第2品·名品·第2章
2. 名词章解释 · 173 段
120一二〇、二四三。‘amha’(我们)的属格‘mama’及‘连同饮食’(sapibhatta)义的‘se’。【即:表示‘连同饮食’义时,以‘mama’替换‘se’。】
120, 243.Amhassa mamaṃ sapibhattissa se.
整个amha词干连同其词尾变化,在se词尾处,都替换为mamaṃ。
Sabbasseva amhasaddassa savibhattissa mamaṃ ādeso hoti se vibhattimhi.
mamaṃ 由人给予,mamaṃ 是所执取之物。
Mamaṃ dīyate purisena, mamaṃ pariggaho.
121121, 233. mayaṃ,为yomhi第一格形式。
121, 233.Mayaṃ yomhi paṭhame.
整个amha词干连同词尾变化,在yomhi第一格中皆替换为mayaṃ。
Sabbasseva amhasaddassa savibhattissa mayaṃādeso hoti yomhi paṭhame.
我们去,我们给。
Mayaṃ gacchāma, mayaṃ dema.
说“amhassa”是何目的?如“人们站立”。
Amhasseti kimatthaṃ? Purisā tiṭṭhanti.
说“yomhi”是何目的?如“我去”。
Yomhīti kimatthaṃ? Ahaṃ gacchāmi.
说“第一格”是何目的?如“你看见我们”。
Paṭhameti kimatthaṃ? Amhākaṃ passasi tvaṃ.
122一二二、九九。ntu替换为nto。(即:词尾ntu替换为nto。)
122, 99.Ntussa nto.
所有带ntu词缀且有格变化的词,在复数主格(yo)时,ntu替换为nto。
Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa ntoādeso hoti yomhi paṭhame.
有德者们安住。
Guṇavanto tiṭṭhanti.
说“ntussa”意为什么?一切有情皆行走。
Ntusseti kimatthaṃ? Sabbe sattā gacchanti.
说“第一”意为什么?人们见到具德者。
Paṭhameti kimatthaṃ? Guṇavante passanti janā.
123第123、103偈。nta 的 se,或作。
123, 103.Ntassa se vā.
凡带 ntu 词缀且具语尾变化者,在 se 语尾时,或替换为 ntassa。
Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa ntassādeso hoti vā se vibhattimhi.
具戒的禅修者,或持戒的禅修者。
Sīlavantassa jhāyino, sīlavato jhāyino vā.
“se”表何义?持戒者安住。
Seti kimatthaṃ? Sīlavā tiṭṭhati.
124一二四、九八.于 si 语尾时。
124, 98.Āsimhi.
凡具 ntu 词缀且有语尾变化者,于 si 语尾时,皆替换为 ā。
Sabbassevantupaccayassa savibhattissa āādeso hoti simhi vibhattimhi.
具德者、具慧者、持戒者、具力者、富有者、聪慧者、具念者、坚定者。
Guṇavā, paññavā, sīlavā, balavā, dhanavā, matimā, satimā, dhitimā.
‘ntus’是何意义?即‘人站立’。
Ntusseti kimatthaṃ? Puriso tiṭṭhati.
‘simhī’是何意义?即‘持戒者们站立’。
Simhīti kimatthaṃ? Sīlavanto tiṭṭhanti.
125125, 198. 中性词中的aṃ。
125, 198.Aṃ napuṃsake.
当整个ntu词缀及其带格尾的词形作为中性词、于simhi格尾中出现时,即发生aṃ音变。
Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa aṃādeso hoti simhi vibhattimhi napuṃsake vattamānassa.
具德之心,安住不动;悦意之花,辉耀绽放。
Guṇavaṃ cittaṃ tiṭṭhati, rucimaṃ pupphaṃ virocati.
‘simhi’此词是为何义?你可见到那有色、无香而盛开的花朵吗?
Simhiti kimatthaṃ? Vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ virūḷhapupphaṃ passasi tvaṃ.
126126, 101. 且在ge前,发生aṃ音变。
126, 101.Avaṇṇā ca ge.
当整个ntu词缀及其带格尾形式之后有ge时,发生aṃ音变。
Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa aṃ avaṇṇā ca honti ge pare.
具德者啊!具德者啊!具德者啊!
Bho guṇavaṃ, bho guṇava, bho guṇavā.
为了显示“c”的执取与牵引之义。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
127127, 102. “to”等(替换)在 tā、sa、smiṃ、nā、su 这些(词尾)中。
127, 102.Toti tā sa smiṃ nāsu.
所有带格尾的ntu词缀,在sa、smiṃ、nā等这些格中,依次变成to、tā、sa、smiṃ、nā、su。
Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa totitāādesā honti vā sasmiṃ nāiccetesu yathāsaṅkhyaṃ.
具德者(guṇavā)的诸格形式:guṇavato(属格/与格)、guṇavantassa(属格/与格)、guṇavati(处格)、guṇavantasmiṃ(处格)、guṇavatā(具格)、guṇavantena(具格);具念者(satimā)的诸格形式:satimato(属格/与格)、satimantassa(属格/与格)、satimati(处格)、satimantasmiṃ(处格)、satimatā(具格)、satimantena(具格)。
Guṇavato, guṇavantassa, guṇavati, guṇavantasmiṃ, guṇavatā, guṇavantena, satimato, satimantassa, satimati, satimantasmiṃ, satimatā, satimantena.
所谓“在这些当中”是指什么?即具德者(guṇavā)、具念者(satimā)。
Etesvīti kimatthaṃ? Guṇavā. Satimā.
128128, 104. 在属格复数词尾“naṃ”之前,可以改用“taṃ”。
128, 104.Naṃmhi taṃ vā.
所有以ntu为后缀的词,连同其词尾,在属格复数语尾“naṃ”前,均可替换为“taṃ”。
Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa taṃādeso hoti vā naṃmhi vibhattimhi.
例如:guṇavataṃ、guṇavantānaṃ(具德者们的),satimataṃ、satimantānaṃ(具念者们的)。
Guṇavataṃ, guṇavantānaṃ, satimataṃ, satimantānaṃ.
“在naṃ之前”这一限定,是为了区别于guṇavanto tiṭṭhanti(具德者们站立)、satimanto tiṭṭhanti(具念者们站立)等情形。
Naṃmhīti kimatthaṃ? Guṇavanto tiṭṭhanti, satimanto tiṭṭhanti.
129对于中性词,在‘aṃ’与‘si’语尾前,此词(ima)可用‘idaṃ’替代。
129, 222.Imassidamaṃsisu napuṃsake.
当用于中性时,在‘aṃ’与‘si’语尾前,整个‘ima’词及其所有语尾变化,都可用‘idaṃ’替代。
Sabbasseva imasaddassa savibhattissa idaṃādeso hoti vā aṃsisu napuṃsake vattamānassa.
idaṃ cittaṃ passasi(你见此心),idaṃ cittaṃ tiṭṭhati(此心安住),imaṃ cittaṃ passasi(你见此心),imaṃ cittaṃ tiṭṭhati(此心安住)。
Idaṃ cittaṃ passasi, idaṃ cittaṃ tiṭṭhati, imaṃ cittaṃ passasi. Imaṃ cittaṃ tiṭṭhati.
“中性”是何义?即指:imaṃ purisaṃ passasi(你见此男子),ayaṃ puriso tiṭṭhati(此男子站立)。
Nathuṃsaketi kimatthaṃ? Imaṃ purisaṃ passasi. Ayaṃ puriso tiṭṭhati.
138138, 225. 对于中性词,在‘aṃ’与‘si’这两类语尾之前,‘amu’一词可替换为‘aduṃ’。
138, 225.Amussāduṃ.
当用于中性时,整个‘amu’一词连同其语尾,在‘aṃ’和‘si’语尾之前,皆可替代为‘aduṃ’。
Sabbasseva amusaddassa savibhattissa aduṃādeso hoti aṃsisu napuṃsake vattamānassa.
你看见那朵花吗?那朵花正绽放光辉。
Aduṃ pupphaṃ passasi, aduṃ pupphaṃ virocati.
为什么说是“中性”?你看见那位国王,那位国王正站立着。
Napuṃsaketi kimatthaṃ? Amuṃ rājānaṃ passasi, asu rājā tiṭṭhati.
131131, 0. 阴性、阳性及中性数。
131, 0.Itthipumanapuṃsakasaṅkhyaṃ.
应知“阴性、阳性及中性数”为章节标题。
‘‘Itthipumanapuṃsakasaṅkhyaṃ’’ iccetaṃ adhikāratthaṃ veditabbaṃ.
132132, 228. 凡属两者中的阴性、阳性及中性,皆取双数形。
132, 228.Yosu dvinnaṃ dve ca.
当两种数用于阴性、阳性及中性时,其带格尾的形式为 dve,即在这些情形中。
Dvinnaṃ saṅkhyānaṃ itthipumanapuṃsake vattamānānaṃ savibhattīnaṃ dve hoti yoiccetesu.
两位女性、两种法、两种色法——这就是“双数”的例示。
Dve itthiyo, dve dhammā. Dve rūpāni.
【问】为何说“凡属……者”?【答】例如“于两者中”的用法。
Yosvīti kimatthaṃ? Dvīsu.
借助 ca 的摄持,在那些没有 yo 等的数中,还有 duve、dvaya、ubha、ubhaya、duvi 等形式。如 duve samaṇā(两位沙门)、duve brāhmaṇā(两位婆罗门)、duve janā(两个人),以及 dvayena、dvayaṃ、ubhinnaṃ、ubhayesaṃ、duvinnaṃ 等。
Caggahaṇena duve dvaya ubha ubhaya duvi ca honti yonāanamiccetesu. Duve samaṇā. Duve brāhmaṇā , duve janā, dvayena, dvayaṃ, ubhinnaṃ, ubhayesaṃ duvinnaṃ.
133“三”与“四”的词形如下:阴性为 tisso、catasso;阳性为 tayo、cattāro;中性为 tīṇi、cattāri。
133, 230.Ti catunnaṃ tisso catasso tayo cattāro tīṇi cattāri.
当数词“三”与“四”用于阴性、阳性、中性时,其带格词尾的形式,按顺序,在出现 yo 等时,依次变为 tisso、catasso、tayo、cattāro、tīṇi、cattāri。
Ticatunnaṃ saṅkhyānaṃ itthipumanapuṃsake vattamānānaṃ savibhattīnaṃ tisso catasso tayo cattāro tīṇi cattāriiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ yoiccetesu.
例如:三受、四方、三人、人们、四士夫、士夫们、三处、四圣谛。
Tisso vedanā catasso disā, tayo janā, jane, cattāro purisā, purise, tīṇi āyatanāni, cattāri ariyasaccāni.
“yosvī”一词是何用意?是为适用于三者、四者等情况。
Yosvīti kimatthaṃ? Tīsu, catūsu.
134134, 251。对于“五”等数字,发生 akāra 替换。
134, 251.Pañcādīnamakāro.
对于“五”等数字,无论是阴性、阳性还是中性,在 yo 等格尾之前,词干(已具格尾)的末元音皆变为 akāra。
Pañcādīnaṃ saṅkhyānaṃ itthipumanapuṃsake vattamānānaṃ savibhattissa antassa sarassa akāro hoti yoiccetesu.
五、五,六、六,七、七,八、八,九、九,十、十。
Pañca, pañca, cha, cha, satta, satta, aṭṭha, aṭṭha, nava, nava, dasa, dasa.
“pañcādīnaṃ”一词意在何指?正是为了排除“二、三”的情况。
Pañcādīnamiti kimatthaṃ? Dve, tayo.
135135, 118。对于rāja(王)一词,在se(依格)语尾前,有rañño和rājino两种替换形式。
135, 118.Rājassarañño rājino se.
当整个“rāja”一词带有格尾时,在“se”格尾之前,会替换为“rañño”和“rājino”这两种形式。
Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa rañño rājinoiccete ādesā honti se vibhattimhi.
“rañño”、“rājino”——此二者皆为“王”(rāja)的属格单数形式。
Rañño, rājino.
此处“se”的作用是什么?是为了排除 raññā(具格形式)。
Seti kimatthaṃ? Raññā.
136136, 119。在 naṃ(属格复数)格尾前,可任意替换为 raññaṃ。
136, 119.Raññaṃ naṃmhi vā.
当整个 rāja 一词具格尾时,在 naṃ 格尾前,可替换为 raññaṃ。
Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa raññaṃādeso hoti vā naṃmhi vibhattimhi.
raññaṃ 或 rājūnaṃ,意为:这个国土是他们的。
Raññaṃ, rājūnaṃ idaṃ raṭṭhaṃ.
137在具格词尾 nā 之前,并非取以 hi 结尾的离格形式,而是变为 raññā。
137, 116.Nāmhiraññā vā.
整个 rāja 词连同其格尾,在具格单数词尾 nā 之前,均可替换为 raññā。
Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa raññāādeso hoti vā nāmhi vibhattimhi.
“由彼王所作”即是“由国王所作”。
Tena raññā kataṃ. Rājena vā kataṃ.
为何说“在nā格尾前”?此处rañño(属格)表“国王所有之物”。
Nāmhīti kimatthaṃ? Rañño santakaṃ.
138在依格单数语尾smiṃ前,变为raññe或rājini。
138, 121.Smiṃmhi raññe rājini.
rāja一词连同其格尾,于依格单数语尾smiṃ前,全部替换为raññe和rājini这两种形式。
Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa raññerājiniiccete ādesā honti smiṃmhivibhattimhi.
戒律安立于国王(raññe)与国王(rājini)之中。
Raññe, rājini sīlaṃ tiṭṭhati.
139tumhākaṃ(你们的)、tayi(在你之中)、mayi(在我之中)。
139, 245.Tumhākaṃtayimayi.
一切tumha与amha的词及其格尾,在依格单数词尾smiṃ之前,依次变为tayi与mayi这两种形式。
Sabbesaṃ tumha amha saddānaṃ savibhattīnaṃ tayi mayiiccete ādeso honti yathāsaṅkhyaṃ smiṃmhi vibhattimhi.
“tayi”(在你之中),“mayi”(在我之中)。
Tayi, mayi.
“smiṃmhi”是何义?因“你是”(tvaṃ bhavasi)与“我是”(ahaṃ bhavāmi)乃是主格形式。
Smiṃmhīti kimatthaṃ? Tvaṃ bhavasi, ahaṃ bhavāmi.
140140,232:在单数第一格(simhi)中,“tvam”与“ahaṃ”亦如是。(即:单数第一格词尾,第二人称代词用“tvam”,第一人称代词用“ahaṃ”。)
140, 232.Tvamahaṃ simhi ca.
所有 tumha 与 amha 词干,连同其格尾,当处于 si 格位时,依序替换为 tvaṃ 和 ahaṃ。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tvaṃ ahaṃiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ simhi vibhattimhi.
tvaṃ 意为“你”;ahaṃ 意为“我”。
Tvaṃ, ahaṃ.
为何要说“在 si 格位时”?是为了排除 tayi、mayi 等形式。
Simhiti kimatthaṃ? Tayi, mayi.
引用字母 ca 时,也会出现 tuvaṃ 的形式,例如:Tuvaṃ satthā(你是导师)。
Caggahaṇena tuvaṃ ca hoti. Tuvaṃ satthā.
141141、241. tava 与 mama 的形式。
141, 241.Tava mamase.
所有 tumha 与 amha 词干及其连带格尾,在 sa 格尾的情况下,依数序代换为 tava 与 mama。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tavamamaiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ se vibhattimhi.
为何说“在 sa 格尾时”?正是为了排除 tayi、mayi 等形式。
Seti kimatthaṃ? Tayi, mayi.
142142, 242. 指 tuyhaṃ 与 mayhaṃ 的形态。
142, 242.Tuyhaṃmayhañca.
所有 tumha 与 amha 词干,连同其格尾,当处于 sa 格(属格单数)时,依序替换为 tuyhaṃ 和 mayhaṃ。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tuyhaṃ mayhaṃiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ se vibhattimhi.
例如:tuyhaṃ, mayhaṃ dhanaṃ dīyate(你的、我的财富被给予)。
Tuyhaṃ, mayhaṃ dhanaṃ dīyate.
为何说“在 sa 格尾时”?这是为了排除 tayā、mayā 等形式。
Seti kimatthaṃ? Tayā, mayā.
143依规则143与235,在aṃ格位中,它们转成taṃ与maṃ。
143, 235.Taṃ mamaṃmhi.
所有tumha与amha的词干连同其所带的各种格位,当处于aṃ格位时,依顺序替换为taṃ与maṃ这两种替代形式。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ taṃ maiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ aṃmhi vibhattimhi.
为何说“于aṃ格位”?是为了排除tayā与mayā。
Aṃmhīti kimatthaṃ? Tayā mayā.
144规则144与234:tavaṃ、mamaṃ,以及navā。
144, 234.Tavaṃ mamañca navā.
所有tumha与amha的词干,连同其各种格位形式,于aṃ格位时,依次变为tavaṃ与mamaṃ这些替代形式,并以navā表示可选。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tavaṃ mamaṃiccete ādesā honti navā yathāsaṅkhyaṃ aṃmhi vibhattimhi.
例如“tavaṃ passati”(他见你)、“mamaṃ passati”(他见我)。
Tavaṃ, mamaṃ passati.
为何说“或者”?是为了排除“taṃ, maṃ passati”(他见彼、他见我)这种情况。
Navāti kimatthaṃ? Taṃ, maṃ passati.
使用“ca”一词,是为了把前述规则牵引过来。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
145在nā格位,分别变为tayā和mayā。
145, 238.Nāmhī tayā mayā.
所有tumha词干和amha词干连同其格变化,在nā格位中依次转为tayā与mayā这两种替代形式。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayā mayāiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ nāmhi vibhattimhi.
例如:tayā kataṃ(由你所作)、mayā kataṃ(由我所作)。
Tayā , mayā kataṃ.
“名号”是什么意思呢?指“你们”、“我等”这类代词。
Nāmhiti kimatthaṃ? Tumhehi, amhehi.
146【规则146,第236条】词干tumha(你)在主格时,变为tuvaṃ与tvaṃ两种形式。
146, 236.Tumhassa tuvaṃ tvamaṃmhi.
tumha(你)一词的所有变格形式,若后接主格词尾amhi,则替换为tuvaṃ与tvaṃ。
Sabbassa tumhasaddassa savibhattissa tuvaṃ tvaṃ iccete ādesā honti aṃmhi vibhattimhi.
在羯陵伽语中作 tuvaṃ,在迦咤语中作 tvaṃ。
Kaliṅgarassa tuvaṃ maññe, kaṭṭhassa tvaṃ maññe.
147规则147、246:于词之后,在第二格、第四格、第六格中,有 vo 与 no 的缩略形式。
147, 246.Padato dutiyā catutthī chaṭṭhīsu vono.
对于 tumha 与 amha 两个代词的所有带格变化形,当它们位于词后,并在第二格、第四格、第六格复数时,依序分别转化为 vo 与 no 的替代形。
Sabbesaṃ tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ vo noādesā honti navā yathāsaṅkhyaṃ dutiyā catutthīchaṭṭhīiccetesu bahuvacanesu.
“比丘们,我将离开你们而去了,愿我今日不遭御厨的宰割”——此为第二格之义。
Pahāya vo bhikkhave gamissāmi, mā no ajja vikantiṃsu, rañño sūdā mahānase, evaṃ dutiyatthe.
“比丘们,我将为你们说法,你们当与我分享王国”——此为第四格之义。
Dhammaṃ vo bhikkhave desessāmi, saṃvibhajetha no rajjena, evaṃ catutthyatthe.
“比丘们,我对你们本来的状态感到满意,我们的导师世尊已到达”——此为第六格之义。
Tuṭṭhosmi vo bhikkhave pakatiyā, satthā no bhagavā anuppatto, evaṃ chaṭṭhyatthe.
“‘新’是何义?‘Eso amhākaṃ satthā’——此即我等之师。”
Navāti kimatthaṃ? Eso amhākaṃ satthā.
“‘tumhamhākam’(你等、我等)是何义?‘Ete isayo passasi’——你看见这些仙人。”
Tumhamhākamiti kimatthaṃ? Ete isayo passasi.
“‘padato’(于词之后)是何义?‘Tumhākaṃ satthā’——你等之师。”
Padatoti kimatthaṃ? Tumhākaṃ satthā.
为何说“于他们中”?答:“你们去吧。”
Etesvīti kimatthaṃ? Gacchatha tumhe.
148以及于单数句中。
148, 247.Temekavacanesu ca.
所有带有格尾的“你”与“我”之词,当它们后面接其他词时,在第四格、第六格等的单数句中,依顺序替换为 te、me。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ te me ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ catutthīchaṭṭhīiccetesu ekavacanesu.
我给你五个胜妙的村庄,你给我一个胜妙的村庄。这是你的国土,这是我的儿子。
Dadāmi te gāmavarāni pañca, dadāhi me gāmavaraṃ, idaṃ te raṭṭhaṃ, ayaṃ me putto.
为何说“从词”?〔答:〕“你的亲属,我的亲属。”
Padatoti kimatthaṃ? Tava ñāti, mama ñāti.
149不在 aṃ 语基中。
149, 148.Na aṃmhi.
所有带有格尾的“你”词与“我”词,当其后方另有一词时,在以 aṃ 结尾的格位中,不再出现 te、me 的替代形式。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ te meādesā na honti aṃmhi vibhattimhi.
“愿他见到你百年无病”,他这样对我说。
Passeyya taṃ vassasataṃ arogaṃ, so maṃ bravīti.
150以及在第三格单数形式中。
150, 249.Vātatiye ca.
对于所有带格尾变化的“你”与“我”之词,当它们作为词而处于其他词之后时,若其后接第三格单数语,则te、me等替代形式可依顺序相应出现,或不出现。
Sabbesaṃ tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ temeādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ tatiyekavacane pare.
你所造的恶业,我所造的恶业;由你而造的恶业,由我而造的恶业。
Kataṃ te pāpaṃ, kataṃ me pāpaṃ, kataṃ tayā pāpaṃ, kataṃ mayā pāpaṃ.
为何说“作为词”?〔答:〕如“由你而造”“由我而造”。
Padatoti kimatthaṃ? Tayā kataṃ, mayā kataṃ.
151在复数形式中,vo 和 no 分别替代 tumha 和 amha。
151, 250.Bahuvacanesu vono.
当 tumha 与 amha 的所有词干连同其格尾位于词之后,且有后续词时,则依次在第三格复数之后,用 vo 与 no 作为替代形式。
Sabbesaṃ tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ vonoādesā honti yathāsaṅkhyaṃ tatiyābahuvacanesu paresu.
“你们所作的业”、“我们所作的业”。
Kataṃ vo kammaṃ, kataṃ no kammaṃ.
为何说“从词”?譬如“由你们所作”、“由我们所作”。
Padatoti kimatthaṃ? Tumhehi kataṃ, amhehi kataṃ.
按照复数形式的采用,当 yo 处于第一格时,vo 和 no 便成为替代形式。例如:“你们可去村庄”、“我们可去村庄”。
Bahuvacanaggahaṇena yomhi paṭhame vo noādesā honti. Gāmaṃ vo gaccheyyātha, gāmaṃ no gaccheyyāma.
152152、236. 阳性词干在si(主格单数)格尾之前。
152, 236.Pumantassā simhi.
当其后接simhi格尾时,阳性词干连同其格尾,便转为ā音替代。
Pumaiccevamantassa savibhattissa āādeso hoti simhi vibhattimhi.
为何要说“在simhi”呢?这是为了说明只限于单数情形,譬如“男人们站立”便不在此例。
Simhīti kimatthaṃ? Pumāno tiṭṭhanti.
以“anta”摄持,如maghava、yuva等词干连同其格尾,皆以ā为其替代。例如“Maghavā”、“Yuvā”。
Antaggahaṇena maghava yuvaiccevamādīnamantassasavibhattissa āādeso hoti. Maghavā, yuvā.
153当为呼格单数时,以aṃ为替代。
153, 138.Amālapanekavacane.
即对puṃ等阳性词干连同其格尾,在呼格单数情形下,以aṃ为其替代。
Pumaiccevamantassa savibhattissa aṃādeso hoti ālapanekavacane pare.
“呼格”是何义?即“男子”。
Ālapaneti kimatthaṃ? Pumā.
“单数”是何义?“喂,男子们啊。”
Ekavacaneti kimatthaṃ? He pumāno.
154在复合词中,亦有选择性。
154, 0.Samāse ca vibhāsā.
以 puma 为结尾的词,在构成复合词时,可选择性发生 aṃ 音替。
Pumaiccevamantassa samāse ca aṃādeso hoti vibhāsā samāse kate.
女性、男性与中性,合称“女男中性”。女男中性之集合,称为“女男中性集合”。
Itthī ca pumā ca napuṃsakaṃ ca itthipumanapuṃsakāni. Itthipumanapuṃsakānaṃ samūho itthipumanapuṃsakasamūho.
“可选”是何义?即阴性、阳性、中性。
Vibhāsāti kimatthaṃ? Itthipumanapuṃsakāni.
155在 yo 复数诸格中,变为 āno。
155, 137.Yosvāno.
以 puma 结尾的词,连同其格尾,在 yo 复数诸格中,变为 āno。
Pumaiccevamantassa savibhattissa ānoādeso hoti yosu vibhattīsu.
“Pumāno”是呼格形式,指“男子啊!嘿,男子啊!”这样的称呼。
Pumāno, he pumāno.
问:“yo 在复数诸格中”是何义?答:即“男子”(pumā)。
Yosvīti kimatthaṃ? Pumā.
156在依主格(smiṃ)中,若有选择,可转为 āne。
156, 142.Āne smiṃmhi vā.
凡以“puma”结尾且带格语尾的词,在做smiṃ格语尾时,可以替换为“āne”。
Pumaiccevamantassa savibhattissa āne ādeso hoti vā smiṃmhi vibhattimhi.
puma一词的处格单数,可作pumāne,亦可作pume。
Pumāne, pume vā.
157接hi格语尾时,亦同。
157, 140.Hivibhattimhi ca.
凡以“puma”收尾者,在接hi格语尾时,亦替换为“āne”。
Pumaiccevamantassa hivibhattimhi ca āneādeso hoti.
pumānehi、pumānebhi(puma一词接hi格语尾时,词干变为pumāne,故为pumānehi;亦可作pumānebhi)
Pumānehi, pumānebhi.
又问:再举格语尾变化之例,目的何在?是为了排除含格语尾的形态。pumānehi。
Puna vibhattiggahaṇaṃ kimatthaṃ? Savibhattiggahaṇanivattanatthaṃ. Pumānehi.
由于含有“ca”字,以maghava、yuva等为词末之词,在si、yo、aṃ、yo诸格语尾时,词末转为“āna”;而以puma、kamma、thāma为词末之词,在smā、su等格语尾时,词末的“u”转为“un”。举例如下:maghavāno、maghavānā;maghavānaṃ、maghavāne;yuvāno、yuvānā、yuvānaṃ、yuvāne;pumuno、pumunā;kammuno、kammunā;thāmuno、thāmunā。
Caggahaṇena maghava yuvaiccevamādīnamantassa ānaādeso hoti si yo aṃyo iccetesu vibhattīsu, pumakammathāmantassa cukāro hoti sasmā su vibhattīsu. Maghavāno, maghavānā. Maghavānaṃ, maghavāne . Yuvāno, yuvānā, yuvānaṃ, yuvāne, pumuno, pumunā. Kammuno, kammunā, thāmuno, thāmunā.
158在su语尾时,或以“ā”替换。
158, 143.Susmimā vā.
凡以“puma”为词末者,在su语尾时,或以“ā”替换。
Pumaiccevamantassa suiccetasmiṃvibhattimhi āādeso hoti vā.
或为 pumāsu,或为 pumesu。
Pumāsu, pumesu vā.
156在 nā 语尾前,也是如此。
156, 139.Unāmhi ca.
凡以“puma”收尾的词语,当后接 nā 语尾时,词末会替换为 ā 或 u。
Pumaiccevamantassa āuādesā honti vā nāmhi vibhattimhi.
pumānā、pumunā 或 pumena,三者皆可通用,都是‘男性’一词的工具格单数形式。
Pumānā, pumunā, pumena vā.
是为了引出“ca”一词。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
160160,167. 对于以“kamma”等词尾结尾者,也是如此。
160, 167.A kammantassa ca.
以“kamma”等结尾的词,在名为“nā”的变格语尾前,可有“u”等替代形式。
Kammaiccevamantassa ca ua ādesā honti vā nāmhi vibhattimhi.
“kammunā”、“kammanā”或“kammena”——即“业”的工具格单数形式,三者皆可通用。
Kammunā, kammanā, kammena vā.
依“ca”字所摄,以“maghavā”、“yuvā”等结尾的词,在某些情形下,于“nā”等变格语尾前,其末“ā”可替代为“so”。故有:maghavānā、maghavāsu、maghavesu 或 maghavena;yuvānā、yuvāsu、yuvesu 或 yuvena。
Caggahaṇena maghavayuvaiccevamantassa āāde so hoti kvaci nāsuiccetesu vibhattīsu. Maghavānā, maghavāsu, maghavesu, maghavena vā. Yuvānā, yuvāsu, yuvesu, yuvena vā.