha tena saññāṇena so mahājano otaritvā yathāruci nahānabhojanādīni sabbakiccāni karonto vāsaṃ kappeti. Mahāsudassanassāpi sabbaṃ tatheva ahosi. Tena vuttaṃ – ‘‘yasmiṃ kho panānanda, padese cakkaratanaṃ patiṭṭhāti, tattha so rājā mahāsudassano vāsaṃ upagacchi saddhiṃ caturaṅginiyā senāyā’’ti.
当转轮王如此安住时,彼处的诸王即便听说“有外军来了”,也不会集结军力备战。因为轮宝出现的同时,便不再有任何众生能对这位国王生起敌想并举起武器。这就是轮宝的威神力。显示巴利原文
Evaṃ vāsaṃ upagate cakkavattimhi ye tattha rājāno, te ‘‘paracakkaṃ āgata’’nti sutvāpi na balakāyaṃ sannipātetvā yuddhasajjā honti. Cakkaratanassa hi uppattisamanantarameva natthi so satto nāma, yo paccatthikasaññāya taṃ rājānaṃ ārabbha āvudhaṃ ukkhipituṃ visaheyya. Ayamānubhāvo cakkaratanassa.
凭借轮宝的威力,这位国王
所有敌人无不降伏
这位降伏敌人的国王,便称为‘降敌者’
因此,便称之为“其轮”。
显示巴利原文 Cakkānubhāvena hi tassa rañño, Arī asesā damathaṃ upenti; Arindamaṃ nāma narādhipassa, Teneva taṃ vuccati tassa cakkanti.
于是,所有那些国王各自取来与自身王权威势相称的供品,来到那位国王面前,低头致敬,以自己宝冠上摩尼宝的光芒作涂香,顶礼那位国王的双足,并以“来吧,大王!”等话语,表示完全听从他的差遣。大善见王也是如此。所以说:“阿难,凡是从东方……乃至……‘请教导我们,大王!’”显示巴利原文
Tasmā sabbepi te rājāno attano attano rajjasirivibhavānurūpaṃ pābhataṃ gahetvā taṃ rājānaṃ upagamma onatasirā attano moḷimaṇippabhābhisekena tassa pādapūjaṃ karontā – ‘‘ehi kho, mahārājā’’tiādīhi vacanehi tassa kiṃkārapaṭisāvitaṃ āpajjanti. Mahāsudassanassāpi tatheva akaṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘ye kho, panānanda, puratthimāya disāya…pe… anusāsa, mahārājā’’ti.
其中,“善来”(svāgata)意为“善来”。若有一人,他到来时你忧愁,离去时你欢喜;又有一人,他到来时你欢喜,离去时你忧愁;而你却属于让人来了欢喜、走了忧愁的那一类。因此,你的到来便被称为“善来”。这样说了之后,那位转轮王既不会说“你们每年要给我这么多赋税”,也不会抢夺一人的财物去送给另一人。他会以自身法王智慧,审察杀生等行为,然后用亲切悦耳的声音,如此说法:“诸位善男子,你们应当了知:这杀生若不断造作、不断修集、不断重复,便会招感地狱的果报……”进而给予“不应杀生”等教诫。大善见王也是如此,所以说:“大善见王这样说:‘不应杀生……乃至……要如法地受用食物。’”然而,是否所有人都接受这位国王的教诫呢?纵使是佛陀,也并非人人都能受教,何况是国王?因此,唯有那些具足智慧、善于明辨者才会接受。但所有人都会成为追随者。所以经文才说:“阿难,凡……”等。显示巴利原文
Tattha svāgatanti su āgataṃ. Ekasmiñhi āgate socanti, gate nandanti. Ekasmiṃ āgate nandanti, gate socanti, tādiso tvaṃ āgamananandano, gamanasocano. Tasmā tava āgamanaṃ suāgamananti vuttaṃ hoti. Evaṃ vutte pana rājā cakkavattī nāpi – ‘‘ettakaṃ nāma me anuvassaṃ baliṃ upakappethā’’ti vadati, nāpi aññassa bhogaṃ acchinditvā aññassa deti. Attano pana dhammarājabhāvassa anurūpāya paññāya pāṇātipātādīni upaparikkhitvā pemanīyena mañjunā sarena – ‘‘passatha tātā, pāṇātipāto nāmesa āsevito bhāvito bahulīkato nirayasaṃvattaniko hotī’’tiādinā nayena dhammaṃ desetvā ‘‘pāṇo na hantabbo’’tiādikaṃ ovādaṃ deti. Mahāsudassanopi tatheva akāsi, tena vuttaṃ – ‘‘rājā mahāsudassano evamāha – ‘pāṇo na hantabbo…pe… yathābhuttañca bhuñjathā’ti’’. Kiṃ pana sabbepi rañño imaṃ ovādaṃ gaṇhantīti? Buddhassāpi tāva sabbe na gaṇhanti, rañño kiṃ gaṇhissantīti. Tasmā ye paṇḍitā vibhāvino, te gaṇhanti. Sabbe pana anuyantā bhavanti. Tasmā ye kho panānandātiādimāha.
随后,当轮宝对东毗提诃的居民如此教诫完毕,众人用过早斋,轮宝便依转轮王的威神力腾空而起,没入东方大海。海水随着它不断沉入,嗅到沉香的芬芳,便如龙王收起头冠一般,波涛平息,向后退开一由旬,在海中犹如琉璃壁般竖立。就在那一刹那,仿佛要瞻仰国王的福德光辉一般,散落在海底的种种宝物从各处汇集而来,遍满了那片区域。于是,国王的随从们见到这布满种种宝物的海底,便随其所好,用衣角等盛取;待随从们随喜拾取宝物之后,轮宝便折返。回返之时,随从走在最前,国王居于中间,轮宝在最后。那海水仿佛被轮宝的威势牵挽,又仿佛难以承受与它分离之苦,便一直退到轮辋的边缘,紧紧贴着轮宝涌来。就这样,转轮王征服了以东海为边际的东毗提诃后,为继续征服以南海为边际的赡部洲,便沿着轮宝所指向的道路,朝南方大海行进。大善见王也是如此行进的,所以说:‘阿难,那时轮宝没入东方大海后,又升起,转向了南方。’显示巴利原文
Atha taṃ cakkaratanaṃ evaṃ pubbavidehavāsīnaṃ ovāde dinne katapātarāse cakkavattibalena vehāsaṃ abbhuggantvā puratthimasamuddaṃ ajjhogāhati. Yathā yathā ca taṃ ajjhogāhati, tathā tathā agadagandhaṃ ghāyitvā saṅkhittaphaṇo nāgarājā viya, saṅkhittaūmivipphāraṃ hutvā ogacchamānaṃ mahāsamuddasalilaṃ yojanamattaṃ ogantvā antosamudde veḷuriyabhitti viya tiṭṭhati. Taṅkhaṇaññeva ca tassa rañño puññasiriṃ daṭṭhukāmāni viya mahāsamuddatale vippakiṇṇāni nānāratanāni tato tato āgantvā taṃ padesaṃ pūrayanti. Atha sā rājaparisā taṃ nānāratanaparipūraṃ mahāsamuddatalaṃ disvā yathāruci ucchaṅgādīhi ādiyati, yathāruci ādinnaratanāya pana parisāya taṃ cakkaratanaṃ paṭinivattati. Paṭinivattamāne ca tasmiṃ parisā aggato hoti, majjhe rājā, ante cakkaratanaṃ. Tampi jalanidhijalaṃ palobhiyamānamiva cakkaratanasiriyā, asahamānamiva ca tena viyogaṃ nemimaṇḍalapariyantaṃ abhihanantaṃ nirantarameva upagacchati. Evaṃ rājā cakkavattī puratthimamahāsamuddapariyantaṃ pubbavidehaṃ abhivijinitvā dakkhiṇasamuddapariyantaṃ jambudīpaṃ vijetukāmo cakkaratanadesitena maggena dakkhiṇasamuddābhimukho gacchati. Mahāsudassanopi tatheva agamāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho, ānanda, cakkaratanaṃ puratthimaṃ samuddaṃ ajjhogāhetvā paccuttaritvā dakkhiṇaṃ disaṃ pavattī’’ti.
而当它如此行进时,它的行进步序、军队安营、敌王来归、为他们教诫、没入南海、海水退去、拾取宝物——这一切皆应依前文所述之理而解。显示巴利原文
Evaṃ pavattamānassa pana tassa pavattanavidhānaṃ, senāsanniveso, paṭirājāgamanaṃ, tesaṃ anusāsanippadānaṃ dakkhiṇasamuddaajjhogāhanaṃ samuddasalilassa ogacchamānaṃ ratanānaṃ ādānanti sabbaṃ purimanayeneva veditabbaṃ.
征服了那一万由旬大的赡部洲后,又从南海出来;为征服七千由旬大的西牛货洲,依前文所述的同样方式前往,同样征服了那个以海为界的洲;又从西海出来,为征服八千由旬大的北俱卢洲,同样依前所述前往,同样征服了那个以海为界的洲;而后又从北海出来。显示巴利原文
Vijinitvā pana taṃ dasasahassayojanappamāṇaṃ jambudīpaṃ dakkhiṇasamuddatopi paccuttaritvā sattayojanasahassappamāṇaṃ aparagoyānaṃ vijetuṃ pubbe vuttanayeneva gantvā tampi samuddapariyantaṃ tatheva abhivijinitvā pacchimasamuddatopi uttaritvā aṭṭhayojanasahassappamāṇaṃ uttarakuruṃ vijetuṃ tatheva gantvā tampi samuddapariyantaṃ tatheva abhivijiya uttarasamuddato paccuttarati.
至此,转轮王已获得对四方大地的统治权。他如此征服之后,为了展示自己王国的祥瑞与荣盛,便与随从腾上虚空,俯瞰四大洲:它们犹如四个天然湖泊,盛开着绚烂的莲花、睡莲和白莲,各由五百小岛环绕。随后,他沿着轮宝所指示的道路依次返回王都。之后,那轮宝便停驻下来,如同照耀内宫之门一般。显示巴利原文
Ettāvatā raññā cakkavattinā cāturantāya pathaviyā ādhipaccaṃ adhigataṃ hoti. So evaṃ vijitavijayo attano rajjasirisampattidassanatthaṃ sapariso uddhaṃ gaganatalaṃ abhilaṅghitvā suvikasitapadumakumudapuṇḍarīkavanavicitte cattāro jātassare viya pañcasatapañcasataparittadīpaparivāre cattāro mahādīpe oloketvā cakkaratanadesiteneva maggena yathānukkamaṃ attano rājadhāniṃ paccāgacchati. Atha taṃ cakkaratanaṃ antepuradvāraṃ sobhayamānaṃ viya hutvā tiṭṭhati.
当轮宝如此安立后,王宫中便不再需要火炬或灯盏,仅凭轮宝的光辉就能驱散暗夜。然而,对于需要黑暗的人,黑暗便依然存在。大善见王的情形也全然如此。因此,经典中说:“没入南大海……乃至……这样的轮宝出现了。”显示巴利原文
Evaṃ patiṭṭhite pana tasmiṃ cakkaratane rājantepure ukkāhi vā dīpikāhi vā kiñci karaṇīyaṃ na hoti, cakkaratanobhāsoyeva rattiṃ andhakāraṃ vidhamatiyeva. Ye pana andhakāratthikā honti, tesaṃ andhakārameva hoti. Mahāsudassanassāpi sabbametaṃ tatheva ahosi. Tena vuttaṃ – ‘‘dakkhiṇaṃ samuddaṃ ajjhogāhetvā…pe… evarūpaṃ cakkaratanaṃ pāturahosī’’ti.
象宝注释显示巴利原文
Hatthiratanavaṇṇanā
246 待轮宝出现之后,转轮圣王的大臣们便整治常设的吉祥象地,令其平坦洁净,并涂上黄栴檀等芬芳的香料。地上铺满色彩缤纷、香气馥郁的鲜花,上方张挂饰有金色星星、其间垂着可意花鬘的天盖,布置得如同天宫一般。然后他们对国王说:“大王,请您观想这样一匹象宝的到来吧。”王便依照如前所述的方式,做大布施,受持戒行,然后安坐下来,忆念此福德成就。此时,依其福德之力所驱使,一头象王从六牙族或布萨族而来。此象王足、颈与面呈红色,犹如被初升太阳的光轮所映照;全身纯白而庄严,七处着地,四肢与身相极为匀称;鼻端绽放着如红莲花般的美丽色泽。它犹如一位具足神通的修行者,能飞行于空中,整体仿佛一座边缘涂有雌黄粉的银山,来到该处站立。若来自六牙族,则为象群中最年幼者;若来自布萨族,则为最年长者。然而,巴利经文仅提及“布萨龙王”。注释书中说:“所谓龙王,是指无人能驭使的象,因此来的是最年幼的那一头。”这象宝是为那些已圆满转轮圣王所应行之法,并依上述方式……显示巴利原文
246. Evaṃ pātubhūtacakkaratanasseva cakkavattino amaccā pakatimaṅgalahatthiṭṭhānaṃ samaṃ sucibhūmibhāgaṃ kāretvā haricandanādīhi surabhigandhehi upalimpāpetvā heṭṭhā vicittavaṇṇasurabhikusumasamokiṇṇaṃ upari suvaṇṇatārakānaṃ antarantarā samosaritamanuññakusumadāmapaṭimaṇḍitavitānaṃ devavimānaṃ viya abhisaṅkharitvā – ‘‘evarūpassa nāma deva hatthiratanassa āgamanaṃ cintethā’’ti vadanti. So pubbe vuttanayeneva mahādānaṃ datvā sīlāni ca samādāya taṃ puññasampattiṃ āvajjanto nisīdi. Athassa puññānubhāvacodito chaddantakulā vā uposathakulā vā taṃ sakkāravisesaṃ anubhavitukāmo taruṇaravimaṇḍalābhirattacaraṇagīvāmukhapaṭimaṇḍitavisuddhasetasarīro sattapatiṭṭho susaṇṭhitaaṅgapaccaṅgasanniveso vikasitarattapadumacārupokkharo iddhimā yogī viya vehāsagamanasamattho manosilācuṇṇarañjitapariyanto viya rajatapabbato hatthiseṭṭho āgantvā tasmiṃ padese tiṭṭhati. So chaddantakulā āgacchanto sabbakaniṭṭho āgacchati. Uposathakulā āgacchanto sabbajeṭṭho. Pāḷiyaṃ pana uposatho nāgarājā icceva āgataṃ. Nāgarājā nāma kassaci aparibhogo, sabbakaniṭṭho āgacchatīti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Svāyaṃ pūritacakkavattivattānaṃ cakkavattīnaṃ vuttanayeneva cintayantānaṃ āgacchati. Mahāsudassanassa pana sayameva pakatimaṅgalahatthiṭṭhānaṃ āgantvā taṃ hatthiṃ apanetvā tattha aṭṭhāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘puna caparaṃ ānanda…pe… nāgarājā’’ti.
当象宝这样出现时,象倌等人见了,欢喜踊跃,急忙去禀告国王。国王匆匆赶来,见到象宝,心生净信,心想:“这象乘真是妙好,若能接受调伏就好了。”便伸出手去。那象王便像家中的乳犊一般,垂下耳朵,显出温顺的姿态,走近国王。国王想要骑上它。这时,随从们知道了国王的心意,便给那象宝挂上金幢、金饰,罩上金网,牵上前来。国王不让象宝卧下,踩着七宝所成的阶梯骑了上去,心中生起想要飞行的念头。就在念头生起的同时,那象王便如王雁一般,飞越那片如蓝宝石光芒之网般的蓝色虚空。随后,如前所述,整个王众也以轮行方式随行。就这样,国王与随从们在用早餐之前便巡游了整个大地,然后返回王城。转轮圣王的象宝有如此大的威力。大善见王的象宝也是如此。因此经文说:“disvā rañño…pe… pāturahosī”(见了……乃至……出现)。显示巴利原文
Evaṃ pātubhūtaṃ pana taṃ hatthiratanaṃ disvā hatthigopakādayo haṭṭhatuṭṭhā vegena gantvā rañño ārocenti. Rājā turitaturito āgantvā taṃ disvā pasannacitto – ‘‘bhaddakaṃ vata bho hatthiyānaṃ, sace damathaṃ upeyyā’’ti cintayanto hatthaṃ pasāreti. Atha so gharadhenuvacchako viya kaṇṇe olambitvā sūratabhāvaṃ dassento rājānaṃ upasaṅkamati. Rājā taṃ ārohitukāmo hoti. Athassa parijanā adhippāyaṃ ñatvā taṃ hatthiratanaṃ suvaṇṇaddhajaṃ suvaṇṇālaṅkāraṃ hemajālapaṭicchannaṃ katvā upanenti. Rājā taṃ anisīdāpetvāva sattaratanamayāya nisseṇiyā āruyha ākāsagamananinnacitto hoti. Tassa saha cittuppādeneva so nāgarājā rājahaṃso viya indanīlamaṇippabhājālaṃ nīlagaganatalaṃ abhilaṅghati. Tato cakkacārikāya vuttanayeneva sakalarājaparisā. Iti sapariso rājā antopātarāseyeva sakalapathaviṃ anusaṃyāyitvā rājadhāniṃ paccāgacchati. Evaṃ mahiddhikaṃ cakkavattino hatthiratanaṃ hoti. Mahāsudassanassāpi tādisameva ahosi. Tena vuttaṃ – ‘‘disvā rañño…pe… pāturahosī’’ti.
247. 象宝如此出现之后,转轮圣王的大臣们又把常设的吉祥马地整治得洁净平坦,加以庄严。然后,就像前面启发国王观想象宝那样,他们激发国王观想马宝的到来。国王依照前边的方式,行了布施、作了恭敬与尊崇,受持了戒行,愉快地坐在宫殿的楼台上,忆念这一福德成就。这时,由他福德之力的驱使,从信度族来了一匹马王。它的光彩如同串联着闪电的秋季白云聚,足部红色,嘴部红色,身体洁净、润泽、密实,如同聚集的月光。它的头是深色的,就像蓝宝石,或像乌鸦的脖子,因此被称为“黑头”;它的鬃毛像精心摆放的芒草,一对鬃毛光滑并且两边弯曲,因此被称为“芒毛”。这匹马王能在空中飞行,名叫“瓦拉哈”(云马),它来到那个地方站住。对于大善见王而言,这匹马宝像象宝一样自己到来。其余的一切,都如同在象宝中所说的那样。世尊就是针对这样的马宝,说出“puna ca para”(再者……)等经文。显示巴利原文
Assaratanavaṇṇanā
247 象宝这样出现之后,转轮圣王的大臣们把那常设的吉祥马场地整治得洁净平坦,加以庄严,然后如同先前引发国王对宝象的忆念那样,引发国王对马宝的忆念。国王依如前的方式,行了布施、恭敬与尊崇,受持了戒行,愉快地坐在宫殿的楼台上,忆念这一福德成就。这时,由他福德之力的驱使,从信度族来了一匹马王。它的光彩如同串联着闪电的秋季白云聚,足部红色,嘴部红色,身体洁净、润泽、密实,如同聚集的月光。它的头是深色的,如同蓝宝石,或像乌鸦的颈项,因此被称为“黑头”;它的鬃毛像精心摆放的芒草,两排鬃毛光滑并且两边弯曲,因此被称为“芒毛”。这匹马王能在空中飞行,名叫“瓦拉哈”(云马),它来到那个地方站住。对于大善见王而言,这匹马宝如同象宝一样自己到来。其余的一切,都如同在象宝中所说的那样。世尊就是针对这样的马宝,说出“puna ca para”(再者……)等经文的。显示巴利原文
247. Evaṃ pātubhūtahatthiratanassa pana cakkavattino amaccā pakatimaṅgalaassaṭṭhānaṃ sucisamatalaṃ kāretvā alaṅkaritvā ca purimanayeneva rañño tassa āgamanacintanatthaṃ ussāhaṃ janenti. So purimanayeneva katadānamānanasakkāro samādinnasīlabbato pāsādatale sukhanisinno puññasampattiṃ samanussarati. Athassa puññānubhāvacodito sindhavakulato vijjulatāvinaddhasaradakālasetavalāhakarāsisassirīko rattapādo rattatuṇḍo candappabhāpuñjasadisasuddhasiniddhaghanasaṃhatasarīro kākagīvā viya indanīlamaṇi viya ca kāḷavaṇṇena sīsena samannāgatattā kāḷasīsoti suṭṭhu kappetvā ṭhapitehi viya muñjasadisehi saṇhavaṭṭaujugatehi kesehi samannāgatattā muñjakeso vehāsaṅgamo valāhako nāma assarājā āgantvā tasmiṃ ṭhāne patiṭṭhāti. Mahāsudassanassa panesa hatthiratanaṃ viya āgato. Sesaṃ sabbaṃ hatthiratane vuttanayeneva veditabbaṃ. Evarūpaṃ assaratanaṃ sandhāya bhagavā – ‘‘puna ca para’’ntiādimāha.
248. 马宝出现之后,接着又有一颗摩尼珠宝从吠琉璃山前来,成为转轮圣王的宝物。这颗珠宝长四肘,周长如同车轮的轮毂。它的两端用两道极其纯净的珠串和两朵金莲花作装饰,周围有八万四千颗宝珠环绕,犹如众星拱月,散放光辉。人们把它带来后,安置在珠网中,再用竹竿一根接一根地连接起来,把它高高挂到六十肘高的空中。到了夜里,它的光芒照耀着周围一由旬的范围,使整个区域变得像曙光初现时那样明亮。于是,农夫们以为天亮了,开始耕作;商人们以为天亮了,开始开门营业;各行各业的工匠们也以为天亮了,开始干起各自的活计。对大善见王来说,这一切也同样出现。所以经文说:“puna ca paraṃ ānanda,…pe… maṇiratanaṃ pāturahosī”(再者,阿难……乃至……摩尼珠宝出现)显示巴利原文
Maṇiratanavaṇṇanā
248 在马宝这样出现之后,又有摩尼珠宝从吠琉璃山前来,为转轮圣王所得:它长四肘,周圆如同车毂,两端以两道极为清净的珠串和两朵金莲庄严,有八万四千珠宝围绕,宛如众星拱月般散发着光辉。当它被这样带来,安置于珠网,用竹竿次第相接、高举至六十肘的空中时,夜间便以光芒遍照四周一由旬的范围,使那片空间完全像曙光初现的时刻一样光明。于是,农夫开始耕作,商人开始开店,各行各业的工匠们开始各自的工作,都以为“天亮了”。对于大善见王,这一切也同样出现。因此经文说:“puna ca paraṃ ānanda,…pe… maṇiratanaṃ pāturahosī”(再者,阿难……乃至……摩尼珠宝出现)。显示巴利原文
248. Evaṃ pātubhūtaassaratanassa pana rañño cakkavattino catuhatthāyāmaṃ sakaṭanābhisamapariṇāhaṃ ubhosu antesu kaṇṇikapariyantato viniggatehi suparisuddhamuttākalāpehi dvīhi kañcanapadumehi alaṅkataṃ caturāsītimaṇisahassaparivāraṃ tārāgaṇaparivutassa puṇṇacandasassiriṃ pharamānaṃ viya vepullapabbatato maṇiratanaṃ āgacchati. Tassevaṃ āgatassa muttājālake ṭhapetvā veḷuparamparāya saṭṭhihatthappamāṇaṃ ākāsaṃ āropitassa rattibhāge samantā yojanappamāṇaṃ okāsaṃ ābhā pharati, yāya sabbo so okāso aruṇuggamanavelā viya sañjātāloko hoti. Tato kassakā kasikammaṃ vāṇijā āpaṇugghāṭanaṃ te te sippino taṃ taṃ kammantaṃ payojenti ‘‘divā’’ti maññamānā. Mahāsudassanassāpi sabbaṃ taṃ tatheva ahosi. Tena vuttaṃ – ‘‘puna ca paraṃ ānanda,…pe… maṇiratanaṃ pāturahosī’’ti.
女宝注释显示巴利原文
Itthiratanavaṇṇanā
249 当宝珠如此出现后,作为转轮圣王所享殊胜欲乐的特殊之因,女宝便显现。他的正宫王后,或从末罗王族迎来,或凭其福德威神从郁单越自行而来。至于她其余的成就——“再者,阿难,大善见王又出现了女宝,她容貌美丽、令人悦目……”等,则如经中所述。显示巴利原文
249. Evaṃ pātubhūtamaṇiratanassa pana cakkavattino visayasukhavisesassa visesakāraṇaṃ itthiratanaṃ pātubhavati. Maddarājakulato vā hissa aggamahesiṃ ānenti, uttarakuruto vā puññānubhāvena sayaṃ āgacchati. Avasesā panassā sampatti – ‘‘puna ca paraṃ, ānanda, rañño mahāsudassanassa itthiratanaṃ pāturahosi, abhirūpā dassanīyā’’tiādinā nayena pāḷiyaṃyeva āgatā.
其中,“容貌美丽”指因体态圆满,她拥有超常的相貌。“令人悦目”指一见她眼根便得满足,纵使放下其余事务也值得去看。“令人净信”指一见她便能以喜悦之力令心清净。“最上”指因能带来如此净信,故她具足最胜的资质。“以肤色之美”指色泽殊妙。“具足”指完全具备。另有解释说:“容貌美丽”,是因为她不太高也不太矮;“令人悦目”,是因为她不太瘦也不太胖;“令人净信”,是因为她不太黑也不太白皙;“具足最上的肤色之美”,是因为她美得超越常人,未停留在人的肤色,而达到了天神的肤色。因为人的肤色光芒不向外散发,天神的肤色光芒却能照耀极远。显示巴利原文
Tattha saṇṭhānapāripūriyā adhikaṃ rūpaṃ assāti abhirūpā. Dissamānāva cakkhūni piṇayati, tasmā aññaṃ kiccavikkhepaṃ hitvāpi daṭṭhabbāti dassanīyā. Dissamānāva somanassavasena cittaṃ pasādetīti pāsādikā. Paramāyāti evaṃ pasādāvahattā uttamāya. Vaṇṇapokkharatāyāti vaṇṇasundaratāya. Samannāgatāti upetā. Abhirūpā vā yasmā nātidīghā nātirassā. Dassanīyā yasmā nātikisā nātithūlā. Pāsādikā yasmā nātikāḷikā nāccodātā. Paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā yasmā abhikkantā mānusivaṇṇaṃ appattā dibbavaṇṇaṃ. Manussānañhi vaṇṇābhā bahi na niccharati. Devānaṃ pana atidūrampi niccharati.
而且,她身体的光芒能照亮周围十二肘的范围。就她“不太高、不太低”等描述而言,第一对(不太高、不太低)说的是身高成就,第二对(不太瘦、不太胖)说的是体态成就,第三对(不太黑、不太白皙)说的是肤色成就。或者,以这六项表明她没有身相的缺陷,而“超越了人的肤色”则表明身相的成就。所谓“如木棉绒或棉绒”,是指那种投入熟酥中浸透、再经百遍捶打后的木棉绒或棉绒。“冷时”指国王觉得冷的时候,“热时”指国王觉得热的时候。“栴檀香”指她的身体恒常散发出犹如四种栴檀精心研磨、新鲜和合而成的香气。“青莲香散发”指她在微笑与说话时,口中散发出犹如刹那盛开的青莲花那般极芬芳的香气。显示巴利原文
Tassā pana dvādasahatthappamāṇaṃ padesaṃ sarīrābhā obhāseti. Nātidīghādīsu cassā paṭhamayugaḷena ārohasampatti, dutiyayugaḷena pariṇāhasampatti, tatiyayugaḷena vaṇṇasampatti vuttā. Chahi vāpi etehi kāyavipattiyā abhāvo, atikkantā mānusivaṇṇanti iminā kāyasampatti vuttā. Tūlapicuno vā kappāsapicuno vāti sappimaṇḍe pakkhipitvā ṭhapitassa satavāravihatassa tūlapicuno vā kappāsapicuno vā. Sīteti rañño sītakāle. Uṇheti rañño uṇhakāle. Candanagandhoti niccakālameva supisitassa abhinavassa catujjātisamāyojitassa haricandanassa gandho kāyato vāyati. Uppalagandho vāyatīti hasitakathitakālesu mukhato taṅkhaṇaṃ vikasitasseva nīluppalassa atisurabhigandho vāyati.
如此,为了显示她那与色、触、香等成就相应的身相所具之合宜举止,经中说道“再者,她……”等。其中,“先起者”:她见到国王,犹如被火烧着一般,立刻从座位起身。“后坐者”:国王坐下后,她先做扇风等事,然后才随后坐下。“应吩咐者”:她以“我能做什么,大王?”这样的话语回应吩咐。“悦意行”:她只做令国王悦意的事。“爱语者”:她只说国王喜爱的话。显示巴利原文
Evaṃ rūpasamphassagandhasampattiyuttāya panassā sarīrasampattiyā anurūpaṃ ācāraṃ dassetuṃ taṃ kho panātiādi vuttaṃ. Tattha rājānaṃ disvā nisinnāsanato aggidaḍḍhā viya paṭhamameva uṭṭhātīti pubbuṭṭhāyinī. Tasmiṃ nisinne tassa tālavaṇṭena bījanādikiccaṃ katvā pacchā nipatati nisīdatīti pacchānipātinī. Kiṃ karomi, te devāti vācāya kiṃ-kāraṃ paṭisāvetīti kiṃ kārapaṭissāvinī. Rañño manāpameva carati karotīti manāpacārinī. Yaṃ rañño piyaṃ tadeva vadatīti piyavādinī.
此处,为了显示“她的这种举止是出于心性清净,而非虚伪”,经中说“再者,她……”等。其中,“不越轨行”指她不逾越规矩而行,意思是除了国王之外,她心中亦不希求其他男子。显示巴利原文
Idāni – ‘‘svāssā ācāro bhāvavisuddhiyāva, na sāṭheyyanā’’ti dassetuṃ taṃ kho panātiādimāha. Tattha no aticarīti na atikkamitvā cari, ṭhapetvā rājānaṃ aññaṃ purisaṃ cittenapi na patthesīti vuttaṃ hoti.
其中,前文所说的“容貌美丽”等功德,以及后文所说的“先起者”等功德,都是她的本性功德。而“超越了人的肤色”等功德,应知是从轮宝出现开始,依止转轮圣王的福报,由过去业之威力所生的。显示巴利原文
Tattha ye tassā ādimhi ‘‘abhirūpā’’tiādayo, ante ‘‘pubbuṭṭhāyinī’’tiādayo guṇā vuttā, te pakatiguṇā eva. ‘‘Atikkantā mānusivaṇṇa’’ntiādayo pana cakkavattino puññaṃ upanissāya cakkaratanapātubhāvato paṭṭhāya purimakammānubhāvena nibbattāti veditabbā.
或者,从轮宝出现之时起,包括容貌美丽等在内的一切相好,都已圆满具足。因此经中说:“这样的女宝出现了。”显示巴利原文
Abhirūpatādikāpi vā cakkaratanapātubhāvato paṭṭhāya sabbākāraparipūrā jātā. Tenāha – ‘‘evarūpaṃ itthiratanaṃ pāturahosī’’ti.
居士宝注释显示巴利原文
Gahapatiratanavaṇṇanā
250 女宝出现之后,为了让转轮圣王的一切财富事业皆能随愿成就,居士宝便出现了。他原本就拥有巨大财富,生于巨富之家,是能令国王财富不断增长的商主居士。而且,凭借轮宝的威力,由他自己业报所感的天眼也随之出现。通过这天眼,他得见藏于地下一由旬之处的宝藏。他见到这些成就,心生喜悦,便前往国王处奉献财富,成办一切财富事务。大善见王时,他也如此而行。因此经中说:“再者,阿难……这样的居士宝出现了。”显示巴利原文
250. Evaṃ pātubhūtaitthiratanassa pana rañño cakkavattino dhanakaraṇīyānaṃ kiccānaṃ yathāsukhaṃ pavattanatthaṃ gahapatiratanaṃ pātubhavati. So pakatiyāva mahābhogo, mahābhogakule jāto. Rañño dhanarāsivaḍḍhako seṭṭhigahapati hoti. Cakkaratanānubhāvasahitaṃ panassa kammavipākajaṃ dibbacakkhu pātubhavati, yena antopathaviyampi yojanabbhantare nidhiṃ passati, so taṃ sampattiṃ disvā tuṭṭhamānaso gantvā rājānaṃ dhanena pavāretvā sabbāni dhanakaraṇīyāni sampādeti . Mahāsudassanassāpi tatheva sampādesi. Tena vuttaṃ – ‘‘puna caparaṃ ānanda…pe… evarūpaṃ gahapatiratanaṃ pāturahosī’’ti.
引导者宝注释显示巴利原文
Pariṇāyakaratanavaṇṇanā
251 居士宝出现之后,为了能成办转轮圣王的一切事务,主兵臣宝便出现了。他犹如国王的长子,天生聪慧、机敏,具足智慧与辨察力。依靠国王福德之威力,并藉由自身业力的果报,他生起了他心智。以此他心智,他能了知十二由旬范围内王众心中之所念,并能辨别何事对国王有利、何事不利。他看到自身如此之威力,心生欢喜,便主动请求以教授一切事务来为国王服务。大善见王时,他同样如此劝请。因此经中说:“再有……主兵臣宝出现了。”显示巴利原文
251. Evaṃ pātubhūtagahapatiratanassa pana rañño cakkavattissa sabbakiccasaṃvidhānasamatthaṃ pariṇāyakaratanaṃ pātubhavati. So rañño jeṭṭhaputtova hoti. Pakatiyā eva so paṇḍito byatto medhāvī vibhāvī. Rañño puññānubhāvaṃ nissāya panassa attano kammānubhāvena paracittañāṇaṃ uppajjati. Yena dvādasayojanāya rājaparisāya cittācāraṃ ñatvā rañño hite ca ahite ca vavatthapetuṃ samattho hoti, sopi taṃ attano ānubhāvaṃ disvā tuṭṭhahadayo rājānaṃ sabbakiccānusāsanena pavāreti. Mahāsudassanampi tatheva pavāresi. Tena vuttaṃ – ‘‘puna caparaṃ…pe… pariṇāyakaratanaṃ pāturahosī’’ti.
“安立应安立者”:即是在各个职位上,安置应当安立之人。显示巴利原文
Tattha ṭhapetabbaṃ ṭhapetunti tasmiṃ tasmiṃ ṭhānantare ṭhapetabbaṃ ṭhapetuṃ.
具备四成就的解说显示巴利原文
Catuiddhisamannāgatavaṇṇanā
252 “等熟”:指平等的消化能力。“能受用者”:即由业所生的消化之火(业生火界)。其中,若有人刚吃下食物即刻便消化,或吃下的食物如同藏在囊中的存粮一般滞留在胃中不消化,这两种人都不具备“等熟之火界”。若有人在饭时对食物生起食欲,并能正常消化,此人便是具备“等熟之火界”。显示巴利原文
252.Samavepākiniyāti samavipācaniyā. Gahaṇiyāti kammajatejodhātuyā. Tattha yassa bhuttamattova āhāro jīrati, yassa vā pana puṭabhattaṃ viya tattheva tiṭṭhati, ubhopete na samavepākiniyā samannāgatā. Yassa pana puna bhattakāle bhattachando uppajjateva, ayaṃ samavepākiniyā samannāgatoti.
法殿与池塘的解说显示巴利原文
Dhammapāsādapokkharaṇivaṇṇanā
253 “令建造”:并非如通常那样在城中敲鼓、召集民众后才令人建造。当国王心生此念时,大地随即裂开,自然现出八万四千座池塘。这里所说的即是这些池塘。“两道围栏”:一道围栏只围绕着砖墙的外缘,另一道围在庭院四周的边界。“便生此念”:他为何生起此念?据说,有一天,大士看见许多人在沐浴饮水后离去,观察后心想:“这些人简直像疯子一样走了。要是这里能有装饰用的花,那该多好。”于是便生起了这样的念头。在此,“适合一切季节”:花通常只在一个季节开放,但他想:“应让它于所有季节都开花。”“令种植”:并非让人从各处收集各色青莲种子等去种植,而是随着他心念生起,这一切便自然成就。世人以为这是国王令人种植的,因此经文说“令种植”。从那以后,民众佩戴着各式水生与陆生的花环,如同庆祝星宿节一般来来往往。显示巴利原文
253.Māpesi khoti nagare bheriṃ carāpetvā janarāsiṃ kāretvā na māpesi, rañño pana saha cittuppādeneva bhūmiṃ bhinditvā caturāsīti pokkharaṇīsahassāni nibbattiṃsu. Tāni sandhāyetaṃ vuttaṃ. Dvīhi vedikāhīti ekāya iṭṭhakānaṃ pariyanteyeva parikkhittā ekāya pariveṇaparicchedapariyante. Etadahosīti kasmā ahosi? Ekadivasaṃ kira nahatvā ca pivitvā ca gacchantaṃ mahājanaṃ mahāpuriso oloketvā ime ummattakaveseneva gacchanti. Sace etesaṃ ettha piḷandhanapupphāni bhaveyyuṃ, bhaddakaṃ siyāti. Athassa etadahosi. Tattha sabbotukanti pupphaṃ nāma ekasmiṃyeva utumhi pupphati. Ahaṃ pana tathā karissāmi – ‘‘yathā sabbesu utūsu pupphissatī’’ti cintesiṃ. Ropāpesīti nānāvaṇṇauppalabījādīni tato tato āharāpetvā na ropāpesi, saha cittuppādeneva panassa sabbaṃ ijjhati. Taṃ loko raññā ropitanti maññi. Tena vuttaṃ – ‘‘ropāpesī’’ti. Tato paṭṭhāya mahājano nānappakāraṃ jalajathalajamālaṃ piḷandhitvā nakkhattaṃ kīḷamāno viya gacchati.
254 接着,国王更欲令大众共享安乐,心中思惟:“我何不在这些池塘岸边……”等等,为大众设想种种安乐方便后,便完成了这一切。其中所说的“令沐浴”是指:有人替他们擦拭身体,有人为他们调和香粉,有人在岸边为沐浴者递水,也有人接手并送上衣物。显示巴利原文
254. Atha rājā tato uttaripi janaṃ sukhasamappitaṃ kātukāmo – ‘‘yaṃnūnāhaṃ imāsaṃ pokkharaṇīnaṃ tīre’’tiādinā janassa sukhavidhānaṃ cintetvā sabbaṃ akāsi. Tattha nhāpesunti añño sarīraṃ ubbaṭṭesi, añño cuṇṇāni yojesi, añño tīre nahāyantassa udakaṃ āhari, añño vatthāni paṭiggahesi ceva adāsi ca.
“设立”:是如何设立的呢?他为男女制作了合宜的庄严饰品,并把那里的女人们作为受用安置下来,其他一切物品则全以布施之心摆放出来。大善见王击鼓宣告:“我将这些财物施与你们,你们来受用吧。”大众便来到池塘岸边,沐浴之后换好衣服,用种种香料涂身,戴上各种庄严花鬘,再走到布施堂那里。那里有种种粥、饭、硬食以及八种饮品,随各人所好,取来食用。接着又穿上各色精致的亚麻衣服,享用这些美妙之物后,家中已有此类物品的,便空手离去;家中没有的,便取走带回。他们有的乘上象、马、车乘,巡游片刻,不需要的便放下,需要的便取走;有的卧在最胜床榻上享受安乐,不需要的便放下,需要的便取走;有的与女人共享欲乐,不需要的便放下,需要的便取走;有的佩戴七宝庄严享受妙乐,不需要的便放下,需要的便取走。如此布施源源不断,一再地给出。赡部洲的居民们没有其他事务,就这样日日受用着国王的布施而过活。显示巴利原文
Paṭṭhapesi khoti kathaṃ paṭṭhapesi? Itthīnañca purisānañca anucchavike alaṅkāre kāretvā itthimattameva tattha paricāravasena sesaṃ sabbaṃ pariccāgavasena ṭhapetvā rājā mahāsudassano dānaṃ deti, taṃ paribhuñjathāti bheriṃ carāpesi. Mahājano pokkharaṇītīraṃ āgantvā nahatvā vatthāni parivattetvā nānāgandhehi vilitto piḷandhanavicittamālo dānaggaṃ gantvā anekappakāresu yāgubhattakhajjakesu aṭṭhavidhapānesu ca yo yaṃ icchati, so taṃ khāditvā ca pivitvā ca nānāvaṇṇāni khomasukhumāni vatthāni nivāsetvā sampattiṃ anubhavitvā yesaṃ tādisāni atthi, te ohāya gacchanti. Yesaṃ pana natthi, te gahetvā gacchanti. Hatthiassayānādīsupi nisīditvā thokaṃ vicaritvā anatthikā ohāya, atthikā gahetvā gacchanti. Varasayanesu nipajjitvā sampattiṃ anubhavitvā anatthikā ohāya, atthikā gahetvā gacchanti. Itthīhipi saddhiṃ sampattiṃ anubhavitvā anatthikā ohāya, atthikā gahetvā gacchanti. Sattavidharatanapasādhanāni ca pasādhetvāpi sampattiṃ anubhavitvā anatthikā ohāya, atthikā gahetvā gacchanti. Tampi dānaṃ uṭṭhāya samuṭṭhāya dīyateva. Jambudīpavāsikānaṃ aññaṃ kammaṃ natthi, rañño dānaṃ paribhuñjantāva vicaranti.
255 那时,婆罗门与居士们心想:“这位国王作如此广大的布施,却从不派人来征收‘把米谷等给我’或是‘把乳等给我’之类。我们若想着‘国王自会来征收’而默然安坐,实在不合道理。”于是他们聚集了大量财物,呈送给国王。正因为如此,经中才说:“阿难,那时,婆罗门、居士们……”等等。“他们同心共议”:他们为何这样共同商议呢?因为有人从家中带来少,有人带来多。在分发这些物品时,可能会生起争执:“为何只有你家的东西算好的,我家的就不算好?为何只有你家的多,我家的就不好?”为了不令此类争执生起,所以他们才这样同心共议。显示巴利原文
255. Atha brāhmaṇagahapatikā cintesuṃ – ‘‘ayaṃ rājā evarūpaṃ dānaṃ dadantopi ‘mayhaṃ taṇḍulādīni vā khīrādīni vā dethā’ti na kiñci āharāpeti, na kho pana amhākaṃ – ‘rājā āharāpetī’ti tuṇhīmāsituṃ patirūpa’’nti te bahuṃ sāpateyyaṃ saṃharitvā rañño upanāmesuṃ. Tasmā – ‘‘atha kho, ānanda, brāhmaṇagahapatikā’’tiādimāha. Evaṃ samacintesunti kasmā evaṃ cintesuṃ? Kassaci gharato appaṃ ābhataṃ, kassaci bahu. Tasmiṃ paṭisaṃhariyamāne – ‘‘kiṃ taveva gharato sundaraṃ ābhataṃ, na mayhaṃ gharato, kiṃ taveva gharato bahu , na mayha’’nti evaṃ kalahasaddopi uppajjeyya, so mā uppajjitthāti evaṃ samacintesuṃ.
256 “来吧,朋友”:意思是“朋友,来吧”。他先为这座殿堂取名“法之殿堂”后,才下令建造。工艺神问道:“大王,这座殿堂应有多大?”纵使被吩咐说“长一由旬,宽半由旬,纯用诸宝造成”,他也只是应允道:“好,就依您这美好的心意。”在接受这位法王的委托之后,他才将殿堂建成。因此经文中说:“‘善哉,你的心意’阿难”,意思就是“阿难,你所想的甚好”。“应允”:即接受,这样说。“以默然”:他心想:“如此我便能有修习沙门法的机缘。”怀着此愿,他以沉默表示了同意。“以心材所造”:指用旃檀心材建造的。显示巴利原文
256.Ehi tvaṃ sammāti ehi tvaṃ vayassa. Dhammaṃ nāma pāsādanti pāsādassa nāmaṃ āropetvāva āṇāpesi. Vissakammo pana kīva mahanto deva pāsādo hotūti paṭipucchitvā dīghato yojanaṃ vitthārato aḍḍhayojanaṃ sabbaratanamayova hotūti vuttepi ‘evaṃ hotu, bhaddaṃ tava vacana’nti tassa paṭissuṇitvā dhammarājānaṃ sampaṭicchāpetvā māpesi. Tattha evaṃ bhaddaṃ tavāti kho ānandāti evaṃ bhaddaṃ tava iti kho ānanda. Paṭissutvāti sampaṭicchitvā, vatvāti attho. Tuṇhībhāvenāti samaṇadhammapaṭipattikaraṇokāso me bhavissatīti icchanto tuṇhībhāvena adhivāsesi. Sāramayoti candanasāramayo.
257 “以两道栏楯”:其中,一道栏楯位于这座殿堂的顶髻顶端,另一道则设在下方界标的顶部。显示巴利原文
257.Dvīhi vedikāhīti ettha ekā vedikā panassa uṇhīsamatthake ahosi, ekā heṭṭhā paricchedamatthake.
258 “成为难见”:意思是极难看见;由于光明殊胜的缘故,而难以注视。“夺走”:即带走、令其晃动,不让他以不动的状态安住。“远离”:即高高耸起,意思是云层消散,远远离去。“空中”:即天空之中。显示巴利原文
258.Duddikkho ahosīti duuddikkho, pabhāsampattiyā duddasoti attho. Musatīti harati phandāpeti niccalabhāvena patiṭṭhātuṃ na deti. Viddheti ubbiddhe, meghavigamena dūrībhūteti attho. Deveti ākāse.
259 「他建造了」:并不是像说“我要在此处建造池塘,你们把房子拆掉”那样强行命令后建造,而纯粹是由于他心中生起这样的意愿,大地便裂开,自然形成了那样的池塘。「他以一切欲乐」:即是以一切所欲之物,对沙门便以沙门资具,对婆罗门便以婆罗门资具,如此令他们满足。显示巴利原文
259.Māpesi khoti ahaṃ imasmiṃ ṭhāne pokkharaṇiṃ māpemi, tumhākaṃ gharāni bhindathāti na evaṃ kāretvā māpesi. Cittuppādavaseneva panassa bhūmiṃ bhinditvā tathārūpā pokkharaṇī ahosi. Te sabbakāmehīti sabbehi icchiticchitavatthūhi, samaṇe samaṇaparikkhārehi, brāhmaṇe brāhmaṇaparikkhārehi santappesīti.
禅那成就的解释显示巴利原文
Jhānasampattivaṇṇanā
260 「大神通」:仅凭心中生起的意念,便能成就八万四千个池塘,如此具足广大的神通。「大威力」:由于那些可受用的事物极其广大,因此具足大威力。「即所谓」:这是一个语助词,意思是“哪三种呢?”。「布施的」:指舍弃自己所拥有的一切。「调御的」:在《旷野经》中,将慧称为调御。此处是指通过调御自身而行的布萨羯磨。「律仪的」:指戒。显示巴利原文
260.Mahiddhikoti cittuppādavaseneva caturāsītipokkharaṇīsahassānaṃ nibbattisaṅkhātāya mahatiyā iddhiyā samannāgato. Mahānubhāvoti tesaṃyeva anubhavitabbānaṃ mahantatāya mahānubhāvena samannāgato. Seyyathidanti nipāto, tassa – ‘‘katamesaṃ tiṇṇa’’nti attho. Dānassāti sampattipariccāgassa. Damassāti āḷavakasutte paññā damoti āgato. Idha attānaṃ damentena kataṃ uposathakammaṃ. Saṃyamassāti sīlassa.
菩萨前世精进的解释显示巴利原文
Bodhisattapubbayogavaṇṇanā
在这里,应了知他过去世的殷重修习:据说,菩萨过去生出生于一个居士家庭。那时,正值迦叶佛在世教化,有一位长老住在阿兰若。菩萨因自己的事务进入山林,见到长老后便上前顶礼,观察长老的坐处和经行处后问道:“尊者,圣尊您就住在这里吗?”“是的,近事男。”听了这话,他心想:“在此处为圣尊建造一间叶屋,是很合适的。”于是放下自己的工作,劈好材料,将叶屋建好、覆盖妥当,用泥涂抹墙壁,安装好门,铺上木板座,然后退坐一面思忖:“他会受用,还是不会呢?”长老从村里归来,进入叶屋,坐在木板座上。近事男也过来顶礼,退坐一面后问道:“尊者,叶屋舒适吗?”“舒适,贤面,很适合出家人。”“尊者,您会在此常住吗?”“会的,近事男。”他透过长老这样的应允,知道长老将会住下,便恳请长老:“请您一定要常来我家门前。”然后说:“尊者,请许给我一个愿。”“近事男,出家人已经不再谈论这类愿求了。”“尊者,只要适合且无过失的就行。”“你说吧,近事男。”“尊者,人们对于常住处,在吉事或凶事时都希望您能出现;若是您不来,他们会生气。所以,即便您去了别处受请,也请您务必前来。”显示巴利原文
Idha ṭhatvā panassa pubbayogo veditabbo – rājā kira pubbe gahapatikule nibbatti. Tena ca samayena dharamānakasseva kassapabuddhassa sāsane eko thero araññe vāsaṃ vasati, bodhisatto attano kammena araññaṃ paviṭṭho theraṃ disvā upasaṅkamitvā vanditvā therassa nisajjanaṭṭhānacaṅkamanaṭṭhānāni oloketvā pucchi – ‘‘idheva, bhante, ayyo vasatī’’ti? Āma, upāsakāti sutvā – ‘‘idheva ayyassa paṇṇasālaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā attano kammaṃ pahāya dabbasambhāraṃ koṭṭetvā paṇṇasālaṃ katvā chādetvā bhittiyo mattikāya limpitvā dvāraṃ yojetvā kaṭṭhattharaṇaṃ katvā – ‘‘karissati nu kho paribhogaṃ, na karissatī’’ti ekamantaṃ nisīdi. Thero antogāmato āgantvā paṇṇasālaṃ pavisitvā kaṭṭhattharaṇe nisīdi. Upāsakopi āgantvā vanditvā samīpe nisinno ‘‘phāsukā, bhante, paṇṇasālā’’ti pucchi. Phāsukā, bhaddamukha, pabbajitasāruppāti. Vasissatha, bhante, idhāti? Āma, upāsakāti, so adhivāsanākārena vasissatīti ñatvā nibaddhaṃ mayhaṃ gharadvāraṃ āgantabbanti paṭijānāpetvā – ‘‘ekaṃ me, bhante, varaṃ dethā’’ti āha. Atikkantavarā, upāsaka, pabbajitāti. Bhante, yañca kappati, yañca anavajjanti. Vadehi upāsakāti. Bhante, nibaddhavasanaṭṭhāne nāma manussā maṅgale vā amaṅgale vā āgamanaṃ icchanti, anāgacchantassa kujjhanti. Tasmā aññaṃ nimantitaṭṭhānaṃ gantvāpi mayhaṃ gharaṃ pavisitvāva bhattakiccaṃ niṭṭhāpetabbanti. Thero adhivāsesi.
他在叶屋中铺上粗布,安置床座与凳,放好靠枕,安设擦脚板,挖掘池塘,修造经行道并铺上沙子。见到野鹿前来蹭墙,致使泥土剥落,便围起荆棘墙;见到有人走进池塘搅浑池水,便在池内用石头铺底,外面围上荆棘墙,内侧边缘栽种一排排棕榈树;见到刚打扫干净的大经行处被弄乱,便用篱笆围起经行道,并在内侧边缘种上成列的棕榈树。住处建成后,他为长老供养了三衣、团食、药物、受用资具、针筒、牙签、指甲剪、针、剪刀、凉鞋、水壶、伞、灯盏、拂尘、滤水器、扇风箱、钵、小钵,以及出家人所需的一切物品。长老的每一件资具,都是由菩萨供养的。菩萨守护戒律,行持布萨,终生侍奉长老。长老便在那里住下,证得阿拉汉果后,般涅槃。显示巴利原文
So paṇṇasālāya kaṭasāṭakaṃ pattharitvā mañcapīṭhaṃ paññapesi, apassenaṃ nikkhipi, pādakathalikaṃ ṭhapesi, pokkharaṇiṃ khaṇi, caṅkamaṃ katvā vālikaṃ okiri, mige āgantvā bhittiṃ ghaṃsitvā mattikaṃ pātente disvā kaṇṭakavatiṃ parikkhipi. Pokkharaṇiṃ otaritvā udakaṃ āḷulikaṃ karonte disvā anto pāsāṇehi cinitvā bahi kaṇṭakavatiṃ parikkhipitvā antovatipariyante tālapantiyo ropeti, mahācaṅkame sammaṭṭhaṭṭhānaṃ āḷulente disvā caṅkamampi vatiyā parikkhipitvā antovatipariyante tālapantiṃ ropesi. Evaṃ āvāsaṃ niṭṭhapetvā therassa ticīvaraṃ, piṇḍapātaṃ, osadhaṃ, paribhogabhājanaṃ, ārakaṇṭakaṃ, pipphalikaṃ, nakhacchedanaṃ, sūciṃ, kattarayaṭṭhiṃ, upāhanaṃ, udakatumbaṃ, chattaṃ, dīpakapallakaṃ, malaharaṇiṃ. Parissāvanaṃ, dhamakaraṇaṃ, pattaṃ, thālakaṃ, yaṃ vā panaññampi pabbajitānaṃ paribhogajātaṃ, sabbaṃ adāsi. Therassa bodhisattena adinnaparikkhāro nāma nāhosi. So sīlāni rakkhanto uposathaṃ karonto yāvajīvaṃ theraṃ upaṭṭhahi. Thero tattheva vasanto arahattaṃ patvā parinibbāyi.
菩萨也在尽其一生修福之后,生于天界;从天界命终后,来到人间,投生到拘舍婆提王都,成为大善见王。显示巴利原文
Bodhisattopi yāvatāyukaṃ puññaṃ katvā devaloke nibbattitvā tato cuto manussalokaṃ āgacchanto kusāvatiyā rājadhāniyā nibbattitvā mahāsudassano rājā ahosi.
如此在适当之处所造的福德,虽不算很大,
将带来大果报,明智者应当这样做。
显示巴利原文 ‘‘Evaṃ nātimahantampi, puññaṃ āyatane kataṃ; Mahāvipākaṃ hotīti, kattabbaṃ taṃ vibhāvinā’’.
「大高广」:指银建造的大尖顶楼阁。那猎人想住在里面,便走了过去。「到此为止,欲寻——你的欲寻应到此被制止,再往后不是你的领域,此处名为禅那之屋,并非你共住之处。」就这样,三种寻在尖顶楼阁的门口便被制止了。显示巴利原文
Mahāviyūhanti rajatamayaṃ mahākūṭāgāraṃ. Tattha vasitukāmo hutvā agamāsi, ettāvatā kāmavitakkāti kāmavitakka tayā ettāvatā nivattitabbaṃ, ito paraṃ tuyhaṃ abhūmi, idaṃ jhānāgāraṃ nāma, nayidaṃ tayā saddhiṃ vasanaṭṭhānanti evaṃ tayo vitakke kūṭāgāradvāreyeva nivattesi.
261 于初禅等中,并无单独的遍业处预备工作。需要青遍时,便观青宝石;需要黄遍时,便观黄金;需要红遍时,便观红宝石;需要白遍时,便观白银。在所观之处,遍相即显现。显示巴利原文
261.Paṭhamajjhānantiādīsu visuṃ kasiṇaparikammakiccaṃ nāma natthi. Nīlakasiṇena atthe sati nīlamaṇiṃ, pītakasiṇena atthe sati suvaṇṇaṃ, lohitakasiṇena atthe sati rattamaṇiṃ, odātakasiṇena atthe sati rajatanti olokitaolokitaṭṭhāne kasiṇameva paññāyati.
262 “与慈俱行”等:其中应说的内容,在《清净道论》中都已说过。因此,经典中仅说了四种禅那与四无量。然而,大士成就所有八种等至与五种神通之后,以顺、逆等十四种方式入等至,犹如蜜蜂进入蜜层中享用蜜味,唯以等至之乐度日。显示巴利原文
262.Mettāsahagatenātiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbampi visuddhimagge vuttameva. Iti pāḷiyaṃ cattāri jhānāni, cattāri appamaññāneva vuttāni. Mahāpuriso pana sabbāpi aṭṭha samāpattiyo, pañca abhiññāyo ca nibbattetvā anulomapaṭilomādivasena cuddasahākārehi samāpattiyo pavisanto madhupaṭalaṃ paviṭṭhabhamaro madhurasena viya samāpattisukheneva yāpeti.
八万四千城等的解说显示巴利原文
Caturāsītinagarasahassādivaṇṇanā
263 “以拘舍婆提王都为首”:意为拘舍婆提王都是那些城市中最为上首、最为殊胜的。“饭食运送”:指所应运送的饭食。显示巴利原文
263.Kusāvatīrājadhānippamukhānīti kusāvatī rājadhānī tesaṃ nagarānaṃ pamukhā sabbaseṭṭhāti attho. Bhattābhihāroti abhiharitabbabhattaṃ.
264 为何他会这样想:“百岁、百岁”呢?这是因为他们为声音所烦扰而生厌离。的确,经中说:“对于入定者,声音是刺”(《增支部》10.72)。因此,大士为声音所烦扰。那么,他为何不说“不要来”呢?他心中想道:“现在国王见不到他们,他们便得不到常行的供养。”为了避免这种想法在他们心中生起,所以他不说。显示巴利原文
264.Vassasatassavassasatassāti kasmā evaṃ cintesi? Tesaṃ saddena ukkaṇṭhitvā, ‘‘samāpannassa saddo kaṇṭako’’ti (a. ni. 10.72) hi vuttaṃ. Tasmā saddena ukkaṇṭhito mahāpuriso. Atha kasmā mā āgacchantūti na vadati? Idāni rājā na passatīti nibaddhavattaṃ na labhissanti, taṃ tesaṃ mā uppajjitthāti na vadati.
须跋陀王后前来(探望)的解说显示巴利原文
Subhaddādeviupasaṅkamanavaṇṇanā
265 “她生起这样的念头”:这念头是何时生起的呢?在国王命终的那一天。据说当时天神们心想:“国王不应孤独地死去,应让他在众多嫔妃、女儿和儿子的围绕中去世。”于是他们迷惑了王后,使她生起此念。“黄色的衣服”:据说那些衣服本是国王所喜爱的,因此她说:“请穿上它们吧。”“王后就止在此处”:意思是,王后啊,这名为禅那的屋子,不是与你们共住之处,是我感受禅那快乐之处,不要进来。显示巴利原文
265.Etadahosīti kadā etaṃ ahosi. Rañño kālaṅkiriyadivase. Tadā kira devatā cintesuṃ – ‘‘rājā anāthakālaṅkiriyaṃ mā karotu, orodhehi bahūhi dhītūhi puttehi parivāritova karotū’’ti. Atha deviṃ āvaṭṭetvā tassā evaṃ cittaṃ uppādesuṃ. Pītāni vatthānīti tāni kira pakatiyā rañño manāpāni, tasmā tāni pārupathāti āha. Ettheva devi tiṭṭhāti devi imaṃ jhānāgāraṃ nāma tumhehi saddhiṃ vasanaṭṭhānaṃ na hoti, jhānarativindanaṭṭhānaṃ mama, mā idha pāvisīti.
266 “这样想”:据说,世间众生在临命终时,会显得格外容光焕发。因此,皇后见到国王的诸根如此清净,便这样想:“可不要让国王寿尽啊。”她不愿国王去世,心想:“我要宣说他此刻的功德,做出一副挽留他继续住世的样子。”于是便说了“这些天女……”等这番话。在这段话中,“应生起欲(chandaṃ janehī)”的意思是:生起喜爱,产生爱乐。“对生命有所期望(jīvite apekkha)”的意思便是:对生命有期待、有执著,也就是一种贪着,应当生起这种渴爱。显示巴利原文
266.Etadahosīti loke sattā nāma maraṇāsannakāle ativiya virocanti, tenassa rañño vippasannaindriyabhāvaṃ disvā evaṃ ahosi, tato mā rañño kālaṅkiriyā ahosīti tassa kālaṅkiriyaṃ anicchamānā sampati guṇamassa kathayitvā tiṭṭhamānākāraṃ karissāmīti cintetvā imāni te devātiādimāha. Tattha chandaṃ janehīti pemaṃ uppādehi, ratiṃ karohi. Jīvite apekkhanti jīvite sāpekkhaṃ, ālayaṃ, taṇhaṃ karohīti attho.
“女神啊,你应当这样对待我”:当时,皇后因为以为“此人是一位出家人”,便对国王说:“大王,我们女人确实不懂得如何以恰当的方式对出家人说话,我们该怎么说呢,大王?”于是国王便对她说了“女神啊,你应当这样对待我……”等这番话。其中“被呵责(garahitā)”的意思是:被诸佛、缘觉、声闻弟子,以及其他有智慧、博学多闻的人们所呵责。为何被呵责呢?因为带着对生命的执著而死去,就会成为将来在自己家中投生为夜叉、狗、鸡、牛、水牛、老鼠、鸡、虱子、手指寄生虫等生命形态的因。显示巴利原文
Evaṃ kho maṃ tvaṃ devīti ‘‘mayaṃ kho, deva, itthiyo nāma pabbajitānaṃ upacārakathaṃ na jānāma, kathaṃ vadāma mahārājā’’ti rājānaṃ ‘‘pabbajito aya’’nti maññamānāya deviyā vutte – ‘‘evaṃ kho maṃ, tvaṃ devi, samudācarāhī’’tiādimāha. Garahitāti buddhehi paccekabuddhehi sāvakehi aññehi ca paṇḍitehi bahussutehi garahitā. Kiṃ kāraṇā? Sāpekkhakālakiriyā hi attanoyeva gehe yakkhakukkuraajagoṇamahiṃsamūsikakukkuṭaūkāmaṅgulādibhāvena nibbattanakāraṇaṃ hoti.
268 阿难,“须婆陀皇后擦干眼泪”:皇后退到一旁,哭泣、悲泣之后,擦干眼泪,然后这样说道。显示巴利原文
268.Athakho, ānanda, subhaddā devī assūni puñchitvāti devī ekamantaṃ gantvā roditvā kanditvā assūni puñchitvā etadavoca.
往生梵天界的解释显示巴利原文
Brahmalokūpagamavaṇṇanā
269 “或是在家居士”:为何这样说呢?据说,他们就像须那长者之子等人那样,拥有极大的福报。据说须那长者之子仅一钵饭就值二十万钱。因此,他们吃了那样的饭食后,会暂时出现饭后的困倦、饭后的昏沉、饭后的疲乏。显示巴利原文
269.Gahapatissa vāti kasmā āha? Tesaṃ kira soṇaseṭṭhiputtādīnaṃ viya mahatī sampatti hoti, soṇassa kira seṭṭhiputtassa ekā bhattapāti dve satasahassāni agghati. Iti tesaṃ tādisaṃ bhattaṃ bhuttānaṃ muhuttaṃ bhattasammado bhattamucchā bhattakilamatho hoti.
271 「那时我居住的(yaṃ tena samayena ajjhāvasāmi)」:他本人只居住在那一座城中,其余的城池则由他的儿女、仆从等居住。对于那些宫殿和尖顶屋,也是同样的道理。对于「结跏趺座」等卧具,他也只受用一个结跏趺座,其余的都归他儿子们等使用。对于女人,也只有一位正妃在身边服侍,其余的只是随从眷属。「我穿着的(paridahāmi)」:我只亲自穿戴一套衣服,其余的衣服,都属于随他出行的一百六十八万(即十六万八千加上八万四千的倍数,总数为十六万八千)名男子。「我吃的(bhuñjāmi)」:我只吃极少量的那利迦多米饭,他以此表明,其余的食物则归随他出行的八十四万名男子食用。因为一锅饭就足够十个人吃。显示巴利原文
271.Yaṃ tena samayena ajjhāvasāmīti yattha vasāmi, taṃ ekaṃyeva nagaraṃ hoti, avasesesu puttadhītādayo ceva dāsamanussā ca vasiṃsu. Pāsādakūṭāgāresupi eseva nayo. Pallaṅkādīsupi ekaṃyeva pallaṅkaṃ paribhuñjati, sesā puttādīnaṃ paribhogā honti. Itthīsupi ekāva paccupaṭṭhāti, sesā parivāramattā honti, paridahāmīti ekameva dussayugaṃ nivāsemi, sesāni parivāretvā vicarantānaṃ asītisahassādhikānaṃ soḷasannaṃ purisasatasahassānaṃ honti. Bhuñjāmīti paramappamāṇena nāḷikodanamattaṃ bhuñjāmi, sesaṃ parivāretvā vicarantānaṃ cattālīsasahassādhikānaṃ aṭṭhannaṃ purisasatasahassānaṃ hotīti dasseti. Ekathālipāko hi dasannaṃ janānaṃ pahoti.
而此八万四千座都城、八万四千座宫殿、八万四千座尖顶屋,都是过去供养一座树叶小屋所生的果报。八万四千个结跏趺座,是过去为让人躺卧而供养一张卧床所生的果报。八万四千头象、八万四千匹马、八万四千辆车,是过去为让人就座而供养一张凳子所生的果报。八万四千颗摩尼宝珠,是过去供养一盏灯所生的果报。八万四千座池塘,是过去供养一座池塘所生的果报。八万四千位宫女、八万四千位王子、八万四千位居士,是过去供养钵、盘、水瓶、滤水囊、针筒、果核容器、指甲钳、耳垢勺、脚垫、凉鞋、伞、手杖等受用器具所生的果报。八万四千头乳牛,是过去供养牛乳等产品所生的果报。八万四千俱胝件衣服,是过去供养内衣与外衣所生的果报。八万四千锅食物,是过去供养饮食所生的果报。应当如此了知。显示巴利原文
Etāni pana caturāsīti nagarasahassāni ceva pāsādasahassāni ca kūṭāgārasahassāni ca ekissāyeva paṇṇasālāya nissandena nibbattāni. Caturāsīti pallaṅkasahassāni nipajjanatthāya dinnamañcakassa nissandena nibbattāni. Caturāsīti hatthisahassāni assasahassāni rathasahassāni nisīdanatthāya dinnapīṭhassa nissandena nibbattāni. Caturāsīti maṇisahassāni ekadīpassa nissandena nibbattāni. Caturāsīti pokkharaṇīsahassāni ekapokkharaṇiyā nissandena nibbattāni. Caturāsīti itthisahassāni puttasahassāni gahapatisahassāni paribhogabhājanapattathālaka dhamakaraṇa parissāvana ārakaṇṭaka pipphalaka nakhacchedana kuñcikakaṇṇamalaharaṇī pādakathalika upāhana chatta kattarayaṭṭhidānassa nissandena nibbattāni. Caturāsīti dhenusahassāni gorasadānassa nissandena nibbattāni. Caturāsīti vatthakoṭisahassāni nivāsanapārupanadānassa nissandena nibbattāni . Caturāsīti thālipākasahassāni bhojanadānassa nissandena nibbattānīti veditabbāni.
272 如此,世尊从最初详尽讲述了大善见王的成就,接着为显示这一切如同孩童玩沙堡游戏一般,便躺在般涅槃床上,说:‘看,阿难……’等语。其中,‘变异了的’是指:由于舍弃了原本的状态,犹如一盏熄灭的灯,进入了不可施设的状态。‘阿难,诸行如此无常’的意思是:像这样,以‘有已还无’之义,称为无常。显示巴利原文
272. Evaṃ bhagavā mahāsudassanassa sampattiṃ ādito paṭṭhāya vitthārena kathetvā sabbaṃ taṃ dārakānaṃ paṃsvāgārakīḷanaṃ viya dassento parinibbānamañcake nipannova passānandātiādimāha. Tattha vipariṇatāti pakativijahanena nibbutapadīpo viya apaññattikabhāvaṃ gatā. Evaṃ aniccā kho, ānanda, saṅkhārāti evaṃ hutvā abhāvaṭṭhena aniccā.
到这里为止,世尊就好像有个人在一棵高达一百肘的瞻波树(campakarukkha)上绑了一架梯子,爬上去取了瞻波花(campakapuppha),然后松开梯子下来一样;同样地,世尊也像绑梯子一样,登上了由无量百千亿年累积起来的大善见王的成就高峰,站在成就的最顶端,把握了“无常相”(aniccalakkhaṇa)之后,就像松开梯子一样下来了。正因为如此,从前,婆娑罗王在铜殿东面的芒果苗圃(ambalaṭṭhikā)里,听到长部诵者长老们正在诵习这部经时,心想:‘咦,诸位,我的祖父在这里说了什么?他只是在讲自己吃喝享受之处的成就啊。’当听到‘阿难,诸行就是这样无常’这一句时,他想:‘咦,诸位,看到了这个,才被具足五眼的佛陀这样宣说啊。’于是他弯曲左臂,用右手拍手,心中欢喜地赞叹:‘善哉!善哉!’显示巴利原文
Ettāvatā bhagavā yathā nāma puriso satahatthubbedhe campakarukkhe nisseṇiṃ bandhitvā abhiruhitvā campakapupphaṃ ādāya nisseṇiṃ muñcanto otareyya, evameva nisseṇiṃ bandhanto viya anekavassakoṭisatasahassubbedhaṃ mahāsudassanasampattiṃ āruyha sampattimatthake ṭhitaṃ aniccalakkhaṇaṃ ādāya nisseṇiṃ muñcanto viya otiṇṇo. Teneva pubbe vasabharājā dīghabhāṇakattherānaṃ lohapāsādassa pācīnapasse ambalaṭṭhikāyaṃ imaṃ suttaṃ sajjhāyantānaṃ sutvā – ‘‘kiṃ, bho, mayhaṃ ayyakena ettha vuttaṃ, attano khāditapītaṭṭhāne sampattimeva kathetī’’ti cintento – ‘‘evaṃ aniccā kho, ānanda, saṅkhārā’’ti vuttakāle ‘‘imaṃ, bho, disvā pañcahi cakkhūhi cakkhumatā evaṃ vutta’’nti vāmahatthaṃ samiñjitvā dakkhiṇahatthena apphoṭetvā – ‘‘sādhu sādhū’’ti tuṭṭhahadayo sādhukāraṃ adāsi.
“如此不坚固”(Evaṃ addhuvā):如此,如同水泡等物,全无坚固之性。“如此不安稳”(Evaṃ anassāsikā):如此,如同梦中所饮之水、梦中所涂之栴檀,毫无安稳之感。显示巴利原文
Evaṃ addhuvāti evaṃ udakapupphuḷādayo viya dhuvabhāvavirahitā. Evaṃ anassāsikāti evaṃ supinake pītapānīyaṃ viya anulittacandanaṃ viya ca assāsavirahitā.
“舍弃身体”(Sarīraṃ nikkhipeyyā):即抛弃此身。随后,世尊说道:“阿难,如来已断尽烦恼,因此不再有对其他身体的执取与照料。”说毕,他又对长老开示:“转轮圣王的威神力,会在国王出家后的第七天便消失。而大善见王命终后的第七天,其七宝城墙、七宝棕榈树、八万四千座莲池、法殿、法莲池以及轮宝,这一切也都随之消失。”然而,在象等(七宝)之中,有其规律性:若它们寿限已至,便与国王在同一日命终;若尚有剩余寿命,则象宝会前往布萨族,马宝会前往雨云族,珠宝会前往毘富罗山;女宝的威神力会隐没;居士宝的双眼会恢复如常;主兵臣宝的才能亦会丧失。显示巴利原文
Sarīraṃ nikkhipeyyāti sarīraṃ chaḍḍeyya. Idāni aññassa sarīrassa nikkhepo vā paṭijagganaṃ vā natthi kilesapahīnattā, ānanda, tathāgatassāti vadati. Idaṃ pana vatvā puna theraṃ āmantesi, cakkavattino ānubhāvo nāma rañño pabbajitassa sattame divase antaradhāyati. Mahāsudassanassa pana kālaṅkiriyato sattameva divase sattaratanapākārā sattaratanatālā caturāsīti pokkharaṇīsahassāni dhammapāsādo dhammapokkharaṇī cakkaratananti sabbametaṃ antaradhāyīti. Hatthiādīsu pana ayaṃ dhammatā khīṇāyukā saheva kālaṅkaronti. Āyusese sati hatthiratanaṃ uposathakulaṃ gacchati, assaratanaṃ valāhakakulaṃ, maṇiratanaṃ vepullapabbatameva gacchati. Itthiratanassa ānubhāvo antaradhāyati. Gahapatiratanassa cakkhu pākatikameva hoti. Pariṇāyakaratanassa veyyattiyaṃ nassati.
“世尊宣说了这些”(Idamavoca bhagavā):世尊开示了以上全部内容,其中既有已载入经典的,也有未载入经典的。其余的含义,皆清晰明了。显示巴利原文
Idamavoca bhagavāti idaṃ pāḷiyaṃ āruḷhañca anāruḷhañca sabbaṃ bhagavā avoca. Sesaṃ uttānatthamevāti.