第7品·派生词品·未来时后缀之论题
7. 主原派生品解释 · 158 段
未来时后缀之论题。巴利
Anāgatakālikappaccayantanaya
“时态”总说。巴利
‘‘Kāle’’ti adhikāro.
647 未来时中,从gam等词根可附加ṇī与ghiṇa词缀。巴利
647.Bhavissati gamādīhi ṇī ghiṇa.
在未来时中,当表达“去”等含义时,从gam等词根可附加ṇī与ghiṇa词缀。ṇ是为元音增长而设。ṇī表示“未来的行走是其习性”之义,并伴有元音增长与ṇ的脱落,如gāmī, gāmino, āgāmī kālo。采用ghiṇa词缀时,依“kvaci dhātū”等规则,gh脱落,如gāmaṃ gāmi, gāmī, gāmayo。巴利
Bhavissati kāle gammamāne gamādīhi dhātūhi ṇī ghiṇaiccete paccayā honti. Ṇakārā vuddhatthā. Āyati gamanaṃ sīlamassāti atthe ṇī, vuddhiṇalopā. Gāmī, gāmino, āgāmī kālo. Ghiṇapaccaye – ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ghalopo, gāmaṃ gāmi, gāmī, gāmayo.
bhaja意为“亲近、侍奉”,未来的亲近为其习性,故成为bhājī、bhāji。由于通过分别解释“na kagattaṃ cajā”而作了禁止,依“sacajānaṃ kagā ṇānubandhe”的规则,kagatta不出现。巴利
Bhaja sevāyaṃ, āyati bhajituṃ sīlamassāti bhājī, bhāji, ‘‘na kagattaṃ cajā’’ti yogavibhāgena nisedhanato ‘‘sacajānaṃ kagā ṇānubandhe’’ti gattaṃ na bhavati.
su 有“行往”之义,在致使格中伴有元音增长与ā替换;因其惯于观察未来,故为 passāvī、passāvi。因其惯于趣向未来,故为 paṭṭhāyī、paṭṭhāyi,依“ākārantānamāyo”之规则而有ā替换。巴利
Su gatimhi, kārite vuddhiāvādesā ca, āyati passavituṃ sīlamassāti passāvī, passāvi. Āyati paṭṭhānaṃ sīlamassāti paṭṭhāyī, paṭṭhāyi, ‘‘ākārantānamāyo’’ti āyādeso.
“Bhavissatī”是标题。巴利
‘‘Bhavissatī’’ti adhikāro.
648 在表动作(的词根)中,有ṇvutu词缀。巴利
648.Kiriyāyaṃṇvutavo.
在未来时中,当表达动作及其意义时,于词根上附加ṇvutu等词缀。在ṇvu中——有ṇ脱落、元音增长与akādesa词缀,例如“karissaṃ vajati”即“kārako vajati”之义。巴利
Kiriyāyaṃ kiriyatthāyaṃ gammamānāyaṃ dhātūhi ṇvutuiccete paccayā honti bhavissati kāle. Ṇvumhi – ṇalopavuddhiakādesā, karissaṃ vajatīti kārako vajati.
在tu中——依“karassa ca tattaṃ tusmi”之规则,t变为k,其余变化与作者格相同,其义如kattā vajati、kattuṃ vajati所示。同样,“pacissaṃ vajati”即pācako vajati、pacitā vajati之义;“bhuñjissaṃ vajati”即bhuñjako vajati、bhottā vajati之义,等等。巴利
Tumhi – ‘‘karassa ca tattaṃ tusmi’’nti takāro, sesaṃ kattusamaṃ, kattā vajati, kattuṃ vajatīti attho. Evaṃ pacissaṃ vajatīti pācako vajati, pacitā vajati. Bhuñjissaṃ vajatīti bhuñjako vajati, bhottā vajati iccādi.
649 于业格中,附有ṇo词缀。巴利
649.Kammani ṇo.
在未来时中,当前接词为业时,词根使用ṇa词缀,并伴有ṇ的脱落与元音增长。例如:‘nagaraṃ karissatīti nagarakāro vajati’;词根Lū意为切割,‘sāliṃ lavissatīti sālilāvo vajati’;词根Vapa意为播种,‘dhaññaṃ vapissatīti dhaññavāpo vajati’;‘bhogaṃ dadissatīti bhogadāyo vajati’、‘sindhuṃ pivissatīti sindhupāyo vajati’等。巴利
Kammasmiṃ upapade dhātūhi ṇappaccayo hoti bhavissati kāle ṇalopavuddhī. Nagaraṃ karissatīti nagarakāro vajati. Lū chedane, sāliṃ lavissatīti sālilāvo vajati. Vapa bījasantāne, dhaññaṃ vapissatīti dhaññavāpo vajati. Bhogaṃ dadissatīti bhogadāyo vajati, sindhuṃ pivissatīti sindhupāyo vajati iccādi.
即说为“Kammanī”。巴利
‘‘Kammanī’’ti vattate.
650 其余情况则使用后缀 ssaṃ、ntu、māna、nā。巴利
650.Sese ssaṃ ntu mānānā.
在表达未来时的意义上,若字根所表动作尚未完成,则加 ssaṃ、ntu、māna、āna 等后缀。这些后缀出现于未来时间语境,且因属于初级派生,故为主动语态。在“他将作业”的意义上加 ssaṃ 后缀,增入 i 音,省略 si,成为 kammaṃ karissaṃ vajati;由于带有期待之宾语,故不复合。加 ntu 后缀时,依“tanādi 字根后 o 替换为 iyirā”之规则变为 o,依“simhi vā”规则将 ntva 末音变为 a,因此 kammaṃ karissatīti 成为 kammaṃ karonto vajati 等,与 guṇavantu 的变格相似。巴利
Kammasmiṃ upapade sese aparisamattatthe dhātūhi ssaṃntu māna ānaiccete paccayā honti bhavissati kāle gammamāne, te ca kitakattā kattari bhavanti. Kammaṃ karissatīti atthe ssaṃpaccayo, ikārāgamo, silopo, kammaṃ karissaṃ vajati, sāpekkhattā na samāso. Ntupaccaye ‘‘tanādito oyirā’’ti o, ‘‘simhi vā’’ti ntva’ntassa attaṃ, kammaṃ karissatīti kammaṃ karonto vajati iccādi guṇavantusamaṃ.
或者,在“bhavissati gamādīhi ṇī ghiṇa”此句中,由于已说“bhavissati”,故可将“ssantu”视作一个后缀。然后依“simhi vā”规则变为 atta,依“ntasaddo a”分句的解释变为 amādesa,省略 si,得到 karissaṃ karissanto、karissantā、karissantaṃ、karissante、karissatā karissantena、karissantehi、karissato karissantassa、karissataṃ karissantānaṃ、karissatā、karissantehi、karissato karissantassa、karissataṃ karissantānaṃ、karissati karissante、karissantesu 等形式,应知与 guṇavantu 的变格相似。巴利
Atha vā ‘‘bhavissati gamādīhi ṇī ghiṇa’’ti ettha ‘‘bhavissatī’’ti vacanato ‘‘ssantu’’iti ekova paccayo daṭṭhabbo, tato ‘‘simhi vā’’ti attaṃ, ‘‘ntasaddo a’’mitiyogavibhāgena amādeso, silopo, karissaṃ karissanto, karissantā, karissantaṃ, karissante, karissatā karissantena, karissantehi, karissato karissantassa, karissataṃ karissantānaṃ, karissatā, karissantehi, karissato karissantassa, karissataṃ karissantānaṃ, karissati karissante, karissantesūtiādi guṇavantusadisaṃ neyyaṃ.
加 māna 后缀时,o 音与 ā 音变为 u,故 kammaṃ karissatīti 成为 kammaṃ kurumāno、kammaṃ karāno vajati。同样地,bhojanaṃ bhuñjissaṃ vajati、bhojanaṃ bhuñjanto、bhuñjamāno、bhuñjāno vajati。巴利
Mānamhi – okārākārānaṃ uttaṃ, kammaṃ karissatīti kammaṃ kurumāno, kammaṃ karāno vajati. Evaṃ bhojanaṃ bhuñjissaṃ vajati, bhojanaṃ bhuñjanto, bhuñjamāno, bhuñjāno vajati.
在一切情形中,于主动语态下使用ntu与māna等后缀时,应各自附加相应词干的变位语尾。巴利
Sabbattha kattari ntumānesu sakasakavikaraṇappaccayo kātabbo.
“khādanaṃ khādissati”一语,可转为 khādanaṃ khādissaṃ vajati、khādanaṃ khādanto、khādanaṃ khādamāno 或 khādanaṃ khādāno vajati。“maggaṃ carissati”一语,则转为 maggaṃ carissaṃ、maggaṃ caranto、maggaṃ caramāno、maggaṃ carāno vajati。bhikkha 义为“乞求”,“bhikkhaṃ bhikkhissati”一语转为 bhikkhaṃ bhikkhissaṃ carati,以及 bhikkhaṃ bhikkhanto、bhikkhaṃ bhikkhamāno、bhikkhaṃ bhikkhāno carati 等。巴利
Khādanaṃ khādissatīti khādanaṃ khādissaṃ vajati, khādanaṃ khādanto, khādanaṃ khādamāno, khādanaṃ khādāno vajati. Maggaṃ carissatīti maggaṃ carissaṃ, maggaṃ caranto, maggaṃ caramāno, maggaṃ carāno vajati. Bhikkha āyācane, bhikkhaṃ bhikkhissatīti bhikkhaṃ bhikkhissaṃ carati, bhikkhaṃ bhikkhanto, bhikkhaṃ bhikkhamāno, bhikkhaṃ bhikkhāno carati iccādi.
uṇādi 后缀的用法。巴利
Uṇādippaccayantanaya
接着,宣说uṇādi诸后缀。巴利
Atha uṇādayo vuccante.
“从词根”这一统领规则持续有效。巴利
‘‘Dhātuyā’’ti adhikāro.
651 在现在时与过去时中,有后缀 ṇvā 等。巴利
651.Kāle vattamānātīte ṇvādayo.
在表达过去时和现在时意义时,词根后加 ṇu 后缀。以 ādi 一词表示,还有 yu、kta、mi 等后缀。巴利
Atīte kāle, vattamāne ca gammamāne dhātūhi ṇuppaccayo hoti. Ādisaddena yu kta miiccādayo ca honti.
词根 kara 表“做”义。于“已做”或“做”之义加 ṇu 后缀,省略 ṇa,发生元音强化,即成 kāru(工匠)、kārū、kāravo。词根 vā 表去与香之义。于“它吹”或“它吹动”之义,得 vā、vāyu,发生 āya 替代。词根 sada 表品尝义,被品尝者故为 sādu。词根 rādha、sādha 表成就义,以此成就利益,故为 sādhu。词根 bandha 表系缚义,于自身系缚他人者,即 bandhu。词根 cakkha 表言语表达义,能表达者即 cakkhu。词根 i 表去义,众生依此而去、而行、而转起者,即 āyu。词根 dara 表破裂义,被破裂者即 dāru(木)。词根 sanu 表给予义,能给予者即 sānu(山坡的一部分)。被出生者即 jānu(膝、小腿关节)。被行走者即 cāru(可看的、美丽的)。词根 raha 表舍弃义,被舍弃者即 rāhu(阿修罗王)。词根 tara 表渡越义,得 tālu,其中 lo 变为短音。巴利
Kara karaṇe, akāsi, karotīti vā atthe ṇuppaccayo, ṇalopo, vuddhi, kāru sippī, kārū kāravo. Vā gatigandhanesu, avāyi, vāyatīti vā vāyu, āyādeso. Sada assādane, assādīyatīti sādu. Rādha, sādha saṃsiddhimhi, sādhīyati anena hitanti sādhu. Bandha bandhane, attani paraṃ bandhatīti bandhu. Cakkha viyattiyaṃ vācāyaṃ, cakkhatīti cakkhu. I gatimhi, enti gacchanti pavattanti sattā etenāti āyu. Dara vidāraṇe, darīyatīti dāru kaṭṭhaṃ. Sanu dāne. Sanotīti sānu pabbatekadeso. Janīyatīti jānu jaṅghāsandhi. Carīyatīti cāru dassanīyo. Raha cāge, rahīyatīti rāhu asurindo. Tara taraṇe, tālu, lo rassa.
然而,在“Marādīnaṃ”等词以及“ghaṭādīnaṃ vā”这一句中,由“vā”一词表示未发生元音强化(vuddhi)。例如:maru, taru, tanu, dhanu, hanu, manu, asu, vasu, vaṭu, garu 等。巴利
Marādīnaṃ panettha ṇumhi ‘‘ghaṭādīnaṃ vā’’ti ettha vāsaddena na vuddhi, maru, taru, tanu, dhanu, hanu, manu, asu, vasu, vaṭu, garu iccādi.
词根 cadi 表喜悦与满足义,加 yu 后缀,依“nudādīhi yuṇvūnamanānanākānanakā sakāritehi cā”规则而发生 ana 替代,并插入随韵(niggahīta),即成 candana(檀香)。存在于此者,即 bhuvana(世界),依“jhalānamiyuvāsare vā”规则发生 uva 替代。词根 kira 表散播与抛掷义,得 kiraṇa(光线)。vicakkhaṇa(明智者)。行悲悯者,即 karuṇā(悲),其中 a 字母省略。巴利
Cadi hilādane, yuppaccayo, ‘‘nudādīhi yuṇvūnamanānanākānanakā sakāritehi cā’’ti anādeso, niggahītāgamo ca, candanaṃ. Bhavati etthāti bhuvanaṃ, ‘‘jhalānamiyuvāsare vā’’ti uvādeso. Kira vikkhepe, kiraṇo. Vicakkhaṇo, kampanaṃ karotīti karuṇā, akārassuttaṃ.
在“kta”后缀的情形中:k音删除(kalopa)、abhavi(已存在),或者“bhavati”的过去分词“bhūta”,即已存在者,如夜叉等,或“bhūtāni”(众生、诸存在者)。“vāyati”是吹,故为“vāta”(风);“tāyati”是保护,故为“tāta”(保护者)。在“mi”后缀的情形中:存在于此者,即“bhūmi”(大地);引导者,即“nemi”(轮辋、引导者)等。巴利
Ktappaccaye – kalopo, abhavi, bhavatīti vā bhūtaṃ yakkhādi, bhūtāni. Vāyatīti vāto, tāyatīti tāto. Mimhi – bhavanti etthāti bhūmi, netīti nemi iccādi.
652 从“khī”等词根,加“mana”和“ma”后缀,且“ma”有时变为“ca”和“to”。巴利
652.Khyādīhi mana ma ca to vā.
从“khī、bhī、su、ru、hu、vā、dhū、hi、lū、pī、ada”等词根,加“mana”后缀,且“ma”有时变为“to”。巴利
Khī bhī su ru hu vā dhū hi lūpī adaiccevamādīhi dhātūhi manapaccayo hoti, massa ca to hoti vā.
唯当在词根“ada”之后时,“ma”字母变为“ta”字母。
在其他情况下,此种变化不会出现,因为这是一个有特定限制的选项。巴利
Adadhātuparasseva, makārassa takāratā; Tadaññato na hotāyaṃ, vavatthitavibhāsato.
词根‘khī’意为‘耗尽、灭尽’。于此,灾难、不幸等被灭尽的意义上,加‘mana’后缀;依‘kvaci dhātū’等规则删去‘n’;依‘aññesu cā’等规则发生元音强化,构成‘khema’(安稳、吉祥)。同样,词根‘bhī’意为‘恐惧’,众生因之恐惧者即为‘bhīma’(可怖),由于‘vādhikāra’规则,不发生元音强化。词根‘su’意为‘榨取、流出’,‘savati’故为‘soma’(苏摩)。词根‘ru’意为‘行、去’,构成‘roma’(毛发)。词根‘hu’意为‘给予、供养、祭祀’,‘hūyati’故为‘homa’(献祭)。词根‘vā’意为‘去、嗅’,构成‘vāma’(左、优美)。词根‘dhū’意为‘摇动’,‘dhunāti’故为‘dhūma’(烟)。词根‘hi’意为‘行、去’,‘hinoti’故为‘hema’(黄金)。词根‘lū’意为‘切割’,‘lūyati’故为‘loma’(毛发)。词根‘pī’意为‘满足、喜悦’,‘pīṇana’故为‘pema’(爱)。词根‘ada’意为‘吃’。巴利
Khī khaye, khīyanti ettha upaddavupasaggādayoti atthe manapaccayo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā nalopo, ‘‘aññesu cā’’ti vuddhi, khemo. Tathā bhī bhaye, bhāyanti etasmāti bhīmo, vādhikārato na vuddhi. Su abhisave, savatīti somo. Ru gatimhi, romo. Hu dānādanahabyappadānesu, hūyatīti homo. Vā gatigandhanesu, vāmo. Dhū kampane, dhunātīti dhūmo. Hi gatimhi, hinotīti hemo. Lū chedane, lūyatīti lomo. Pī tappane, pīṇanaṃ pemo. Ada bhakkhaṇe, adatīti atthe mana, massa ca vā takāro, ‘‘to dassā’’ti takāro, attā, ātumā, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā adassa dīgho, ukārāgamo ca. Yā pāpaṇe, yāmo.
当说到“vā”(或者)这个词时——巴利
‘‘Vā’’ti vattamāne –
653 从“sama”等词根,附加“tha”与“ma”后缀。巴利
653.Samādihi thamā.
从“sama, dama, dara, raha, lapa, vasa, yu, du, hi, si, dā, sā, ṭhā, bhasa, bahu, usu”等词根,可附加“tha”与“ma”等后缀。巴利
Samadamadara raha lapa vasa yu du hi si dā sā ṭhā bhasa bahausuiccevamādīhi dhātūhi tha maiccete paccayā honti vā.
词根“sama”意为“寂静、平息”,依“kvaci”规则,词根末尾音不删除;能平息烦恼者,即“samatha”(止)、“samādhi”(定)。同样,“damana”为“damatha”(调伏)。“dara”意为“燃烧”,“daraṇa”为“daratha”(热恼)。“raha”意为“执取”,为“rahīyati”故成“ratha”(车),根据“kvaci dhātū”等规则删除“h”。“sapa”意为“诅咒”,“sapana”为“sapatha”(誓言、诅咒)。“vasa”意为“居住”,众人居于其中者,即“āvasatha”(住所)。“yu”意为“混合”,成“yūtha”(群、众),元音延长。“du”意为“去、增长”,由“davati”或“vaḍḍhati”得“duma”(树)。由“hinoti”得“hima”(雪、霜)。“si”意为“系缚”,为“sīyati”故成“sīmā”(界、边界),元音延长。“dā”意为“切割”,得“dāma”(绳、索)。“sā”意为“能力”。巴利
Sama upasame, kvaciggahaṇādhikārā na dhātvantalopo, kilese sametīti samatho samādhi. Evaṃ damanaṃ damatho. Dara dāhe, daraṇaṃ daratho paridāho. Raha upādāne, rahīyatīti ratho, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā halopo. Sapa akkose, sapanaṃ sapatho. Vasa nivāse, āvasanti etasminti āvasatho. Yu missane, yūtho, dīgho. Du gativuddhimhi, davati vaḍḍhatīti dumo. Hinotīti himo ussāvo. Si bandhane, sīyatīti sīmā, dīgho. Dā avakhaṇḍane, dāmo. Sā sāmatthe, sāmo. Ṭhā gatinivattimhi, thāmo, ṭhassa thattaṃ. Bhasa bhasmīkaraṇe, bhasmā, brahmādittā ‘‘syā cā’’ti āttaṃ. Baha vuddhimhi, brahmā, nipātanato bro bassa. Usu dāhe, usmā iccādi.
654 词根“masu”中的“su”有“ccha”与“ccherā”两种替换形式。巴利
654.Masussa sussa ccha ra ccherā.
对于词根“masu”,其“su”有“ccha”和“ccherā”两种替换形式。“masu”意为悭吝,加词缀“kvi”,并替换为“ccha”、“ccherā”,便构成“maccharo”与“macchero”。巴利
Masuiccetassa dhātussa sussa ccharaccheraiccete ādesā honti. Masu macchere, kvippaccayo, ccharaccherādesā, maccharo, macchero.
“cchara”与“ccherā”的规则持续适用。巴利
‘‘Cchara ccherā’’ti vattate.
655 对于前面带有“ā”的“cara”词根,也是如此。巴利
655.Āpubbacarassa ca.
对于前面带有“ā”的“cara”这一词根,有“cchara”和“ccherā”等替代形式;并且,依“ca”字还引入“cchariya”等替代形式。在表达“强烈地行”之义时,加上“kvi”后缀,然后发生“cchariya”等替代,并缩短元音。这就构成了“acchariyaṃ”“accharaṃ”“accheraṃ”。也因适合用手拍打,故称为“acchariyaṃ”。巴利
Āpubbassa caraiccetassa dhātussa ccharaccherādesā honti, casaddena cchariyādeso ca. Bhuso caraṇanti atthe kvippaccayo, cchariyādiādeso, rassattañca. Acchariyaṃ , accharaṃ, accheraṃ. Accharaṃ paharituṃ yuttantipi acchariyaṃ.
656 在词根“ala”“kala”“sala”之后,接词缀“la”与“ya”。巴利
656.Ala kala salehi layā.
在词根“ala”“kala”“sala”之后,加上词缀“la”与“ya”而构成。“ala”表“满足”,构成“allaṃ”“alyaṃ”。“kala”表“计数”,构成“kallaṃ”“kalyaṃ”。“sala”“hula”“pada”表“行走”,构成“sallaṃ”“salyaṃ”。巴利
Ala kala sala iccetehi dhātūhi la yaiccete paccayā honti. Ala parisamattimhi, allaṃ, alyaṃ. Kala saṅkhyāne, kallaṃ, kalyaṃ. Sala, hula, pada gatimhi, sallaṃ, salyaṃ.
“kala salehi”这一规则继续适用。巴利
‘‘Kala salehī’’ti vattate.
657 词缀有“yāṇa”和“lāṇa”。巴利
657.Yāṇa lāṇā.
从词根“kala”及“sala”等词根之后,构成带词缀“yāṇa”和“lāṇa”的词,即“kalyāṇaṃ”、“paṭisalyāṇaṃ”、“kallāṇo”、“paṭisallāṇo”。然而,当词根为“lī”(意为粘着)时,则“paṭisallayanaṃ”和“paṭisallāṇa”是由词缀“yu”所成:前缀末尾的随韵变为“l”,因“raha”等后续音之故,“na”变为“ṇa”,而“e”音则依据“kvaci dhātū”等规则变为“a”。巴利
Tehi kala salaiccetehi dhātūhi yāṇa lāṇappaccayā honti. Kalyāṇaṃ, paṭisalyāṇaṃ, kallāṇo, paṭisallāṇo. Yadā pana lī silesaneti dhātu, tadā ‘‘paṭisallayanaṃ, paṭisallāṇa’’nti yuppaccayena siddhaṃ, upasaggantassa niggahītassa lattaṃ, rahādiparattā nassa ṇattaṃ, ekārassa ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā attañca.
658 词根“matha”的“tha”替换为“la”,且依“ca”字,还有词缀“la”。“matha”意为搅动,构成“mallo”,其本身就是“mallako”,如同“hīnako”。巴利
658.Mathissa thassa lo ca.
词根“matha”中的“tha”替换为“la”,并由“ca”字加上“la”后缀。“matha”意为搅动,由此构成“mallo”,它即是“mallako”,如同“hīnako”。巴利
Mathaiccetassa dhātussa thassa lādeso hoti, casaddena lappaccayo, matha viloḷane, mallo, so eva mallako, yathā hīnako.
“kiccā”一词继续沿用。巴利
‘‘Kiccā’’ti vattate.
659 636、659。在“必须”与“负债者”的意义上,有 ṇī 缘。巴利
659.Avassakādhamiṇesu ṇī ca.
在“avassaka”与“adhamiṇa”等义中,加后缀ṇī,“kiccā”亦同,即取ṇī后缀,发生ṇ的删除、元音增长等音变。例如:“你应当为我做必要之事”,故云“kārīsi me kammaṃ avassaṃ”;“我的事是必要的”,故云“kārino me kammaṃ avassaṃ”;“你应当为我担负担子”,故云“hārīsi me bhāraṃ avassaṃ”。巴利
Avassaka adhamiṇaiccetesvatthesu, ṇīpaccayo hoti, kiccā cāti ṇīpaccayo, ṇalopa vuddhisilopā, avassaṃ me kammaṃ kātuṃ yuttosīti kārīsi me kammaṃ avassaṃ, kārino me kammaṃ avassaṃ, hārīsi me bhāraṃ avassaṃ.
在“adhamiṇa”义中:“你应当给我一百债款”,故云“dāyīsi me sataṃ iṇaṃ”;“你应当持有一千债款”,故云“dhārīsi me sahassaṃ iṇaṃ”等。而kicca后缀则已如前所示。巴利
Adhamiṇe – sataṃ me iṇaṃ dātuṃ yuttosīti dāyīsi me sataṃ iṇaṃ, dhārīsi me sahassaṃ iṇaṃ iccādi, kiccappaccayā pana heṭṭhāyeva dassitā.
660 从vaja等词根,依规则构成pabbajjā等词。巴利
660.Vajādīhi pabbajjādayo nipaccante.
此属ākatigaṇa。从vaja等词根,依后缀、词缀、音素删除、增音、禁止、性等规则,随应所说,构成pabbajjā等词。巴利
Ākatigaṇoyaṃ. Vajaiccevamādīhi dhātūhi paccayādesalopāgamanisedhaliṅgādividhinā yathābhidhānaṃ pabbajjādayo saddā nipaccante.
词根√vaj(行)加前缀pa,依‘应首先被行’之义,据‘bhāvakammesu’及‘ṇyo ca’规则加后缀ṇya,发生ṇ的删除等音变。本应作‘pavvajya’形,但依此规则,jjh变为jj,两个va变为ba,抑制元音增长,并成为阴性,故成pabbajjā。巴利
Vaja gatimhi papubbo, paṭhamameva vajitabbanti atthe ‘‘bhāvakammesū’’ti adhikicca ‘‘ṇyocā’’ti ṇyappaccayo, ṇalopādi. ‘‘Pavvajya’’nti rūpe sampatte iminā jjhassa jjādeso, vakāradvayassa bakāradvayaṃ, vuddhinisedho, itthiliṅgattañca nipaccante, pabbajjā.
同样,√iñj(动摇),iñjanaṃ成为ijjā。√yaj(供祭天神),yajanaṃ成为ijjā,依‘yajassādissī’规则变为itta。√añj(遍满、去)加前缀saṃ,samañjanaṃ成为samajjā,ñjh变为jj。√sad(散坏、去、终尽),nisīdanaṃ成为nisajjā。√vid(知),vijānanaṃ或vidatī成为vijjā。√saj(放出),vissajjanaṃ成为vissajjā。√pad(行),nipajjanaṃ成为nipajjā。巴利
Tathā iñja kampane, iñjanaṃ ijjā. Yaja devapūjāyaṃ, yajanaṃ ijjā, ‘‘yajassādissī’’ti ittaṃ. Añja byattigatīsu saṃpubbo, samañjanaṃ samajjā, ñjhassa jjādeso. Sada visaraṇagatyāvasānesu, nisīdanaṃ nisajjā. Vida ñāṇe, vijānanaṃ, vidatīti vā vijjā. Saja vissagge, vissajjanaṃ vissajjā. Pada gatimhi, nipajjanaṃ nipajjā.
词根√han(伤害、去)在“应被杀害”的意义上,加后缀ṇya时,依“vadho vā sabbattha”规则,han变为vadh等形,且jh亦依此规则变为jjh,故成vajjho(应被杀的)及vajjhā。词根√sī(躺卧),或为sayanaṃ(卧处),或于“他们躺于此”之义而成seyyā,其间元音增长,y字母双写。词根√dhā(持)加前缀saṃ,在“她以此正确地安立心”或“她自己相信”的意义上,依“itthiyamatiyavo vā”规则加后缀a,本应得sandhā形,然依此规则n变为d,故成saddhā(信)。词根√car(行),在“行”的意义上加后缀ṇya并增入i音时,依此规则抑制元音增长,成cariyā。巴利
Hana hiṃsāgatīsu, hantabbanti atthe ṇyamhi kate ‘‘vadho vā sabbatthā’’ti hanassa vadhādeso, jhassiminā jjhādeso ca, so vajjho, sā vajjhā. Sī saye, sayanaṃ, sayanti etthāti vā seyyā, vuddhi, yakārassa dvittañca . Dhā dhāraṇe saṃpubbo, sammā cittaṃ nidheti etāya, sayaṃ vā saddahatīti atthe ‘‘itthiyamatiyavo vā’’ti appaccayo, ‘‘sandhā’’ti rūpe sampatte iminā nakārassa dakāro, saddhā. Cara caraṇe, caraṇanti atthe ṇyappaccaye, ikārāgame ca kate iminā vuddhinisedho, cariyā.
词根√ruj(病),在“病”的意义上,依此规则加后缀cha,又依“byañjanantassa co chappaccayesu ca”规则,词根末音变为c,得rucchā;而rujā则由后缀a成就。同样,√kuc(收缩),加后缀cha,kocanaṃ成kucchā。√labh(得),在cha前变为c,成lacchā。√rad(刮擦),成racchā。√muh(迷惑),muyhanaṃ成mucchā,或mucchanaṃ成mucchā。√vas(居住),成vacchā。√kac(发光),成kacchā。√kath(说)加前缀saṃ,在“一起说”的意义上加后缀ṇya,依此规则thy变为cch,且saṃ变为sā,成sākacchā。√tud(刺),成tucchā。√pad(行),在“恼害”的意义上,加后缀ṇya,本应得byāpādyā形,但依不规则构成,dy变为jj且元音缩短,成byāpajjā。巴利
Ruja roge, rujananti atthe iminā chappaccayo, ‘‘byañjanantassa co chappaccayesu cā’’ti dhātvantassa cakāro, rucchā, rujāti appaccayena siddhaṃ. Tathā kuca saṅkocane, chappaccayo, kocanaṃ kucchā. Labha lābhe, chamhi cādeso, lacchā. Rada vilekhane, racchā. Muha vecitte, muyhanaṃ mucchā, mucchanaṃ vā mucchā. Vasa nivāse, vacchā. Kaca dittimhi, kacchā. Katha kathane saṃpubbo, saddhiṃ kathananti atthe ṇyappaccayo, iminā thyassa cchādeso, saṃsaddassa sādeso ca, sākacchā. Tuda byathane, tucchā. Pada gatimhi, byāpajjananti atthe ṇyamhi kate ‘‘byāpādyā’’ti rūpe sampatte iminā nipātanena dyassa jjādeso, rassattañca, byāpajjā.
词根√mar(舍弃生命),在“他死”及“死”的意义上,依此规则加tya、tyu等后缀,并删除词根末音,随后依“yavata”等规则变为c,成macco、maccu。√sat(持续),依此规则加后缀ya,ty变为c,成saccaṃ(真实)。同样,√nat(身体弯曲)成naccaṃ(舞);√nit(恒常)成niccaṃ(常);√mā(计量)成māyā(幻);√jan(生)成jāyā(妻);√kan(发光、喜爱),ny变为ññ并双写,成kaññā(少女);√dhan(谷物)成dhaññaṃ(谷)。“他净化”故成puññaṃ(福),并增入n音等。巴利
Mara pāṇacāge, marati maraṇanti ca atthe iminā tyatyuppaccayā, dhātvantalopoca, tato ‘‘yavata’’miccādinā cakāro, macco, maccu. Sata sātacce, iminā yappaccayo, tyassa cakāro, saccaṃ. Tathā nata gattavināme, naccaṃ. Niti nicce, niccaṃ. Mā māne, māyā. Jana janane, jāyā, kana dittikantīsu, nyassa ñattaṃ, dvittañca, kaññā. Dhana dhaññe, dhaññaṃ. Punātīti puññaṃ, nakārāgamo iccādi.
661 以ve、pu、sī、dav、va、mu、ku、dā、bhū等开头的词根,与thutti、ma、ṇi、ma等后缀结合,构成表“由此而生”意义的词。巴利
661.Vepu sī davava mu ku dā bhūhvādīhi thuttima ṇimā nibbatte.
从vepu、sī、dava、vamu等词根,以及ku、dā、bhū等词根,和hvā等词根,依次生起thu、ṭṭima、ṇima等词缀,表“由此而生”之义。vepu为“震动”义,加thu词缀,依“kvaci dhātū”等规则插入a音,或本应说“athū”,省略元音后说成“thū”,应如此理解;由震动而生者为vepathu(颤抖)。sī为“躺卧”义,由躺卧而生者为sayathu(卧处)。dava为“燃烧”义,由燃烧而生者为davathu(燃烧物)。vamu为“呕吐”义,由呕吐而生者为vamathu(呕吐物)。巴利
Vepusīdavavamuiccevamādīhi dhātūhi, ku dā bhūādito, hvādito ca yathākkamaṃ thuttimaṇimaiccete paccayā honti nibbattatthe. Vepu kampane, thuppaccayo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā akārāgamo, atha vā ‘‘athū’’ti vattabbe saralopaṃ katvā ‘‘thū’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ, vepena nibbatto vepathu. Sī saye, sayanena nibbatto sayathu. Dava davane, davena nibbatto davathu. Vamu uggiraṇe, vamena nibbatto vamathu.
kutti为“做”义,由此而生者为kuttima(人造的);“ku”为特殊规定,kar变为kutta。dā为“施”义,dāti即dāna(布施),由此而生者为dattima(由施而生),其元音缩短。bhūti为“存在”义,由此而生者为bhottima(由存在而生)。avahuti为“献祭”义,由此而生者为ohāvima(由献祭而生),其间发生词缀ṇa消失、元音增强及变为āv等变化。巴利
Kutti karaṇaṃ, tena nibbattaṃ kuttimaṃ, ‘‘ku’’iti nipātanato karassa kuttaṃ. Dā dāne, dāti dānaṃ, tena nibbattaṃ dattimaṃ, rassattaṃ. Bhūti bhavanaṃ, tena nibbattaṃ bhottimaṃ. Avahuti avahanaṃ, tena nibbattaṃ ohāvimaṃ, ṇalopavuddhiāvādesā.
662 在咒骂的语境中,使用namhi词缀。巴利
662.Akkose namhāni.
表达咒骂之义时,若语境中出现namhi这一不变词,词根之后便加āṇi词缀。这一āṇi词缀所表的意义,相当于“na gamitabbo te jamma deso”(贱人!你不应去那地方)。由于它是过去分词,便视同名词而受变化:加上si语尾,即构成“na gamānī”之义,并作为持业释复合词处理。其中na变为a;又因其处在复合词中,仍视同名词而受变化,生起syādi等语尾,于是成为“agamāni te jamma deso”(贱人!你不应去那地方)。同理,表“na kattabbaṃ te jamma kammaṃ”(贱人!你不应做那事)之义时,则成为“akarāni te jamma kammaṃ”(贱人!你不应做那事)。巴利
Akkose gammamāne namhi nipāte upapade sati dhātuto ānippaccayo hoti. Na gamitabbo te jamma desoti atthe ānippaccayo, kitakattā nāmamiva katvā simhi kate na gamānīti atthe kammadhārayasamāso, nassa attaṃ, puna samāsattā nāmamiva kate syādyuppatti, agamāni te jamma deso. Na kattabbaṃ te jamma kammanti akarāni te jamma kammaṃ.
为何要说“namhi”?是为排除“vipatti te”(你的失败)。为何要说“akkose”?是为排除“agati te”(你的离去)。巴利
Namhīti kiṃ? Vipatti te. Akkoseti kiṃ? Agati te.
663 suna等词可有sunassa、soṇa、vāna、uvāna、una、unakha、uṇa、āna等替换形式。巴利
663.Sunassunassoṇavānuvānununakhuṇānā.
对于suna这一名词词干,其中与una音相关的部分,有oṇa、vāna、uvāna、una、unakha、uṇa、ā、āna等替换形态。在sunassunassa的情形中,先取oṇa等替换,再作后续变化,添加syādi等格尾,即成为soṇo、soṇā、svāno、svānā、suvāno、suvānā、suno、sunā、sunakho、sunakhā、suṇo、suṇā、sā、sāno、sānā等。巴利
Sunaiccetassa pāṭipadikassa sambandhino unasaddassa oṇa vāna uvāna una unakha uṇa ā ānaiccete ādesā honti. Sunassunassa oṇādiādese, paranayane ca kate syādyuppatti, soṇo, soṇā, svāno, svānā, suvāno, suvānā, suno, sunā, sunakho, sunakhā, suṇo, suṇā, sā sāno, sānā iccādi.
664 taruṇa亦有susu替换形式。巴利
664.Taruṇassa susu ca.
taruṇa一词有susu这一替换形式。ca词表示不确定义,意为susu或taruṇo。巴利
Taruṇaiccetassa saddassa susuiccādeso hoti. Casaddo aniyamattho, susu, taruṇo vā.
665 yuva有uva、ssuva、uvāna、una、ūna诸替换形式。巴利
665.Yuvassuvassuvuvānunūnā.
yuva这一名词词干,其uva部分有uva、uvāna、una、ūna这些替换形式。如:yuvā tiṭṭhati(青年站立),yuvāno tiṭṭhati(青年们站立),yuno tiṭṭhati(青年站立),yūno tiṭṭhati(青年站立)。巴利
Yuvaiccetassa pāṭipadikassa uvasaddassa uvauvānaunaūnaiccete ādesā honti. Yuvā tiṭṭhati, yuvāno tiṭṭhati, yuno tiṭṭhati, yūno tiṭṭhati.
666 从 chada 等词根,加 tatraṇa 词缀。巴利
666.Chadādīhi tatraṇa.
从词根 chada 等,有 tra 等词缀。词根 chada 意为覆盖。根据“kvaci dhātū”等规则,词根末尾的音变为 ta。能覆盖热恼者,即 chattaṃ(伞)、chatraṃ(伞);三个辅音中,同形的一个被省略。巴利
Chadaiccevamādīhi dhātūhi tatraṇaiccete paccayā honti. Chada apavāraṇe, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhātvantassa takāro. Ātapaṃ chādetīti chattaṃ, chatraṃ, byañjanattaye sarūpānamekassa lopo.
词根 cinta 意为思维。能思维者,即 cittaṃ(心)。其中,鼻音 na 因位于复合辅音之首而变为随韵;该随韵依“byañjane ca”规则被省略,成为 citraṃ(心);又依“ghaṭādīnaṃ vā”规则,不进行元音强化。巴利
Cinta cintāyaṃ, cintetīti cittaṃ, nakārassa saṃyogādittā niggahītaṃ, tassa ‘‘byañjane cā’’ti lopo, citraṃ, ‘‘ghaṭādīnaṃ vā’’ti na vuddhi.
“su”为“榨取”(或“流出”)义。依“paradvebhāvo ṭhāne”规则,其音发生重叠;于义理中流出者,即名为“suttaṃ”(经)、“sutraṃ”(经)。巴利
Su abhisave, ‘‘paradvebhāvo ṭhāne’’ti tassa dvittaṃ, atthe abhisavetīti suttaṃ, sutraṃ.
“sūda”为“流出”义。于义理中流出者,即“suttaṃ”(经),其元音缩短;依“bhujādi”规则,词根末尾之“da”被省略,且发生重叠。“su”为“听闻”义。听闻者,即“sotaṃ”(耳)、“sotraṃ”(耳),元音强化。巴利
Sūda paggharaṇe, atthe sūdetīti suttaṃ, rassattaṃ, bhujādittā dalopo, dvittañca. Su savane, suṇātīti sotaṃ, sotraṃ, vuddhi.
“ni”为“引导”义。引导者,即“nettaṃ”(眼)、“netraṃ”(眼)。“vida”为“吉祥”义,其“ta”变为“ssa”,成为“pavittaṃ”(清净的)、“pavitraṃ”(清净的)。“pū”为“净化”义。净化者,即“pavittaṃ”(清净的)、“pavitraṃ”(清净的),此处插入元音“i”,并有元音强化等变化。巴利
Ni pāpaṇe, netīti nettaṃ, netraṃ. Vida maṅgalle, to dassa, pavittaṃ, pavitraṃ. Pū pavane, punātīti pavittaṃ, pavitraṃ, ikārāgamo, vuddhiavādesā ca.
“pata”意为去,去者即是“pattaṃ”(叶)、“patraṃ”(叶);保护飞行者的,即是“patto”(鸟)、“patro”(鸟)。“tanu”意为扩展,扩展者即是“tantaṃ”(线)、“tantraṃ”(线)。“yata”意为努力,即是“yattaṃ”、“yatraṃ”。“yā”意为引导,引导者即是“yāpanā yatrā”。“yamu”意为停止,即是“yantaṃ”、“yantraṃ”。“ada”意为吃,吃者即是“attaṃ”、“atraṃ”。“yuja”意为连接,被连接者即是“yottaṃ”、“yotraṃ”,依“bhujādi”类规则,有词根末尾音脱落及重叠。巴利
Pata gatimhi, patatīti pattaṃ, patraṃ, patato tāyatīti patto, patro. Tanu vitthāre, taññatīti tantaṃ, tantraṃ. Yata yatane, yattaṃ, yatraṃ. Yā pāpaṇe, yāpanā yatrā. Yamu uparame, yantaṃ, yantraṃ. Ada bhakkhaṇe, adatīti attaṃ, atraṃ. Yuja yoge, yujjatīti yottaṃ, yotraṃ, bhujādittā dhātvantalopadvittāni.
“vatu”意为转起,即是“vattaṃ”、“vatraṃ”。“mida”意为爱恋,被爱恋者即是“mittaṃ”(朋友)、“mitraṃ”(朋友)。“mā”意为计量,“mattā”便是计量,有重叠及元音缩短。如此净化者,即是“putto”(儿子)、“putro”(儿子)。“kala”意为计数,即是“kalattaṃ”、“kalatraṃ”,指妻子。“vara”意为防护,即是“varattaṃ”、“varatraṃ”,指皮绳。“vepu”意为颤抖,颤抖者即是“vettaṃ”、“vetraṃ”。巴利
Vatu vattane, vattaṃ, vatraṃ. Mida sinehane, mijjatīti mittaṃ, mitraṃ. Mā parimāṇe, mattā parimāṇaṃ, dvittarassattāni. Evaṃ punātīti putto, putro. Kala saṅkhyāne, kalattaṃ, kalatraṃ bhariyā. Vara saṃvaraṇe, varattaṃ, varatraṃ cammamayayottaṃ. Vepu kampane, vepatīti vettaṃ, vetraṃ.
“gupa”意为防护,即是“gottaṃ”(族姓)、“gotraṃ”(族姓),依“gupādīnañca”规则,词根末尾音脱落,并有重叠;或作“gattaṃ”,依“kvaci dhātū”等规则,元音“u”变为“a”。“dā”意为切割,即是“dāttaṃ”、“dātraṃ”。“hu”意为供养,即是“aggihuttaṃ”(火供)。“vaha”意为运载,即是“vahittaṃ”、“vahitraṃ”。“cara”意为行走,即是“carittaṃ”、“caritraṃ”。“muca”意为释放,即是“muttaṃ”(尿)。“bhāsa”意为照耀,即是“bhastrā”(风箱)等。巴利
Gupa saṃvaraṇe, gottaṃ, gotraṃ, ‘‘gupādīnañcā’’ti dhātvantalopo, dvittañca, gattaṃ vā, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ukārassa akāro. Dā avakhaṇḍane, dāttaṃ, dātraṃ. Hu havane, aggihuttaṃ. Vaha pāpaṇe, vahittaṃ, vahitraṃ. Cara caraṇe, carittaṃ, caritraṃ. Muca mocane, muttaṃ passāvo. Bhāsa dittimhi, bhastrā iccādi.
667 从“vada”等词根加“ṇitta”词缀,表示群体。巴利
667.Vadādīhiṇitto gaṇe.
从“vada”、“cara”、“vara”等词根,当表示群体时,加“ṇitta”词缀。“vada”意为言语、表达,言说者之群体为“vādittaṃ”。“cara”意为行走,行者之群体为“cārittaṃ”。“vara”意为选择,选择者之群体为“vārittaṃ”。又,因为他们以此圆满而行,故为“cārittaṃ”;他们以此防护,或于此中、以此而防护,故为“vārittaṃ”。巴利
Vada cara varaiccevamādīhi dhātūhi ṇittappaccayo hoti gaṇe gammamāne. Vada viyattiyaṃ vācāyaṃ, vaditānaṃ gaṇo vādittaṃ. Cara caraṇe, caritānaṃ gaṇo cārittaṃ. Vara varaṇe, varitānaṃ gaṇo vārittaṃ. Atha vā caranti tasmiṃ paripūrakāritāyāti cārittaṃ. Vāritaṃ tāyanti ettha, etenāti vā vārittaṃ.
668 从“mida”等词根加“tti”和“ti”词缀。巴利
668.Midādīhi ttitiyo.
对于“mida”“pada”“ranja”“tanu”“dhā”等词根,依其所示之义,有“tti”与“ti”等词缀。“mijjati”意为爱恋、柔软,由此成“metti”(慈),词根末尾音省略。“pajjati”意为行,由此成“patti”(到达)。“ranja”表染色,于中染著者称为“ratti”(夜)。“vitthārīyati”意为扩展,由此成“tanti”(线)。“dhāreti”意为持,由此成“dhāti”(乳母)。“pā”为保护义,故成“pāti”(钵)。“vasa”为居住义,故成“vasati”(居住)。巴利
Mida pada ranja tanu dhāiccevamādīhi dhātūhi yathābhidhānaṃ tti tiiccete paccayā honti. Mijjati siniyhatīti metti, dhātvantalopo. Pajjatīti patti. Ranja rāge, ranjati etthāti ratti. Vitthārīyatīti tanti. Dhāretīti dhāti. Pā rakkhaṇe, pāti. Vasa nivāse, vasati.
669 对于“usu”“ranja”“daṃsa”等词根,“daṃsa”的弱化形式为“daḍḍha”,其余词根则带“ḍha”与“ṭha”等词缀。巴利
669.Usuranjadaṃsānaṃ daṃsassa daḍḍho ḍha ṭhā ca.
在这些“usu”“ranja”“daṃsa”词根中,“daṃsa”替换为弱化形式“daḍḍha”,其余词根则带有“ḍha”与“ṭha”等词缀。“usu”意为燃烧,“ranja”意为染着,它们加上“ḍha”“ṭha”词缀后,依“有时词根”等规则省略词根末尾元音,并发生双辅音化,成为“uḍḍha”(燃烧)与“raṭṭha”(染着)。“daṃsa”意为咬啮,加上“kvi”词缀并省略“kv”,且“daṃsa”变为弱化形式“daḍḍha”,从而形成“daḍḍha”(被咬啮)。巴利
Usu ranja daṃsaiccetesaṃ dhātūnaṃ antare daṃsassa daḍḍhādeso hoti, sesehi dhātūhi ḍha ṭhaiccete paccayā honti. Usu dāhe, ranja rāge, ḍha ṭhappaccayā, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhātvantalopo, dvittaṃ, uḍḍho, raṭṭhaṃ. Daṃsa daṃsane, kvippaccayo, kvilopo, daṃsassa daḍḍhādeso ca, daḍḍhaṃ.
670 在Sū、vu、asa等词根之后,附上ū、u、as等增益,再加tha词缀。巴利
670.Sūvusānamūvusānamato tho ca.
sū、vu、asa这些词根的ū、u、asa,代之以at;并在词尾加tha词缀。巴利
Sū vu asaiccetesaṃ dhātūnaṃ ū u asānaṃ ataiccādeso hoti, ante thappaccayo ca.
词根Sū意为伤害,衍生出satthaṃ(武器、利刃);Vu意为覆盖,衍生出vatthaṃ(衣物);Asa意为存在,衍生出attho(实有、事物)。然而,当词根为sasu(义为伤害)、vasa(义为覆盖)、ara(义为行进)时,则依“samādīhi tha mā”之规附加tha词缀,依“有时词根”等规则省略词根末尾元音,依“词群中语音”等规则发生辅音重叠,故由sasati而成satthaṃ,由vasīyati而成vatthaṃ,由arīyati而成attho。巴利
Sū hiṃsāyaṃ, satthaṃ. Vu saṃvaraṇe, vatthaṃ. Asa bhuvi, attho. Yadā pana sasu hiṃsāyaṃ, vasa acchādane, ara gatimhīti ca dhātu, tadā ‘‘samādīhi tha mā’’ti thappaccayo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhātvantalopo, ‘‘vagge ghosā’’tiādinā dvittaṃ, sasatīti satthaṃ, vasīyatīti vatthaṃ, arīyatīti attho.
671 “rañju”等词后,有时会插入“dha”、“didda”、“kira”等,有时则省略“ja”、“da”、“la”等。巴利
671.Ranjudādīhi dhadiddakirā kvaci ja da lopo ca.
ranja(染着)、udi(流出、湿润)等词根,有时会附加dha、da、idda、ka、ira这些词缀,并省略词根末尾的ja等音节。例如:ranja加dha词缀并省略j,成为randhaṃ(染着);udi(流出、湿润)有前缀saṃ,加da词缀,成为samuddo(海洋)、uddo(湿润);khuda(饥渴)成为khuddo(饥饿);chidi(破为二)成为chiddo(孔隙);rudi(伤害)成为ruddo、luddo(残暴),其中lo变为短音;bhadi(善好)成为bhaddo(吉祥);nidi(耻辱)成为niddā(耻辱);muda(笑)成为muddā(笑);dala(恶趣)加idda词缀,成为daliddo(贫穷)。巴利
Ranja udiiccevamādīhi dhātūhi dha da idda ka iraiccete paccayā honti kvaci, dhātvantānaṃ jadānaṃ lopo ca hoti.
ranja(染着)加dha词缀并省略ja,成为randhaṃ(染着)。udi(流出、湿润)前面有saṃ,加da词缀,成为samuddo(海洋)、uddo(湿润)。khuda(饥渴)成为khuddo(饥饿)。chidi(破为二)成为chiddo(孔隙)。rudi(伤害)成为ruddo、luddo(残暴),其中的lo变为短音。bhadi(善好)成为bhaddo(吉祥)。nidi(耻辱)成为niddā(耻辱)。muda(笑)成为muddā(笑)。dala(恶趣)加idda词缀,成为daliddo(贫穷)。巴利
Ranja rāge, dhappaccayo, jalopo ca, randhaṃ. Udi pasavanakledanesu saṃpubbo, dappaccayo, samuddo, uddo. Khuda pipāsāyaṃ, khuddo. Chidi dvidhākaraṇe, chiddo. Rudi hiṃsāyaṃ, ruddo, luddo, lo rassa. Bhadi kalyāṇe, bhaddo. Nidi kucchāyaṃ, niddā. Muda hāse, muddā. Dala duggatimhi, iddappaccayo, daliddo.
Susa表“干涸”义,或suca表“忧伤”义,加ka词缀,词根末尾变为k音,故成sukkaṃ(白净)。Vaca表“明晰言语”义,或vaka表“取”义,故成vakkaṃ(肾)。Saka表“能力”义,故成sakko(能者)。Usu表“燃烧”义,故成ukkā(火炬)。巴利
Susa sosane, suca soke vā, kappaccayo, dhātvantassa kakāro, sukkaṃ. Vaca viyattiyaṃ vācāyaṃ, vaka ādāne vā, vakkaṃ. Saka sattimhi, sakko. Usu dāhe, ukkā.
Vaja表“行进”义,加上词缀ira,意为“无碍而行”,故成vajiraṃ(金刚)。Mada表“狂醉”义,成madirā(酒)。同样地,mandiraṃ(狂醉/宫殿)、rudhiraṃ(流血)、ruhiraṃ(流血)、ruciraṃ(可爱)。Badha表“系缚”义,成badhiro、badhirā、badhiraṃ(聋/系缚),timiro、timiraṃ(黑暗),siro(头)。Sara表“伤害”义,成sariraṃ(身体)。在“Kalilaṃ, salila”等词中,lo中的长音变为短音。Kuṭilo(弯曲)、kokilo(杜鹃)等也是如此。巴利
Vaja gatimhi, irappaccayo, appaṭihataṃ vajatīti vajiraṃ. Mada ummāde, madirā. Evaṃ mandiraṃ, rudhiraṃ, ruhiraṃ, ruciraṃ. Badha bandhane, badhiro, badhirā, badhiraṃ, timiro, timiraṃ, siro. Sara hiṃsāyaṃ, sariraṃ. ‘‘Kalilaṃ, salila’’ntiādīsu lo rassa. Kuṭilo, kokilo iccādayo.
672 以反义前缀paṭi加于词根hi,变为heraṇa、hīraṇa等变体。词根hi表“行进”义,以前缀paṭi加于其前,取“克服对立而行”之义,加上词缀kvi并省略kv,由此产生heraṇa、hīraṇa等变体;再省略ṇ,依据“他们中增长”等规则,paṭi等音发生增长,成为pāṭiheraṃ、pāṭihīraṃ(神变)。然而,若词根为hara(意为“取”),则取“克服对立而取”之义,亦可借ṇya词缀构成pāṭihāriyaṃ(神变)。巴利
672.Paṭitohissa heraṇa hīraṇa.
以反义前缀paṭi加于词根hi,变为heraṇa、hīraṇa等变体。词根hi表“行进”义,以前缀paṭi加于其前,取“克服对立而行”之义,加上词缀kvi并省略kv,由此产生heraṇa、hīraṇa等变体;再省略ṇ,依据“他们中增长”等规则,paṭi等音发生增长,成为pāṭiheraṃ、pāṭihīraṃ(神变)。然而,若词根为hara(意为“取”),则取“克服对立而取”之义,亦可借ṇya词缀构成pāṭihāriyaṃ(神变)。巴利
Paṭito parassa hiiccetassa dhātussa heraṇa hīraṇaiccete ādesā honti. Hi gatimhi paṭipubbo, paṭipakkhe madditvā gacchatīti atthe ‘‘kvi cā’’ti kvippaccayo, kvilopo, iminā heraṇa hīraṇaādesā, ṇalopo, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā paṭisaddādissa vuddhi, pāṭiheraṃ, pāṭihīraṃ, yadā pana hara haraṇeti dhātu, tadā paṭipakkhe haratīti ‘‘pāṭihāriya’’miti ṇyenapi siddhaṃ.
673 六七三:从“kaḍ”等词根,加“ka”词缀。巴利
673.Kaḍyādīhi ko.
670. “苏无萨那”与“母无萨那”二字。巴利
Kaḍiiccevamādīhi dhātūhi kappaccayo hoti.
词根“kaḍ”为切割义,加“kappa”词缀后,依“kvaci dhātū”等规则,或依“niggahītañcā”规则,对带i记号的词根增益随韵并删除部分音素,随韵转为相应类音,即成“kaṇḍo”,意为箭或量度。同样,“ghaṭ”为击打义,成“ghaṇṭo”或“ghaṇṭā”;“vaṭ”为回转义,或为持、缚、合义,成“vaṇṭo”;“karaḍ”为容器义,成“karaṇḍo”;“maḍ”为装饰义,成“maṇḍo”;“saḍ”为丛聚义,成“saṇḍo”;“bhaḍ”为物品义,成“bhaṇḍaṃ”;“paḍ”为性别缺失义,成“paṇḍo”,即“paṇḍako”;“daḍ”为命令义,成“daṇḍo”;“raḍ”为伤害义,成“raṇḍo”;“taḍ”为移动义,成“vitaṇḍo”;“caḍ”为凶暴义,成“caṇḍo”;“gaḍ”为积聚义,成“gaṇḍo”;“aḍ”为卵义,成“aṇḍo”;“laḍ”为厌恶义,成“laṇḍaṃ”;“meḍ”为弯曲义,成“meṇḍo”或“meṇḍako”;“eraḍ”为……巴利
Kaḍi chedane, kappaccaye kate ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā, ‘‘niggahītañcā’’ti vā ikārānubandhassa dhātussa niggahītāgamo, kalopo ca, niggahītassa vaggantattaṃ, kaṇḍo usu, parimāṇañca. Evaṃ ghaṭi ghaṭṭane, ghaṇṭo, ghaṇṭā vā. Vaṭi āvattane, vaṭi dhāraṇabandhanasaṅghātesu vā, vaṇṭo. Karaḍi bhājanatthe, karaṇḍo. Maḍi maṇḍanatthe, maṇḍo. Saḍi gumbatthe, saṇḍo. Bhaḍi bhaṇḍatthe, bhaṇḍaṃ. Paḍi liṅgavekallatthe, paṇḍo, so eva paṇḍako. Daḍi āṇāyaṃ, daṇḍo. Raḍi hiṃ sāyaṃ, raṇḍo. Taḍi calanatthe, vitaṇḍo. Caḍi caṇḍatthe, caṇḍo. Gaḍi sanniccaye, gaṇḍo. Aḍi aṇḍatthe, aṇḍo. Laḍi jigucchāyaṃ, laṇḍaṃ. Meḍi kuṭilatthe, meṇḍo, meṇḍako vā. Eraḍi hiṃsāyaṃ, eraṇḍo. Khaḍi chedanatthe, khaṇḍo. Madi hāse, mando. Idi paramissariye, indo. Cadi icchākantīsu, cando. Khura chedane, khuro iccādi.
“ko”词缀继续有效。巴利
‘‘Ko’’ti vattate.
674 对于词根“khād”“am”“gam”等,有“khandha”“andha”“gandha”等替换形式。巴利
674.Khādāmagamānaṃkhandhandhagandhā.
词根“khād”“am”“gam”有“khandha”“andha”“gandha”等替换形,并加“kappa”词缀。“khād”为“食”义,因被生、老、病、死等轮回之苦所食,故称“khandho”(蕴)。“am”为“病”义,成“andho”(盲)。“gam”为“爬行、移动”义,成“gandho”(香)。依“kvaci”规则,若未删除则成“khandhako”“andhako”“gandhako”。又或,“khandho”为“积聚”义。“gandh”为“指示”义,因指示自身所依,故为“gandho”。巴利
Khāda ama gamuiccetesaṃ dhātūnaṃ khandha andha gandhaiccete ādesā honti, kappaccayo ca hoti. Khāda bhakkhane, jātijarāmaraṇādīhi saṃsāradukkhehi khajjatīti khandho. Ama roge, andho. Gamu, sappa gatimhi, gandho. Kvaciggahaṇena kalopābhāve khandhako, andhako, gandhako. Atha vā rāsaṭṭhena khandho. Gandha sūcane, attano nissayassa gandhanato sūcanato gandho.
675 于“paṭ”等词根及名词性词干后,加“ala”词缀。巴利
675.Paṭādīhyalaṃ.
从“paṭ”等词根及名词性词干,加“ala”词缀。“aṭ”“paṭ”为“移动”义,加“ala”词缀,表“足够”之义;依此加“ala”词缀,以“si”为替代,成“paṭalaṃ”“paṭalāni”。同样,“kal”为“胚胎”义,成“kalalaṃ”。“kus”为“切割、存在、布施、积聚”义,成“kusalaṃ”;若以“sal”“lū”“lā”为词根,则因恶者之移动、因切割茅草、或如茅草般切割、或因应以茅草取之,故为“kusala”,应知此以“a”词缀或“kappa”词缀成就词形。巴利
Paṭaiccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca alappaccayo hoti. Aṭa, paṭa gatimhi, paṭe alaṃ samatthanti atthe iminā alappaccayo, ‘‘si’’nti amādeso, paṭalaṃ, paṭalāni. Tathā kala kalale, kalalaṃ. Kusa chedanabhūta dāna sañcayesu, kusalaṃ, yadā pana sala lū lāiti dhātu, tadā kucchitānaṃ salanato, kusānaṃ lavanato, kuso viya lavanato vā kusena lātabbattā kusalanti appaccayena kappaccayena vā rūpasiddhi veditabbā.
“kad”表醉义,而成“kadalaṃ”。“bhagand”表漏泄义,而成“bhagandalaṃ”。“mekh”表腰带庄严义,而成“mekhalaṃ”或“mekhalā”。“vakk”表树皮义,而成“vakkalaṃ”。“takk”表树胶义,而成“takkalaṃ”。“pall”表低洼处义,而成“pallalaṃ”。“sadd”表绿色义,而成“saddalaṃ”,中有音素脱落。“mūl”表安立义,而成“mulālaṃ”,有元短音化。“bil”表依止义,而成“bilālaṃ”。“vid”表存在义,而成“vidālaṃ”。“caḍ”表凶暴义,而成“caṇḍālo”,有元音长化。“vā”表移动、香义,而成“vālaṃ”。“vas”表覆盖义,而成“vasalo”。“pac”表扩展义,而成“pacalo”;或因“五位国王已足够”之说,亦作“pañcālo”。“mac”表盗贼义,而成“macalo”。“mus”表偷盗义,而成“musalo”。巴利
Kada made, kadalaṃ. Bhaganda secane, bhagandalaṃ. Mekha kaṭivicitte, mekhalaṃ, mekhalā vā. Vakka rukkhatace, vakkalaṃ. Takka rukkhasilese, takkalaṃ. Palla ninnaṭṭhāne, pallalaṃ. Sadda harite, saddalaṃ, paralopo. Mūla patiṭṭhāyaṃ, mulālaṃ, rassattaṃ. Bila nissaye, bilālaṃ. Vida sattāyaṃ, vidālaṃ. Caḍi caṇḍikke, caṇḍālo, dīghattaṃ. Vā gatigandhanesu, vālaṃ. Vasa acchādane, vasalo. Paci vitthāre, pacalo, pañcālo , pañcannaṃ rājūnaṃ alantipi pañcālo. Maca core, macalo. Musa theyye, musalo.
“gotthu”表族系义,而得“gotthulo”。“puthu”表扩展义,而得“puthulo”。“bahu”表数量义,而得“bahulaṃ”,此处有音素省略。若以“lā”为“取”义之词根,则“取族系者”即为“gotthulo”。同理推得“puthulo”与“bahulaṃ”。巴利
Gotthu vaṃse, gotthulo. Puthu vitthāre, puthulo. Bahu saṅkhyāne, bahulaṃ, paralopo. Yadā pana lā ādāne iti dhātu, tadā gotthuṃ lātīti gotthulo. Evaṃ puthulo, bahulaṃ.
“maṅg”表吉祥义,而成“maṅgalaṃ”。“bah”表增长义,而成“bahalaṃ”。“kamb”表摇动义,而成“kambalaṃ”。“sab”表圆环义,而成“sambalaṃ”,有随韵增入,或作“sabalo”。“agg”表末端弯曲义,而成“aggalaṃ”。“maḍ”表庄严义,而成“maṇḍalaṃ”。“kuḍ”表燃烧义,而成“kuṇḍalaṃ”,等等。巴利
Maṅga maṅgalye, maṅgalaṃ. Baha vuddhimhi, bahalaṃ. Kamba sañcalane, kambalaṃ. Sabi maṇḍale, sambalaṃ, niggahītāgamo, sabalo vā. Agga gatikoṭille, aggalaṃ. Maḍi bhūsāyaṃ, maṇḍalaṃ. Kuḍi dāhe, kuṇḍalaṃ iccādi.
676 词根 putha 有 puthu、patha 等替换形式。巴利
676.Puthassa puthupathāmo vā.
对于 putha 界,有 puthu、patha 等替换形式,且有时会添加后缀 ama;这里的 vā 表示“有时”。putha 意为扩展、广布,在 patthaṭa(已扩展)的意义上,使用 kvi 后缀;由此,putha 有 puthu、patha 等替换形式,并删除 kvi 后缀。在阴性形式中,使用 ī 后缀,依据“o sare ca”句,以 ca 字引入 a 的替换,形成 puthavī、pathavī、padhavī;tha 音变为 tta;加 ama 后缀时,有 patha 的替换形式,从而成为 pathama。巴利
Puthaiccetassa dhātussa puthu pathaiccete ādesā honti, amappaccayo ca hoti vā, kvacatthoyaṃ vāsaddo. Putha vitthāre, patthaṭāti atthe kvippaccayo, iminā puthassa puthupathādesā, kvilopo. Itthiyaṃ īpaccayo, ‘‘o sare cā’’ti sutte casaddena avādeso, puthavī, pathavī, padhavī, thassa vattaṃ, amappaccaye pathādeso, pathamo.
677 在 sasu 等词根后,加 tu、du 等后缀。巴利
677.Sasvādīhi tudavo.
于‘sasu’等词根之后,则附以‘tu’与‘du’此二种后缀。‘sasu’为伤害、移动义,加‘tu’后缀,依‘kvaci dhātū’等规则,词根末音转为‘ta’,派生‘sattu’(敌人)。‘jana’为产生义,派生‘jattu’(颈背)。‘dada’为给予义,派生‘daddu’(一种皮肤病)。‘ada’为食义,派生‘addu’(一种食物)。‘mada’为疯狂义,派生‘maddu’(一种植物)等。巴利
Sasuiccevamādīhi dhātūhi tu duiccete paccayā honti. Sasu hiṃsāgatīsu, tuppaccayo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhātvantassa takāro, sattu. Jana janane, jattu. Dada dāne, daddu kuṭṭhaviseso. Ada bhakkhaṇe, addu. Madaummāde, maddu iccādi.
678 于‘jhā’等词根之后,附加‘īvara’后缀。巴利
678.Jhādīhiīvaro.
于‘ci’、‘pā’等词根之后,附以‘īvara’后缀。‘ci’为积聚义,所积聚故,得‘cīvara’(袈裟)。‘pā’为饮用义,所饮用故,得‘pīvara’(肥胖、丰满)。‘dhā’为持守义,持守者故,得‘dhīvara’(渔夫)。巴利
Cipādhāiccevamādīhi dhātūhi īvarappaccayo hoti. Ci caye, cīyatīti cīvaraṃ. Pā pāne, pātīti pīvaro pīno. Dhā dhāraṇe, dhīvaro kevaṭṭo.
679 在‘muna’等词根之后,加后缀‘i’。巴利
679.Munādīhi ci.
在‘muna’等词根之后,加后缀‘i’;且由‘ca’字表示也可加于名词词干之后。‘muna’意为了知,知者即‘muni’(牟尼),因‘vā’的制约,不发生元音强化。‘yata’意为努力,努力者即‘yati’(苦行者)。‘agga’意为前往、弯曲,形成‘aggi’(火)。‘pata’意为去,形成‘pati’(主人)。‘suca’意为清净的行为,形成‘suci’(纯净者)。‘ruca’意为光明,形成‘ruci’(光明、喜好)。‘isa’意为寻求,寻求戒等功德者即‘isi’(仙人)。‘ku’意为声音,形成‘kavi’(诗人),此处发生元音强化及‘a’的替换。‘ru’意为声音,形成‘ravi’(太阳),以及‘dadhi’(凝乳)、‘kuṭi’(小屋)。‘asu’意为投掷,形成‘asi’(剑)。‘rāja’意为光明,形成‘rāji’(线、行)。‘gapu, sappa’意为去,形成‘sappi’(酥油)。‘acca’意为尊敬,形成‘acci’(火焰)。‘juta’意为光明,形成‘jo’……巴利
Munādīhi dhātūhi ippaccayo hoti, casaddena pāṭipadikehi ca. Muna ñāṇe, munātīti muni, vādhikārā na vuddhi. Yata yatane, yatatīti yati. Agga gatikoṭille, aggi. Pata gatimhi, pati. Suca socakammani, suci. Ruca dittimhi, ruci. Isa pariyesane, sīlādiguṇe esatīti isi. Ku sadde, kavi, vuddhi, avādeso ca. Ru sadde, ravi, dadhi, kuṭi. Asu khepane, asi. Rāja dittimhi, rāji. Gapu, sappa gatimhi, sappi. Acca pūjāyaṃ, acci. Juta dittimhi, joti, nandi, dīpi, kimi, akārassa ittaṃ. Tamu kaṅkhāyaṃ, timi. Budha bodhane, bujjhatīti bodhi. Kasa vilekhane, kasi. Kapi calane, kapi, kali, bali, masi, dhani, hari, ari, giri iccādayo.
从名词词干之后,则有‘mahāli’(大块)、‘bhaddāli’(吉祥块)、‘maṇi’(宝石)、‘araṇi’(钻木取火板)、‘taraṇi’(渡船)、‘dharaṇi’(大地)、‘saraṇi’(河流)、‘dhamaṇi’(风箱)、‘avani’(大地)、‘asani’(雷电)、‘vasani’(衣服)等。巴利
Pāṭipadikato pana mahāli, bhaddāli, maṇi, araṇi, taraṇi, dharaṇi, saraṇi, dhamaṇi, avani, asani, vasani iccādi.
680 于“vida”等词根后,附加“ūra”后缀。巴利
680.Vidādīhyūro.
于“vida”等词根之后,附加“ūra”后缀。“vida”意为获得,在“值得礼敬,因其遥远”的意义上,加“ūra”后缀,构成“vidūro”或“vijjūro”;“vedūro”摩尼宝则意指远在所生。“vala, valla”意为系缚、共同的捆绑,构成“vallūro”(干肉)。“masa”意为接触,构成“masūro”(扁豆)。“sida”意为严饰,构成“sindūro”(朱砂),并插入随韵。“du”意为去,构成“dūro”(远的)。“ku”意为音声,构成“kūro”(残暴)。“kapu”意为伤害、切割、轻微、香气,构成“kappūro”(樟脑),伴有辅音重叠。“maya”意为前往,构成“mayūro”(孔雀),或以大地为基而鸣,故称“mayūro”。巴利
Vidaiccevamādīhi dhātūhi ūrappaccayo hoti. Vida lābhe, vandituṃ alaṃ anāsannattāti atthe ūrappaccayo. Vidūro, vijjūro vā, vidūre jāto vedūro maṇi. Vala,valla sādhāraṇabandhanesu, vallūro. Masa āmasane, masūro. Sida siṅgāre, sindūro, niggahītāgamo. Du gatimhi, dūro. Ku sadde, kūro. Kapu hiṃsātakkalagandhesu, kappūro, dvittaṃ. Maya gatimhi, mayūro, mahiyaṃ ravatīti vā mayūroti.
“ 音之增入,音之倒置,
复有二种:音之变异、音之消亡。
依元素义之殊胜而有结合;
这便称为五种言辞。”巴利
‘‘Vaṇṇāgamo vaṇṇavipariyayo ca, Dve cāpare vaṇṇavikāranāsā; Dhātussa catthātisayena yogo, Taduccate pañcavidhaṃ nirutta’’nti –
应依言辞之相——如“于他们中增长”等,及“于某处词根”等——了知词形成就。巴利
Vuttaniruttilakkhaṇānusārena ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ca rūpasiddhi veditabbā.
udi 有湿润、流出等义;能掘地者,是为鼠(undūro)。khajja 有咀嚼等义;能咀嚼者,是为枣(khajjūro)。kura 有骂詈等义;能骂詈者,是为残酷者(kurūro)。su 有伤害等义,是为英雄(sūro)。巴利
Udi pasavanakledanesu, unditumalaṃ samatthoti undūro. Khajja bhakkhaṇe, khādituṃ alanti khajjūro. Kura akkose, akkositumalanti kurūro. Su hiṃsāyaṃ, sūro.
681 于 hana 等词根后,附加 ṇu、nu、tu 等词缀。巴利
681.Hanādīhi ṇunutavo.
从“hana”等词根,有ṇu、nu、tu这些语尾。ṇu语尾下:hana(伤害、前往等)中,伤害者即haṇu。jana(生起)中,生起者即jāṇu——省略词根末音,并延长为长音。bhā(光明)中,照耀者即bhāṇu。ri(相续)中,流动者即reṇu(尘垢)。khanu(挖掘)中,挖掘者或称khāṇu。ama(前往等)中,前往者即aṇu,省略词根末音。巴利
Hanaiccevamādīhi dhātūhi ṇu nu tuiccete paccayā honti. Ṇuppaccaye hana hiṃsāgatīsu, hanatīti haṇu. Jana janane, jāyatīti jāṇu, dhātvantalopo, dīgho. Bhā dittimhi, bhātīti bhāṇu. Ri santāne, rayatīti reṇu rajo. Khanu avadāraṇe, khanti, khaññatīti vā khāṇu. Ama gatyādīsu, amatīti aṇu, dhātvantalopo.
nu语尾下:ve(织、相续)中,织者即venu或veṇu。dhe(饮)中,饮牛犊或令饮者即dhenu;bhā(照耀)中,照耀者即bhānu。巴利
Nuppaccaye – ve tantasantāne, vāyatīti venu, veṇu vā. Dhe pāne, dhāyati vacchaṃ pāyetīti dhenu, bhātīti bhānu.
tu语尾下:dhā(持)中,持业或持相者即dhātu。si(系缚)中,被系缚者即setu。kī(财富分离)、ki(高升)中,向上而行者即ketu。hi(前往)中,前往者即hetu。jana(生起)中,生起者即jantu。tanu(扩展)中,扩展者即tantu。vasa(居住)中,果报依此而住者即vatthu——依‘于某处’等词根之义,有sat字母组合变为tth。巴利
Tuppaccaye – dhā dhāraṇe, kriyaṃ, lakkhaṇaṃ vā dhāretīti dhātu. Si bandhane, sīyati bandhīyatīti setu. Kī dhanaviyoge, ki unnatimhi, uddhaṃ gacchatīti ketu. Hi gatimhi, hinotīti hetu. Jana janane, jāyatīti jantu. Tanu vitthāre, tanotīti tantu. Vasa nivāse, vasati ettha phalaṃ tadāyattavuttitāyāti vatthu, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā satakārasaṃyogassa tthādeso.
682 从“kuṭa”等词根,加ṭha词缀。巴利
682.Kuṭādīhiṭho.
从“kuṭa”等词根,有ṭha词缀。kuṭa作切割义,谓切割者为kuṭṭho,即疾病。kusa作切割、充满、气味等义,谓切割者为koṭṭho,即腹部,此处词根末音省略并重复。kaṭa作压碎义,谓压碎者为kaṭṭhaṃ,即木头。kaṇa作闭眼义,为kaṇṭho,即喉咙。巴利
Kuṭādīhi dhātūhi ṭhappaccayo hoti. Kuṭa chedane, kuṭati chindatīti kuṭṭho byādhi. Kusa chedanapūraṇagandhesu, kusatīti koṭṭho udaraṃ, dhātvantalopadvittāni. Kaṭamaddane, kaṭati maddatīti kaṭṭhaṃ. Kaṇa nimīlane, kaṇṭho.
683 从“manu”“pūra”“suṇa”等词根,加us、sanus、isa等词缀。巴利
683.Manupūrasuṇādīhi ussanusisā.
即由 manu、pūra、suṇa 等词根,以及名词词基,形成 us、sanus、isa 等词缀。巴利
Manu pūra suṇaiccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca ussanusaisaiccete paccayā honti.
manu 表觉知义,ussa nusā,manate 即了知,故成 manusso 或 mānuso;词干末尾变为 ā。巴利
Manu bodhane, ussa nusā, manate jānātīti manusso, mānuso vā, dhātvantassa āttaṃ.
pūra 表充满与布施圆满义,pūratī故为 puriso,元音缩短,成 poso;删除 ra 与 kāra,并作 vuddhi;pure 即安住高处,故为 puriso。巴利
Pūra dānapūraṇesu, pūratīti puriso, rassattaṃ, poso, rakārikārānaṃ lopo, vuddhi ca, pure ucce ṭhāne setīti puriso.
Suṇa 用于“伤害”及“家族结合”之义:suṇati 是结合家族,故为 suṇisā。Ku 用于“卑劣”之义:kavīyatī,故为 karīsaṃ(污秽);ku 转为 kara,并作长音。Su 用于“伤害”之义:以驱散黑暗而伤害众生之怖畏,故为 sūriyo,插入 ra,sa 转为 ya。Maha 用于“供养”之义:mahatī,故为 mahiso;或安住于大地,亦名 mahiso。Si 用于“系缚”之义:sīyati 即被系缚,故为 sīsaṃ 等等。巴利
Suṇa hiṃsākulasandhānesu, suṇati kulaṃ sandahatīti suṇisā. Ku kucchite, kavīyatīti karīsaṃ malaṃ, kussa karattaṃ, dīgho ca. Su hiṃsāyaṃ, andhakāravidhamanena sattānaṃ bhayaṃ hiṃsatīti sūriyo, rakārāgamo, sakārassa yattañca. Maha pūjāyaṃ, mahatīti mahiso, mahiyaṃ setītipi mahiso. Si bandhane, sīyati bandhīyatīti sīsaṃ iccādi.
684 以字母而构成 kāra。巴利
684.Akkharehi kāra.
以字母——即能表示字母的音素——构成 kāra 后缀。依 Taddhita 等经中以 ca 字摄持,于名词假立中产生格尾等变化,如:akāro、akāraṃ、akārena 等,以及 ākāro、okāro、kakāro、yakāro、hakāro、ḷakāro。至于 evakāra 等,其中 kāra 指被造作、被发出的音声,eva 即是那个 kāra,故合为 evakāro。同理有 dhikāro、huṃkāro、sādhukāro。巴利
Akkharehi akkharavācakehi vaṇṇehi kārappaccayo hoti. Taddhitādisutte caggahaṇena nāmabyapadese syādyuppatti, akāro, akāraṃ, akārena iccādi, ākāro, okāro, kakāro, yakāro, hakāro, ḷakāro. Evakārādīsu pana karīyati uccārīyatīti kāro saddo, eva ca so kāro cāti evakāro. Evaṃ dhikāro, huṃkāro, sādhukāro.
词根解说中,“i”音及 vikaraṇa、sandhi 之说;
此处 bhavanti、gamissati、hanati 等,皆是示相者。巴利
Ikāro dhātuniddese, vikaraṇandhitoti ca; Bhavantettha gamissādi, hanatyādīti ñāpakā.
tabba 等、ṇa 等、niṭṭhā(完成分词),tave 与 tuna 等,
māna 与 anta 等、uṇādi——kit 后缀六类如是收摄。巴利
Tabbādī ṇādayo niṭṭhā, tave tunādayo tathā; Mānantādi uṇādīti, chaddhā kitakasaṅgaho.
如是《词形成就》中,Kibbidhāna 之篇章。巴利
Iti padarūpasiddhiyaṃ kibbidhānakaṇḍo
连音、名词、作格,复合词、派生词,
动词、分词,此七章于《词形成就》中。
连音三类,词亦四类,名词四类复五类;
业用六种,复合六类,派生亦以六类分。
动词有八种,分词依词缀分别亦有六种
愿阐明《词形成就》者,于此世间长时增长众生的智慧。
胜喜长老,殊胜之师,铜掌岛之旗帜;
弟子名曰燃灯,于达弥罗大地,得灯明之显耀。
他居于婆罗帝须等二处,令教法光明照耀。
这位名为佛喜的修行者,造了这部平易的《词形成就》。巴利
Sandhi nāmaṃ kārakañca, samāso taddhitaṃ tathā; Ākhyātaṃ kitakaṃ kaṇḍā, sattime rūpasiddhiyaṃ. Tedhā sandhiṃ catuddhā padamapi catudhā pañcadhā nāmikañca, Byāsā chakkārakaṃ chassamasanamapi chabbhedato taddhitañca; Ākhyātaṃ aṭṭhadhā chabbidhamapi kitakaṃ paccayānaṃ pabhedā, Dīpentī rūpasiddhī ciramidha janatābuddhivuḍḍhiṃ karotu. Vikhyātānandatheravhayavaragurunaṃ tambapaṇṇiddhajānaṃ, Sisso dīpaṅkarākhyaddamiḷavasumatī dīpaladdhappakāso; Bālādiccādivāsadvitayamadhivasaṃ sāsanaṃ jotayī yo, Soyaṃ buddhappiyavho yati imamujukaṃ rūpasiddhiṃ akāsi.
1 2 3 4