第2品·名品·第5品
2. 名词章解释 · 81 段
247247, 261. tv-等词尾是变格词尾(格的名称)。
247, 261.Tvādayo vibhattisaññāyo.
以to-等开头的词尾即是tv-等。这些tv-等词尾应视作变格词尾(格的名称)。
Toādi yesaṃ paccayānaṃ, te honti tvādayo. Te paccayā tvādayo vibhattisaññāva daṭṭhabbā.
sabbato:从一切;yato:从何;tato:从彼;kuto:从何处;ato:从此;ito:由此;sabbadā:一切时;yadā:何时;tadā:彼时;kadā:何时;idha:此处;idāni:现在。
Sabbato, yato, tato, kuto, ato, ito, sabbadā, yadā, tadā, kadā, idha, idāni.
248248, 260. 有时,to-词尾表示从格(第五格)之义。
248, 260.Kvaci to pañcamyatthe.
有时,to-词尾作为接词,表从格(第五格)之义。
Kvaci topaccayo hoti pañcamyatthe.
sabbato(从一切)、yato(从何)、tato(从彼)、kuto(从何处)、ato(从此)、ito(由此)。
Sabbato, yato, tato, kuto, ato, ito.
“有时”是何义?即表“从一切”(sabbasmā)、“从此”(imasmā)之义。
Kvacīti kimatthaṃ? Sabbasmā, imasmā.
249249, 266. 于一切代词的第七格(处格)中,有 tra 与 tha 词尾。
249, 266.Tratha sattamiyā sabbanāmehi.
tra 与 tha,这些接词在一切代词中,表第七格(处格)之义。
Trathaiccete paccayā honti sattamyatthe sabba nāmehi.
Sabbatra 与 sabbattha,义为“一切处”;yatra、yattha、tatra、tattha,义为“于彼处”。
Sabbatra, sabbattha, yatra, yattha, tatra, tattha.
250250, 268. 从 sabba(一切)后接 dhi 词缀。
250, 268.Sabbato dhi.
从 sabba(一切)等词之后,有时接缀 dhi,表第七格(处格)义。如:sabbadhi(一切处)、sabbasmiṃ(在一切中)。
Sabbaiccetasmā dhipaccayo hoti kvaci sattamyatthe. Sabbadhi, sabbasmiṃ.
251“kiṃ(何)”之后,附有 smā 与 vo 词缀。
251, 269.Kiṃ smā vo.
“kiṃ(何)”之后所附的 va 词缀,表第七格(处格)之义。
Kimiccetasmā vapaccayo hoti sattamyatthe.
Kva gatosi tva devānaṃpiyatissa(你往何处去了,天爱者?)
Kva gatosi tva devānaṃpiyatissa.
252252, 271。hiṃ、haṃ、hiñcanaṃ 为词缀。
252, 271.Hiṃ haṃ hiñcanaṃ.
kiṃ(何)之后,接 hiṃ、haṃ、hiñcanaṃ 等词缀,表示处格(第七格)之义。
Kimiccetasmā hiṃhaṃhiñcanaṃiccete paccayā honti sattamyatthe.
Kuhiṃ、kulaṃ、kuhiñcanaṃ 都意为“何处”。
Kuhiṃ, kulaṃ, kuhiñcanaṃ.
253从 ta(彼)词干后,接续 hi、haṃ 等词缀。
253, 273.Tamhā ca.
于彼词干后接 hi、haṃ 等词缀时,表第七格(处格)之义。例如:tahiṃ(于彼处)、tahaṃ(于彼处)。
Tamhā ca hi haṃiccete paccayā honti sattamyatthe. Tahiṃ, tahaṃ.
摄持‘ca’字,是为了遮止对‘hiñcana’的摄持。
Caggahaṇaṃhiñcanaggahaṇanivattanatthaṃ.
254从这一格开始,带有词尾“ha”与“dhā”。
254, 274.Imasmā ha dhā ca.
从这一格开始,“ha”、“dhā”等词缀构成第七格(处格)义。例如“iha”、“idha”。
Imasmā hadhaiccete paccayā honti sattamyatthe. Iha, idha.
这里取“ca”字,意在表达限定之义。
Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ.
255255, 275。‘yato’以‘hiṃ’结尾,表示从彼格。
255, 275.Yato hiṃ.
因此,‘hiṃ’作为第七格(处格)义的缘,例如‘yahiṃ’。
Tasmā yato hiṃpaccayo hoti sattamyatthe. Yahiṃ.
“kāle”一词应理解为表主题(adhikāra)之义。
‘‘Kāle’’iccetaṃ adhikāratthaṃ veditabbaṃ.
257以“kiṃ”、“sabba”、“añña”、“eka”、“ya”、“ku”等词,构成“dā”、“dācanaṃ”等缘。
257, 279.Kiṃsabbaññekayakuhidādācanaṃ.
以“kiṃ”、“sabba”、“añña”、“eka”、“ya”、“ku”——这些词构成“dā”、“dācanaṃ”等缘,用于表时间的第七格(处格)义。
Kiṃ sabbaañña eka ya kuiccetehi dā dācanaṃiccete paccayā honti kāle sattamyatthe.
kadā(何时)、sabbadā(一切时)、aññadā(他时)、ekadā(一时)、yadā(彼时)、kudācanaṃ(有时)
Kadā, sabbadā, aññadā, ekadā, yadā, kudācanaṃ.
258第258、278颂。从彼格起,并以“dāni”结尾。
258, 278.Tamhā dāni ca.
从彼格起,“dāni”等词作为缘,用于表示时间的第七格(处格)义。
Taiccetasmā dāni dāiccete paccayā honti, kāle sattamyatthe.
就在那时,就在那样的时刻。
Tadāni , tadā.
为引出“取”一词。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
259此处,是“秘密地”与“现在”。
259, 279.Imasmā rahi dhunā dāni ca.
“秘密地”、“现在”、“此时”等词,在表示时间时属第七格,作缘。
Imasmā rahi dhunā dāniiccete paccayā honti kāle sattamyatthe.
那时,现在,此时。
Terahi, adhunā, idāni.
为了引出“取”这个字。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
260260, 277. 在dā后缀前,sabba的sa可变为替代形式。
260, 277.Sabbassa so dāmhi vā.
当其后接dā后缀时,“sabba”一词的首字母sa可有替代形式。
Sabbaiccetassa sakārādeso hoti vā dāmhi paccaye pare.
261261, 369. 元音 a 在 ye 前发生省略。
261, 369.Avaṇṇo ye lopañca.
当后缀 ye 在后时,元音 a 被省略。
Avaṇṇo ye paccaye pare lopamāpajjate.
多闻、聪慧、广大、悲悯、善巧、沙门性、善友性。
Bāhussaccaṃ, paṇḍiccaṃ, vepullaṃ, kāruññaṃ, kosallaṃ, sāmaññaṃ, sohajjaṃ.
262在 iya、iṭṭha 等词缀前,vuḍḍha 变为 jo。
262, 391.Vuḍḍhassa jo iyiṭṭhesu.
整个“vuḍḍha”词,在 iya、iṭṭha 等后缀之前,全部替换为 jo。
Sabbasseva vuḍḍhasaddassa joādeso hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu.
即 jeyyo(更胜者)与 jeṭṭho(最胜者)。
Jeyyo , jeṭṭho.
263对于词干“pasattha”,也有 so 的替换。
263, 392.Pasatthassa so ca.
整个 pasattha 词干在 iya、iṭṭha 等这些后缀前,发生 so 的替换,以及 ja 的替换。
Sabbasseva pasatthasaddassa soādeso hoti, jādeso ca iyaiṭṭhaiccetesu paccayesu.
即 seyyo(更善者)、seṭṭho(最善者)、jeyyo(更胜者)、jeṭṭho(最胜者)。
Seyyo, seṭṭho, jeyyo, jeṭṭho.
264264, 393. 词根 antika(近处)的替换形是 neda。
264, 393.Antikassa nedo.
当后缀为 iya、iṭṭha 等时,整个 antika 词替换为 neda。
Sabbassa antikasaddassa nedādeso hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu.
nediyo(更近者),nediṭṭho(最近者)。
Nediyo, nediṭṭho.
265词语“bāḷha”(坚固的)会发生 sādha 的替换。
265, 394.Bāḷhassa sādho.
当整个“bāḷha”词后接 iya、iṭṭha 等后缀时,便会替换为 sādha。
Sabbassa bāḷhasaddassa sādhādeso hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu.
如 sādhiyo(更坚固者)、sādhiṭṭho(最坚固者)。
Sādhiyo, sādhiṭṭho.
266第266、395条:‘appa’一词替换为‘kaṇa’。
266, 395.Appassa kaṇa.
当后接‘iya’、‘iṭṭha’等后缀时,整个‘appa’词替换为‘kaṇa’。
Sabbassa appasaddassa kaṇa ādeso hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu.
如 kaṇiyo(更……者)、kaṇiṭṭho(最……者)。
Kaṇiyo, kaṇiṭṭho.
267267、396条,以及‘yuvāna’一词的替代形式。
267, 396.Yuvānañca.
当添加‘iya’、‘iṭṭha’等后缀时,整个‘yuva’一词的替代形式为‘kaṇa’。
Sabbassa yuvasaddassa kaṇa ādeso hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu.
例如‘kaniyo’、‘kaniṭṭho’。
Kaniyo, kaniṭṭho.
为了引出“ca”(和)一词。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
268第268、397条:‘vantumantu’与‘vī’(后缀)的删除。
268, 397.Vantumantu vīnañca lopo.
当添加‘iya’、‘iṭṭha’等后缀时,‘vantumantu’及‘vī’等后缀便会被删除。
Vantumantuvīiccetesaṃ paccayānaṃ lopo hoti iyaiṭṭhaiccetesu paccayesu.
例如:guṇin(有德者)的派生形式 guṇiyo、guṇiṭṭho,satin(具念者)的派生形式 satiyo、satiṭṭho,medhin(有智慧者)的派生形式 medhiyo、medhiṭṭho。
Guṇiyo, guṇiṭṭho, satiyo, satiṭṭho, medhiyo, medhiṭṭho.
269第269、401条。以“ya”音结尾的词干中,“ta”、“la”、“ṇa”、“da”这些字母,以及辅音“ca”、“la”、“ña”,变为“ja”音。
269, 401.Yavataṃ ta la ṇa dakārānaṃ byañjanāni ca la ña jakārattaṃ.
以“ya”音结尾的词干中,“ta”、“la”、“ṇa”、“da”这些字母,以及辅音“ca”、“la”、“ña”,依此顺序转变为“ja”音。
Yakāravantānaṃ ta la ṇa dakārānaṃ byañjanāni ca la ña jakārattamāpajjante yathāsaṅkhyaṃ.
多闻、智慧、广大、悲悯、善巧、精妙、沙门性、友善。
Bāhussaccaṃ, paṇḍiccaṃ, vepullaṃ, kāruññaṃ, kosallaṃ, nepuññaṃ, sāmaññaṃ, sohajjaṃ.
“凡此”是什么意思?指草叶。
Ya va tamiti kimatthaṃ? Tiṇadalaṃ.
“ta、la、ṇa、da”这些字母,是何义?即“懈怠”与“无病健康”二词中所出现的字母。
Ta la ṇa dakārānamiti kimatthaṃ? Ālasyaṃ, ārogyaṃ.
“辅音字母”意指为何?即如“以死亡”一词中所出现的字母。
Byañjanānamiti kimatthaṃ? Maccunā.
“执持字母”有什么意义?是为了显示 ya 字母变为 ma 字母。例如“譬喻”一词。
Kāraggahaṇaṃ kimatthaṃ? Yakārassa makārādesañāpanatthaṃ. Opammaṃ.
270“我们、你们、此、王、梵天、自己、朋友、导师、父亲”等词,从它们之后应视作舟。
270, 120.Amha tumhanturāja brahmatta sakhasatthu pitādīhismā nāva.
诸如“我们”“你们”“王”“梵天”“自己”“朋友”“导师”“父亲”等言说,应视为譬喻之舟。
Amha tumhanturāja brahma atta sakha satthu pituiccevamādīhi smāvacanaṃ nāva daṭṭhabbaṃ.
我、你、具德者、王、梵天神、自我、朋友、导师、父亲、母亲、兄弟、女儿、作者、说者。
Mayā, tayā, guṇavatā, raññā, brahmunā, attanā, sakhinā, satthārā, pitarā, mātarā, bhātarā, dhītarā, kattārā, vattārā.
所谓“这些”,其义为何?指人称。
Etehīti kimatthaṃ? Purisā.