《沙门果经》的注释·皈依受持的注释
2. 沙门果经复注 · 30 段
皈依受持的注释
Saraṇagamanakathāvaṇṇanā
就像说明皈依的所缘、种类、果报和杂染的差别,以及说明作者一样,在这里善巧地加以阐明,所以说“为了在皈依上得到善巧,皈依……应当了知”,因为离开这些,皈依本身就根本无法成立。那么,为什么这里没有单独提到清净呢?难道阐明清净不也能在这里带来善巧吗?确实如此,不过它已经通过杂染这一项在意义上被说明了,所以没有单独列出。因为那些杂染的原因——无明等,通过让尚未生起的完全不再生起、让已经生起的彻底断除,就成了清净。应当根据具有“杀害”意义的“sara”这个词根来理解这个词,所以说“它杀害,所以叫皈依”。接着,为了澄清“它杀害谁?怎样杀害?对谁杀害?”这个质疑,又说了“对皈依者”等等。其中,“怖畏”指轮回的怖畏。“战栗”指内心的惊恐,因为这里已经包含了心所层面的苦。“苦”指身体的苦。“恶趣杂染”指属于恶趣的一切苦,这些将在后面讲果报的部分说明。这里的“此”,就是指“皈依”这个词。
Saraṇagamanassa visayappabhedaphalasaṃkilesabhedānaṃ viya kattu ca vibhāvanā tattha kosallāya hotīti ‘‘saraṇagamanesu kosallatthaṃ saraṇaṃ…pe… veditabbo’’ti vuttaṃ tena vinā saraṇagamanasseva asambhavato. Kasmā panettha vodānaṃ na gahitaṃ, nanu vodānavibhāvanāpi tattha kosallāvahāti? Saccametaṃ, taṃ pana saṃkilesaggahaṇeneva atthato dīpitaṃ hotīti na gahitaṃ. Yāni hi nesaṃ saṃkilesakāraṇāni aññāṇādīni, tesaṃ sabbena sabbaṃ anuppannānaṃ anuppādanena, uppannānañca pahānena vodānaṃ hotīti. Hiṃsatthassa sara-saddassa vasenetaṃ padaṃ daṭṭhabbanti ‘‘hiṃsatīti saraṇa’’nti vatvā taṃ pana hiṃsanaṃ kesaṃ kathaṃ kassa vāti codanaṃ sodhento ‘‘saraṇagatāna’’ntiādimāha. Tattha bhayanti vaṭṭabhayaṃ. Santāsanti cittutrāsaṃ teneva cetasikadukkhassa gahitattā. Dukkhanti kāyikadukkhaṃ. Duggatiparikilesanti duggatipariyāpannaṃ sabbampi dukkhaṃ, tayidaṃ sabbaṃ parato phalakathāyaṃ āvibhavissati. Etanti ‘‘saraṇa’’nti padaṃ.
这样,先从总体上说明了“皈依”这个词的含义之后,现在为了从具体方面来说明,就说了“或者”等话。所谓“在利益方面加以引导”,是指通过“诸比丘,你们要具足戒而安住”等说法,把心意引向利益。所谓“遮止不利”,是指通过“杀生有恶的果报,有恶的来世”等说法,以开示过患等方式,让人从不利益中退回来。所谓“杀害怖畏”,是指对于利益和不利益两方面,作为不转起与转起之因的灾祸,通过使其不生起而消灭。由度脱轮回旷野的道法,另一者通过给予安慰,来杀害众生的怖畏,应当这样理解。所谓“供物”,是指以布施和供养的方式献上的尊敬。通过致使获得广大果报来杀害众生的怖畏,应当这样理解,意思就是指成为无上的应供者。也是通过这一方式,即通过这样分别说明的缘由。
Evaṃ avisesato saraṇa-saddassa atthaṃ dassetvā idāni visesato dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādi vuttaṃ. Hite pavattanenāti ‘‘sampannasīlā bhikkhave viharathā’’tiādinā (ma. ni. 1.64, 69) atthe niyojanena. Ahitā ca nivattanenāti. ‘‘Pāṇātipātassa kho pāpako vipāko, pāpakaṃ abhisamparāya’’ntiādinā ādīnavadassanādimukhena anatthato nivattanena. Bhayaṃ hiṃsatīti hitāhitesu appavattipavattihetukaṃ byasanaṃ appavattikaraṇena vināseti. Bhavakantārā uttāraṇena maggasaṅkhāto dhammo, itaro assāsadānena sattānaṃ bhayaṃ hiṃsatīti yojanā. Kārānanti dānavasena pūjāvasena ca upanītānaṃ sakkārānaṃ. Vipulaphalapaṭilābhakaraṇena sattānaṃ bhayaṃ hiṃsatīti yojanā, anuttaradakkhiṇeyyabhāvatoti adhippāyo. Imināpi pariyāyenāti imināpi vibhajitvā vuttena kāraṇena.
世尊是正自觉者,法是善说的,僧团是善行的——对这三宝生起的净信,就是“对彼的净信”;把这三宝当作尊重对象,就是“重彼”,这种状态就是“重彼性”。“对彼的净信”和“重彼性”合在一起,就是“对彼的净信与重彼性”。凭借这对彼的净信与重彼性,已经断除了邪见、疑、愚痴、不信等,所以烦恼已被摧毁。以这三宝为归宿、为归趣、为救护、为避难处,以这样的方式生起的心念,就是趣向皈依的心的生起,依靠它而皈依。这里“以彼为归趣”,意思是归向彼之性,由此,即将要说的四种皈依都被含摄在内,应当了知。具有彼者,就是以所说的那种心念具足。所谓“如此亲近”,就是亲近、侍奉、供养;或者“如此了知、觉悟”,应当如此理解其义。在这里,以“净信”一词说的是世间皈依,因为那是以净信为主的。以“尊重”一词说的是出世间皈依,因为诸圣者由于三宝的功德殊胜,犹如石伞一样尊重三宝。因此,应当这样结合:以对彼的净信,依镇伏烦恼而成为离烦恼者;以重彼性,依断除而成为离烦恼者,因为断除了不恭敬的诸因。然而在这里,“以彼为归趣”就是“趣向彼性”,由此,应当了知即将说的四种皈依都被含摄在内。或者,由于不加分别地显示了净信与尊重,所以以“净信”一词含摄了不动净信和其余的净信,同样以“尊重”一词也是如此;因此,通过这两者,两种皈依都应结合。
‘‘Sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto dhammo, suppaṭipanno saṅgho’’ti evaṃ pavatto tattha ratanattaye pasādo tappasādo, tadeva ratanattayaṃ garu etassāti taggaru tabbhāvo taggarutā, tappasādo ca taggarutā ca tappasādataggarutā, tāhi tappasādataggarutāhi. Vidhūtadiṭṭhivicikicchāsammohaassaddhiyāditāya vihatakileso. Tadeva ratanattayaṃ parāyaṇaṃ parāgati tāṇaṃ leṇanti evaṃ pavattiyā tapparāyaṇatākārappavatto cittuppādo saraṇagamanaṃ saraṇaṃ gacchati etenāti. Taṃsamaṅgīti tena yathāvuttacittuppādena samannāgato. Evaṃ upetīti bhajati sevati payirupāsati, evaṃ vā jānāti bujjhatīti evamattho veditabbo. Ettha ca pasāda-ggahaṇena lokiyasaraṇagamanamāha. Tañhi pasādappadhānaṃ. Garutāgahaṇena lokuttaraṃ. Ariyā hi ratanattayaṃ guṇābhiññatāya pāsāṇacchattaṃ viya garuṃ katvā passanti. Tasmā tappasādena vikkhambhanavasena vigatakileso, taggarutāya samucchedavasenāti yojetabbaṃ agāravakaraṇahetūnaṃ samucchindanato. Tapparāyaṇatā panettha taggatikatāti tāya catubbidhampi vakkhamānaṃ saraṇagamanaṃ gahitanti daṭṭhabbaṃ. Avisesena vā pasādagarutā jotitāti pasādaggahaṇena aveccappasādassa itarassa ca gahaṇaṃ, tathā garutāgahaṇenāti ubhayenāpi ubhayaṃ saraṇagamanaṃ yojetabbaṃ.
“在道的刹那成就”,这是句子的连接方式。通过“以涅槃为所缘之后”这句话,从义理上显示:四圣谛的证得本身就是出世间的皈依。因为在那个时候,涅槃法正以作证现观的方式被通达,道法正以修习现观的方式被通达,当它们被通达时,就成就了皈依的意义。而佛功德是声闻所行的境界,通过遍知现观来通达;圣僧功德也是如此。因此说“从作用上说,在全部三宝中都成就”。而且这种成就是同时成就的,不像世间皈依那样按顺序进行,因为这是通过无痴通达而通达的——这就是所要表达的意思。然而有些人说:“皈依并不是以涅槃为所缘而生起的。只是因为证得了道,所以对某些人来说,就像证得三明者的世间明等一样,仅仅是被证得了而已。”照他们这样说,皈依就只是世间的,而不是出世间的了。这是不合理的,因为两种皈依都应该被承认。
Maggakkhaṇe ijjhatīti yojanā. ‘‘Nibbānārammaṇaṃ hutvā’’ti etena atthato catusaccādhigamo eva lokuttarasaraṇagamananti dasseti. Tattha hi nibbānadhammo sacchikiriyābhisamayavasena, maggadhammo bhāvanābhisamayavasena paṭivijjhiyamānoyeva saraṇagamanatthaṃ sādheti. Buddhaguṇā pana sāvakagocarabhūtā pariññābhisamayavasena, tathā ariyasaṅghaguṇā, tenāha ‘‘kiccato sakalepi ratanattaye ijjhatī’’ti. Ijjhantañca saheva ijjhati, na lokiyaṃ viya patipāṭiyā asammohapaṭivedhena paṭividdhattāti adhippāyo. Ye pana vadanti ‘‘na saraṇagamanaṃ nibbānārammaṇaṃ hutvā pavattati. Maggassa adhigatattā pana adhigatameva hoti ekaccānaṃ tevijjādīnaṃ lokiyavijjādayo viyā’’ti, tesaṃ lokiyameva saraṇagamanaṃ siyā, na lokuttaraṃ, tañca ayuttaṃ duvidhassāpi icchitabbattā.
那是指世间的皈依。“信心的获得”,是通过“世尊是正自觉者”等语句而获得的。“以信为根本”,是指前面所说的、以信为前导的正见,因为它依世间层面的理解,以正确的方式如实照见佛陀的善觉性、法的善法性以及僧团的善行性。用“以信为根本的正见”这句话,是在显示:依靠信而生起、具有上述特征的慧,就是世间皈依。因此说“这称为见正直业”。见本身被自己的诸缘所矫正,或者说,众生通过这种行为使见变得正直,所以叫“见正直业”,也就是这样生起的心念。这样说来,“以彼为归趣之行相而转起的心念”这句话就得到了成立。不过,之所以取“以信为前导的正见”来说,是因为心念以它为主。用“信心的获得”来显示不与智相应的皈依,就像被母亲等人鼓励的孩童那样;用“正见”来显示与智相应的皈依。这就是世间皈依。通过它,自我被交付出去、被归属、被舍弃,所以叫“自我交付”,也就是前面所说的见正直业。把三宝当作归趣、当作依靠,这是就人或心念而说的,这种状态叫“以彼为归趣性”,也就是前面所说的见正直业。以“皈依”为意图,通过它而进入弟子身份、学童身份,所以叫“入弟子状态”。以皈依的意图,通过它而礼拜,所以叫“礼敬”。在这一切地方,都应按照前面所说的见正直业来理解其含义。
Tanti lokiyaṃ saraṇagamanaṃ. Saddhāpaṭilābho ‘‘sammāsambuddho bhagavā’’tiādinā. Saddhāmūlikāti yathāvuttasaddhāpubbaṅgamā sammādiṭṭhiti buddhasubuddhataṃ, dhammasudhammataṃ, saṅghasuppaṭipattiñca lokiyāvabodhavaseneva sammā ñāyena dassanato. ‘‘Saddhāmūlikā sammādiṭṭhī’’ti etena saddhūpanissayā yathāvuttalakkhaṇā paññā lokiyasaraṇagamananti dasseti, tenāha ‘‘diṭṭhijukammanti vuccatī’’ti. Diṭṭhi eva attano paccayehi uju karīyatīti katvā diṭṭhi vā uju karīyati etenāti diṭṭhijukammaṃ, tathā pavatto cittuppādo. Evañca katvā ‘‘tapparāyaṇatākārappavatto cittuppādo’’ti idaṃ vacanaṃ samatthitaṃ hoti. Saddhāpubbaṅgamasammādiṭṭhiggahaṇaṃ pana cittuppādassa tappadhānatāyāti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Saddhāpaṭilābho’’ti iminā mātādīhi ussāhitadārakādīnaṃ viya ñāṇavippayuttaṃ saraṇagamanaṃ dasseti, ‘‘sammādiṭṭhī’’ti iminā ñāṇasampayuttaṃ saraṇagamanaṃ. Tayidaṃ lokiyaṃ saraṇagamanaṃ. Attā sanniyyātīyati appīyati pariccajīyati etenāti attasanniyyātanaṃ, yathāvuttaṃ diṭṭhijukammaṃ. Taṃ ratanattayaṃ parāyaṇaṃ paṭisaraṇaṃ etassāti tapparāyaṇo, puggalo, cittuppādo vā. Tassa bhāvo tapparāyaṇatā, yathāvuttaṃ diṭṭhijukammameva. ‘‘Saraṇa’’nti adhippāyena sissabhāvaṃ antevāsikabhāvaṃ upagacchati etenāti sissabhāvūpagamanaṃ. Saraṇagamanādhippāyeneva paṇipatati etenāti paṇipāto. Sabbattha yathāvuttadiṭṭhijukammavaseneva attho veditabbo.
舍弃自我,是指为了超越轮回之苦而舍弃自己的这个身体。其余各项也是同样的道理。“唯独对佛陀等”——这个限定在自我交付等项目上,也应当根据各处情况加以说明。这样一来,就完成了对其他对象的排除。
Attapariccajananti saṃsāradukkhanittharaṇatthaṃ attano attabhāvassa pariccajanaṃ. Eseva nayo sesesupi. Buddhādīnaṃ yevāti avadhāraṇaṃ attasanniyyātanādīsupi tattha tattha vattabbaṃ. Evañhi tadaññanivattanaṃ kataṃ hoti.
像这样,先用一种方式说明了自我交付等内容,现在为了用其他方式来说明,就开始说“再者”等话。通过这句话,他指出:即使换一种方式,自我交付等内容也照样成立,因为其含义并没有差别。“阿罗婆迦等”中的“等”字,应当理解为也包括了萨多耆利、雪山夜叉等。不过,这些阿罗婆迦等难道不是早已通过圣道而进入皈依了吗?为什么还说他们的皈依是“以彼为归处”呢?其实,即使已经通过圣道进入皈依,也仍然可以说是以彼为归处,因为他们曾这样宣说这种行相:“我将游行……善法天”,以及“我们将游行,从村到村,从城到城……善法天”。所以这样说。
Evaṃ attasanniyyātanādīni ekena pakārena dassetvā idāni aparehipi pakārehi dassetuṃ ‘‘apicā’’tiādi āraddhaṃ, tena pariyāyantarehipi attasanniyyātanādi katameva hoti atthassa abhinnattāti dasseti. Āḷavakādīnanti ādi-saddena sātāgirahemavatādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Nanu cete āḷavakādayo maggeneva āgatasaraṇagamanā, kathaṃ tesaṃ tapparāyaṇatāsaraṇagamanaṃ vuttanti? Maggenāgatasaraṇagamanehipi. ‘‘So ahaṃ vicarissāmi…pe… sudhammataṃ’’ (saṃ. ni. 1.246; su. ni. 194) ‘‘te mayaṃ vicarissāma , gāmā gāmaṃ nagā nagaṃ…pe… sudhammata’’nti, (su. ni. 182) tehi tapparāyaṇatākārassa paveditattā tathā vuttaṃ.
这个“依亲属等之力”在这里应当逐一分别搭配为:依亲属之力、依怖畏之力、依老师之力、依应供者之力。其中,“依亲属之力”就是基于亲属关系。“其余各项也是这样。”“由礼敬应供者”,就是以应供者为因由的礼敬。“由其余三种”,就是由依亲属关系等而生的三种礼敬。为了把“由其余”等简要说到的内容详细展示出来,所以说了“因此”等话。“敬礼”是说明礼敬特征的用语。“像这样”是针对现世利益说的。因为,一个期望来世利益或导向出离的教导的人,所做的正是礼敬应供者。这就是这里的意趣。
So panesa ñāti…pe… vasenāti ettha ñātivasena, bhayavasena, ācariyavasena, dakkhiṇeyyavasenāti paccekaṃ yojetabbaṃ. Tattha ñātivasenāti ñātibhāvavasena. Evaṃ sesesupi. Dakkhiṇeyyapaṇipātenāti dakkhiṇeyyatāhetukena paṇipātena. Itarehīti ñātibhāvādivasappavattehi tīhi paṇipātehi. ‘‘Itarehī’’tiādinā saṅkhepato vuttamatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘tasmā’’tiādi vuttaṃ. Vandatīti paṇipātassa lakkhaṇavacanaṃ. Evarūpanti diṭṭhadhammikaṃ sandhāya vadati. Samparāyikañhi niyyānikaṃ vā anusāsaniṃ paccāsisanto dakkhiṇeyyapaṇipātameva karotīti adhippāyo.
皈依的分类,就是皈依的区分。
Saraṇagamanappabhedoti saraṇagamanavibhāgo.
圣道本身就是出世间的皈依,所以说“四沙门果是异熟果”。“一切苦的灭尽”,是指整个轮回之苦不再生起、彻底灭尽。“此”,是指“以正慧照见四圣谛”中所说的见四圣谛。
Ariyamaggo eva lokuttaraṃ saraṇagamananti ‘‘cattāri sāmaññaphalāni vipākaphala’’nti vuttaṃ. Sabbadukkhakkhayoti sakalassa vaṭṭadukkhassa anuppādanirodho. Etanti ‘‘cattāri ariyasaccāni, sammappaññāya passatī’’ti evaṃ vuttaṃ ariyasaccassa dassanaṃ.
“不以常等趋近的方式”,是指不以执取“常”等的方式。“无有是处”,是否定它的因;“没有机会”,是否定它的缘。这两者都是在否定因。“由于那种原因”,是指以什么原因。“具见者”,是指具足道见的入流者。对于任何一种行——在四地范围内的诸行中,哪怕只是一种行——“会执取为常”,就是会把它执取为恒常。“会执取为乐”,是针对“自我成为纯乐、无病,死后依然如此”这种我见,就执取为乐这一点来说的。然而,圣弟子以不与见相应的心,为了平息内心的热恼,就像被醉象追赶的清净婆罗门跳进粪坑一样,也可能把某种行执取为乐。在“自我”这一段中,为了含摄地遍等施设,所以不说“行”,而说“某种法”。在这些段落中,应当理解为都是按四地或三地来界定范围。因为凡夫以执取抓住什么,圣弟子就从那里解开那种执取。
Niccādito anupagamanādivasenāti ‘‘nicca’’nti aggahaṇādivasena. Aṭṭhānanti hetupaṭikkhepo. Anavakāsoti paccayapaṭikkhepo. Ubhayenāpi kāraṇameva paṭikkhipati. Yanti yena kāraṇena. Diṭṭhisampannoti maggadiṭṭhiyā samannāgato sotāpanno. Kañci saṅkhāranti catubhūmakesu saṅkhatasaṅkhāresu ekasaṅkhārampi. Niccato upagaccheyyāti ‘‘nicco’’ti gaṇheyya. ‘‘Sukhato upagaccheyyā’’ti. ‘‘Ekantasukhī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti (dī. ni. 1.76) evaṃ attadiṭṭhivasena sukhato gāhaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ . Diṭṭhivippayuttacittena pana ariyasāvako pariḷāhavūpasamanatthaṃ mattahatthiparittāsito viya cokkhabrāhmaṇo ukkārabhūmiṃ kañci saṅkhāraṃ sukhato upagacchati. Attavāre kasiṇādipaññattisaṅgahatthaṃ ‘‘saṅkhāra’’nti avatvā ‘‘kañci dhamma’’nti vuttaṃ. Imesupi vāresu catubhūmakavaseneva paricchedo veditabbo, tebhūmakavaseneva vā. Yaṃ yañhi puthujjano gāhavasena gaṇhāti, tato tato ariyasāvako gāhaṃ viniveṭheti.
在“母亲”等词中,生育者就是母亲,生育者就是父亲,这里特指已经证得人身的漏尽者——阿拉汉。可是,圣弟子难道还会去杀害别的生命吗?这也是不可能的事。之所以这样说,是为了显示凡夫状态有多大的过失,也是为了显示圣弟子的果证。心败坏者,是指被杀心弄得心败坏。使活着的身体出血,是指在活着的身体上,哪怕像小苍蝇吸血那么一点点血,也算令血流出。破僧,是指分裂在同一界限内共住的僧团,通过所说的五种方式——羯磨、诵出、宣称、白二羯磨、取筹——来分裂。认别的导师,是指把别的外道师当作“这是我的导师”来执取,这种事是不可能发生的。他们不会堕入恶趣,意思是已经皈依佛的人,不会因为皈依而投生恶趣,反而会充满天界。
‘‘Mātara’’ntiādīsu janikā mātā, janako pitā, manussabhūto khīṇāsavo arahāti adhippeto. Kiṃ pana ariyasāvako aññaṃ jīvitā voropeyyāti? Etampi aṭṭhānaṃ, puthujjanabhāvassa pana mahāsāvajjabhāvadassanatthaṃ, ariyasāvakassa ca phaladassanatthaṃ evaṃ vuttaṃ. Duṭṭhacittoti vadhakacittena paduṭṭhacitto. Lohitaṃ uppādeyyāti jīvamānakasarīre khuddakamakkhikāya pivanamattampi lohitaṃ uppādeyya. Saṅghaṃ bhindeyyāti samānasaṃvāsakaṃ samānasīmāyaṃ ṭhitaṃ saṅghaṃ. ‘‘Kammena, uddesena, voharanto, anussāvanena, salākaggāhenā’’ti (pari. 458) evaṃ vuttehi pañcahi kāraṇehi bhindeyya. Aññaṃ satthāranti aññaṃ titthakaraṃ ‘‘ayaṃ me satthā’’ti evaṃ gaṇheyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti attho. Na te gamissanti apāyabhūminti te buddhaṃ saraṇaṃ gatā taṃnimittaṃ apāyaṃ na gamissanti, devakāyaṃ pana paripūressantīti attho.
“以十种理由”,就是由十种原因。“更殊胜”,就是更超胜。依照《毗罗摩经》等所说:在这里,毗罗摩大布施持续了七年又七个月,从不间断。他布施了八万四千个金钵、银钵、铜钵,每个钵的容量是迦哩沙的四分之一,依次装满白银、黄金、宝藏;又布施了八万四千头用一切装饰品严饰的大象,八万四千匹马,八万四千辆车,八万四千头乳牛,八万四千名少女,八万四千张床,八万四千俱胝套衣服,以及不可计量的种种嚼食、啖食等食物。然而,比起这样的布施,供养一位入流者的布施果报更大;比起供养一百位入流者,供养一位一来者的果报更大;再接下来,供养一位不来者的果报更大;供养一位阿拉汉的果报更大;供养一位独觉佛的果报更大;供养正自觉者的果报更大;供养以佛陀为首的僧团的果报更大;为四方僧团建造精舍的果报更大;再进一步,皈依三宝的果报更大。为了说明这个道理,所以引《毗罗摩经》。经中确实这样说:“居士,毗罗摩婆罗门虽然做了那样广大的布施,但若有人供养一位具见者一餐之食,后者的果报更大。”等等。“《毗罗摩经》等”中的“等”字,应当理解为还包括《最上净信经》等经典。
Dasahi ṭhānehīti dasahi kāraṇehi. Adhigaṇhantīti abhibhavanti. Velāmasuttādivasenāpīti ettha karīsassa catutthabhāgappamāṇānaṃ caturāsītisahassasaṅkhyānaṃ suvaṇṇapātirūpiyapātikaṃsapātīnaṃ yathākkamaṃ rūpiyasuvaṇṇahiraññapūrānaṃ, sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitānaṃ caturāsītiyā hatthisahassānaṃ, caturāsītiyā assasahassānaṃ, caturāsītiyā rathasahassānaṃ, caturāsītiyā dhenusahassānaṃ, caturāsītiyā kaññāsahassānaṃ, caturāsītiyā pallaṅkasahassānaṃ, caturāsītiyā vatthakoṭisahassānaṃ, aparimāṇassa ca khajjabhojjādibhedassa āhārassa pariccajanavasena sattamāsādhikāni sattasaṃvaccharāni nirantaraṃ pavattavelāmamahādānato ekassa sotāpannassa dinnadānaṃ mahapphalataraṃ, tato sataṃ sotāpannānaṃ dinnadānato ekassa sakadāgāmino, tato ekassa anāgāmino, tato ekassa arahato, tato ekassa paccekabuddhassa, tato sammāsambuddhassa, tato buddhappamukhassa saṅghassa dinnadānaṃ mahapphalataraṃ, tato cātuddisasaṅghaṃ uddissa vihārakaraṇaṃ, tato saraṇagamanaṃ mahapphalataranti imamatthaṃ pakāsentassa velāmasuttassa (a. ni. 9.20) vasena. Vuttañhetaṃ ‘‘yaṃ gahapati velāmo brāhmaṇo dānaṃ adāsi mahādānaṃ, yo cekaṃ diṭṭhisampannaṃ bhojeyya, idaṃ tato mahapphalatara’’ntiādi (a. ni. 9.20). Velāmasuttādīti ādisaddena aggappasādasuttādīnaṃ (a. ni. 4.34; itivu. 90) saṅgaho daṭṭhabbo.
无明,就是对三种对象的功德一无所知,对此的迷惑就是痴。用“他真的是佛陀吗?还是不是?”这样的方式产生的犹豫和疑惑,就是疑。邪智,是把那些功德颠倒地设想成没有功德,从而产生的错误执取。“等”这个字,涵盖了不恭敬、不尊重等说法。“非大光明”,就是不明亮,意思是不清净、不明净。“非广大”,就是不宽广。“有过失”,是指由于贪爱、邪见等而有瑕疵。世间的皈依和受戒,就像领取时就已经限定了期限一样,只持续到寿命结束为止,所以说“它的坏灭在命终时,这种坏灭不是过失”。这里的“它”,是指皈依的坏灭本身不是过失。即使没有过失,它也不产生可爱的果报,所以说“无果”。为什么?因为它不产生异熟。毕竟,世间的皈依不是不善法。
Aññāṇaṃ vatthuttayassa guṇānaṃ ajānanaṃ, tattha sammoho. ‘‘Buddho nu kho, na nu kho’’tiādinā vicikicchā saṃsayo. Micchāñāṇaṃ tassa guṇānaṃ aguṇabhāvaparikappanena viparītaggāho. Ādi-saddena anādarāgāravādīnaṃ saṅgaho. Na mahājutikanti na ujjalaṃ, aparisuddhaṃ apariyodātanti attho. Na mahāvipphāranti anuḷāraṃ. Sāvajjoti taṇhādiṭṭhādivasena sadoso, lokiyasaraṇagamanaṃ sikkhāsamādānaṃ viya aggahitakālaparicchedaṃ jīvitapariyantameva hoti, tasmā tassa khandhabhedena bhedoti āha ‘‘anavajjo kālakiriyāyā’’ti. Soti anavajjo saraṇagamanabhedo. Satipi anavajjatte iṭṭhaphalopi na hotīti āha ‘‘aphalo’’ti. Kasmā? Avipākattā. Na hi taṃ akusalanti.
“什么是近事男?”这是问他的具体体性,也就是问:具备什么样的特征才叫近事男。接着“为什么?”是问原因,意思是:以什么现起的依据,把“近事男”这个词用在此人身上?所以下面说“为什么称为近事男?”——一个名称在它所指向的对象上现起的依据,就是那个含义得以成立的原因。“他的戒是什么?”是问:这位近事男的戒是什么样的?要有多少戒才算得上“戒具足”?这就是这句话的意思。“他的谋生方式是什么?”是问:他的正命是什么?而正命是通过远离邪命来实现的,所以这一点也要分别解释。“什么是失坏?”是问:他的戒或谋生方式的败坏是什么?因为接下来要讲的是允许和禁止。“具足”这个词,也应当按同样的方式来理解。
Ko upāsakoti sarūpapucchā, kiṃlakkhaṇo upāsakoti vuttaṃ hoti. Kasmāti hetupucchā, tena kena pavattinimittena upāsaka-saddo tasmiṃ puggale nirūḷhoti dasseti, tenāha ‘‘kasmā upāsakoti vuccatī’’ti. Saddassa abhidheyye pavattinimittaṃ tadatthassa tabbhāvakāraṇaṃ. Kimassa sīlanti kīdisaṃ assa upāsakassa sīlaṃ, kittakena sīlenāyaṃ sīlasampanno nāma hotīti attho. Ko ājīvoti ko assa sammāājīvo, so pana micchājīvassa parivajjanena hotīti sopi vibhajīyati. Kā vipattīti kā assa sīlassa, ājīvassa vā vipatti. Anantarassa hi vidhi vā paṭisedho vā. Sampattīti etthāpi eseva nayo.
“无论谁”,是指在刹帝利等各类人当中,任何一个人。这里要说明的是:成为近事男的依据就是皈依这件事,而不是由出身等差别来决定的。
Yo kocīti khattiyādīsu yo koci, tena saraṇagamanaṃ evaṃ kāraṇaṃ, na jāti ādivisesoti dasseti.
所谓“亲近承事”,就是通过那样的皈依,并且对三宝怀着恭敬、尊重、敬仰等态度去侍奉、亲近,所以称为亲近承事。
Upāsanatoti teneva saraṇagamanena, tattha ca sakkaccakiriyāya ādara gāravabahumānādiyogena payirupāsanato.
“离”这个词,是说杀生等破戒行为被称为“怨敌”;因为对这些怨敌加以摧碎、打击、毁灭,所以叫“离”。这里指的是五种远离。因为远离是这条戒的核心,所以经文说“他成为远离者”。
Veramaṇiyoti veraṃ vuccati pāṇātipātādidussīlyaṃ, tassa maṇanato hananato vināsanato veramaṇiyo, pañca viratiyo viratipadhānattā tassa sīlassa, tenevāha ‘‘paṭivirato hotī’’ti.
邪买卖,就是不正当的买卖、不合适的买卖、不相称的买卖。舍弃,就是根本不做,彻底断掉。依法,就是不离于法;这样一来,也否定了其他不如法的谋生方式。平等,就是正直不偏;以此说明要避免身体歪斜等恶行,以身体端正的善行来谋生。武器买卖,就是制造武器或让人制造,或者拿到现成的武器来卖。人口买卖,就是贩卖人口。肉买卖,就是像屠夫等人那样,饲养鹿、猪之类的动物,把肉处理好再卖。酒买卖,就是调制各种酒来卖。毒买卖,就是调制毒药或取得毒药来卖。其中,武器买卖因为会伤害他人,所以说不该做;人口买卖因为会让人失去自主;肉买卖因为是杀害的原因;酒买卖因为是放逸的根源。
Micchāvaṇijjāti na sammāvaṇijjā ayuttavaṇijjā asāruppavaṇijjā. Pahāyāti akaraṇeneva pajahitvā. Dhammenāti dhammato anapetena, tena aññampi adhammikaṃ jīvikaṃ paṭikkhipati. Samenāti avisamena, tena kāyavisaṃ ādiduccaritaṃ vajjetvā kāyasamādinā sucaritena jīvikaṃ dasseti. Satthavaṇijjāti āvudhabhaṇḍaṃ katvā vā kāretvā vā yathākataṃ vā paṭilabhitvā tassa vikkayo. Sattavaṇijjāti manussavikkayo. Maṃsavaṇijjāti sūnakārādayo viya migasūkarādike posetvā maṃsaṃ sampādetvā vikkayo. Majjavaṇijjāti yaṃ kiñci majjaṃ yojetvā tassa vikkayo. Visavaṇijjāti visaṃ yojetvā vā visaṃ gahetvā vā tassa vikkayo. Tattha satthavaṇijjā paroparodhanimittatāya akaraṇīyā vuttā sattavaṇijjā abhujissabhāvakaraṇato, maṃsavaṇijjā vadhahetuto, majjavaṇijjā pamādaṭṭhānato.
“同此”指的是具有五远离特征的戒,以及具有远离五种邪命买卖特征的正命。“失坏”就是破坏和违犯。“以何”就是以哪种修行方式。“贱民”就是近事男中的贱民。“垢秽”就是近事男的垢秽。“最劣者”就是近事男中最下劣的。对佛陀等以及业与业果的信的颠倒,就是无信和错误的胜解;具足前面所说的无信,就是无信者。由前面所说的戒失坏和正命失坏,就是破戒者。具足愚人所构想出来的、被称为迷信的见闻觉知吉祥,也就是“凭这个所见等,这就是吉祥”这种想法,就是迷信吉祥者。“信受吉祥”就是相信见吉祥等各类吉祥本身。“不信业”就是不相信业是自作自受。“从此之外”就是从这遍知一切的佛陀教法之外,在外道的学说中。“寻找应供者”就是把行为不正的人误认为值得供养,而去寻找这样的人。“先行善行”就是先做布施、礼敬等善行。在这里,把寻找应供者和先行善行合为一项,应当知道共有五种法。
Tassevāti pañcaveramaṇilakkhaṇassa sīlassa ceva pañcamicchāvaṇijjālakkhaṇassa ājīvassa ca. Vipattīti bhedo, pakopo ca. Yāyāti yāya paṭipattiyā. Caṇḍāloti upāsakacaṇḍālo. Malanti upāsakamalaṃ. Paṭikiṭṭhoti upāsakanihīno. Buddhādīsu kammakammaphalesu ca saddhāvipariyāyo assaddhiyaṃ micchādhimokkho, yathāvuttena assaddhiyena samannāgato assaddho. Yathāvuttasīlavipattiājīvavipattivasena dussīlo. ‘‘Iminā diṭṭhādinā idaṃ nāma maṅgalaṃ hotī’’ti evaṃ bālajanaparikappitakotūhalasaṅkhātena diṭṭhasutamutamaṅgalena samannāgato kotūhalamaṅgaliko. Maṅgalaṃ paccetīti diṭṭhamaṅgalādibhedaṃ maṅgalameva pattiyāyati. No kammanti kammassakataṃ no pattiyāyati. Ito ca bahiddhāti ito sabbaññubuddhasāsanato bahiddhā bāhirakasamaye. Dakkhiṇeyyaṃ pariyesatīti duppaṭipannaṃ dakkhiṇārahasaññī gavesati. Pubbakāraṃ karotīti dānamānaṃ ādikaṃ kusalakiriyaṃ paṭhamataraṃ karoti. Ettha ca dakkhiṇeyyapariyesanapubbakāre ekaṃ katvā pañca dhammā veditabbā.
应当依照在“失坏”部分所说的相反方式,来理解“成就”。不过这里有个差别:因为能让四类大众心生欢喜,所以近事男本身就是宝,这就是“近事男宝”;因为具足功德的光辉、美好的名声和言语的芬芳,所以近事男本身就是莲花,这就是“近事男莲花”;同样,近事男本身就是白莲花,这就是“近事男白莲花”。
Vipattiyaṃ vuttavipariyāyena sampatti veditabbā. Ayaṃ pana viseso – catunnampi parisānaṃ ratijananaṭṭhena upāsakova ratanaṃ upāsakaratanaṃ. Guṇasobhākittisaddasugandhatāya upāsakova padumaṃ upāsakapadumaṃ. Tathā upāsakapuṇḍarīkaṃ.
“在开头”等语,说的是最初的意思。“以末端”,是指最边缘的尽头。“以精舍的部分”,是指按房间划分的区块,意思是说,按各个居住处所来区分,比如“住在这个房间里的人能得到这样的菠萝蜜果”等等。“从今天起”或者“从今日起”,意思就是今天。
Ādimhītiādiatthe. Koṭiyanti pariyantakoṭiyaṃ. Vihāraggenāti ovarakakoṭṭhāsena, ‘‘imasmiṃ gabbhe vasantānamidaṃ nāma panasaphalaṃ pāpuṇātī’’tiādinā taṃ taṃvasanaṭṭhānakoṭṭhāsenāti attho. Ajjatagganti vā ajjadagganti vā ajja icceva attho.
“以生命为伴而皈依”这句话,是在说明他的皈依是尽形寿的。说了“只要我的生命还在延续”等话之后,又用生命来礼敬三宝,为了阐明那位国王心中生起的“我守护皈依”这一意向,而说了“我……”等话。所谓“以生命为伴而皈依”,意思是:只要我的生命还在维持,我就皈依;而且这皈依不是只在口头上说说,也不是只发一次心,而是以舍弃生命为代价,尽此一生都在皈依。这里的意思应当这样理解。
‘‘Pāṇehi upeta’’nti iminā tassa saraṇagamanassa āpāṇakoṭikataṃ dassento ‘‘yāva me jīvitaṃ pavattatī’’tiādīni vatvā puna jīvitenāpi taṃ vatthuttayaṃ paṭipūjento ‘‘saraṇagamanaṃ rakkhāmī’’ti uppannaṃ tassa rañño adhippāyaṃ vibhāvento ‘‘ahañhī’’tiādimāha. Pāṇehi upetanti hi yāva me pāṇā dharanti, tāva saraṇaṃ upetaṃ, upento ca na vācāmattena, na ekavāraṃ cittuppādamattena, atha kho pāṇānaṃ pariccajanavasena yāvajīvaṃ upetanti evamettha attho veditabbo.
把善的界限踩在脚下、越过去,这就叫“过犯”,所以解释说“罪过”。或者说,通过它而越过,就叫“过犯”,也就是那种导致违犯的不善法。正是这个让人犯错,所以叫“罪过”。因为它是在压制住犯错的人之后才生起的,所以说“越过、压制之后生起的”。所谓“运作”,就是实行、去做。所谓“依法”,就是以不偏离法的方式。“请接受”,意思是通过认可而接纳,所以解释说“请原谅”。
Accayanaṃ sādhumariyādaṃ madditvā vītikkamanaṃ accayoti āha ‘‘aparādho’’ti. Acceti atikkamati etenāti vā accayo, vītikkamassa pavattanako akusaladhammo. So eva aparajjhati etenāti aparādho. So hi aparajjhantaṃ purisaṃ abhibhavitvā pavattati, tenāha ‘‘atikkamma abhibhavitvā pavatto’’ti. Caratīti ācarati karoti. Dhammenevāti dhammato anapetena payogena. Paṭiggaṇhātūti adhivāsanavasena sampaṭicchatūti atthoti āha ‘‘khamatū’’ti.
251251. 因为不被包括诸天神在内的世间所忽视,所以他是圣者、如来,因此说“在圣者的律中、在佛陀世尊的教法中”。虽然本来可以依“法”为立足点来展开这句话,比如“这确实是增长”,但这里为了让说法以“个人”为立足点,他就进入了防护,所以才这样说。应当这样联系起来理解。
251. Sadevakena lokena ‘‘saraṇa’’nti araṇīyato ariyo, tathāgatoti āha ‘‘ariyassa vinaye buddhassa bhagavato sāsane’’ti. Puggalādhiṭṭhānaṃ karontoti kāmaṃ ‘‘vuddhi hesā’’ti dhammādhiṭṭhānavasena vākyaṃ āraddhaṃ, tathāpi desanaṃ pana puggalādhiṭṭhānaṃ karonto saṃvaraṃ āpajjatīti āhāti yojanā.
253就在这一生中,他挖掉了自己本来能生起的善根,所以说是“被挖掉”;他又毁坏了那些善根,所以说是“被毁坏”。这两句都是在说他的业行过失。“依处”是指能进入正性决定所依靠的基础,也就是他的亲依止成就。因为行为上的过失,这个依处被破坏、被毁灭了,所以说“依处已坏”,因此经文说“像这样……”。“法眼”是指在四圣谛这些法上,能照见它们的眼。“在其他处”是指在其他经典段落中。“将解脱”是指在地狱里受煎熬六万年之后,将从铜釜地狱中解脱出来。
253. Imasmiṃyeva attabhāve nippajjanakānaṃ attano kusalamūlānaṃ khaṇanena khato, tesaṃyeva upahananena upahato. Ubhayenāpi tassa kammāparādhameva vadati. Patiṭṭhāti sammattaniyāmokkamanaṃ etāyāti patiṭṭhā, tassa upanissayasampadā. Sā kiriyāparādhena bhinnā vināsitā etenāti bhinnapatiṭṭho, tenāha ‘‘tathā’’tiādi. Dhammesu cakkhunti catusaccadhammesu tesaṃ dassanaṭṭhena cakkhu. Aññesu ṭhānesūti aññesu suttapadesu. Muccissatīti saṭṭhi vassasahassāni paccitvā lohakumbhī narakato muccissati.
如果他在紧接着的下一世堕入地狱受苦,那么国王听了这部经之后,得到了什么利益呢?回答说“有大利益”等等。这利益是以获得安稳睡眠为首要来说的,也就是当时身心痛苦的消除、对三宝的大供养、获得殊胜的凡夫信心等,这一类属于现世的利益;至于来世的利益,在未来的生生世世中,更是无量无边,应当这样理解。
Yadi anantare attabhāve narake paccati, imaṃ pana suttaṃ sutvā rañño ko ānisaṃso laddhoti āha ‘‘mahānisaṃso’’tiādi. So pana ānisaṃso niddālābhasīsena vutto tadā kāyikacetasikadukkhāpagamo, tiṇṇaṃ ratanānaṃ mahāsakkārakiriyā, sātisayo pothujjanikasaddhāpaṭilābhoti evaṃpakāro diṭṭhadhammiko, samparāyiko pana aparāparesupi bhavesu aparimāṇo yevāti veditabbo.
这里有人问:如果国王没有业障的阻碍,就在那个座位上会生起法眼,那他又怎么会在未来成为独觉佛之后般涅槃呢?如果他未来会成为独觉佛之后般涅槃,那当时又怎么会在座上生起法眼呢?难道声闻菩提和独觉菩提的所依资粮是互相冲突的吗?这并不矛盾,因为从这以后他就要开始积集独觉菩提的资粮了。即使是那些将因声闻菩提而觉悟的众生,如果缺少声闻菩提的因缘和合,也会在未来因为曾经发过愿的力量而以独觉菩提觉悟。另有一些论师说:“他本来就是为独觉菩提发过愿的。虽然发过愿,但还没有达到决定位,因为他的智慧还没有成熟,所以在遇到导师当面教导时,将会证得声闻菩提。因此世尊才说‘诸比丘,如果这位国王……’等话。而且只有大菩萨才能从无间业中解脱,其他菩萨不能。就像提婆达多,虽然已经决定趣向独觉菩提,却因为长久以来对世间怙主怀有嗔恨,造下了极其沉重的无间业。所以,由于业障的障碍,这位国王现在不具备见道的现观,未来将以独觉菩提的决定种性成为独觉佛之后般涅槃。”应当这样理解。
Etthāha – yadi rañño kammantarāyābhāve tasmiṃyeva āsane dhammacakkhu uppajjissati, kathaṃ anāgate paccekabuddho hutvā parinibbāyissati. Atha paccekabuddho hutvā parinibbāyissati, kathaṃ tadā dhammacakkhuṃ uppajjissati, nanu ime sāvakabodhipaccekabodhiupanissayā bhinnanissayāti? Nāyaṃ virodho ito parato evassa paccekabodhisambhārānaṃ sambharaṇīyato. Sāvakabodhiyā bujjhanakasattāpi hi asati tassā samavāye kālantare paccekabodhiyā bujjhissanti katābhinīhārasambhavato. Apare pana bhaṇanti ‘‘paccekabodhiyā yevāyaṃ katābhinīhāro. Katābhinīhārāpi hi tattha niyatiṃ appattā tassa ñāṇassa paripākaṃ anupagatattā satthu sammukhībhāve sāvakabodhiṃ pāpuṇissantīti bhagavā ‘sacāyaṃ bhikkhave rājā’tiādimāha. Mahābodhisattānameva ca ānantariyaparimutti, na itarabodhisattānaṃ. Tathā hi paccekabodhiyaṃ niyato samāno devadatto cirakālasambhūtena lokanāthe āghātena garutarāni ānantariyāni pasavi, tasmā kammantarāyenāyaṃ idāni asamavetadassanābhisamayo rājā paccekabodhiniyāmena anāgate paccekabuddho hutvā parinibbāyissatī’’ti daṭṭhabbaṃ.