句过失指示之阐释巴利 Vākyadosaniddesavaṇṇanā
1. 过失了知第一章解释 · 199 段
若某处所说之文句,于音声或义理上尚可更添余说,
其义为一,如其所现,此云即为vārido vārido。巴利
Saddato atthato vuttaṃ, yattha bhiyyopi vuccati; Tamekatthaṃ yathā’bhāti, vāridovārido ayaṃ.
40 “从词”等:就音声而言,因于同一义中该词复被使用;就义而言,即先前已表述的事物无差别地再次表述,故说为“所说”。即某一词义之形于某句中多次被说、反复使用,断定其为“义同一”后,以“如”等加以规定。“赐水者”即云,此赐水之云“照耀”即是发光。唯因期盼降雨,故此乃依词而成立的义同一。巴利
40.‘‘Saddato’’iccādi. Saddato vācakena tasmiṃyevatthe tasseva saddassa puna payogato atthato abhidheyyena pubbapaṭipādikasseva vatthussāvisesena puna paṭipādanato vuttaṃ payuttaṃ yaṃ padattharūpaṃ yattha yasmiṃ vākye bhiyyopi vuccati punapi payujjate, tamekatthanti anuvaditvā ‘‘yathe’’ccādinā vidhīyate. Vāriṃ dadātīti vārido. Ayaṃ vārido megho ābhāti dippatīti. Jaladānamattāpekkhāya idaṃ saddato ekatthaṃ.
40 现在,他依所列的次第,以“从词”等指出句子的过失。所谓“从词”,即从能诠说;从义上说,即从所诠说:某个词所表之义形在某个句子中被一再地说、一再地使用,该句就名为有“义同一”之过。举例如“如”等:“赐水者即降雨者,此赐水之云照耀”——“照耀”即发光。由于只说到了降雨本身,而没有“降雨者”等限定语来成就[云之]义,因此从词上便成了“义同一”之过。巴利
40. Idāni uddiṭṭhakkamena vākyadosaṃ niddisati ‘‘saddato’’ccādinā. Saddato vācakena atthato abhidheyyena vuttaṃ payuttaṃ yaṃ padattharūpaṃ yattha yasmiṃ vākye bhiyyopi punapi vuccati yujjate, taṃ vākyaṃ ekatthaṃ nāma doso. Udāharaṇaṃ ‘‘yathi’’ccādi. Vārido jaladāyako ayaṃ vārido megho ābhāti dippati. Sampattisādhakaṃ ‘‘jaladāyako’’ccādivisesanaṃ vinā jaladānamattassa vuttattā saddato ekatthaṃ nāma hoti.
外道萌芽之种子,种种恶见,我今舍断;
大牟尼令已生净信的大众更加净信。巴利
Titthiyaṅkurabījāni, jahaṃ diṭṭhigatāni’ha; Pasādeti pasanne so, mahāmuni mahājane.
41 第四十一条。舍断、远离那些称作外道萌芽之种子、作为生起之因的六十二种恶见——这位大牟尼、正自觉者,于此世间令已对自己生起净信且净信充盛的大众更增净信,这是另一个例子。由于对名为“信”的义理,说了“已信者”与“令生信”,因此从义上说,两者同一。巴利
41. Titthiyasaṅkhātānaṃ aṅkurānaṃ bījāni uppattihetubhūtāni diṭṭhigatāni dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo jahaṃ jahanto dūrīkaronto so mahāmuni sammāsambuddho iha loke attani pasanne pasādabahule mahājane pasādetīti aparamudāharaṇaṃ. Pasādasaṅkhātassa atthassa ‘‘pasanne pasādetī’’ti vuttattā idamatthato ekatthaṃ.
41 第四十一条。“外道”等。这位大牟尼在此世间,令大众更增净信——那些大众已对自己生起净信。他舍断、驱除了外道萌芽之种子,也就是那六十二种恶见:它们是称为外道之萌芽的生起之因,分为常见等类别。所谓“已信”一词,表达的是名为“信”的义;“令生信”这一动词所表达的,也是同一个义。所以用词虽异,义则为一,这便是义同一的例证。“外道即是萌芽,是其种子;趣入诸见,诸见即是趣入”,或者应作如此解析。巴利
41.‘‘Titthiyi’’ccādi. So mahāmuni titthiyaṅkurabījāni titthiyasaṅkhātānaṃ aṅkurānaṃ uppattikāraṇabhūtāni diṭṭhigatāni sassatādibhedabhinnā dvāsaṭṭhidiṭṭhiyo jahaṃ jahanto apanento iha loke pasanne attani pasanne mahājane pasādeti. Pasannasaddena vuttappasādasaṅkhātassa atthassa pasādetīti kriyāpadenapi vuttattā sadde bhinnepi atthato ekanti atthato ekatthassudāharaṇaṃ. Titthiyā eva aṅkurāni, tesaṃ bījāni, diṭṭhīsu gatāni, diṭṭhiyo eva gatānīti vā viggaho.
已起的次第若中断,便成“残缺”,犹如……
某种慧,某种德,啊,你的本性亦是某种。巴利
Āraddhakkamavicchedā, bhaggarīti bhave yathā; Kāpi paññā, kopi guṇo, pakatīpi aho tava.
42 “Āraddha”即开始言说、加行,“kama”为词语的次第。其中断(viccheda)即是破断(bhaṅga),由此而成残缺。以“如”(yathā)等举例。即使并未明说,也依信心之力而补入。大牟尼,你的慧极为超胜,其自性的殊胜不可限定,故称为“某种”;啊,即便正在现行时,其自性仍然无法限定,这便是稀有之义。其中,从“某种”(kāpi)至“某种”(kopi)是名词的次第,由于在“本性”(pakati)处中断,故成残缺。巴利
42.Āraddho vattumupakkamanto, kamo vacanapaṭipāṭi. Tassa vicchedo bhaṅgo, tato. ‘‘Yathe’’tiādinā udāharati. Avuttassapi pasādavasā ajjhāhāroti. Mahāmuni tava te paññā kāpi sātisayattā aniddhāritaṃ sabhāvavisesā kāciyeva, aho pavattamānāyapi vasabhāvassāniddhāritattā acchariyanti attho. Ettha kāpi kopīti sabbanāmapadakkamassa pakatīti ettha vicchinnattā bhaggarīti.
42 “已起之序”等。由于已起的词语次第中断,而成为残缺,因此“残缺”是一种句过。以“如”等举例。大牟尼,你的慧极为殊胜,因超越了言说之境,故唯是“某种”。德是戒、定等不共的功德聚,因无法以任何方式衡量,故唯是“某种”。本性亦复如是,不可思议;啊,对于现前正在转起的慧等,了知其本性既困难又稀有。在从“某种”到“某种”的词序中,于“本性”处出现空缺而造成破断。“已起”即次第,其中断即是残缺的状态,或应如此解析。巴利
42.‘‘Āraddhakkami’’ccādi. Āraddhakkamavicchedā vatthumāraddhapadakkamassa vicchedahetu bhaggarīti bhave bhaggarītivākyadoso bhavati. Udāharati ‘‘yathi’’ccādi. Mahāmuni tava tuyhaṃ paññā sātisayabhūtā paññā kāpi vacanavisayātikkantattā kāpiyeva. Guṇo sīlasamādhiādianaññasādhāraṇaguṇasamūho kopi pamāṇapariggahassa kenaci lesenapi kattumasakkuṇeyyattā kopiyeva. Pakatīpi acinteyyabhūtā pakatīpi evameva aho vijjamānānaṃyeva paññādīnaṃ sabhāvāvabodhassa dukkaratā acchariyā. Kāpi kopīti padakkamassa ‘‘pakatī’’ti ettha suññattā rītibhaṅgo. Āraddhoyeva kamo, tassa vicchedo, bhaggā rīti assa, ettha vāti viggaho.
诸词若难妥善安立,于彼句中便生迷乱;
此应知为“杂乱”,其例如下所示。巴利
Padānaṃ dubbinikkhepā, byāmoho yattha jāyati; Taṃ byākiṇṇanti viññeyyaṃ, tadudāharaṇaṃ yathā.
43 四十三、关于“诸词”等。在某个句子中,由于诸词——即带有语尾变化的动词等——难以妥善安立、安放不当,因而生起迷乱与困惑,该句应知为“杂乱”。其杂乱之例,即以“如”字标示如下。意为:如此例所示,其余亦同。巴利
43.‘‘Padāna’’miccādi. Yattha yasmiṃ vākye padānaṃ syādyantākhyātikānaṃ dubbinikkhepā duṭṭhapanato byāmoho saṃmuḷhatā jāyati uppajjati, taṃ vākyaṃ byākiṇṇanti viññeyyaṃ ñātabbaṃ. Tassa byākiṇṇassa udāharaṇaṃ lakkhiyaṃ ‘‘yathe’’ti dasseti. Yathā idaṃ, tathā aññampīti attho.
43 四十三、“诸词”等。由于诸词——即带有语尾变化的各类词——难以妥善安立,或安放不当,于语句中便会产生迷乱、困惑,这应知为“杂乱”之过。其示例,即该杂乱过的具体例证,如下文所述方式所示。巴利
43.‘‘Padāni’’ccādi. Padānaṃ syādyantatyādyantapadānaṃ dubbinikkhepā duṭṭhapanato yattha vākye byāmoho saṃmoho jāyati, taṃ byākiṇṇadosoti viññeyyaṃ. Tadudāharaṇaṃ tassa byākiṇṇadosassa lakkhiyaṃ yathā iminā vakkhamānanayena.
此人礼敬多功德者,纵对恶人亦复如是;
常怀喜悦,忆念善逝之利益。巴利
Bahuguṇe paṇamati, dujjanānaṃ pyayaṃ jano; Hitaṃ pamudito niccaṃ, sugataṃ samanussaraṃ.
44 “众多功德”:因功德无量且品类众多,即戒等功德,如理作意、反复起身忆念,令心住于功德境,以此因缘欢喜踊跃、满怀欣悦。此人——即一切世间众生——恒时恭敬礼拜善逝、正自觉者,即便是对提婆达多等非善人,他亦是恒常的利益者。此义为诗人所略。其中,“于众多功德恭敬”等,因词语交叉安放而产生混乱,故为杂乱。巴利
44. Bahuanantattā bahubhūte guṇe sīlādike samanussaraṃ sammadeva uṭṭhāya samuṭṭhāya anussaranto guṇavisayasatiṃ paccupaṭṭhāpento teneva kāraṇena pamudito haṭṭhapahaṭṭho ayaṃ jano sabbopi loko dujjanānaṃ sujanetarānampi devadattādīnaṃ niccaṃ kālaṃ hitaṃ sugataṃ sammāsambuddhaṃ paṇamati namassatīti ayaṃ attho kavivañcito. Tattha ‘‘bahuguṇe paṇamatī’’tyādi byavahitapadappayogā moho jāyatīti byākiṇṇaṃ.
44 “众多功德”等:此人对戒、定等无量众多的功德作意忆念,尤其加以随念,因而欢喜踊跃、满怀欣悦。此人——即众生界——恒时、持续地恭敬礼拜善逝、一切知者,他对恶人、非善士亦是恒常的利益者和友人。此处,因词语安放不当,其杂乱仅依词义次第即可了知。巴利
44.‘‘Bahuguṇe’’ccādi. Bahuguṇe anantattā bahubhūte sīlasamādhiādiguṇe samanussaraṃ visesato anussaranto pamudito tatoyeva pahaṭṭho ayaṃ jano sattanikāyo dujjanānampi asappurisānampi niccaṃ satataṃ hitaṃ mittabhūtaṃ sugataṃ sabbaññuṃ paṇamati vandati. Ettha padānaṃ aṭṭhānapayogato byākiṇṇattaṃ padatthānusāreneva gamyate.
若远离殊胜言语,则被诗人们视为“村俗”之过,例如:
少女啊,我欲求于你,你却不欲求我,这是什么缘故?巴利
Visiṭṭhavacanā’petaṃ, gāmmaṃ’tya’bhimataṃ yathā; Kaññe kāmayamānaṃ maṃ, na kāmayasi kiṃ nvi’daṃ.
45 由于远离了某种殊胜义理的言说与表述,故名为‘远离殊胜语’。‘Kaññe’是呼唤语。‘我欲求于你,你为何不欲求如此的我?这是什么缘故?’——因为这是村民的言语,所以‘少女’等语为村俗。巴利
45. Visiṭṭhassa kassaci atthassa vacanato kathanato apetaṃ pariccattaṃ. Kaññeityāmantanaṃ. Ahaṃ taṃ icchāmi, tādisaṃ maṃ tvaṃ kasmā nicchasi, idaṃ kiṃ nu iti gāmikajanavacanattā ‘‘kaññi’’ccādikaṃ gāmmaṃ.
45 ‘殊胜’等。所谓远离殊胜语,是指本应以可爱的语调、殊胜的修饰来表述应被修饰的内容,语中却有所欠缺;诗人们把这样的语句视为‘村俗’之过失。举例说明,如‘如’等。‘Kaññe’——少女啊!‘我欲求于你,你却不欲求我,这是什么缘故?’如此说时,即在表达欲望受挫,即:巴利
45.‘‘Visiṭṭhe’’ccādi. Visiṭṭhavacanāpetaṃ piyabhūtena uttivisesena visesitabbassa kathanato parihīnaṃ vākyaṃ ‘‘gāmmadosa’’nti kavīhi abhimataṃ. Udāharati ‘‘yathi’’ccādi. Kaññe he kaññe kāmayamānaṃ maṃ tuvaṃ icchayamānaṃ maṃ na kāmayasi tvaṃ na icchasi, idaṃ kiṃ nu. Īdise icchāvighāte vuccamāne evaṃ–
我的这一乞求,正是为了你的缘故。
日复一日,终归徒劳无果。
他恒常善巧于摧破骄慢与自负。
犹如爱神已离去,或已死去一般。巴利
‘‘Yācanā madīyā tava kāraṇāyaṃ, Dine dine nipphalataṃ upeti; Dakkho sadā māninimānabhaṅge, Sa manmathonyatra gato mato nu’’iti viya.
由于没有对所爱之人说话,“女子”等语属于粗俗之语,因为那是野蛮人的言辞。这里“女子”一词并不专指十岁女子。因其表达殊胜之义,故为离过之语。巴利
Piyatthassa kathanābhāvato ‘‘kaññe’’tyādikaṃ vacanaṃ milakkhukānaṃ vacanattā gāmmaṃ. Ettha kaññāsaddo dasavassikāya vattatīti niyamo natthi. Visiṭṭhassa atthassa vacanato apetanti vākyaṃ.
有些句子因词语连接,会变得难以理解。
那也被认为是粗鄙,如同“有淫欲者之妻”。巴利
Padasandhānato kiñci, duppatītikaraṃ bhave; Tampi gāmmaṃtya’bhimataṃ, yathā yābhavato piyā.
46 第四十六条“字词相接”等:因字词相接——即前后词语以连音方式结合——任何语句若造成弊恶、不悦耳、令人难以理解的认识,便称为“字词相接”;那也被前述“粗鄙”所认可。举例说明:“你心爱的任一女人成为你的妻子”,这是一种含义。“yabha”指淫欲,“yābha”指淫欲行为,具此者名为“yābhavā”,其妻名为“yābhavato piyā”,即有淫欲者之妻。巴利
46.‘‘Pade’’ccādi. Padasandhānato pubbāparānaṃ padānaṃ sandhivasena yaṃ kiñci vākyaṃ duṭṭhu asutisubhagaṃ patītimavabodhaṃ karotīti karaṃ bhave, tampi yathāvuttaṃ gāmmantyabhimataṃ. Yathātyudāharati. Bhavato yā kāci vanitā piyā hotīti ekottho. Yabha methune. Yabhanaṃ yābho. So vijjate yassa so yābhavā. Tassa yābhavato piyāityapi bhavati.
46 第四十六条“字词相接”等:任何语句因字词相接——即前后词语的连接——而变得难以理解,成为不可接受、显示恶劣含义者,那也被称为“粗鄙”,即被前述粗鄙的过失所染污,为一切诗人所共知。举例说明:“你心爱的任一女人成为你的妻子”,这是诗人所表达的含义。“yābhavato piyā”也指有淫欲者之妻。“yabha”字根意为淫欲,“yābha”指淫欲行为,具此者称为“yābhavā”,其妻称为“yābhavato piyā”;因其不堪入耳,令人难以理解,产生恶劣的认知,故成误解与错谬。巴利
46.‘‘Padasandhāni’’ccādi. Kiñci vākyaṃ padasandhānato pubbāparapadānaṃ ghaṭanato duppatītikaraṃ bhave asabbhabhūtaduṭṭhatthassa pakāsako hoti, tampi gāmmanti yathāvuttagāmmadosena dūsitanti sabbehi kavīhi abhimataṃ ñātaṃ. Yathāti udāharati. Bhavato bhavantassa yā kāci itthī piyā bhavatīti ayaṃ kavinā icchitattho. Yābhavato methunavantassa piyātipi attho. ‘‘Yabha methune’’ti hi dhātu. Yabhanaṃ yābho, so assa atthīti yābhavā, tassa yābhavatoti gahite asotabbattā duppatītikaratā. Duṭṭhāyeva patīti avabodho, taṃ karotīti viggaho.
于所说所示之处,分词应成停顿;
凡缺此停顿者,是名停顿欠缺。巴利
Vuttesu sūcite ṭhāne, padacchedo bhave yati; Yaṃ tāya hīnaṃ taṃ vuttaṃ, yatihīnanti sā pana.
47 第四十七条“于已说明之处”等起首:诗律论已明示如anuṭṭhubha等韵律,在其中有指示之处——即诗律考察所显示的“此处有停顿”之处——词语的划分,也就是其分隔、区分、随说,便立为所谓“停顿”。凡语句与此停顿相违、缺失、不足者,即名为“停顿欠缺”,这是因为“停顿即止息,而此处停顿欠缺”之故。“pana”表示区别,意为“然而这停顿”。巴利
47.‘‘Vuttesvi’’ccādi. Vuttesu chandosatthapariniddiṭṭhesu anuṭṭhubhādīsu sūcite ṭhāne ‘‘etthayatī’’ti chandovicitiyā pakāsitaṭṭhāne padānaṃ syādyantānaṃ chedo vicchiti vibhāgo anuvādo yaṃ yati bhaveti vidhīyati. Tāya yatiyā hīnaṃ parihīnaṃ viruddhaṃ yaṃ vākyaṃ, taṃ yatihīnanti vuttaṃ, ‘‘yamanaṃ virāmo yati, sā hīnā etthā’’ti katvā. Panāti visese, sā yati panāti sambandho.
47 “已说”等:在已说的韵律学中,于随颂等所指之处,即“此处有停顿”所标明的处所,对词尾、语基尾等词语加以分隔,便名为停顿。若某语句因该停顿而在期望之处音节截断、有所缺失,该语句即称为停顿欠缺,智者说它因停顿欠缺的过失而有瑕疵。巴利
47.‘‘Vuttesva’’ccādi. Vuttesu chandosatthe niddiṭṭhaanuṭṭhubhādīsu sūcite ṭhāne ‘‘ayamettha yatī’’ti pakāsite ṭhāne padacchedo syādyantatyādyantādīnaṃ padānaṃ vicchedo yati nāma bhave, tāya yatiyā yaṃ vākyaṃ hīnaṃ abhimataṭṭhāne vaṇṇavicchedena parihīnaṃ, taṃ vākyaṃ yatihīnanti yatihīnadosena duṭṭhanti viññūhi vuttaṃ.
停顿遍在一切句末,于所说半颂中尤为如此;
有时也在前后多音节词的中间。巴利
Yati sabbattha pādante, vuttaḍḍhe ca visesato; Pubbāparānekavaṇṇa-padamajjhepi katthaci.
48 “停顿”等的解说如下:在一切句末——也就是在被称为第四分句的所有偈颂句的末尾与终结处,以及特别地、决定性地在已说的半颂中,即由已说的两句所构成的半颂及其终结处,这便是意旨所在。补充而言,应有“可能会”一词。若问:“因为已经说了‘词语分割’,停顿应该不会出现在词语中间吧?”为了消除此疑而说“前后”等。此处并非指一切处所都如此,在某些地方,停顿也可出现在具有前后多个音节的词语中间,这便是关联。所谓前后,即之前与之后。多音节,就是许多音节。具有前后许多音节的,即如是。而那个词,也在它的中间。巴利
48.‘‘Yati’’ccādi. Sabbattha pādante sabbasmiṃ catutthaṃsasaṅkhātānaṃ gāthāpādānaṃ ante avasāne ca visesato visesena ekantena vuttaḍḍhe ca vuttānaṃ pādadvayasaṅkhāte aḍḍhe ca, tadavasāne cāti adhippāyo. ‘‘Siyā’’ti seso. Nanu ‘‘padacchedo’’ti vuttattā padamajjhe yati na hotevāti ceti āha ‘‘pubba’’iccādi. Katthaci kismiñci ṭhāne, na sabbattha. Pubbāparānekavaṇṇapadamajjhepi yatīti sambandho. Pubbe ca apare ca pubbāpare. Aneke vaṇṇā anekavaṇṇā. Pubbāpare anekavaṇṇā yassa taṃ tathā. Tañca taṃ padañca, tassa majjhepi.
48 现在,以“停顿”等语,显示停顿可能存在的所有范围。所谓停顿的处所,其意旨是:它普遍存在于一切句末,即在称为第四分句的偈颂句末尾;又特别而确定地存在于已说的半颂之中,也就是由已说的两句所构成的半颂,以及该半颂的终结处。在某些地方,它也可以出现在兼具前后多个音节的词语中间——即存在于具有前后多个音节的诸词中间。因为“词语分割”被称为停顿,为了消除“停顿不会发生在词语中间”的疑惑,才说“在具有前后多个音节的词语中间”。就此而言,句末、已说的半颂以及词语中间,都是停顿的处所。仅仅在词语中间才有的停顿,有时会存在,但在二音节或三音节的词语中间则不存在。巴利
48. Idāni yatimhi labbhamānaṃ sabbavisayaṃ dasseti ‘‘yati’’ccādinā. Sā pana yati sabbattha pādante catutthaṃsasaṅkhātagāthāpādānaṃ ante ca visesato niyamato vuttaḍḍhe ca vuttānaṃ pādadvayasaṅkhāte aḍḍhe ca, tadavasāne cāti adhippāyo. Katthaci kismiñci ṭhāne pubbāparānekavaṇṇapadamajjhepi pubbāparabhūtaanekavaṇṇasamannāgatapadānaṃ majjhe ca siyā. Padacchedassa ‘‘yatī’’ti vuttattā padamajjhe na hotīti saṅkāpariharaṇatthaṃ ‘‘pubbāparānekavaṇṇapadamajjhe’’ti vuttaṃ. Ettha pādanto, vuttaḍḍho, padamajjhañca yatiṭṭhānanti. Padamajjheyeva labbhamānā yati katthaci hoti, dvakkharatyakkharapadamajjhe pana na hoti.
我以头顶礼敬那位具金色身相的如来;
他犹如以金汁遍洒一切方所。巴利
Taṃ name sirasā cāmī-karavaṇṇaṃ tathāgataṃ; Sakalāpi disā siñca-tīva soṇṇarasehiyo.
49 所谓“举例”,即被举出之例;对立面的举例,则为“反例”。那位如来,其色泽如同金色——即如同黄金的色泽——我以头顶礼敬他。是怎样的呢?那位如来,他仿佛以金汁——即因其色泽如金而说为金汁——遍洒一切方所,即所有十方;我如此思量:“他仿佛在遍洒。” 此与“那位如来”相关联。在此,前句末及已说的半颂中,停顿是明确的。而“cāmīkara”一词有四音节,其中“cāmī”为前部分,“kara”为后部分;此处停顿位于具有前后多个音节的词语中间。然而在“siñcatī”一词中,所见的停顿虽在“siñca”两音节后,但后部分“ti”仅有一个音节,故不具有前后多个音节性,因此该停顿是瑕疵的。此即反例。巴利
49. Udāharīyatīti udāharaṇaṃ. Paṭipakkhamudāharaṇaṃ paccudāharaṇaṃ. Cāmīkarasseva suvaṇṇassa viya vaṇṇo yassa taṃ tathāgataṃ sirasā namāmi. Kīdisaṃ? Yo tathāgato sakalāpi disā sabbāyeva dasa disā soṇṇarasehi cāmīkaravaṇṇattā rasehi suvaṇṇarasehi siñcatīva siñcatīti maññe, taṃ tathāgatanti apekkhate. Ettha pubbapādante vuttaḍḍhe ca niyatā yati. Cāmīkarasaddo cettha caturakkharo. Tattha cāmīiti pubbabhāgo, karaiti paro. Ettha pubbāparānekavaṇṇapadamajjhe yati. Siñcatīti ettha pana pubbāparānekavaṇṇapadamajjhattābhāvā siñcaityatra yati duṭṭhāti. Idaṃ paccudāharaṇaṃ.
49 于此,句末与半颂已说之处停顿明显,因此,关于词语中间的停顿,举出合意之例与对立之例如下:“我礼敬”等。那位如来,仿佛以金汁——即黄金汁液的流注——遍洒一切方所。我心中作想:“他仿佛在遍洒。”其中“iva”一词表示思量。我以头顶礼那位具有金色色泽的如来——其肤色类似黄金的色泽。在此,“cāmīkaravaṇṇa”一词中,停顿越过“cāmī”两个音节而住立;由于词语分割后的前后音节不止一个,末尾仍有“kara”两个音节而不缺,所以这是合意之例。在“siñcatī”一词中,停顿虽见越过“siñca”两个音节,但后部分“ti”只有一个音节,前后不具多个音节,所以这是反例。在此,多音节性应只依词语自身而了知。他的色泽如同金色之色,即具有那样色泽者,这是词解。巴利
49.Tattha pādantavuttaḍḍhesu yatiyā pākaṭattā tasmiṃ padamajjhe yatiyā udāharaṇapaccudāharaṇāni iṭṭhodāharaṇapaṭipakkhodāharaṇāni yathā. ‘‘Taṃ name’’ccādi. Yo tathāgato sakalāpi disā soṇṇarasehi suvaṇṇarasadhārāhi siñcatīva siñcati maññe, ivasaddo vitakke. Cāmīkaravaṇṇaṃ suvaṇṇavaṇṇasadisachavivaṇṇaṃ taṃ tathāgataṃ sirasā name. Ettha ‘‘cāmīkaravaṇṇa’’nti yatiyā cāmīti akkharadvayamatikkamma ṭhitattā antepi karaiti akkharadvayenānūnattā padacchedassa pubbāparavaṇṇānamanekattamitiṭṭhodāharaṇaṃ. Siñcatīti pade siñcāti vaṇṇadvayamatikkamma yatiyā dissamānattepi tiiti parabhāge ekavaṇṇattā anekavaṇṇābhāvoti paccudāharaṇaṃ. Ettha anekavaṇṇattaṃ padavaseneva ñātabbaṃ. Cāmīkarassa vaṇṇo viya vaṇṇo yassa soti viggaho.
连声中,前词之末元音,即如格位词尾被省略时一般。
否则,于彼处,“tva”变为另形,如同“yā”等的替代规则,后词之首等的处理亦是如此。巴利
Saro sandhimhi pubbanto, viya lope vibhattiyā; Aññathā tva’ññathā tattha, yādesādi parādi’va.
50 第五十颂:‘Saro’等。当格位词尾省略而作连声时,于语词组合中,那个成为后词之首的元音,便如同前词之末的元音那样存在。纵然没有多种音色的情形,依此而作的停顿亦无破坏——此是意趣。反之,若格位词尾未被省略而作组合时,前词之末的元音则以另一种方式存在,即如同后词之首的元音那样存在——此是义趣。舍弃那个连同格位词尾而作的停顿,则无破坏——此是意趣。其中,于那样的停顿中,对i音等应作的y音替代等,如同后词之首一样存在。舍弃已作替代等连同辅音而行的停顿,则无破坏——此是意趣。巴利
50.‘‘Saro’’ccādi. Vibhattiyā lope sati sandhimhi saṃhitāyaṃ katāyaṃ saro parapadādibhūto pubbanto viya pubbapadassa antabhūto yo saro, so viya hoti, anekavaṇṇattābhāvepi tato vihitayatiyā nevatthi bhaṅgoti adhippāyo. Aññathā tu vibhattiyā alope tu sati saṃhitāyaṃ katāyaṃ pubbapadantabhūto saro ce, aññathā aññena pakārena hoti, parapadassādisaro viya hotīti attho. Taṃ vibhattiyā saddhiṃ vihāya katayatiyā natthi bhaṅgoti adhippāyo. Tattha tassaṃ yatiyaṃ yādesādi ivaṇṇādīnaṃ kātabbo yakārādesādi parādiva parapadassa ādisaro viya hoti. Katayādesādisahitaṃ byañjanaṃ vihāya katāya yatiyā natthi bhaṅgoti adhippāyo.
50 第五十颂:现在,为说明即使与前文相违亦不构成停顿的破坏,而说“saro”等。当格尾省略而有连音时,连音中的元音——即连音元音——便如同前词之末,如同前词之末一般存在;反之,当格尾不省略而组合时,则呈现为另一种方式:前词之末的元音如同后词之首的元音一样存在。其中,在该停顿处,对i-音等所应作的y-音替代等,正如后词之首一般存在;即使在越过了与前词之末相似的元音而遇到与后词之首相似的音,或者不越过它而遇到与后词之首相似的替代等情况下,当运用停顿时,纵然没有种种音色,也不会有停顿的破坏,这便是意旨所在。“前词之末”等、“那个替代”等、“以m-音等为始”等、“后词之首”等,皆为词句。巴利
50. Idāni heṭṭhā vuttassa viruddhattepi yatibhaṅgābhāvaṃ dassento āha ‘‘saro’’ccādi. Vibhattiyā lope sandhimhi sati saro sandhisaro pubbanto viya pubbapadassa anto viya hoti, aññathā tu vibhattiyā alope saṃhitāyaṃ katāyaṃ aññathā hoti, pubbapadantabhūto saro parapadassa ādisaro viya hoti. Tattha yatiyaṃ yādesādi ivaṇṇādīnaṃ kattabbayakārādesādi parādiva parapadassa ādisaro viya hoti, pubbantasadisasaramatikkamitvāpi parapadādisarasadisavaṇṇamāgamma taṃ anatikkamitvāpi parapadādisarasadisayādesādimatikkamitvāpi yatiyā payuttāya sati anekavaṇṇattābhāvepi yatibhaṅgo na hotīti adhippāyo. Pubbassa antoti ca, yo ca so ādeso ca, so ādi yassa makārādinoti ca, parassa ādīti ca vākyaṃ.
“ cādi”等唯是前词之末,恒常依止于前词;
“ pādayo”等则恒常与后词相连,如同后词之首一样。巴利
Cādī pubbapadantāva, niccaṃ pubbapadassitā; Pādayo niccasambandhā, parādīva parena tu.
51 第五十一颂:恒常、无间地依止于前词的ca等不变词(cādi),犹如前词末尾的组成部分;应将它们视作末尾而作停顿,这是意旨所在。与后词恒常相连、持续结合,tu字无意义地使用;而pa等前缀(pādayo)则犹如后词开头的组成部分;舍弃该部分后,应在前词之末作停顿,这是意旨所在。巴利
51.Niccaṃ anavarataṃ pubbapadaṃ sitā nissitā cādī cakārādayo nipātā pubbassa padassa antā avayavā viya honti, te anto katvā yati kātabbāti adhippāyo. Parena parapadena niccasambandhā satatayogino, tusaddo aṭṭhānappayutto, pādayo tu parādīva parapadassa ādī avayavā viya honti, taṃ vihāya pubbapadante yati kātabbāti adhippāyo.
51 第五十一颂:“Cādi”等。恒常、持续地依止于前词而起的ca等不变词(cādi),仅是前词之末,犹如前词末尾的组成部分;而与后词恒常相连、无间结合的pa等前缀(pādayo),则犹如后词开头的组成部分。遇到cādi等时,将其放在外部而作停顿;遇到pādayo等时,将其收在内部而作停顿,由此产生的休止即为停顿的破坏,这是意旨所在。“以ca等为始”“依止于前词”“以pa等为始”“恒常相连”,是逐词解释。此中,由于是以该类总称,故ca音、pa音等亦皆包含在内。巴利
51.‘‘Cādi’’ccādi. Niccaṃ satataṃ pubbapadassitā pubbapadaṃ nissāya pavattā cādī cakārādinipātā pubbapadantāva pubbapadassa antā avayavā viya honti, parena parapadena niccasambandhā nirantarayogino pādayo tu pādiupasaggā pana parādīva parapadassa ādī avayavāviya honti. Cādayo āgamma te bahi katvāpi pādayo āgamma te anto katvāpi pavatto virāmo yatibhaṅgoti adhippāyo. Coādi yesanti ca, pubbapadaṃ sitāti ca, po ādi yesanti ca, niccaṃ sambandhāti ca viggaho. Ettha ca tagguṇasaṃviññāṇattā cakārapakārādīnampi pariggaho.
我以头面顶礼那位超越一切譬喻的如来,
他已证达世间之最,对他而言,譬喻实不适用。巴利
Name taṃ sirasā sabbo-pamātītaṃ tathāgataṃ; Yassa lokaggataṃ patta-sso’pamā na hi yujjati.
我恒常敬礼那位牟尼王,他有无量之智、无上之慧;
他的智慧与慈爱,广展而无有边际。巴利
Munindaṃ taṃ sadā vandā-mya’nantamati’muttamaṃ; Yassa paññā ca mettā ca, nissīmāti vijambhati.
52-53 第五十二至五十三颂:‘一切处’指如前所述之前分末尾相似等五种情况。‘Nametaṃ’等两首偈颂,词义明了;其意旨则是:已证得世间之最,故超越一切譬喻;智慧与慈爱在世间无间运为,故有无量智,且为无上。此处先说‘sabbā upamā’合为复合词。省略格尾并作连声时,后分开头的u音,其地位等同于前分末尾b音之处的a音,因此于‘sabbo’处有颂末停顿。在‘pattassopamā’处,y音替代,情形如同后分开头。若格尾未省而作连声,则带格尾的a音,其地位等同于后分开头的u音;于是原由它与格尾共成的那个停顿即被舍去,改在‘patta’处作颂末停顿。同理,在‘vandāmyananta’处,y音替代,情形如同后分开头,故舍去‘mya’字后,于‘vandā’处有颂末停顿。上文已明说:依于前分的cādi等,与前分末尾相似,故于‘mettā ca’的‘ca’字后有停顿;与后分相连的pādayo等,与后分开头相似,故于‘nissīmā’处,舍去‘ni’字后,于其后有停顿。巴利
52-53.Sabbatthāti pubbantasadisādīsu. ‘‘Nameta’’ntiādigāthādvaye padattho pākaṭo, adhippāyo tu yato lokaggataṃ patto, tato sabbopamātīto, yato paññāmettā loke nirantaramiva vattanti, tato anantamati, uttamo cāti. Ettha ‘‘sabbā upamā’’ti samāsaṃ katvā vibhattilope saṃhitāyañca katāyaṃ parapadādiukāro pubbapadantabbakāraṭṭhaakāro viya hotīti sabbo iccatra pādantayati. Pattassopamā iccatra yakārādesassa parādisadisabhāvo viya hoti, vibhattiyā alope saṃhitāyaṃ katāyaṃ savibhattiyā akāro parapadādi ukāro viya hotīti taṃvibhattiyā pasiddhaṃ vihāya pattaiccatra pādantayati. Tathā vandāmyanantaiccatra yakārādesassa parādisadisabhāvo vihitoti myasaddaṃ vajjetvā vandāiccatra pādantayati. Pubbapadassitānaṃ cādīnaṃ pubbapadantasadisatā vuttāti mettā cāti casaddato yati, aparapadasambandhā pādayo parapadādisadisā hontīti nissīmāti ettha nisaddaṃ vihāya tato ādimhi yati.
52-53 五十二至五十三颂:关于“一切处”,即如前所说,前分末尾相似等五种情况,例如“Name taṃ”等句。那位已证得世间最上的佛陀,因其超越了一切词义而安住,所以譬喻实不适用,实不适用。我以头面礼敬彼超越一切譬喻的如来。此处“Sabbo”一词中,由于 o 音与前分末尾相似,其后的颂末停顿同样相似,因此“ssopamā”一词可作“后分开头相似”的例证,也就是颂末停顿不超出音声而安住之例。巴利
52-53. Sabbattha yathāvuttapubbantasadisasarādīsu pañcasu udāharaṇāniyathā. ‘‘Name ta’’miccādi, lokaggataṃ pattassa yassa buddhassa upamā na hi yujjati sakalapadatthānaṃ atikkamma ṭhitattā na hi yujjati. Sabbopamātītaṃ taṃ tathāgataṃ sirasā name namāmi. Sabboti ettha okārassa pubbapadantasarasadisattā tato parāya yatiyā ca ssopamāti parapadādisadisaṃ vaṇṇamanatikkamma ṭhitāya yatiyā ca udāharaṇaṃ.
如‘Muninde’等句所示:那位正自觉者的智慧与慈爱无有边际。因其以无量众生及无量所知为境而起作用,故无有界限,极为广展。我恒常礼敬彼拥有无量智的牟尼主。他虽处生灭之中,然因所知无有边际,故就能知者以‘所知’之名假立,称他为具足无量慧者;正因如此,他为最上、最殊胜者。此处,因‘yā’等音与后分开头相似,若不依彼,则成颂末停顿。在‘Mettācanissīmā’中,‘cā’等与前分末尾相似,而‘pā’等与后分开头相似,故‘cā’与‘nī’等音亦构成颂末停顿。巴利
‘‘Muninde’’ccādi. Yassa sambuddhassa paññā ca mettā canissīmā anantasattaanantañeyyavisayakaraṇato sīmārahitā ativijambhati. Anantamatiṃ udayabbayasambhavepi ñeyyassānantattā visayimhi visayavohārena anantapaññāya samannāgataṃ uttamaṃ tato eva pavaraṃ taṃ munindaṃ sadā vandāmi, yādesassa parādisadisattā tamanāgamma yati bhavati. Mettācanissīmāti ettha cādīnaṃ pubbapadantasadisattāca pādīnaṃ parapadādisadisattā ca ‘‘cā’’ti ‘‘nī’’ti imesampi yati bhavati.
大慈与大慧,于彼处最上生起;
我礼敬彼最尊胜者,殊胜功德藏。巴利
Mahāmettā mahāpaññā, ca yattha paramodayā; Paṇamāmi jinaṃ taṃ pa-varaṃ varaguṇālayaṃ.
54 “Mahā”等句如下:“Yattha”意为在彼胜者中。“Paramodayā”指大慈等殊胜之增长。正因为如此,彼为殊胜功德藏;也正因为如此,彼为最上、殊胜之胜者——这是意义上的连接。此处,若将依附于前分的“ca”音当作后分开头,并于其前设立休止(yati);或将后分开头的连接方式当作前分末尾,并于其后设立休止——这两者皆与规则相违,故均为反例。巴利
54.‘‘Mahā’’iccādi. Yatthāti yasmiṃ jine. Paramodayāti mahāmettādayo ukkaṭṭhābhivuḍḍhiyo. Tatoyeva varaguṇālayaṃ, teneva pavaraṃ uttamaṃ taṃ jinanti sambandho. Ettha pubbapadanissitaṃ cakāraṃ parapadādibhūtaṃ katvā tato pubbe katā yati ca, parapadādisambandhapakāraṃ pubbapadantabhūtaṃ katvā pakārato paraṃ katā yati ca viruddhāti ubhayattha paccudāharaṇaṃ.
54 在以“ca”等音为开头或结尾的音步境中,反例如下:如“Mahāmetti”等颂所示。“Yattha”意为:在哪一位胜者中,大慈与大慧这些殊胜的增长存在。我礼敬那位殊胜功德之聚、最上功德之藏、由此而为最上的胜者。在此,将“ca”音作为后词之首,将“pa”音作为前词之末,依韵律转起,故“ca yattha”与“taṃ pā”二者皆为反例。巴利
54.Cādipādīsu visayabhūtesu paccudāharaṇaṃ yathā. ‘‘Mahāmetti’’ccādi. Yattha yasmiṃ jine mahāmettā ca mahāpaññā ca imā paramodayā ukkaṭṭhābhivuḍḍhiyo honti. Varaguṇālayaṃ uttamaguṇākaraṃ pavaraṃ tatoyeva uttamaṃ taṃ jinaṃ paṇamāmi. Ettha cakāraṃ parapadādiṃ katvā pakāraṃ pubbapadantaṃ katvā yatiyā pavattattā ‘‘ca yattha, taṃ pā’’tidvayamapi paccudāharaṇaṃ.
就词义次第而言,此处次第脱落,如下所示:
请赐我田地、村庄,或美好之处。巴利
Padatthakkamato muttaṃ, kamaccutamidaṃ yathā; Khettaṃ vā dehi gāmaṃ vā, desaṃ vā mama sobhanaṃ.
55 如“Pada”等所示。“Padānaṃ atthakkamato muttaṃ gaḷitaṃ kamaccutamidaṃ”——这是指词语从意义次第中脱落、漏失,即次第错误。以“Khettaṃ vā”等为例,这种不恰当的乞求次第,显示了说话者的无知。因为,若连田地都不愿意给予,又怎会给出村落等呢?巴利
55.‘‘Pada’’iccādi. Padānaṃ atthakkamato muttaṃ gaḷitaṃ kamaccutamidanti vidhīyate. Khettaṃ vā iccādinā arucitoyaṃ yācanakkamo vattuno aviññutaṃ gameti. Yo hi khettampi dātuṃ nicchati, kathaṃ so gāmādikaṃ dassatīti.
55 如“Padatthi”等所示。“Padatthakkamato padānaṃ atthakkamato muttaṃ gaḷitaṃ idaṃ vākyaṃ kamaccutaṃ nāma”——此句名为“次第脱落”。举例:“yathi”等,意思是:“请给我那美好的田地,或村落,或地区,或国土。”其中,“khettaṃ”等的乞求次第,若无说话者的无知,便不能显示适当的词义次第。同样地,若连田地都不愿给予,又如何示现村落、村落、国土等呢?这便是次第的缺失。巴利
55.‘‘Padatthi’’ccādi. Padatthakkamato padānaṃ atthakkamato muttaṃ gaḷitaṃ idaṃ vākyaṃ kamaccutaṃ nāma. Udāharati ‘‘yathi’’ccādi. Mama sobhanaṃ khettaṃ vā gāmaṃ vā desaṃ vā janapadaṃ vā dehi. Ettha khettamiccādi yācanakkamo vattuno aviññubhāvaṃ vinā ucitapadatthakkamaṃ nappakāseti, tathā hi khettamapi dātumanicchanto gāmanigamajanapadādiṃ kathaṃ dassatīti kamahāni.
超离世间之义,如是被说为夸张:
彼女双乳耸动,虚空亦极壅塞。巴利
Lokiyattha’matikkantaṃ, ativuttaṃ mataṃ yathā; Atisambādha’mākāsa-metissā thanajambhane.
56 “Loki”等。世间共许者称为世俗(lokiya),超越或不依循世俗所指之义,便被认为是“过度之言”(ativutta)。以“yathā”等举例说明。当这位女子的乳房——那对胸脯舒展扩张时,天空、虚空便显得极为壅塞、极其促狭。巴利
56.‘‘Loki’’ccādi. Loke vidito lokiyo, taṃ lokiyatthamabhidheyyaṃ atikkantaṃ ananuvuttaṃ yaṃ taṃ ativuttaṃ matanti vidhīyate. Yathetyādinā udāharati. Etissā vanitāya thanānaṃ payodharānaṃ jambhane byāpane ākāsaṃ gaganaṃ atisambādhaṃ accantappakaṃ.
56 “Lokiyatthi”等。超越世间共许的通俗所指之义,或以表述方式有所僭越的语句,便被视为“过度之言”(ativutta)。以“yathā”等举例。她的双乳舒展、诸乳扩展时,天空变得极为壅塞、全无空隙。此处,我们说胸脯之广大,因它甚至超越了世间共许为“大”的虚空,故而此语句为“过度之言”的过失所染污。巴利
56.‘‘Lokiyatthi’’ccādi. Lokiyatthaṃ loke pasiddhamabhidheyyaṃ atikkantaṃ kathanākārena atikkamitaṃ vākyaṃ ativuttamiti mataṃ. Udāharati ‘‘yathi’’ccādi. Etissā thanajambhane thanānaṃ vijambhane ākāsaṃ atisambādhaṃ anokāsaṃ. Ettha payodharānaṃ mahantattaṃ vadāmāti loke mahantanti pasiddhaṃ gaganamapi atikkantattā vākyamativuttadosena dūsitaṃ.
就整体义而言,此义亦离整体义,如下:
所谓牛之子即公牛,食草,饮水。巴利
Samudāyatthato’petaṃ, taṃ apetatthakaṃ yathā; Gāviputto balībaddho, tiṇaṃ khādī pivī jalaṃ.
57 “Samudāyi”等。从整体、上下文或句子的连接而得的义,即作为支分与有支、行为与作者关系等特殊特征的约定俗成所指,脱离、离开此义而空无,仅凭单词义而无任何偏离者,这样的语句称为“脱离整体义”(apetatthaka)。因为如“牛之子”等语句中,整体义并不存在。巴利
57.‘‘Samudāyi’’ccādi. Samudāyassa pakaraṇato padasandhino vākyassa attho abhidheyyaṃ aṅgaṅgibhūtaṃ kriyākārakasambandhīvisesalakkhaṇaṃ saṃvohārikaṃ, tato apetaṃ apagataṃ suññaṃ, vinā padatthamattena tassa katthaci byabhicārābhāvato etādisaṃ yaṃ tamapetatthakanti vidhi. Na hi ‘‘gāviputto’’ccādīsu samudāyattho sambhavati.
57 “Samudāyi”等:所谓整体义,是指由限定与被限定、行为与作者等关系结合而成的词语集合——即句子的关联义。然而从符合语言习惯的义而言,它却是脱离、离开的;又因为只有部分义在任何情况下皆可得,故从整体义而言是空无的,这样的句子名为“脱离整体义”(apetatthaka)。譬如以“yathā”等所举:“牛之子是公牛,吃草,饮水。”此处,除了部分义之外,并无任何通过整体可解的特殊义,故从整体义而言是脱离的。巴利
57.‘‘Samudāyi’’ccādi. Samudāyatthato visesanavisesyabhūtakriyākārakasambandhehi yuttavākyasaṅkhātapadasamudāyassa sambandhapadattā vohārānurūpaatthato apetaṃ apagataṃ, avayavatthamattassa vā sabbattha labbhamānattā samudāyatthato suññaṃ, taṃ vākyaṃ apetatthakaṃ nāma. Yathiccādinā udāharati ‘‘gāviputto balībaddho usabho tiṇaṃ khādi, jalaṃ pivī’’ti. Ettha avayavatthamattena vinā samudāyena gamyamānassa kassaci visesatthassa abhāvā samudāyatthato apagataṃ nāma hoti.
若组合中存有粗涩,那便是组合粗涩,如:
粗涩与荒地已消尽,种子播于田中,即能结果。巴利
Bandhe pharusatā yattha, taṃ bandhapharusaṃ yathā; Kharā khilā parikkhīṇā, khette khittaṃ phalatya’laṃ.
58 “Bandhe”等。“粗糙”等,是指因组合粗糙而缺乏音声悦耳之性;粗糙、粗涩的荒地、树桩等既已耗尽、灭尽,因此在田地、稻田中所播的种子,便得以充分、圆满地结果成就。这是句子的过失。巴利
58.‘‘Bandhe’’ccādi. Kharāiccādikaṃ bandhapharusaṃ sutisubhagattābhāvato kharā kakkasā khilā khāṇukādayo parikkhīṇā khayaṃ pattā yato, tasmā khette kedāre khittaṃ vuttaṃ alamaccantaṃ phalati nipphajjati. vākyadoso.
58 “Bandhe”等。在组合,亦即组合体中,因缺乏音声悦耳之性而有粗糙性,具这种粗糙性的句子,即名为“组合粗糙”(bandhapharusa)。以“yathā”举例:粗糙、粗涩的荒地、树桩等既已耗尽、灭尽,因此在田中播下的种子,便充分、极至地结果成就。巴利
58.‘‘Bandhe’’ccādi. Bandhe bandhasarīre pharusatā sutisukhatābhāvato pharusabhāvo yattha vākye bhavati, taṃ vākyaṃ bandhapharusaṃ nāma hoti. Yathāti udāharati. Kharā kakkasā khilā khāṇukādayo parikkhīṇā yasmā khīṇā honti, tasmā khette khittaṃ vuttaṃ bījaṃ alaṃ atisayena phalati nipphajjati.
句义过失说明之注释。巴利
Vākyatthadosaniddesavaṇṇanā
次第颠倒等诸相,应依随顺义而了知;
今我当宣示这些例证。巴利
Ñeyyaṃ lakkhaṇamanvattha-vasenā’pakkamādinaṃ; Udāharaṇametesaṃ, dāni sandassayāmya’haṃ.
59 “Ñeyya”等。对于 apakkamā(失序)等,如已列举,由于“以例证令其相明了”这层意思,故依随义理,随顺“yattha taṃ apakkamanti”等句义之慧,应了知为“ñeyya”(应知)。于指出文句过失之后,正值此机,我将明示这些 apakkamā 等的例证。巴利
59.‘‘Ñeyya’’miccādi. Apakkamādīnaṃ yathāuddiṭṭhānaṃ lakkhīyati udāharaṇamanenāti atthena lakkhaṇaṃ anvatthavasena apagato kamo yattha taṃ apakkamantiādinā atthānugamanavasena ñeyyaṃ viññātabbaṃ. Idāni vākyadose niddisitvā avasarappatte imasmiṃ kāle etesaṃ apakkamādīnaṃ udāharaṇaṃ lakkhiyaṃ ahaṃ sandassayāmi pakāsessāmi.
59 今依已宣说之次第,以“ñeyya”等阐明 apakkamā 等之义理过失。所谓 apakkamā 等,即 apakkamo、ocita(失宜)、hīna(下劣)等,其相乃是使以 apakkamā 等为境之智得以无倒转生起的因,依随义理,随顺“yatthi”等词义之慧,当以“ñeyya”(应知)了知,并非单独施设其相——此义已说。今我表明这些 apakkamā 等之例证。其词分解为:随顺义即是 anvattha;随顺义之慧之理,即 anvatthassa ñāṇassa vaso。巴利
59. Idāni uddiṭṭhānukkamena apakkamādiatthadosāni vibhāveti ‘‘ñeyya’’miccādinā. Apakkamādīnaṃ apakkamocityahīnādīnaṃ lakkhaṇaṃ apakkamādivisayabuddhiyā aviparītavuttiyā pavattikāraṇaṃ anvatthavasena apagato kamo yatthiccādivacanatthānugatañāṇavasena ñeyyaṃ ñātabbaṃ, visuṃ lakkhaṇaṃ na vadāmāti vuttaṃ hoti. Idāni ahaṃ etesaṃ apakkamādīnaṃ udāharaṇaṃ lakkhiyaṃ sandassayāmi. Atthānugatamanvatthaṃ anvatthassa ñāṇassa vasoti viggaho.
修习、布施与持戒,我已悉皆圆满成就;
财富、天趣与涅槃之成就,无疑。巴利
Bhāvanādānasīlāni, sammā sampāditāni’ha; Bhogasaggādinibbāna-sādhanāni na saṃsayo.
60 “修习”等。由无贪等因的成就,正善圆满而达成。此中,享乐、天趣与涅槃之因,依次为布施、持戒与修习,而非修习、布施与持戒。巴利
60.‘‘Bhāvanā’’iccādi. Sammā alobhādihetusampattiyā sakkaccaṃ sampāditāni nipphāditāni. Ettha bhogasaggādinibbānānaṃ hetavo yathākkamaṃ dānasīlabhāvanāyo, na tu bhāvanādānasīlāni.
60 其中,关于他们之次序错乱等,如“次序错乱”之例证所示。于“ocita(失宜)”、“hīna(下劣)”等以“yathā”等引出之例中,其义亦应如是了知。“Bhāvanā(修习)”等。即于此生之中,依无贪等因缘之成就,已正善圆满、殷勤积集之修习、布施、戒,乃受用资具、生于善趣、获得长寿、无病等乃至涅槃之成就因。于同类与异类异熟之施设中,并无疑惑。在此,若布施、持戒、修习依次为受用资具、生善趣、证涅槃之因,则果之次第与因之次第相违,此便名为“次序错乱”。巴利
60.Tattha tesu apakkamādīsu apakkamaṃ yathā apakkamassodāharaṇamevaṃ. Ocityahīnaṃ yathātyādīsupi evamattho veditabbo. ‘‘Bhāvani’’ccādi. Iha imasmiṃ attabhāve sammā sampāditāni alobhādihetusampattiyā sakkaccaṃ sampāditāni rāsikatāni bhāvanādānasīlāni bhogasaggādinibbānasādhanāni upabhogaparibhogāni, sagguppattiāyuārogyādīni, nibbānañceti etesaṃ sādhakāni. Na saṃsayo sadisavisadisavipākadāne saṃsayo nāma natthi. Ettha bhogasagganibbānānaṃ hetubhūtā pana kamato dānasīlabhāvanāyo bhavantīti phalakkamassa hetukkamaṃ viruddhamiti kamāpetaṃ nāma hoti.
61 世间最应受供养者,唯我一人,无有间断。
因一切功德,皆于我一人之中圆满聚集。巴利
61.Pūjanīyataro loke, aha’meko nirantaraṃ. Mayekasmiṃ guṇā sabbe, yato samuditā ahuṃ.
61 “应受敬重”等句。由于什么缘故,一切戒等功德唯在我一人中集起、成为聚集,因此之故,在此众生世间中,唯我一人,恒常不断地更为应受敬重,是超胜的应受敬重者。如此自赞,非善士所乐。巴利
61.‘‘Pūjanīyi’’ccādi. Yato yasmā kāraṇā sabbe guṇā sīlādayo ekasmiṃ kevale mayi eva samuditā rāsibhūtā ahuṃ ahesuṃ, tasmā kāraṇā imasmiṃ sattaloke eko kevalo ahameva nirantaraṃ satataṃ pūjanīyataro atisayena pujjoti. Evamattapasaṃsanamarucitaṃ sappurisassa.
61 “更为应受敬重”等句。由于什么缘故,一切戒等功德唯在我这独一无二的我中集起、成为聚集,因此之故,在世间、众生世间中,唯我一人、独一无二,恒常不断地更为应受敬重,是超胜的应受敬重者。如此自赞,因不合宜而有退堕,故名为不合宜之劣。巴利
61.‘‘Pūjanīyatare’’ccādi. Yato yasmā sabbe guṇā sīlādayo ekasmiṃ mayi adutiye mayi eva samuditā rāsibhūtā ahuṃ ahesuṃ, tasmā loke sattaloke eko adutiyo ahameva nirantaraṃ satataṃ pūjanīyataro atisayena pūjanīyo. Evaṃ attappasaṃsanato ucitatāya parihānīti ocityahīnaṃ nāma.
我既被乞求,如何能不施与,乃至生命?
即便如此,因布施子女故,我心震动。巴利
Yācitohaṃ kathaṃ nāma, na dajjāmyapi jīvitaṃ; Tathāpi puttadānena, vedhate hadayaṃ mama.
62 “被乞求”等句。在此,虽已示现了“若他们来乞,我甚至将生命施与乞者”的广大心量,却还描述布施子女时心之震动,若须大拏这样说,这即是不合宜语。巴利
62.‘‘Yācito’’iccādi. Ettha ‘‘yadi yāciṃsu, jīvitampi yācakānaṃ dajjāmī’’ti dassitodāratāyānucitaṃ puttadāne hadayapavedhanakathanaṃ vessantarassa yajjevamavoca.
62 又如,如此亦应视为不合宜、低劣的示例,即“被乞求”等句。我被乞求——被乞者们所乞求,如何能不施舍,乃至生命呢?即便如此,虽有如此的布施意乐,因布施子女,我心震动、颤抖。此处,须大拏曾立下誓言:“若他们来乞,我甚至将生命施与乞者”,却述说因布施子女而心之颤抖,这与称为舍离超胜的广大功德不相称,故为不合宜的低劣之语。巴利
62.Yathā ca, evampi ocityahīnassa udāharaṇaṃ daṭṭhabbaṃ ‘‘yācito’’ccādi. Yācito yācakehi yācito ahaṃ jīvitamapi kathaṃ nāma na dajjāmi, tathāpi evaṃ dānajjhāsaye satipi puttadānena mama hadayaṃ vedhate kampate. Ettha vessantarassa ‘‘yadi yāceyyuṃ, jīvitamapi yācakānaṃ dajjāmī’’ti katapaṭiññāya puttadānena hadayakampanassa kathanaṃ cāgātisayayogasaṅkhātaudāraguṇassa ananucchavikanti ocityahīnaṃ.
对于女人与恶人,不应生起信任;
对于毒、角兽、河流、疾病,以及王族亦然。巴利
Itthīnaṃ dujjanānañca, vissāso nopapajjate; Vise siṅgimhi nadiyaṃ, roge rājakulamhī ca.
63 “女人”等句:“不应产生”即不相应。此处,以“于毒”等依处而显示第七格,舍弃了关联的属格,这是对义理的破坏。由于开头与中间略去了“和”字,这是对音韵的破坏;音韵本无定则,破坏的方式亦无定则。然而,此例仅是略示其方向。巴利
63.‘‘Itthīna’’miccādi. Nopapajjate na yujjati. Ettha sambandhe chaṭṭhiyā pariccāgena viseiccādinā ādhāre sattamīniddeso attharītiyā bhaṅgo. Ādo majjhe ca cakārapariccāgā saddarītiyā bhaṅgo, rītīnaṃ anantattā bhaṅgāpyanantā. Udāharaṇaṃ tu disāmattaṃ.
63 “女性”等。对女性与恶人不应生起信任,因为基于共住等所产生的信任会招致无益与危险,并不合适。对于毒药、有角之兽、有毒的大地、河流,以及增长中的疾病、施行杀戮捆绑等的王族,也不应生起信任。此处,起初以属格表示关联,随后舍弃属格而用依格表述,故有“义理”之说;又因在开头与中间都舍去了“ca”字,故有“音声”之说。使用“ca”字时,应将其置于开头、末尾或各自连接。这样的用法称为“风格破坏”。由于风格众多,风格破坏的过失也有多种。此处仅为略示纲要。巴利
63.‘‘Itthīna’’miccādi. Itthīnañca dujjanānañca vissāso sahavāsādīhi vissāso nopapajjate anatthasaṃsayānivattikāraṇattā na yujjati. Vise garaḷe ca siṅgimhi siṅgavati mahiṃ sādo ca nadiyañca roge vaḍḍhamānake roge ca rājakulamhi ca vadhabandhanādikārake rājakule ca vissāso nopapajjate. Ettha ādo sambandhe chaṭṭhiyā ārabhitvā taṃ pahāya sattamiyā vuttattā attharīti ca, ādimajjhesu casaddapariccāgato saddarīti ca bhinnā. Casaddaṃ payuñjantena ādo eva vā ante eva vā paccekaṃ vā yojetabbaṃ hoti. Īdiso payogo rītibhaṅgo nāma hoti. Rītīnaṃ bahuttā rītibhaṅgadosāpi bahuvidhā. Idaṃ pana mukhamattanidassanaṃ.
眼目因贪著牟尼月轮的光明之味而摇摆不定者;
如同已踏上路途的人,因见到牛迹而心生欢喜。巴利
Munindacandimāloka-rasalolavilocano; Jano’vakkantapantho’va, gopadassanapīṇito.
64 “Munindi”等:牟尼主犹如月亮,牟尼主即是月亮。其“见”为观看,“光明”即光辉。对此有爱味、贪著,因而眼目浮动不定的人,便是进入、踏上、步入道路者,也就是“已踏上道路者”。或因见到牛的光芒,或因见到被视为祥瑞的牛迹而满足、欢喜。此处也可能被理解为“因见到牛的形象”,故有疑惑。巴利
64.‘‘Munindi’’ccādi. Candimā viya candimā, munindoyeva candimā, tassa ālokanaṃ dassanaṃ, āloko pakāso vā, tasmiṃ raso anurāgo, tena lolāni capalāni locanāni akkhīni yassa so jano avakkanto okkanto paviṭṭho pantho maggo yena avakkantapantho eva gunnaṃ raṃsīnaṃ, iṭṭhatthanipphattisūcakabhāvena gopadatthassa vā padassanena pīṇito muditoti ettha gorūpassa padassanenātipi viññāyatīti sandeho.
64 “Munindi”等:所谓“牟尼主月光明味著浮动眼者”——即眼目因见名为牟尼主的月亮之光明,或因对其显现的爱味与执著而浮动不定之人,犹如已踏上道路者、已进入道路者;其意谓:为见佛而踏上道路。“因见到牛迹而满足”:因见到称为牛的光芒之迹而满足,或因见到被视为吉祥的牛迹而满足。此处,由于“因见到牛迹”这一意义可被推知,故生起疑惑,即称为“有疑”。而“已踏上道路者”的解析为:道路由彼所踏上;又,“牛的光芒”或“牛的足迹”;以及“因见到牛迹而满足”。巴利
64.‘‘Munindi’’ccādi. Munindacandimālokarasalolavilocano munindasaṅkhātassa candimassa āloke dassane pātubhāve vā rasena ālayena cañcalanetto jano avakkantapanthova otiṇṇamaggova buddhassa dassanatthāya maggamotiṇṇoti adhippāyo. Gopadassanapīṇito gosaṅkhātaraṃsipadassanena, abhimaṅgalasammatagopadassanena vā santuṭṭho hoti. Ettha gopadassanenāti ca atthassa gamyamānattā viññātuṃ saṃsayo uppajjatīti sasaṃsayaṃ nāma. Avakkanto pantho yenāti ca, gunnaṃ raṃsīnaṃ, gāvassa vā padassananti ca, gopadassanena pīṇitoti ca viggaho.
就语句的义理而言,难以了知,便被视为粗俗,例如:
这个具足精进的人,战胜敌人后,安然而息。巴利
Vākyatthato duppatīti-karaṃ gāmmaṃ mataṃ yathā; Poso vīriyavāso’yaṃ, paraṃ hantvāna vissami.
65 “语词”等。战胜、击败敌人之后,这位具足精进、勇猛的人,是安歇的、放心的。这个意义尚不难理解。但如果理解为:将敌人彻底毁灭后,具足精进、出身正当的人安歇了,这个意义就难以理解了。巴利
65.‘‘Vākya’’iccādi. Paraṃ sattuṃ hantvāna paharitvā vīriyavā sūro soyaṃ poso puriso vissami vissattho. Ayamattho tāva na duppatīto. Paraṃ accantaṃ hantvāna vīriyavā ucitasambhavo soyaṃ poso vissamīti duppatītoyamattho.
65 由于词义上的特征不明显,为阐明其自相,故举出“从语句义上”等作为例子。从语句义上难以理解且呈现相违的,便被认为是粗俗的。例如这样举例:战胜敌人、消灭敌人后,具足精进、勇猛的人安歇下来,即远离了疲劳——这个意义是可取的。而如果将敌人彻底地、以极端方式消灭后,一个具足精进、积累了出身、积累了精液的人,以努力而安歇,即远离了努力——由于此义不雅,故为粗俗。所谓“精进”,即是努力或出身;他具足此,应如此解析。巴利
65. Anvatthavasena lakkhaṇassa apākaṭattā salakkhaṇaṃ lakkhiyamudāharati ‘‘vākyatthato’’ccādinā. Vākyatthato duppatītikaraṃ viruddhappakāsakaṃ gāmmanti mataṃ. Yathāti udāharati. Paraṃ sattuṃ hantvāna māretvāna vīriyavā sūro so ayaṃ poso vissami vigataparissamo ahosi, ayamattho iṭṭho. Paraṃ atisayena hantvāna vītikkamaṃ katvā vīriyavā upacitasambhavo upacitasukko so ayaṃ puriso vāyāmena vissami vigatavāyāmo ahosīti. Imassatthassa asabbhārahattā gāmmattaṃ. Vīriyaṃ ussāho sambhavo vā assa atthīti viggaho.
此即恶的庄严,凡是对庄严的败坏;
在对其庄严的解说之中,其相貌将得以显现。巴利
Duṭṭhālaṅkaraṇaṃ tetaṃ, yatthālaṅkāradūsanaṃ; Tassālaṅkāraniddese, rūpamāvībhavissati.
66 第六十六颂:“Duṭṭhā”等。在某个语句中,诸庄严被毁坏、变得丑陋,这便名为“坏庄严”。该坏庄严的行相、自性,将在名为“庄严解说”的篇章中显现、阐明,意即:我将在那里对其予以展示。巴利
66.‘‘Duṭṭhā’’iccādi. Yattha yasmiṃ vākye alaṅkārānaṃ dūsanaṃ vikaṭatā, etantu duṭṭhālaṅkaraṇaṃ duṭṭhālaṅkaraṇaṃ nāma, tassa duṭṭhālaṅkārassa rūpaṃ sarūpaṃ alaṅkāraniddese taṃnāmake paricchede āvībhavissati pakāsissati, tattheva taṃ dassayissāmīti adhippāyo.
66 第六十六:“坏庄严”等。若某一语句中庄严被毁坏、诸庄严互相违逆,那么,这一依于句义的语句就名为“坏庄严”(duṭṭhālaṅkaraṇa)。这一语句以坏庄严之过为特征,它的形态、自相与所诠,将在庄严解说中显现,因为那里正是诸庄严的示例之处。此处虽已提及,但意谓:若在此处说明,别处也仍需说明,故此处不说。在总说中已提到“duṭṭhālaṅkatī”,现在说“duṭṭhālaṅkaraṇa”;由于“alaṅkati”“alaṅkaraṇa”“alaṅkāra”这些词意义相同,因此并不相违。巴利
66.‘‘Duṭṭhālaṅkari’’ccādi. Yattha vākye alaṅkāradūsanaṃ alaṅkārānaṃ virodho hoti, etaṃ vākyatthanissitaṃ etaṃ vākyaṃ duṭṭhālaṅkaraṇaṃ duṭṭhālaṅkāro nāma, tassa duṭṭhālaṅkaraṇadosopalakkhitavākyassa rūpaṃ sarūpaṃ lakkhiyaṃ alaṅkāraniddese alaṅkārānaṃ nidassanaṭṭhānabhūte paricchede āvībhavissati. Ettha vuttepi puna tatthāpi vattabbaṃ siyāti na vuttanti adhippāyo. Uddese ‘‘duṭṭhālaṅkatī’’ti vatvā idāni ‘‘duṭṭhālaṅkaraṇa’’nti vacanaṃ alaṅkati alaṅkaraṇaalaṅkārasaddānaṃ tulyatthattā na virujjhati.
我以简略方式,在此作了
这些过失的最殊胜分类。
此正足以启悟诗人,
纵令他人读之生厌。巴利
Kato’tra saṅkhepanayā mayā’yaṃ, Dosānamesaṃ pavaro vibhāgo; Eso’va’laṃ bodhayituṃ kavīnaṃ, Tamatthi ce khedakaraṃ parampi.
67 如此,依所立誓约“我将宣说其例证与特征”,现在便以“在此”等开头,以结摄的方式略作说明。所谓“在此”,即于此章或此品中,对于前述过失——如句过失等,我以简略方式,即略摄次第,而非广说,作了最胜的分别,因为过失无量,实无边际。难道因说“以简略方式”,古时所阐明的众多过失便被舍弃了吗?对此,回答说:并非全然舍弃,只因不欲广说次第,故说“以简略方式”。正如:巴利
67. Evaṃ ‘‘sodāharaṇametesaṃ, lakkhaṇaṃ kathayāmyaha’’nti katapaṭiññānurūpaṃ paṭipajja dāni ‘‘katotri’’ccādinā nikkhipananayaṃ saṅkhipati. Atra imasmiṃ adhikāre, paricchede vā esaṃ yathāvuttānaṃ dosānaṃ padadosādīnaṃ pavaro uttamo vibhāgo vibhajanaṃ saṅkhepanayā saṅkhepakkamena, na vitthārato, yato aparisaṅkhyeyyānaṃ natthi pariyanto mayā kato niṭṭhāpito. Nanu ‘‘saṅkhepanayā’’ti vuttattā purātanehi dīpitā santi bahū dosā, te pariccattā siyunti? Ettha vuccate, vitthārakkamassa anadhippetattā ‘‘saṅkhepanayā’’ti vuttaṃ, na pana sabbathā pariccāgena. Tathā hi–
“愿那飞蛾扑灭这燃着敌意的火焰”等语句。巴利
‘‘Nihantu soyaṃ jalitaṃ, pataṅgo aripāvaka’’ntiādīnaṃ
不能容忍其他含义等,以及追随相违的其他含义。在此,若以“飞蛾”一词欲表示萤火虫等其他意义,由于不相称,便成为不如意;如“他们说痈疮”等不吉祥、不适当的词,则归属于杂染之中。巴利
Akkhamatthantarādikaṃ viruddhatthantarānugatanti ca. Ettha hi pataṅgasaddena jotiriṅgaṇasaṅkhātamatthantaramasamatthamicchitatthe ‘‘vacanti gaṇḍā’’tyevamādikaṃ amaṅgalaapayuttapadādikaṃ kiliṭṭhe antogadhanti ca.
如“象”等之喻,因关联不当而有失,属于与世间相违;在声闻教法等中,于众所周知的色蕴等之外所说者,称为“不著名”。此为与教法相违。而关联不当及不著名等,则包含于“相违”之中。又,由于须引出其因,依于原因而应被推导了知,故并不相离。巴利
Gajahesādi sambandhadūsitaṃ lokavirodhi, sogatāgamādīsu pasiddhaṃ rūpakkhandhādikamaññatra vuttaṃ appatītaṃ nāma. Idaṃ āgamavirodhiiti, sambandhadūsitappatītādikaṃ virodhimhi paviṭṭhanti ca, ānetabbahetuttā hetvapekkhaṃ neyyato na byatiriccatīti ca.
愿天神除却烦恼,犹如被罗睺所逼的太阳(重放光明)。巴利
‘‘Devo voharatu klesaṃ, rāhukhinno divākaro’’
诸如“无力表达所指”等,即归入“缺乏适当性”;而令人厌恶、暗示一切不净的歧义词与粗俗词,则归入“令人不悦”;关联粗野者亦然。巴利
Iccādikaṃ asāmatthyābhidheyyādikaṃ ocityahīne saṅgahitanti ca. Jigucchaasabbhasaṃsūcakaatthantarakañca gāmmaṃ duppatītikare saṅgayhatīti ca. ( ) Sabandhapharusameveti ca.
然而在此,虽然“缺乏适当性”与“令人不悦”属于句义的过失,而“粗野”属于句子的过失,但依词与词义的过失来看,句子本身即有过失;且句子由词所构成,若词有过失,句义亦有过失。为阐明词之过失与句子、句义并非截然不同,故将“无力表达所指”等词之过失,置于“缺乏适当性”等句义过失中加以论述。正如古师们所示:由具有相违义等过失之词所构成的句子,即是“相违”等,如此显示了众多有过失的句子。例如“harisamānayī”一词,本想表达“hari samānayī”(带来哈里),却因前置“ha”而成为“risa'mānayī”,所欲表达的意义便已失坏。以不著名之词表达多义者,则为隐晦,如“sakko sahassagū”(帝释千眼)。如是,失坏义、隐晦义等,即与明净庄严相违。巴利
Ettha pana ocityahīnaduppatītikarānaṃ vākyatthadosattepi phandhapharusassa ca vākyadosatte padapadatthānaṃ dosato vākyameva duṭṭhaṃ siyā, vākyañca padehi viriccate, pade duṭṭhe vākyattho ca duṭṭho siyā. Padadosato vākyavākyatthānaṃ nānābhāvābhāvañāpanatthaṃ asāmatthiyābhidheyyādikaṃ padaṃ ocityahīnādivākyatthadosādīsu anto kathitaṃ. Tathā hi purātanehi viruddhatthantarādīhi padehi viracitaṃ vākyaṃ viruddhantiādinā bahūni duṭṭhāni vākyāni dassitāni. ‘‘Harisamānayī’’ti ettha hapubbaṃ risa’mānayīti icchitatthā pari bhaṭṭhaṃ bhaṭṭhaṃ. Nānatthamappasiddhehi yuttaṃ guḷhaṃ, yathā ‘‘sakko sahassagū’’ti. Iti bhaṭṭhaguḷhatthādayo pasādālaṅkāraviruddhāti ca.
在句子方面,亦有“此处无连声、不适用”等情况;一句之中插入另一句,称为“句中嵌句”;词与另一句之词混杂交错,如“apāthyameso dissati, vejjaṃ khādatyanārata”等,称为“句混杂”,这些均归入“杂乱”之中。巴利
Vākyepi visandhikamihānupayogīti ca, vākyantaropagataṃ vākyaṃ vākyagabbhaṃ, vākyantarapadasammissaṃ ‘‘apāthyameso dissati, vejjaṃ khādatyanārata’’miccādikaṃ vākyasaṃkiṇṇañca byākiṇṇe samohitanti ca.
“ 我曾于某园中,见一藤蔓,生五嫩叶;
其每一嫩叶之上,徒然有花簇。”巴利
‘‘Kācuyyāne mayā diṭṭhā, vallarī pañcapallavā; Pallave pallave mudhā, yassā kusumamañcarī’’ti.
这就是“无意义语”,属于谜语、忘失、依附等。在此,诗人想用“园”字表示屋舍,用表示藤蔓的“vallarī”一词表示女子,用“嫩叶”表示手足和唇齿,用“花簇”表示指甲的光泽与牙齿的美丽。然而,在句义中,诸如“夜莲夜间绽放”等相违之事,则归入“相违”与“隐伏”之中,既非全然认可,亦非完全舍弃。这便是依前所述之理所作的总结,这一简要的道理正是令有识的诗人感到厌烦之处——“既然有这么多过失,为何还要这样造作呢?”——如此心念迅速生起(不满)。此外,在词的过失中,还有不善巧、可疑、同义难知、不著名义、无用、难解、方俗语等;在句的过失中,有增、减、破律等;在句义的过失中,有首尾不称等。若有其他诸如此类的过失,智者也可依照前述过失之理,类推而了知悟解,并非不能。巴利
Idamavācakaṃ paheḷikāya pamussitāsannissitanti ca, tattha ca kavinā uyyānasaddena gehaṃ, latāvācinā vallarīsaddena aṅganā, pallavasaddena karacaraṇadasanacchadā, mañcarīsaddena nakhasobhā dantakantiyo ca vattumicchitā, vākyatthepi paduminīnaṃ rattiyamunniddatādikaṃ viruddhaṃ virodhinilīnanti ca nātyanuññātā, na tu sabbathā pariccāgena. Esova evaṃ yathāvuttanayena niṭṭhāpito ayaṃ saṅkhepanayo eva kavīnaṃ paṇḍitajanānaṃ khedakaraṃ ‘‘kathaṃ nāma bandhepīdisaṃ sati santī’’ti evamāsuhanopajanaṃ paraṃ padadose asādhusandiddhapariyāya ñeyyaappatītatthaappayojaka dubbodhadesiyādikaṃ, vākyadose adhikaūnabhaggacchandādikaṃ, vākyatthadose upakkamopasaṃhāravisamañceti iccevamādikamaparampi dūsanaṃ atthi ce yadi bhaveyya, tampi bodhayitumavagametuṃ alaṃ samatthaṃ yathāvuttadosānusārena buddhimantehi sakkā ūhitunti.
作者这样说,他的用意是:凡未详细分别的过失,我因顾虑著作繁重而略加说明,但依其相状,实则已完全摄尽。因为实在没有人能把它们穷尽。巴利
Evaṃ vadato ca ganthakārassāyamadhippāyo – ye dosā vibhāgaso na vuttā, te mayā ganthagāravabhayā saṅkhepitā, lakkhaṇato tu saṅgahitā. Na hi tesamantaṃ ko jahāpeti.
其中,与声论相违者为“不善巧”。凡是依动作等因缘而用于他义,仅仅作为名称而使用的,为“可疑”,例如“ravimhihimahā”(于日、于雪、于大地),但此词在简别义中则是善巧的。以著名名称的同义词而施设的词,为“同义难知”,如“vaḷavāmukhena”(以牝马之口),此处即“assavanitānanena”(以牝马之面)。凡以绝对不离之性而说明所简别者的功德者,为“不著名义”,如“kaṇhamasī”(黑墨)。已获得的意义却不适用,为“无用”,如“atiphenilaṃ sāgaramalaṅghī”(越过极多泡沫之海)。“manuññaddhanayo pāde, khādayo kani bhanti te”等为“难解”:其中“kani”指少女,“khādayo”指脚镯。“ime lāvaṇyatallā te, gallā lolavilocane”等为“方俗语”:“tallo”指某种水池,“gallo”指脸颊。又如“saggasevīnaṃ ripūnamitthīnamakaṅkaṇo p”等。巴利
Tattha saddasatthaviruddhamasādhu. Yaṃ kriyādinimittamupādāya atthantarepi vattate, taṃ saññābhāveneva payuttaṃ sandiddhaṃ, yathā ‘‘ravimhihimahā’’ti, idaṃ pana visesanatthe sādhu hoti. Pasiddhasaññāsaddassa pariyāyantarena parikappitapadaṃ pariyāyañeyyaṃ, yathā ‘‘vaḷavāmukhene’’ti ettha ‘‘assavanitānanena’’ iti. Yaṃ accantābyabhicārībhāvena visesyassa guṇaṃ vadati, taṃ appatītatthaṃ, yathā ‘‘kaṇhamasī’’ti. Adhigatatthānupayogaṃ appayojakaṃ, yathā ‘‘atiphenilaṃ sāgaramalaṅghī’’ti. ‘‘Manuññaddhanayo pāde, khādayo kani bhanti te’’ iccādiko dubbodho, kani kaññe khādayo gaggharikā. ‘‘Ime lāvaṇyatallā te, gallā lolavilocane’’iccādiko desiyo, tallo jalāsayaviseso, gallo kapolo. ‘‘Saggasevīnaṃ ripūnamitthīnamakaṅkaṇo pāṇi. Nettamanañjana’’ntiādikaṃ adhikaṃ. ‘‘Akaṅkaṇo pāṇī’’tiādinā vedhabyassa gammamānattā ‘‘saggasevīna’’nti adhikanti. Yattha vattabbassa ūnatā, taṃ ūnaṃ, yathā ‘‘tilokatilakaṃ muni’’ntiādi. Ettha ‘‘vandāmī’’ti ūnaṃ, chandobhaṅgānvitaṃ vaco bhaggacchandaṃ pākaṭaṃ. Ārambhāvasānena visamaṃ upakkamopasaṃhāravisamaṃ, taṃ pana āraddhakkamapariccāgenāparena nikkhipanaṃ veditabbaṃ.
67 如此,前文“我将举例说明这些特征”的许诺便已成立。现在,以“由我所作”等结语来总结过失。在此章或此节中,这些如前所述的词句过失等,其最殊胜的分类便是无有混杂的分别——它不违于特征,又由特征而显明;这一分类,我已用略说的方法,也就是应加广说的略说法门讲述出来。正是这如前所述的略说法门,能消除诗人们在创作时生起的种种疑虑,如“在这样的诗体中,我究竟该如何运用这样的表达”等烦恼;并且,如果还有其他如不净、含糊等过失,它也能完全使人明了。此外,未说之义也由此可知。所谓“略说”,即兼具“略要”与“方法”之义。巴利
67. Evaṃ ‘‘sodāharaṇametesaṃ, lakkhaṇaṃ kathayāmyaha’’nti katapaṭiññānurūpaṃ sampādetvā idāni ‘‘katotre’’ccādinā nigamento dose saṅkhipati. Atra imasmiṃ adhikāre, paricchede vā esaṃ dosānaṃ yathāvuttapadadosādīnaṃ pavaro lakkhaṇāvirodhalakkhiyato uttamo vibhāgo asaṅkarato vibhajanaṃ saṅkhepanayā vitthārāpaniyasaṅkhepakkamena mayā kato vutto esova yathāvutto eso saṅkhepakkamo eva kavīnaṃ viracayantānaṃ khedakaraṃ bandhasarīre īdisaṃ īdisappayogaṃ kathaṃ nāma karomīti evaṃ pavattakhedamuppādayantaṃ parampi asādhusandiddhādi aññampi dūsanamatthi ce, taṃ sabbaṃ bodhayituṃ bodhetuṃ alaṃ samattho hoti. Niyati avuttopi attho etenāti ca, saṅkhepo ca so nayo cāti viggaho.
“愿那飞蛾扑灭这炽燃的敌火”等。巴利
‘‘Nihantu soyaṃ jalitaṃ, pataṅgo aripāvaka’’ntiādikaṃ
由于落入相反意义之中,诸如音节、词义差异等与相反意义相违的情况,在此便不予解说。此处,意为太阳的pataṅga一词,也可指萤火虫;因此,当想要表达“消灭敌人之火”时,它就成了不合目的的其他含义。巴利
Akkhamatthantarādikaṃ viruddhatthantare anupatattā na vuttaṃ, ettha sūriyavācako pataṅgasaddo jotiriṅgaṇavācakopi hotīti vattumicchitaamittaggivināse asamatthaññattho hoti.
“说恶声”等,在圣典中并不显著,唯依特征而成立。用词不当等过失已包含于污秽词过失之中,故不另述。巴利
‘‘Vacanti gaṇḍi’’ccādikaṃ āgame appasiddhaṃ lakkhaṇamattena sādhiyaṃ. Appayuttapadādidoso kiliṭṭhapadadose antogadho hotīti na vutto.
象、马、孔雀等关联词所染污的过失,以及在胜者教法等中著名的蕴等,若用于他处,则成令人不解之名——此二者依次成为世间相违与圣教相违,故包含于相违词中。因须引因、为所引因故,包含于可推导过失中,故未另述。巴利
Gajahesāturaṅgakoñcanādādisambandhadūsitañca. Jināgamādīsu pasiddharūpakkhandhādikamaññatra payuttamappatītannāmātīdaṃ dvayaṃ yathākkamaṃ lokavirodhamāgamavirodhañca hotīti virodhipade antogadhaṃ hoti. Hetvapekkhaṃ ānetabbahetuttā neyye antogadhanti na vuttaṃ.
愿天消除烦恼,日轮却为罗睺所恼。巴利
‘‘Devo voharatu klesaṃ, rāhukhinno divākaro’’
此类内容已包含于“无力表述”等及“缺乏适当性”之中,故未另作说明。此处,日轮自身为罗睺所执,无力去除他人烦恼;其无能为力之义,即由修饰语“为罗睺所恼”一词可得而了知。巴利
Iccādikaṃ asamatthābhidhāyiccādi ocityahīne antogadhanti na vuttaṃ. Ettha divākaro sayaṃ rāhugahito aññesaṃ kilesāpanayane asamatthoti tamasāmatthiyaṃ visesanabhūtena ‘‘rāhukhinno’’ti padena ñāyati.
于厌恶、不祥、不雅三者之中,任一者的能显、能说或其他含义,因令人不悦而成鄙俗,故已摄入句义鄙俗之过失中,不再另述。难发音、粗硬、无区别等,因其为结缚粗硬之相,故亦不另述。当说“harisamānayī”而说成“hapubbaṃ risa'mānayi”等,便因偏离所欲表达之义而成为堕落;又如“sakko sahassagū”等在不易察觉处使用而成隐晦——这些义理隐晦等过失,因与明净庄严相违,故由明净功德所摄而舍弃,不再另述。此处,“sahassaṃ gāvo cakkhūni assāti sahassagū”为帝释的隐晦名称。巴利
Jigucchāvamaṅgalaasabbhānaṃ tiṇṇamaññatrassa jotakaṃ vācakaṃ vā atthantaraṃ vā gāmmaṃ duppatītikarattā vākyatthagāmmadoseyeva antogadhanti na vuttaṃ. Duruccāraṇabhūtalakkhaṇaṃ kaṭṭhaṃ bandhapharusato abyatirittanti na vuttanti. ‘‘Harisamānayī’’ti vattabbe hapubbaṃ risa’mānayiiccādikaṃ icchitatthato paribhaṭṭhattā bhaṭṭhañca ‘‘sakko sahassagū’’iccādikaṃ apasiddhavisaye pariyuttaguḷhañceti ime atthaguḷhādayo pasādālaṅkāraviruddhattā pasādaguṇādāneneva pariccattāti na vuttaṃ. Ettha hi sahassaṃ gāvo cakkhūni assāti sahassagūti sakkassa nāmaṃ guḷhaṃ nāma hoti.
在句子的过失中,无连缀句因不适用此处,故未述及;句中嵌句——即嵌入句中的句子——以及句间词混杂,也是如此。巴利
Vākyadosepi visandhivākyaṃ idha anupayogittā na vuttaṃ. Vākyamajjhapatitavākyayuttaṃ vākyagabbhañca, vākyantarapadasammissaṃ.
“这不适宜者现前,恒时吞噬医师。”巴利
‘‘Apāthyameso dissati, vejjaṃ khādatyanārataṃ’’
如是等句之混杂,因已含摄于混杂之中,故不再赘述。此处,这位医师恒常、不断地讲述不适宜、于病无益之言;这位病人恒常、不断地进食不适宜、无益之食,并对医师显出恼怒。如此,即便连缀句由多个句子组成,也名为混杂。巴利
Iccādikaṃ vākyasaṃkiṇṇañca byākiṇṇe antogadhanti na vuttaṃ. Ettha eso bhisakko anārataṃ niccaṃ apāthyaṃ rogassa ahitaṃ dissati vadati. Eso rogī anārataṃ satataṃ apāthyaṃ ahitaṃ khādati. Vejjaṃ bhisakkaṃ dissati kujjhati. Evaṃ anekavākyehipi sandhivākyaṃ saṃkiṇṇaṃ nāma.
“ 我于迦秋优园中,见一五叶藤蔓;”
“ 其叶叶之上,徒然有花簇。”巴利
‘‘Kācuyyāne mayā diṭṭhā, vallarī pañcapallavā; Pallave pallave mudhā, yassā kusumamañcarī’’ti.
此言并非指在谜语中被遗忘、被依附者,故未宣说。难道在此,因自己未显示谜语,便将不表义之语归入被遗忘者之中,是以未成立来成立未成立吗?并非如此。因为通过“一切皆被舍弃,我因惧弟子疲劳”及之后为遮除烦恼词过患而说的“此谜语已确立,非恶非秽”等,也显示了古时所称的十六谜语,故是以已成立来成立未成立。其中,诗人想用“园”字表示家,用藤蔓的同义词“蔓”字表示女子,用“叶”字表示手、脚、唇等,用“花簇”一词表示指甲、牙齿的光彩。巴利
Idamavācakaṃ paheḷikāsu pamussitāsannissitamiti na vuttaṃ. Nanu cettha attanā paheḷikāya adassitattā avācakassa pamussitāya antogadhakaraṇaṃ asiddhena asiddhasādhananti? Nayidamevaṃ, ‘‘upekkhiyanti sabbāni, sissakhedabhayā mayā’’ti ca upari kiliṭṭhapadadosaparihāre ‘‘paheḷikāyamāruḷhā, na hi duṭṭhā kiliṭṭhatā’’ti ceti iminā purātanehi niddiṭṭhasoḷasapaheḷikāyopi dassitāti siddhena asiddhasādhanaṃ hoti. Tattha kavinā uyyānasaddena gehañca latāpariyāyavallarīsaddena aṅganā ca pallavasaddena karacaraṇādharā ca mañcarīsaddena nakhadantakantiyo ca vattumicchitā.
至于句义过失中,诸如“莲花在夜间开放”等相违者,因已含摄在相违词本身之中而未予说明;为显明此义,故说“在此以简略方式”,并非意味着它们被全然舍弃。此处,当存在两种不合时宜、令人不悦的句义过失,存在粗糙连结的句子过失,以及存在相违的词语过失时,“不能表达义”等词、“显示三种厌恶”等词、粗劣词,以及“莲花在夜间开放”等句义——这四种过失,是如何被含摄在不同种类的不合时宜等之中的呢?诚然,当词语有瑕疵时,句子与句义不可能无过;故应知:为令学人了知词语过失与连音、句子、句义过失的不异性,词语过失等被包含在句义过失等之中。正因如此,应见古代以“相违义”等词所分别的句子即是相违等,由此显示了诸多有瑕疵的句子。巴利
Vākyatthadosepi paduminīnaṃ rattiyaṃ pabujjhanādikaṃ viruddhaṃ virodhipadeyeva antogadhattā na vuttanti dassetuṃ ‘‘katotra saṅkhepanayā’’ti vuttaṃ, na pana tesaṃ sabbathā pariccattattāti. Ettha ocityahīnaduppatītikarānaṃ dvinnaṃ vākyatthadosatte sati bandhapharusassa vākyadosatte sati virodhino padadosatte sati ‘‘asamatthābhidhāyi’’ādipadaṃ, ‘‘jigucchādittayapakāsakā’’dipadaṃ, kaṭṭhapadaṃ, paduminīnaṃ rattiyaṃ phullatādi vākyatthañceti ime cattāro dosā bhinnajātikesu ocityādīsu kathaṃ saṅgahitāti? Saccaṃ, tathāpi padānaṃ duṭṭhatte sati vākyavākyatthānamaduṭṭhatā nāma natthīti padadosena sandhivākyavākyatthadosānamanaññattaṃ sissānaṃ ñāpanatthaṃ padadosādikaṃ vākyatthadosādīsu saṅgahitanti veditabbaṃ. Imināyeva purātanehi viruddhatthantarādipadehi vicaritaṃ vākyaṃ viruddhantiādinā duṭṭhāni bahūni vākyāni dassitānīti daṭṭhabbaṃ.
即以此偈:“若彼有令疲劳者,于他亦尔”,在此以“他”一词,含摄了不雅、疑义、同义难解、义不显、无用、难解、方俗等词语过失,以及增减、破律等句子过失,和起结不称的句义过失。其中,与声论相违者,名为不雅。依作用成就之因,用于他义而转起之名,无简别义而用于名称所依者,名为疑义,如“太阳中有雪”。在此若作简别,谓“雪之太阳”,则无过失。以同义词代替公认专名而施设的词,名为同义难解,如“牝马面之马耳面”。无甚深义,而以修饰之辞说所饰者功德之词,名为义不显,如“黑墨水”。已解义而不适用之词,名为无用,如“极多泡沫之海”。不通行之语,名为难解,如:巴利
Imāyeva gāthāya ‘‘tamatthi ce khedakaraṃ parampī’’ti ettha parasaddenaasādhusandiddhapariyāyañeyyāppatītatthaappayojaka- dubbodhadesiyādipadadose ca adhikaūnabhaggacchandādivākyadose ca upakkamopasaṃhāravisamasaṅkhāte vākyatthadose ca pariggaṇhāti. Ettha saddasatthaviruddhamasādhu nāma. Kriyānipphattikāraṇamupādāya atthantare pavattanāmaṃ visesanatthena vinā saññābhājane payuttaṃ sandiddhaṃ nāma, yathā ‘‘ravimhi himahā’’ti. Ettha himahā ravīti visesane kate doso natthi. Pasiddhasaññāsaddassa pariyāyanāmena kappitapadaṃ pariyāyañeyyaṃ nāma, yathā ‘‘vaḷavāmukhassa assavanitānana’’nti. Atisayā vinā bhāvitatthena visesyassa guṇavācakaṃ padaṃ appatītatthaṃ nāma, yathā ‘‘kaṇhamasī’’ti. Adhigatattānupayogipadaṃ appayojakaṃ nāma, yathā ‘‘atiphenilaṃ sāgaramalaṅghī’’ti. Appasiddhavacanaṃ dubbodhaṃ nāma, yathā–
少女啊,那些可爱的虫儿,正在你脚上闪耀。巴利
‘‘Manuññaddhanayo pāde, khādayo kani bhanti te’’ti.
“Kani”意为“少女啊”,“te tava pāde”意为“你的脚上”,“manuññaddhanayo”意为“具可爱音声者”,“khādayo”意为“虫”,“gaggharikā”意为“蟋蟀”,“bhanti”意为“闪耀、嬉戏”。仅在某一地方成立的名词,称为方俗。例如:巴利
Kani he kaññe te tavapāde manuññaddhanayo manoharasaddasamannāgatā khādayo gaggharikā bhanti dibbantīti. Kismiñci deseyeva siddhanāmaṃ desiyaṃ nāma. Yathā–
“你们这些可爱的少女啊,脸颊红润,眼波迷人。”巴利
‘‘Ime lāvaṇyatallā te, gallā lolavilocane’’ti.
“喂,眼波流转者!你的这些脸颊,是迷人的池沼,是殊胜的水域。”依某种方便所显示之义而予以运用的,名为多余。例如:巴利
He lolavilocane te tava ime gallā kapolā lāvaṇyatallā manuññatallā jalāsayavisesā bhavanti. Kenaci lesena pakāsitamatthamupādāya payuttamadhikaṃ nāma. Yathā–
“ 大王中之王啊,你当政之时,仇敌已赴天界;
妇人们腕上无镯,眼中不施膏脂。”巴利
‘‘Tvayi rājati rājinda, ripūnaṃ saggasevinaṃ; Thīnaṃ akaṅkaṇo pāṇi, siyā nettamanañjana’’nti.
此处,仅凭“无镯之手,眼之膏”便可知那些妇女已为寡妇;因此,为显示此义而使用的“归于天界”一词,即名多余。应说而未说之句,名为不足。例如“三界之额饰,牟尼”中,应说“我礼敬”却未说,故为不足。与韵律减损相关的,名为破律;这由各韵律的字母计数增减而可知。首尾不相称者,名为首尾不称。此应知为:舍弃已开始的次第,而用另一中间次第作结。巴利
Ettha ‘‘akaṅkaṇo pāṇi, nettamanañjana’’nti imināyevathīnaṃ vidhavattaṃ gamyamānaṃ hotīti tappakāsanatthaṃ payuttaṃ ‘‘saggasevina’’nti idaṃ adhikaṃ nāma. Vattabbayuttato ūnaṃ vākyaṃ ūnaṃ nāma. ‘‘Tilokatilakaṃ muni’’nti ettha ‘‘vandāmī’’ti vattabbassa avuttattā ūnaṃ. Chandohānisaṃyuttaṃ bhaggacchandaṃ nāma. Idaṃ tesaṃ tesaṃ chandānaṃ akkharagaṇanato ūnādhikavasena pākaṭaṃ hoti. Ādyantato visamaṃ upakkamopasaṃhāravisamaṃ nāma. Idaṃ āraddhakkamaṃ pariccajitvā kamantarena niyamanti veditabbaṃ.
1 2 3 4 5