第2品·名品·第3章
2. 名词章解释 · 355 段
161 在“tumha”和“amha”之后,代之以“ākaṃ”。巴利
161, 244.Tumha’mhehinamākaṃ.
从“tumha”与“amha”之后,“naṃ”格语尾变为“ākaṃ”。巴利
Tehi tumhaamhehi naṃvacanassa ākaṃ hoti.
故得“汝等之”(你们的属格)、“我等之”(我们的属格)。巴利
Tumhākaṃ, amhākaṃ.
为何说“naṃ”?是为了排除“tumhehi”与“amhehi”。巴利
Namiti kimatthaṃ? Tumhehi, amhehi.
162 规则一六二、二三七:vā与非第一格可任意接续于诸格变化之中。巴利
162, 237.Vā yvappaṭhamo.
或者,凡非第一格者,以那些“你们”“我们”语基成为ākaṃ。巴利
Tehi tumhaamhehi yo appaṭhamo ākaṃhoti vā.
我看见你们,或我看见你们(两种形式)。你看见我们,或你看见我们(两种形式)。巴利
Tumhākaṃ passāmi, tumhe passāmi vā. Amhākaṃ passasi, amhe passasi vā.
此处“yo”的作用是什么?是为了与“tumhehi”“amhehi”这些形式加以区分。巴利
Yoti kimatthaṃ? Tumhehi, amhehi.
“非第一格”(appaṭhamo)的用意何在?正如“你们去”和“我们去”所示。巴利
Appaṭhamoti kimatthaṃ? Gacchatha tumhe, gacchāma mayaṃ.
因为‘vā’(或者)表示选择,所以语基‘ya’会变成‘aṃ’与‘ānaṃ’。例如:tumhaṃ、tumhānaṃ;amhaṃ、amhānaṃ。巴利
Vātivikappanatthena yonaṃ aṃ ānaṃ honti. Tumhaṃ tumhānaṃ. Amhaṃ, amhānaṃ.
163 一六三、二四〇。“sa”字加“aṃ”语尾。巴利
163, 240.Sassaṃ.
借助那些语基‘tumha’和‘amha’,字‘sa’的格语尾或变为‘aṃ’。巴利
Tehi humhaamhehi sassa vibhattissa aṃ ādeso hoti vā.
例如,“tumhaṃ”被给予,或“tava”被给予;“tumhaṃ”所有,或“tava”所有。“amhaṃ”被给予,或“mama”被给予;“amhaṃ”所有,或“mama”所有。巴利
Tumhaṃ dīyate, tava dīyate. Tumhaṃ pariggaho, tava pariggaho. Amhaṃ dīyate, mama dīyate. Amhaṃ pariggaho, mama pariggaho.
问:“‘sa’字有何用意?”答:“为了区分‘tumhesu’与‘amhesu’这两种依处格形式(以免与前述形混同)。”巴利
Sasseti kimatthaṃ? Tumhesu, amhesu.
164 一六四,二〇〇。一切代词,于“a”音之后,用第一格语尾。巴利
164, 200.Sabbanāma’kārate paṭhamo.
以“a”音为首的所有代词,其第一格语尾转为如下形式。巴利
Sabbesaṃ sabbanāmānaṃ akārato yo paṭhamo ettamāpajjate.
一切、凡、彼、何、你们、我们、这些。巴利
Sabbe, ye, te, ke, tumhe, amhe, ime.
“一切名称”是何义?诸天神、阿修罗、龙、乾闼婆、人。巴利
Sabbanāmāti kimatthaṃ? Devā, asurā, nāgā, gandhabbā, manussā.
“阿迦拉多”是何义?即:那些男子站立。巴利
Akāratoti kimatthaṃ? Amū purisā tiṭṭhanti.
“Yo”是何义?即:一切、谁、彼、何、此。巴利
Yoti kimatthaṃ? Sabbo, yo, so, ko, ayaṃ.
初举是为阐说后续经文之义。巴利
Paṭhamaggahaṇaṃ uttarasuttatthaṃ.
165 165, 208. 或是双数之义。巴利
165, 208.Dvandaṭṭhā vā.
因此,从一切以a音结尾的名词表达双数义时,其中的‘yo’为初举,或是‘ettamāpajjate’。巴利
Tasmā sabbanāma’kārato dvandaṭṭhā yo paṭhamo ettamāpajjate vā.
何者与何者,或是何者与何者。巴利
Katarakatame, katarakatamā vā.
“一切名称”是何义?即天、阿修罗、龙、乾闼婆、人。巴利
Sabbanāmāti kimatthaṃ? Devāsuranāga gandhabbamanussā.
“双数义”是何义?即他们、一切。巴利
Dvandaṭṭhāti kimatthaṃ te, sabbe.
166 166, 209. 无其他一切名代词。巴利
166, 209.Nāññaṃsabbanāmikaṃ.
对于一切代名词,就双数义而言,没有其他作用。巴利
Sabbanāmikānaṃ dvandaṭṭhe nāññaṃ kāriyaṃ hoti,
“前后”、“先后”、“下上”。巴利
Pubbāparānaṃ, pubbuttarānaṃ, adharuttarānaṃ.
167 第167、210条,于多财释亦然。巴利
167, 210.Bahubbīhimhi ca.
于多财释复合词中,代词的规定亦无其他作用。巴利
Bahubbīhimhi ca samāse sabbanāmavidhānañca nāññaṃ kāriyaṃ hoti.
“以可爱为前者”(阴)、“以可爱为前者”(阳复)、“以可爱为前者”(阳位)、“以可爱为前者”(阳单属)。巴利
Piyapubbāya, piyapubbānaṃ, piyapubbe, piyapubbassa.
此为何义?谓代词的规则是:“南方之东”、“南方之东”(属格)、“北方之东”、“北方之东”(属格)。巴利
Ceti kimatthaṃ? Sabbanāmavidhānaṃ hoti, dakkhiṇa pubbassaṃ, dakkhiṇapubbassā, uttarapubbassaṃ, uttarapubbassā.
168 第168、203条:一切代词的词形有 naṃ、saṃ、sānaṃ 等。巴利
168, 203.Sabbato naṃ saṃ sānaṃ.
对于一切代词,naṃ 词形可替换为 saṃ、sānaṃ 等形式。巴利
Sabbato sabbanāmato naṃvacanassa saṃsānaṃiccete ādesā honti.
即:sabbesaṃ、sabbesānaṃ、sabbāsaṃ、sabbāsānaṃ。yesaṃ、yesānaṃ、yāsaṃ、yāsānaṃ。tesaṃ、tesānaṃ、tāsaṃ、tāsānaṃ。kesaṃ、kesānaṃ、kāsaṃ、kāsānaṃ。imesaṃ、imesānaṃ、imāsaṃ、imāsānaṃ。amūsaṃ、amūsānaṃ。巴利
Sabbesaṃ, sabbesānaṃ, sabbāsaṃ, sabbāsānaṃ. Yesaṃ, yesānaṃ, yāsaṃ, yāsānaṃ. Tesaṃ, tesānaṃ, tāsaṃ, tāsānaṃ. Kesaṃ, kesānaṃ, kāsaṃ, kāsānaṃ. Imesaṃ, imesānaṃ, imāsaṃ, imāsānaṃ. Amūsaṃ, amūsānaṃ.
为何说 naṃ?比如 sabbassa、yassa、tassa、kassa。一切处皆如此。巴利
Namiti kimatthaṃ? Sabbassa, yassa, tassa, kassa. Evaṃ sabbattha.
169 第169、117条:在 sunaṃhi 等词中,rājassa 变为 rāju。巴利
169, 117.Rājassarāju sunaṃhisu ca.
在 sunaṃhi 等词中,一切 rāja 音声都替换为 rāju。巴利
Sabbasseva rājasaddassa rājuādeso hoti sunaṃhiiccetesu.
在诸王中(rājūsu)、诸王的(rājūnaṃ)、由诸王(rājūhi)、由诸王(rājūbhi)。巴利
Rājūsu, rājūnaṃ, rājūhi, rājūbhi.
“苏南黑苏”是何义?答:王。巴利
Sunaṃhisūti kimatthaṃ? Rājā.
纳入“ca”(而/及)一词,是为决定义。即:于诸王中、即王、王、由诸王、由诸王。巴利
Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ. Rājesu, rājānaṃ, rājehi rājebhi.
170 或者,指此“一切”的整体。巴利
170, 220.Sabbassimasse vā.
在‘sunaṃhi’等情形中,此‘ima’一词的整体可以‘e’来替代。巴利
Sabbasseva imasaddassa ekāro hoti vā sunaṃhiiccetesu.
“于这些”、“于这些”、“这些之”、“这些之”、“由这些”、“由这些”、“由这些”、“由这些”。巴利
Esu, imesu, esaṃ, imesaṃ, ehi, ebhi, imehi, imebhi.
“这些”者,何义?答:于他们、他们之、由他们、由他们。巴利
Imasseti kimatthaṃ? Etesu, etesaṃ, etehi, etebhi.
171 171, 219. 于名词格位中,亦有ani、imi替代其形。巴利
171, 219.Animi nāmhi ca.
此“ima”词整体的替代形式,在名词格位语尾上,有ana、imi等。巴利
Imasaddassa sabbasseva ana imiiccete ādesā honti nāmhi vibhattimhi.
以此法施,愿此众生得安乐。巴利
Anena dhammadānena. Sukhitā hotu sā pajā.
以此供佛功德,得至不死之境。巴利
Iminā buddhapūjena, patvāna amataṃ padaṃ.
“名格”者是何义?即:于这些、这些之、以这些、以这些。巴利
Nāmhīti kimatthaṃ? Imesu, imesaṃ, imehi, imebhi.
172 172, 218. 非中性词在单数主格中,代以ayaṃ。巴利
172, 218.Anapuṃsakassāyaṃ simhi.
对于所有非中性词,在单数主格格尾中,此词干发生此音变。巴利
Imasaddassa sabbasseva anapuṃsakassa ayaṃādeso hoti simhi vibhattimhi.
此是男子,此是女子。巴利
Ayaṃ puriso, ayaṃ itthī.
所谓“非中性词”是何义?此心住立。巴利
Anapuṃsakasseti kimatthaṃ? Idaṃ cittaṃ tiṭṭhati.
所谓“在单数主格格尾中”是何义?你看见此男子。巴利
Simhiti kimatthaṃ? Imaṃ purisaṃ passasi tvaṃ.
173 173, 223. amu词干的mo变为saṃ。巴利
173, 223.Amussa mo saṃ.
非中性词 amu 的词干末音 ma,位于单数主格格尾之前时,规则性地变为 sa 音。巴利
Amusaddassa anapuṃsakassa makāro sakāramāpajjate vā simhi vibhattimhi.
那位国王、那位女子,某位国王、某位女子。巴利
Asu rājā, asu itthī, amuko rājā, amukā itthī.
所谓“非中性词”是何义?那朵花闪耀。巴利
Anapuṃsakasseti kimatthaṃ? Aduṃ pupphaṃ virocati.
所谓“Amusseti”是何义?此男子站立。巴利
Amusseti kimatthaṃ? Ayaṃ puriso tiṭṭhati.
所谓“单数主格格尾中”是何义?你看见我们的男子。巴利
Simhiti kimatthaṃ? Amhaṃ purisaṃ passasi.
174 174、211:eta、ta词干的ta变为sa。巴利
174, 211.Etatesaṃ to.
对于eta、ta等非中性词,其ta音在单数主格格尾中转为sa音。巴利
Eta taiccetesaṃ anapuṃsakānaṃ takāro sakāramāpajjate simhi vibhattimhi.
此为男子,此为女子;彼为男子,彼为女子。巴利
Eso puriso, esā itthī, so puriso, sā itthī.
“这些”是何义?即另一男子、另一女子。巴利
Etatesamiti kimatthaṃ? Itaro puriso, itarā itthī.
“非中性”是什么含义?此心、此色;彼心、彼色。巴利
Anapuṃsakānamiti kimatthaṃ? Etaṃ cittaṃ, etaṃ rūpaṃ. Taṃ cittaṃ, taṃ rūpaṃ.
157 或者,在一切处,“ta”词中的“ta”变为“na”。巴利
157, 212.Tassa vā nattaṃ sabbattha.
此一切名词中 ta 的 t 音,在一切性中可有 natta(无 t)。巴利
Tassa sabbanāmassa takārassa nattaṃ hoti vā sabbattha liṅgesu.
nāya(由彼,阴性从格单数)、tāya(由彼,阴性从格单数)、naṃ(彼,阳性/中性业格单数)、taṃ(彼,阳性/中性业格单数)、ne(彼等,阳性主格复数)、te(彼等,阳性主格复数)、nesu(于彼等,阳性处格复数)、tesu(于彼等,阳性处格复数)、namhi(于彼,阳性处格单数)、tamhi(于彼,阳性处格单数)、nāhi(由彼等,阴性从格复数)、tāhi(由彼等,阴性从格复数)、nābhi(由彼等,阴性从格复数)、tābhi(由彼等,阴性从格复数)。巴利
Nāya, tāya, naṃ, taṃ, ne, te, nesu, tesu, namhi, tamhi, nāhi, tāhi, nābhi, tābhi.
176 在 sasmā、smiṃ、saṃ、sā 等语尾之前,变为 atta。(参见第176、213条)巴利
176, 213.Sasmāsmiṃsaṃsāsvattaṃ.
对于一切名词的 ta,在 sasmā、smiṃ、saṃ、sā 等语尾之前,于一切性中,整个变为 atta。巴利
Tassa sabbanāmassa takārassa sabbasseva attaṃ hoti vā sasmāsmiṃ saṃsāiccetesu sabbattha liṅgesu.
assa 即 tassa(彼之,属格单数),asmā 即 tasmā(从彼,从格单数),asmiṃ 即 tasmiṃ(于彼,处格单数),assaṃ 即 tassaṃ(于彼,阴性处格单数),assā 即 tassā(彼之,阴性属格或从格单数)。巴利
Assa, tassa, asmā, tasmā, asmiṃ, tasmiṃ, assaṃ, tassaṃ, assā, tassā.
“ta音”是何义?即 amussaṃ、amussā。巴利
Takārasseti kimatthaṃ? Amussaṃ, amussā.
“于这些中”是何义?即 nesu、tesu。巴利
Etesvīti kimatthaṃ? Nesu, tesu.
177 177、221。以及 ima 一词。巴利
177, 221.Imasaddassa ca.
而此 ima 一词的全部变化,在 sas、mās、miṃ、sā 等所有性别中,皆为自身语干之词形。巴利
Imasaddassa ca sabbasseva attaṃ hoti vā sasmāsmiṃ saṃ sāiccetesu sabbattha liṅgesu.
assa 即 imassa(此之,属格单数),asmā 即 imasmā(从此,从格单数),asmiṃ 即 imasmiṃ(于此,处格单数),assaṃ 即 imissaṃ(于此,处格单数阴性),assā 即 imissā(此之,属格单数阴性;从此,从格单数阴性)。巴利
Assa , imassa, asmā, imasmā, asmiṃ, imasmiṃ, assaṃ, imissaṃ, assā, imissā.
“imasadda”是何义?即 etissaṃ、etissā。巴利
Imasaddasseti kimatthaṃ? Etissaṃ, etissā.
178 178, 22. Sabbato ko.(从一切〔词干〕后,〔可加〕k。)巴利
178, 22.Sabbato ko.
sabbato:代词 sabba 在 sim 语尾中,可发生 kakārāgama(增入 k 音)。巴利
Sabbato sabbanāmato kakārāgamo hoti vā simhi vibhattimhi.
以下词语皆为带有‘-ka’词缀的代词形式:sabbaka(一切者)、yaka(凡……者)、saka(自己的)、amuka(某某)、asuka(某某)。巴利
Sabbako, yako, sako, amuko, asuko.
说‘或’是何义?即 sabbo、yo、so、ko。巴利
Vāti kimatthaṃ? Sabbo, yo, so, ko.
为何特别说‘代名词’?以 puriso(人)为例:该词是名词,并非代名词,故不适用此规则。巴利
Sabbanāmatoti kimatthaṃ? Puriso.
再者,依‘一切’的总持,其他词也会发生 kakārāgama(增音k),例如 hīnako、potako。巴利
Puna sabbatoggahaṇena aññasmāpi kakārāgamo hoti, hīnako, potako.
179 179, 204. 在 ya 之后,smiṃ 与 sānaṃ 变为 saṃ 与 sā。巴利
179, 204.Yapato smiṃsānaṃ saṃsā.
对于一切代名词中被称为 ghapa 者,当其后接 smiṃ 和 sa 等词时,可依次替换为 saṃ 与 sā。巴利
Sabbato sabbanāmato ghapasaññato smiṃsaiccetesaṃ saṃsā ādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.
sabbassaṃ、sabbassā、sabbāyaṃ、sabbāya;imissaṃ、imissā、imāyaṃ、imāya;amussaṃ、amussā、amuyaṃ、amuyā。巴利
Sabbassaṃ, sabbassā, sabbāyaṃ, sabbāya, imissaṃ, imissā, imāyaṃ, imāya, amussaṃ, amussā, amuyaṃ, amuyā.
“全名”一词有何目的?是为了表示阴性、于阴性。巴利
Sabbanāmatoti kimatthaṃ? Itthiyaṃ, itthiyā.
所谓“smiṃ 与 sāna 的替换”,用意何在?是为了得到 amuyo 等形式。巴利
Smiṃsānamiti kimatthaṃ? Amuyo.
180 第180条、第207条:这些词在smiṃ语尾中,并无āya与yā的替代。巴利
180, 207.Netāhismimāya yā.
对于这些称为ghapa的代词,smiṃ语尾绝不会有āya和yā的替代。巴利
Etehi sabbanāmehi ghapasaññehi smiṃvacanassa neva āya yāādesā honti.
即:etissaṃ、etāyaṃ、imissaṃ、imāyaṃ、amussaṃ、amuyaṃ。巴利
Etissaṃ, etāyaṃ, imissaṃ, imāyaṃ, amussaṃ, amuyaṃ.
“smiṃ”词尾作何义?例如:tāya itthiyā mukhaṃ(那位女子的面容)。巴利
Smiṃnti kimatthaṃ? Tāya itthiyā mukhaṃ.
“etāhi”等词尾作何义?例如:kaññāya(少女)、vīṇāya(琴)、gaṅgāya(恒河)、kapālikāya(骷髅)。巴利
Etāhīti kimatthaṃ? Kaññāya, vīṇāya, gaṅgāya, kapālikāya.
181 181、95条。从 manogaṇa 等词起,smiṃ 与 sāna 词尾有 i 与 ā 的替代。巴利
181, 95.Manogaṇādito smiṃnānamiā.
因此,自 manogaṇa 等词开始,smiṃ 与 sāna 这些语尾,依次有 i 和 ā 的替代。巴利
Tasmā manogaṇādito smiṃnāiccetesaṃ ikāraākārādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.
处格与属格的替代形式举例如下:“于意中”(处格伊形)、“于意中”(处格原形)、“于头中”(处格伊形)、“于头中”(处格原形);具格形式:“由意”(阿形)、“由意”(原形)、“由语”(阿形)、“由语”(原形)、“由头”(阿形)、“由头”(原形)、“由声”(阿形)、“由声”(原形)、“由苦行”(阿形)、“由苦行”(原形)、“由年龄”(阿形)、“由年龄”(原形)、“由名誉”(阿形)、“由名誉”(原形)、“由威光”(阿形)、“由威光”(原形)、“由胸”(阿形)、“由胸”(原形)、“由力量”(阿形)、“由力量”(原形)。巴利
Manasi, manusmiṃ, sirasi, sirasmiṃ, manasā, manena, vacasā, vacena, sirasā, sirena, sarasā, sarena, tapasā, tapena, vayasā, vayena, yasasā, yasena, tejasā, tejena, urasā, urena, thāmasā, thāmena.
‘smiṃ 与 sāna 的替代’这一表述的目的是什么?是为了排除 mano、siro、tamo、tapo、tejo 等词(这些词不适用此替代)。巴利
Smiṃnānamiti kimatthaṃ? Mano, siro, tamo, tapo, tejo.
由“等”字可知,其余诸词的smiṃ与sāna语尾亦有i与ā的替代,例如:bilasi、bilasā、padasi、padasā。巴利
Ādiggahaṇena aññāsmāpi smiṃnānaṃ ikāraākārādesā honti, bilasi, bilasā, padasi, padasā.
182 第182条,第97条。s替换为co。巴利
182, 97.Sassaco.
因此,从manogaṇa(心组)等词开始,其s即变为o。巴利
Tasmā manogaṇādito sassa ca okāro hoti.
manaso(意)、thāmaso(力)、tapaso(苦行)。巴利
Manaso, thāmaso, tapaso.
183 第183条,第48条。etesam(这些)等词的语尾脱落。巴利
183, 48.Etesamo lope.
当这些manogaṇa(意群)等词的语尾脱落时,其词末转变为o。巴利
Etesaṃ manogaṇādīnaṃ anto ottamāpajjate vibhattilope kate.
诸如 manomayaṃ、ayomayaṃ,以及 tejosamena、tapoguṇena、siroruhena。巴利
Manomayaṃ, ayomayaṃ, tejosamena, tapoguṇena, siroruhena.
“等(ādi)”一词的采录是何目的?是为了表示其他词的词末也会转变为 o。如 āposamena、vāyosamena。巴利
Ādiggahaṇaṃkimatthaṃ? Aññesamanto ottamāpajjate. Āposamena, vāyosamena.
“脱落(lope)”是何目的?如 padayā、tapasā、yasasā、vacasā、manasā,其余诸词也应按同样方式组合。巴利
Lopeti kimatthaṃ? Padayā, tapasā, yasasā, vacasā, manasā, evamaññepi yojetabbā.
184 第一八四条,第九六条。元音前可增入s。巴利
184, 96.Sa sare vāgamo.
正是由这些manogaṇa等词,当语尾变化为元音开头的格尾时,其前可增入s。巴利
Eteheva manogaṇādīhi vibhattādese sare pare sakārāgamo hoti vā.
如manasā、vacasā、manasi、vacasi。巴利
Manasā, vacasā, manasi, vacasi.
“vā”有何用意?即:manena、tejena、vasena。巴利
Vāti kimatthaṃ? Manena, tejena, vasena,
“sareti”有何用意?即:mano、tejo、yaso。巴利
Sareti kimatthaṃ? Mano, tejo, yaso.
再者,以摄取“ādi”(等)之故,当其他缘随后而来时,也会插入s音。例如:mānasikaṃ、vācasikaṃ。巴利
Puna ādiggahaṇena aññasmimpi paccaye pare sakārāgamo hoti. Mānasikaṃ, vācasikaṃ.
185 当‘bh’音随后时,‘santa’一词末尾的‘so、te、bo’等音会发生转变。巴利
185, 112.Santasaddassa so te bo cante.
当‘bh’音随后时,整个‘santa’词干的首音‘s’被替换,同时末尾增入‘b’音。巴利
Sabbassa santasaddassa sakārādeso hoti bhakāre pare, ante ca bakārāgamo hoti.
应当只与善士共相往来,巴利
Sabbhireva samāsetha,
应当亲近善士。巴利
Sabbhikubbetha santhavaṃ.
了解善士们的正法后,巴利
Sataṃ saddhammamaññāya,
他会变好,而不会变坏。巴利
Seyyo hoti na pāpiyo.
纵使王车彩绘精美,也终将朽坏。巴利
Jīranti ve rājarathā sucittā.
此身亦同样走向衰老。巴利
Atho sarīrampi jaraṃ upeti.
然而正法,永无衰老。巴利
Satañca dhammo na jaraṃ upeti,
善士确实与善士一同宣说。巴利
Santo have sabbhi pavedayanti.
一切存在,一切存在状态。巴利
Sabbhūto, sabbhāvo.
“Bheti”是何义?世尊为诸寂静者所敬礼。巴利
Bheti kimatthaṃ? Santehi pūjito bhagavā.
“Caggahaṇaṃ”在某些地方是为了阐明“sakāra”本身的意义。恭敬,被恭敬者。巴利
Caggahaṇaṃ kvaci sakārasseva pasiddhatthaṃ. Sakkāro, sakkato.
196 第196、107条:在“simhi”与“gacchantādi”等词中,“nta”音变为“aṃ”。巴利
196, 107.Simhigacchantādīnaṃntasaddo aṃ.
在“simhi”与“gacchantādi”等词中,“nta”音有时变为“amā”。巴利
Simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo amāpajjate vā.
gacchaṃ(去者)、gacchanto(正在去的)、mahaṃ(大者)、mahanto(大的)、caraṃ(行者)、caranto(正在行走的)、khādaṃ(食者)、khādanto(正在吃的)。巴利
Gacchaṃ, gacchanto, mahaṃ, mahanto, caraṃ, caranto, khādaṃ, khādanto.
为何说“gacchantādīnaṃ”?如anto、danto、vanto、santo。巴利
Gacchantādīnamiti kimatthaṃ? Anto, danto, vanto, santo.
187 第187条、第108条:其余情况下为“ntuva”。巴利
187, 108.Sesesu ntuva.
在“gacchant”等词中,“nta”音应视为“ntu”词缀,但仅限于其余的格位语尾。巴利
Gacchantādīnaṃntasaddontuppaccayova daṭṭhabbo sesesu vibhattippaccayesu.
gacchato、mahato、gacchati、mahati、gacchatā、mahatā(这些是“gacchant”“mahant”等词在其余格位中,将“nta”视为“ntu”词缀后所构成的例词)巴利
Gacchato, mahato, gacchati, mahati, gacchatā, mahatā.
为何要说“在其余情况下”?如:gacchaṃ, mahaṃ, caraṃ, khādaṃ。巴利
Sesesūti kimatthaṃ? Gacchaṃ, mahaṃ, caraṃ, khādaṃ.
188 第188条、第115条:brahmatta sakha rājādito amānaṃ。巴利
188, 115.Brahmatta sakha rājādito amānaṃ.
以“梵天”“自我”“朋友”“国王”等词首开头的词,其词尾“aṃ”会出现“ānaṃ”的替代。巴利
Brahma atta sakha rājaiccevamādito aṃvacanassa ānaṃ hoti vā.
brahmānaṃ(梵天神的)、brahmaṃ(梵天神)、attānaṃ(自我的)、attaṃ(自我)、sakhānaṃ(朋友的)、sakhaṃ(朋友)、rājānaṃ(国王的)、rājaṃ(国王)。巴利
Brahmānaṃ, brahmaṃ, attānaṃ, attaṃ, sakhānaṃ, sakhaṃ, rājānaṃ, rājaṃ.
“aṃ”是何义?即“rājā”(国王)。巴利
Amiti kimatthaṃ? Rājā.
189 189,113。应如此。巴利
189, 113.Syāca.
以“梵天”“自我”“朋友”“国王”等词为始,“siva”一词便有“ā”的替代。巴利
Brahma atta sakha rājaiccevamādito sivacanassa ā ca hoti.
梵天神、自我、朋友、国王、自我。巴利
Brahmā, attā, sakhā, rājā, ātumā.
190 190, 114. Yonaṃ āno(对 yon 的 āno 替换)巴利
190, 114.Yonamāno.
从“梵天”“自我”“朋友”“国王”等词开始,yona发生āno的音变。巴利
Brahmaatta sakha rājaiccevamādito yonaṃ ānoādeso hoti.
梵天神们、自我们、朋友们、国王们、自我们。巴利
Brahmāno, attāno, sakhāno, rājāno, ātumāno.
191 191, 130. 从sakha(朋友)也有āyo、no的替换。巴利
191, 130.Sakhato cāyo no.
因此,从sakha(朋友)对于yona也会出现āyo、no这些替换形式。巴利
Tasmā sakhato ca yonaṃ āyo no ādesā honti.
sakhāyo、sakhino(友〔复数主格〕)巴利
Sakhāyo, sakhino.
〔问:〕“约那”是何义?〔答:〕“友”。巴利
Yonamiti kimatthaṃ? Sakhā.
192 192, 135. 在smiṃ(即第七格/处格)〔词尾〕。巴利
192, 135.Smime.
因此,词干sakha(友)在smiṃ格尾前变为e音;例如sakhe(在友中)。巴利
Tasmā sakhato smiṃvacanassa ekāro hoti. Sakhe.
193 193, 122. 词干brahma(梵天)的ga音亦变为e。巴利
193, 122.Brahmatogassa ca.
因此,词干brahma(梵天神)的ga音亦变为e;例如呼格:he brahme(梵天神啊)。巴利
Tasmā brahmato gassa ca ekāro hoti. He brahme.
194 194, 131. 凡词干含sakha者,在no、nā、naṃ等格尾前,其词干末音变为i。巴利
194, 131.Sakhantassi no nā naṃ sesu.
该sakha词干,遇no、nā、naṃ这些格尾时,词干末音转成i。巴利
Tassa sakhantassa ikāro hoti nonānaṃsaiccetesu.
例如:sakhino(友,属格单数)、sakhinā(以友,具格单数)、sakhīnaṃ(友等,属格复数)、sakhissa(友,属格单数)。巴利
Sakhino, sakhinā, sakhīnaṃ, sakhissa.
问:“在这些格尾前”是何用意?答:为了排除 sakhārehi(以友人们,具格复数)。巴利
Etesvīti kimatthaṃ? Sakhārehi.
195 195, 134. 词干 āra 位于 hi 格尾前时,可变为 i。巴利
195, 134.Āro himhi vā.
该 sakha 词干在 hi 格尾前,可变作 āra。例如:sakhārehi、sakhehi(以友人们,具格复数)。巴利
Tassa sakhantassa āro hoti vā himhi vibhattimhi. Sakhārehi, sakhehi.
196 196, 133. 或作 sunamaṃsu(他们听闻)。巴利
196, 133.Sunamaṃsu vā.
其友即现起或应闻无常法。巴利
Tassa sakhantassa āro hoti vā sunaṃ aṃiccetesu.
sakhāresu 是朋友们的复数处格,sakhesu 是其短式;sakhārānaṃ 是诸朋友之的复数属格长式,sakhīnaṃ 是其短式;sakhāraṃ 是朋友的单数对格长式,sakhaṃ 是其短式。巴利
Sakhāresu, sakhesu, sakhārānaṃ, sakhīnaṃ, sakhāraṃ, sakhaṃ.
197 197, 125。从“brahmato”词干,在“smiṃ”语尾中变为“ni”。巴利
197, 125.Brahmato tu smiṃ ni.
因此,“brahmato”词干在“smiṃ”语尾中,发生“ni”替代。例如“brahmani”。巴利
Tasmā brahmato smiṃvacanassa niādeso hoti. Brahmani.
通过提及“tu”,即使是非“brahma”类的词干,在“smiṃ”语尾中也发生“ni”替代。例如“kammani”、“cammani”、“muddhani”。巴利
Tuggahaṇena abrahmatopi smiṃ vacanassa ni hoti. Kammani, cammani, muddhani.
198 198, 123. 在“uttā”等词中,位于“sanā”等语尾之前。巴利
198, 123.Uttaṃ sanāsu.
“brahma”一词的词尾音变为“uttā”,出现在“sanā”等语尾之前。巴利
Tassa brahmasaddassa anto uttamāpajjate sanāiccetesu.
例如“brahmuno”、“brahmunā”。巴利
Brahmuno, brahmunā.
“sanāsu”一词的用意是什么?是为了排除“brahmā”等形式。巴利
Sanāsūti kimatthaṃ? Brahmā.
199 199, 158。对于 satthu、pitu 等词,在以 ā 及 si、smiṃ 结尾时,其 si 词尾会省略。巴利
199, 158.Satthupitādīnamā sismiṃsilopoca.
对“satthu”、“pitu”等词而言,词末音在“si”和“smiṃ”语尾中变为“ā”,并且发生“si”的删除。巴利
Satthupituādīnamanto attamāpajjate sismiṃ, silopo ca hoti.
satthā(师)、pitā(父)、mātā(母)、bhātā(兄/弟)、kattā(作者/造作者)。巴利
Satthā, pitā, mātā, bhātā, kattā.
“兄弟”之义为何?谓师、父、母、弟兄、护持者。巴利
Sisminti kimatthaṃ? Satthussa, pitussa, mātussa, bhātussa, kattussa.
200 200, 159. 在其余格位,词基末音转为长音“ā”。巴利
200, 159.Aññesvārattaṃ.
“satthu”“pitu”等词,其词尾在其他格中转变为长音“ā”。巴利
Satthupituādīnamanto aññesu vacanesu ārattamāpajjate.
老师(业格)、父亲(业格)、母亲(业格)、兄弟(业格)、做者(业格);与老师们(具格)、与父亲们(具格)、与母亲们(具格)、与兄弟们(具格)、与做者们(具格)。巴利
Satthāraṃ, pitaraṃ, mātaraṃ, bhātaraṃ, kattāraṃ, satthārehi, pitarehi, mātarehi, bhātarehi, kattārehi.
“在其他格位中”是什么意思?指老师(主格)、父亲(主格)、母亲(主格)、兄弟(主格)、做者(主格)。巴利
Aññesvīti kimatthaṃ? Satthā, pitā, mātā, bhātā, kattā.
201 201, 163. 在“naṃ”格位中,也可有另一种形式。巴利
201, 163.Vā naṃmhi.
“satthu、pitu”等词的词尾,在“naṃ”格位中也可能变为长音“ā”。巴利
Satthupituādīnamanto ārattamāpajjate vā naṃmhi vibhattimhi.
老师们的(属格)、父亲们的(属格)、母亲们的(属格)、兄弟们的(属格)。巴利
Satthārānaṃ, pitarānaṃ, mātarānaṃ, bhātarānaṃ.
“或”是什么含义?指“老师们”“父亲们”“母亲们”“兄弟们”的属格。巴利
Vāti kimatthaṃ? Satthānaṃ, pitūnaṃ, mātūnaṃ, bhātūnaṃ.
202 202, 164. 以及“satthu”的词尾变为“a”。巴利
202, 164.Satthunattañca.
“satthu”一词的词尾,在“naṃ”格位中,或变为“a”。巴利
Tassa satthusaddassa anto attamāpajjate vā naṃmhi vibhattimhi.
诸师、诸父、诸母、诸兄弟、诸作者。巴利
Satthānaṃ, pitānaṃ, mātānaṃ, bhātānaṃ, kattānaṃ.
‘Vāti’者何义?谓师、父、母、兄弟、女儿。巴利
Vāti kimatthaṃ? Satthārānaṃ, pitarānaṃ, mātarānaṃ, bhātarānaṃ, dhītarānaṃ.
取“ca”字,是为兼摄其余。巴利
Caggahaṇaṃ aññesampi saṅgahaṇatthaṃ.
203 第二百零三条、第一百六十二条。于“usa”一词,s音脱落。巴利
203, 162.Usasmiṃ salopo ca.
satthu、pitu等词,在s音前,词尾变为u,且s音脱落。巴利
Satthupituiccevamādīnamantassa uttaṃ hoti vā sasmiṃ, salopo ca.
satthu、satthussa、satthuno 诸形,用于给予(与格)或摄属(属格)。pitu、pitussa、pituno 诸形,用于给予或摄属。bhātu、bhātussa、bhātuno 诸形,用于给予或摄属。巴利
Satthu , satthussa, satthuno dīyate, pariggaho vā. Pitu, pitussa, pituno dīyate, pariggaho vā. Bhātu, bhātussa, bhātuno dīyate, pariggaho vā.
取用“ca”一字,是为表达第二次的聚合。巴利
Caggahaṇaṃ dutiyasampiṇḍanatthaṃ.
204 第二百零四条、第一百六十七条。Sakka、Mandhātu 等词,以及 ca。巴利
204, 167.Sakkamandhātādīnañca.
在“Sakka”、“Mandhātu”等词中,词尾于 s 音处转为最上声调,s 音脱落,且亦含摄 ca。巴利
Sakkamandhātuiccevamādīnamanto uttamāpajjate sasmiṃ, salopo ca hoti.
例如‘Sakka、Mandhātu iva assa rājino vibhavo’(如Sakka王、Mandhātu王的财富),对于kattu、gantu、dātu等词也是如此。巴利
Sakkamandhātu iva assa rājino vibhavo. Evaṃ kattu, gantu, dātu iccevamādī.
再次举示的目的是什么?是为了作恒常的说明,如Sakka、Mandhātu。巴利
Punārambhaggahaṇaṃ kimatthaṃ? Niccadīpanatthaṃ. Sakkamandhātu.
提及“ca”,是为了第二次的聚合。巴利
Caggahaṇaṃ dutiyasampiṇḍanatthaṃ.
205 第二百零五、第一百六十条。此后为词源,即对音变所作的解释。巴利
205, 160.Tato yonamo tu.
由此,当以ā替换(ārādesa)时,所有这些词都会发生以o替换词干末音的情况。巴利
Tato ārādesato sabbesaṃ yo naṃ okārādeso hoti.
导师、父亲、母亲、兄弟、作者、说者。巴利
Satthāro, pitaro, mātaro, bhātaro, kattāro, vattāro.
受“tug”摄持时,其他词干也会以 o 替换(词干末音)。例如:caturo janā(四人)、gāvo(牛群)、ubho purisā(两人)。巴利
Tuggahaṇena aññasmāpi yonaṃ okāro hoti. Caturo janā, gāvo, ubho purisā.
206 206, 165. 于 smiṃ(依格)语尾之前。巴利
206, 165.Tatosmimi.
由此,在 ārādesa(以ā替换)的情形下,smiṃ 语尾之前,词干末音即会发生 i 替换。巴利
Tato ārādesato smiṃvacanassa ikārādeso hoti.
在导师、父亲、母亲、女儿、兄弟、作者、说者(的依格形式)中。巴利
Satthari, pitari, mātari, dhītari, bhātari, kattari, vattari.
再者,由‘tato’这一规则所摄,其他词干中smiṃ语尾也替换为i。例如:bhuvi(于地)。巴利
Puna tatogahaṇena aññasmāpi smiṃvacanassa ikāro hoti. Bhuvi.
207 规则207、161:在具格语尾nā之前,发生ā替换。巴利
207, 161.Nā ā.
由此,当发生ā替换时,对于词干末音的nā,便有ā的替代出现。巴利
Tato ārādesato nāvacanassa āādeso hoti.
导师、父亲、母亲、兄弟、女儿、作者、说者(的具格形式)。巴利
Satthārā, pitarā, mātarā, bhātarā, dhītarā, kattārā, vattārā.
208 208, 166. 若后续有i音,ā替换则变为短音。巴利
208, 166.Āro rassamikāre.
当后有 i 音时,ā 替换为短音。巴利
Ārādeso rassamāpajjate ikāre pare.
师长、父亲、母亲、女儿、作者、说者。巴利
Satthari, pitari, mātari, dhītari, kattari, vattari.
209 在 asi 语尾前,pitā 等词干发生替换。巴利
209, 168.Pitādīnamasimhi.
在 asi 语尾前,pitā 等词干的 ā 变为短音。巴利
Pitādīna mārādeso rassamāpajjate asimhi vibhattimhi.
例如:pitarā、mātarā、bhātarā、dhītarā;pitaro、mātaro、bhātaro、dhītaro。(这是例词,用以说明上文规则:pitā 等词干在 asi 语尾前 ā 变为短 a,故此处出现 pitar-、mātar-、bhātar-、dhītar- 等形式。)巴利
Pitarā, mātarā, bhātarā, mītarā pitaro, mātaro, bhātaro, dhītaro.
此处提及 asi,意在表明当 to 语尾出现时,词干中会有 i 等替换。如:mātito, pitito, bhātito, duhitito。巴利
Asimhiggahaṇaṃtomhi pare ikārādesañāpanatthaṃ. Mātito, pitito, bhātito, duhitito.
210 tayā 与 tayi 中的字母 t,可变为 tv。巴利
210, 239.Tayātayīnaṃ takāro tvattaṃ vā.
tayā 与 tayi 这两个词中的字母 t,可变为 tv。巴利
Tayātayi iccetesaṃ takāro tvattamāpajjate vā.
tvayā、tayā(具格单数)、tvayi、tayi(处格单数):此为第二人称代词“汝”的具格与处格变化形式。巴利
Tvayā, tayā, tvayi, tayi.
说“这些”是何用意?是为了排除 tuvaṃ 与 tavaṃ。巴利
Etesamiti kimatthaṃ? Tuvaṃ, tavaṃ.
211 词干以 atta 结尾时,在 hi 语尾之前变为 ana。巴利
211, 126.Attanto hismi’manattaṃ.
当有 himhi 语尾时,其 attano 中的 anto 变为 anattam。巴利
Tassa attano anto anattamāpajjate himhi vibhattimhi.
即“由自身”(具格单数)、“由自身等”(具格复数)。巴利
Attanehi, attanebhi.
“Attanto”是何义?即“rājehi, rājebhi”(由诸王)。巴利
Attantoti kimatthaṃ? Rājehi, rājebhi.
“其”是何义?乃“自己”的属格形式。巴利
Hisminti kimatthaṃ? Attano.
根据‘anattam’一词的构词说明,词干‘atta’在所有格变化中替换为‘saka’,其变格为:sako, sakā, sakaṃ, sake。巴利
Anattamitibhāvaniddesena attasaddassa sakādeso hoti sabbāsu vibhattīsu. Sako, sakā, sakaṃ, sake.
212 第二一二条,第三二九条。关于“于彼”之处格词尾。巴利
212, 329.Tatosmiṃni.
同样地,词干‘atta’的处格词尾以 ni 代替,成为 attani,意为‘于自身’。巴利
Tato attato smiṃvacanassa ni hoti. Attani.
213 第二一三条,第一二七条。属格语尾“ssa”变为“no”的规则。巴利
213, 127.Sassa no.
此后,“atta”的属格语尾“ssa”变为“no”,即成“attano”。巴利
Tatoattato sassa vibhattissa no hoti, attano.
214 第二一四条,第一二八条。离格语尾“smā”变为“nā”的规则。巴利
214, 128.Smā nā.
此后,‘atta’的离格语尾‘smā’变为‘nā’,即‘attanā’。巴利
Tato attato smā vacanassa nā hoti. Attanā.
再者,依上述规则,该‘atta’的‘ta’字母于一切格中变为‘ra’,如‘atrajo, atrajaṃ’。巴利
Puna tatogahaṇena tassa attano takārasseva rakāro hoti sabbesu vacanesu. Atrajo, atrajaṃ.
215 又,于颚音、流音之后。巴利
215, 141.Jhalato ca.
以“Jha”“La”等字母结尾的语基,其从格以“nā”结尾。巴利
Jhalaiccetehi smāvacanassa nā hoti.
正如:由火(aggi)、由持杖者(daṇḍī)、由比丘(bhikkhu)、由自生者(sayambhū)。巴利
Agginā, daṇḍinā, bhikkhunā, sayambhunā.
为什么要特别提及“smā”呢?正是为了排除诸如“aggayo”“munayo”“isayo”等形式。巴利
Smāti kimatthaṃ? Aggayo, munayo, isayo.
216 在“gha”组字母之后,依格词尾可使用“yaṃ”或替代形式。巴利
216, 180.Ghapato smiṃ yaṃ vā.
因此,“gha”组字母之后的依格词尾,可以是“yaṃ”或替代形式。巴利
Tasmā ghapato smiṃ vacanassa yaṃ hoti vā.
例如:kaññāyaṃ与kaññāya(于少女)、rattiyaṃ与rattiyā(于夜晚)、itthiyaṃ与itthiyā(于妇女)、yāguyaṃ与yāguyā(于粥)、vakhuyaṃ与vadhuyā(于新娘)等依格形式。巴利
Kaññāyaṃ , kaññāya. Rattiyaṃ, rattiyā. Itthiyaṃ, itthiyā. Yāguyaṃ, yāguyā. Vakhuyaṃ, vadhuyā.
217 217,199。中性词干后,复数主格与宾格的词尾 yo 变为 ni。巴利
217, 199.Yonaṃ ni napuṃsakehi.
一切以ī结尾的阴性名词,其复数属格可替换为ni或naṃ,有别于中性名词的变格。巴利
Sabbesaṃ yonaṃ ni hoti vā napuṃsakehi liṅgehi.
例如骨(aṭṭhīni、aṭṭhī)、寿命(āyūni、āyū)等,是中性名词的复数主格或业格形式。巴利
Aṭṭhīni, aṭṭhī, āyūni, āyū.
为何说“中性”?是为了排除如 itthiyo 这样的阴性名词形式。巴利
Napuṃsakehīti kimatthaṃ? Itthiyo.
218 从此以后,恒常如此。巴利
218, 196.Ato niccaṃ.
对于以 a 结尾的中性名词,其复数主格与对格的 yo 词尾恒常变为 ni。巴利
Akārantehi napuṃsakaliṅgehi yonaṃ ni hoti niccaṃ.
哪些、哪些;那些、那些;哪些、哪些;怖畏、怖畏;色、色。巴利
Yāni, yāni. Tāni, tāni. Kāni, kāni. Bhayāni, bhayāni. Rūpāni, rūpāni.
219 219、196。以 -siṃ 结尾。巴利
219, 196.Siṃ.
对于不以 a 结尾的中性名词,其单数主格词尾 si 恒常变为 aṃ。巴利
Akārantehi napuṃsakaliṅgehi sivacanassa aṃ hoti niccaṃ.
一切、凡、彼、何、色。巴利
Sabbaṃ, yaṃ, taṃ, kaṃ, rūpaṃ.
220 其余情况下,于 pa 和 si 之前发生省略。巴利
220, 74.Sesato lopaṃ pasipi.
由此,在已指明的性属中,其余被说到的 ga、si 等(词尾),便发生省略。巴利
Tato niddiṭṭhehi ligehi sesakhatā gasiiccete lopamāpajjante.
呼格“女人啊”,主格是“她是女人”。呼格“持杖者啊”,主格是“他是持杖者”。呼格“导师啊”,主格是“他是导师”。呼格“王啊”,主格是“他是王”。那么,“其余的”这一限定语,意趣何在?例如“男人走去”,其中便不适用此规则。巴利
Bhoti itthi, sā itthī. Bho daṇḍi, so daṇḍī. Bho sattha, so satthā. Bho rāja, so rājā. Sesatoti kimatthaṃ? Puriso gacchati.
那么,“ga-si”这一限定语,意趣何在?例如“对女人”“对导师”,其中便不适用此规则。巴利
Gasīti kimatthaṃ? Itthiyā, satthussa.
221 221,282。与所有 āvuso 等词、前缀及不变词等连用时,亦同此理。巴利
221, 282.Sabbāsamāvuso pasagganipātādīhi ca.
一切变格词尾,不论单数复数,从第一格至第七格,皆可发生省略;此种省略亦见于‘āvuso’以及接头词、小品词等之后。巴利
Sabbāsaṃ vibhattīnaṃ ekavacanabahuvacanānaṃ paṭhamā dutiyātatiyā catutthī pañcamī chaṭṭhī sattamīnaṃ lopo hoti, āvuso upasagga nipātaiccevamādīhi ca,
诸如:“贤友,你”、“贤友,你们”;他应逐句诵习法;他应于明日前往精舍。巴利
Tvaṃ panāvuso, tumhe panāvuso, padaso dhammaṃ vāceyya, vihāraṃ sve upagaccheyya.
以此二十前缀——pa, parā, ni, nī, u, du, saṃ, vi, ava, anu, pari, adhi, abhi, pati, su, ā, ati, api, apa, upa——而有 pahāro(打击)、parābhavo(衰败)、nihāro(取出)、nīhāro(引出)、uhāro(举起)、duhāro(难以承载)、saṃhāro(收摄)、vihāro(住处)、avahāro(拿走)、anuhāro(随顺)、parihāro(护持)、adhihāro(增上)、abhihāro(奉献)、patihāro(神变)、suhāro(易于承载)、āhāro(食物/滋养)、atihāro(过度搬运)、apihāro(遮蔽)、apahāro(夺取)、upahāro(供献)。巴利
Pa, parā, ni, nī, u, du, saṃ, vi, ava, anu, pari, adhi, abhi, pati, su, ā, ati, api, apa, upa, pahāro, parābhavo, nihāro, nīhāro, uhāro, duhāro, saṃhāro, vihāro, avahāro, anuhāro, parihāro, adhihāro, abhihāro, patihāro, suhāro, āhāro, atihāro, apihāro, apahāro, upahāro, evaṃ vīsati upasaggehi ca.
如 yathā(如同)、tathā(如此)、evaṃ(如是)、khalu(确实)、kho(的确)、tatra(于彼处)、atho(且)、atha(然后)、hi(因为)、tu(但是)、ca(与)、vā(或者)、vo(汝等)、haṃ(哎)、abhaṃ(无畏)、alaṃ(足够)、eva(唯/正是)、ho(哦)、aho(啊)、he(喂)、ahe(唉)、re(喂)、are(哎)等诸不变词,亦应随各词形配合连用。巴利
Yathā, tathā, evaṃ, khalu, kho, tatra, atho, atha, hi, tu ca, vā, vo, haṃ, abhaṃ, alaṃ, eva, ho aho, he , ahe, re, are, evamādīhi nipātehi ca yojetabbāni.
“Caggahaṇaṃ”是为确定此处所指而设。巴利
Caggahaṇama vadhāraṇatthaṃ.
222 222, 342. 在复合词中,当以 puma(男性)为前分,后接 liṅga 等词时。巴利
222, 342.Pumassa liṅgādīsu samāsesu.
“puma”一词的末音在“liṅga”等后分所成的复合词中,会被省略。巴利
Pumaiccetassa anto lopamāpajjate liṅgādīsu parapadesu samāsesu.
例如:pulliṅgaṃ(阳性)、pumbhāvo(男子状态)、puṅkokilo(雄杜鹃)。巴利
Pulliṅgaṃ, pumbhāvo, puṅkokilo.
为何说“pumassa”?为了区分itthiliṅgaṃ(阴性)、napuṃsakaliṅgaṃ(中性)。巴利
Pumasseti kimatthaṃ? Itthiliṅgaṃ, napuṃsakaliṅgaṃ.
“liṅgādīsu”是为遮pumitthī(男女)而说。巴利
Liṅgādīsūti kimatthaṃ? Pumitthī.
“samāsesu”是为遮pumassa liṅgaṃ(男性词性)而说。巴利
Samāsesūti kimatthaṃ? Pumassa liṅgaṃ.
223 223, 188. 在 ī 等后分前,aṃ 变为 yaṃ;或是从 pasa 等词根而来。巴利
223, 188.Aṃ yamīto pasaññato.
当位于ī等后分之前,或源自pasa等词根时,词尾aṃ变为yaṃ。巴利
Aṃ vacanassa yaṃ hoti vā īto pasaññato.
itthiyaṃ(于女性)、itthiṃ(女性[业格])。巴利
Itthiyaṃ, itthiṃ.
“属于已标明者”是何义?[答:]即如“持杖者(们)”“持财者(们)”之类,已由词缀标明所属范畴,故不另作变化。巴利
Pasaññatoti kimatthaṃ? Daṇḍinaṃ, bhoginaṃ.
“Ami”一词是何含义?指称女性(复数)。巴利
Amiti kimatthaṃ? Itthīhi.
224 第二二四条(对应旧编第一五三条):齿龈化之后,naṃ 所取代的是哪一种格词尾?巴利
224, 153.Naṃ jhato katarassā.
因此,齿龈化之后,aṃ 词尾便转为 naṃ。巴利
Tasmā jhato katarassā aṃ vacanassa naṃ hoti.
例如“持杖者们”、“持财者们”。巴利
Daṇḍinaṃ, bhoginaṃ.
“齿龈化”是什么意思?例如“维沙布”。巴利
Jhatoti kimatthaṃ? Vessabhuṃ.
“替换为何”是什么意思?例如“腹”。巴利
Katarassāti kimatthaṃ? Kucchiṃ.
225 第二二五条(对应旧编第一五一条):yo与naṃ变为“no”的形式。巴利
225, 151.Yonaṃ no.
在所有情况下,yo与naṃ于齿龈化后变为no。巴利
Sabbesaṃ yonaṃ jhato katarassā no hoti.
例如持杖者、持财者;呼格:嘿,持杖者!嘿,持财者!巴利
Daṇḍino bhogino, he daṇḍino, he bhogino.
“替换为何”是何义?指“领袖们”、“牟尼们”、“仙人们”。巴利
Katarassāti kimatthaṃ? Aggayo, munayo, isayo.
“齿龈化”是何义?即“自觉者”。巴利
Jhatoti kimatthaṃ? Sayambhuno.
“种子”是何义?指有权势者与有财富者。巴利
Yonanti kimatthaṃ? Daṇḍinā, bhoginā.
226 第226条、第154条。在“Smiṃ”中。巴利
226, 154.Smiṃni.
因此,对于“被杀”一词,它是哪个位格形式的替代?巴利
Tasmā jhato katarassā smiṃvacanassa niāde so hoti.
在“持杖者”、“享乐者”之中。巴利
Daṇḍini, bhogini.
“哪个”是什么意思?在疾病中。巴利
Katarassāti kimatthaṃ? Byādhimhi.
227 第227、270条。关于“Kissa”与“Ka”。巴利
227, 270.Kissa kaveca.
当后接 vapaccaya 时,“Kiṃ”变为“ko”。巴利
Kimiccetassa ko ca hoti vapaccaye pare.
您去了何处,诸天神所喜爱的人?巴利
Kva gatosi tvaṃ devānaṃ piyatissa.
由于取了“ca”字,即便后续没有vapaccaya,也会变成“ko”。谁能责难他?又如何能令法得以觉悟?巴利
Caggahaṇena avapaccaye parepi ko ca hoti. Ko taṃninditu marahati, kathaṃ bodhayituṃ dhammaṃ.
为何而来?您从何而至?巴利
Veti kimatthaṃ? Kuto āgatosi tvaṃ.
228 第228条与第272条,涉及“kuhiṃ”、“haṃ”、“su”诸词。巴利
228, 272.Kuhiṃ haṃ su ca.
当后接 hiṃ、haṃ 等词时,“kiṃ”会变为“ku”。例如:“Kuhiṃ gacchasi”(你去哪里?)、“kulaṃ gacchasi”(你回家族吗?)。巴利
Kimiccetassa ku hoti hiṃ haṃiccetesu ca. Kuhiṃ gacchasi, kulaṃ gacchasi.
以“ca”摄其他词为例,“hiñcanaṃ”、“dācanaṃ”诸缘之中及其他处,亦会变为“ku”。如:“kuhiñcanaṃ”、“kudācanaṃ”。巴利
Caggahaṇena hiñcanaṃdācanaṃ paccayesu paresu aññatthāpi ku hoti. Kuhiñcanaṃ, kudācanaṃ.
229 而在其余诸处亦然。巴利
229, 226.Sesesu ca.
此“kim”在其余变格语尾及其他处,会变成何种形式?巴利
Kimiccetassa ko hoti sesesu vibhattipaccayesu paresu.
“什么方式”即是“如何”,“什么方式”即是“如何”。巴利
Ko pakāro kathaṃ, kaṃ pakāraṃ kathaṃ.
为了将词“ca”牵引过来。巴利
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
230 于三有中。巴利
230, 262.Trabhothesu ca.
在“tratotha”等词中,这个“kim”会变成“ku”。巴利
Kimiccetassa ku hoti tratotha iccetesu ca.
何处?从何处来?于何处?巴利
Kutra, kuto, kuttha.
为了引出“ca”一词。巴利
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ,
231 或者,这整个词都带有“kāra”。巴利
231, 263.Sabbassetassa, kāro vā.
这整个‘eta’词在‘totha’等词中变为‘a’音,或者。巴利
Sabbassa etasaddassa akāro hoti vā tothaiccetesu.
由此、义/目的、由此处、在此处。巴利
Ato, attha, etto, ettha.
232 当其后有“tra”等语尾时,此词之末恒为“a”音。巴利
232, 267.Tre niccaṃ.
当其后有“tra”等语尾时,此词末尾恒为“a”音。巴利
Sabbassa etasaddassa akāro hoti niccaṃ trapaccaye pare.
233 于“to”、“tha”等语尾中亦有“e”音。巴利
233, 264.E tothesu ca.
此词末尾或变为“e”,当其后接“to”、“tha”等词缀时。巴利
Sabbassa etasaddassa ekāro hoti vā tothaiccetesu.
从此、从彼、此处、彼处。巴利
Etto, ato, ettha, attha.
234 此词在‘thaṃ’、‘dāni’、‘ha’、‘to’、‘dha’等词前亦变为‘i’。巴利
234, 265.Imassi thaṃ dāni ha to dhesu ca.
此词末音全部变为‘i’音,当后接‘thaṃ’、‘dāni’、‘ha’、‘to’、‘dha’等语尾时。巴利
Imasaddassa sabbasseva ikāro hoti thaṃ dānihato dhaiccetesu.
如此、如今、此处、从此、此处。巴利
Itthaṃ, idāni, iha, ito, idha.
235 在‘dhunā’一词中亦出现‘a’音。巴利
235, 281.Adhunāmhica.
当其后接“dhunā”语尾时,此词全部皆为“a”音。巴利
Imasaddassa sabbasseva akāro hoti dhunāmhi paccaye pare.
为表决定(执取)之义。巴利
Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ.
236 236, 280。当 ra 音存在时。巴利
236, 280.Eta rahimhi.
当后续之缘为 ra 音时,此 ima 词的全部会发生这种替换。巴利
Sabbasseva imasaddassa etādeso hoti rahimhi paccaye pare.
237 237, 176. 在阴性词中,若词干以 a 结尾,则后加词缀 ā。巴利
237, 176.Itthiyamato āpaccayo.
处于阴性时,词干以 a 结尾者,其后加词缀 ā。巴利
Itthiyaṃ vattamānāya akārato āpaccayo hoti.
一切(阴性形式)、谁(阴性)、她、什么(阴性)。哪一种(阴性)?巴利
Sabbā, yā, sā, kā. Katarā.
238 238, 187. 从 nadā 等词干后,亦可附加 ī 词缀。巴利
238, 187.Nadādito vā ī.
当取阴性意义时,无论词干是否属于 nadā 一类,其后方均可附加 ī 词缀。巴利
Nadādito vāanadāditovā itthiyaṃ vattamānāya īpaccayo hoti.
河流、土地、少女、年轻妇女、友伴、妇女。巴利
Nadī, mahī, kumārī, taruṇī, sakhī, itthī.
239 239, 190. ṇava、ṇika、ṇeyya、ṇantu 等词缀。巴利
239, 190.Ṇavaṇika ṇeyya ṇa ntuhi.
当构成阴性形式时,从 ṇava、ṇika、ṇeyya、ṇa、ntu 这些词干之后,添加 ī 词缀。巴利
Ṇava ṇika ṇeyya ṇa ntuiccetehi itthiyaṃ vattamānehi īpaccayo hoti.
例如:少女、贤女、船夫女、笛师女、枪矛女、乔达摩女、具德女、娑摩婆提女。巴利
Māṇavī, paṇḍavī, nāvikī, venateyyī, kunteyyī, gotamī, guṇavatī, sāmāvatī.
240 240、193。若表示与比丘、国王等相关的阴性词,则加后缀 inī。巴利
240, 193.Pati bhikkhurājīkārantehi inī.
若表示与比丘、国王等相关的现行阴性意义,则加后缀 inī。巴利
Pati bhikkhu rājīkārantehi itthiyaṃ vattamānehi inīpaccayo hoti.
家主妇、比丘尼、王后、母象、持杖女、具慧女、苦行女。巴利
Gahapatānī, bhikkhunī, rājinī, hatthinī, daṇḍinī, medhāvinī, tapassinī.
241 241、191。ntussa 中,ta 与 ī 的转换。巴利
241, 191.Ntussa tamīkāre.
凡以 ntu 为后缀者,后接 ī 时,其 t 音可存可略。巴利
Sabbasseva ntupaccayassa takāro hoti vā īkāre pare.
具德女、具德女,具族女、具族女,具念女、具念女,大女、大女,乔达摩女、乔达摩女。巴利
Guṇavatī, guṇavantī, kulavatī, kulavantī, satimatī. Satimantī, mahatī, mahantī, gottamatī, gottamantī.
242 242、192。bhavanta 变为 bhoto 的情形。巴利
242, 192.Bhavato bhoto.
bhavanta 一词,若后接表示女性意义的 ī,则皆变为 bhoto。巴利
Sabbasseva bhavantasaddassa bhotādeso hoti īkāre itthigate pare.
圣尼啊、姑娘啊、驴鸣女啊。巴利
Bhoti ayye, bhoti kaññe, bhoti kharādiye.
243 对受用者而言。巴利
243, 110.Bhogetu.
凡“bhavanta”一词,当其后接“ge”时,便转为“bho”音。巴利
Sabbasseva bhavantasaddassa bhoādeso hoti ge pare.
如:喂,男士、火、王、师、持杖者、自生者。巴利
Bho purisa, bho aggi, bho rāja, bho sattha, bho daṇḍi, bho sayambhu.
保留‘ge’用意何在?为了表示‘bhavatā’、‘bhavaṃ’等词形(亦为此规则所摄)。巴利
Geti kimatthaṃ? Bhavatā, bhavaṃ.
由于‘您’(bhavant)一词的涵盖,在其他语境中,‘您’的所有形式——‘bhonta’、‘bhante’、‘bhonto’、‘bhadde’、‘bhotā’、‘bhoto’——这些替代形式皆可成立。巴利
Tuggahaṇena aññasmimpi vacane sabbassa bhavantasaddassa bhonta bhante bhonto bhadde bhotā bho toiccete ādesā honti.
‘bhonta’、‘bhante’、‘bhonto’、‘bhadde’、‘bhotā’、‘bhoto’——这些皆是‘bhavant’的变格形式,用作呼格或其他格位。巴利
Bhonta, bhante, bhonto, bhadde, bhotā, bhoto.
244 第二百四十四条,第七十二项:“阿字及父等词尾”——以长音结尾之词,当其后接“父”等词时,词尾转为长音。巴利
244, 72.Akārapitādyantānamā.
长音以及“父”等词的末尾,在后接呼格助词时,均转变为长音形式。巴利
Akāro ca pitādīnamanto ca attamāpajjate ge pare.
喂,诸位男士!喂,大王!喂,父亲!喂,母亲!喂,导师!巴利
Bho purisā, bho rājā, bho pitā, bho mātā, bho satthā.
245 第二百四十五条、第一百五十二条:遮类词在呼格中变为短音。巴利
245, 152.Jhalapā rassaṃ.
遮类词在呼格时变为短音。巴利
Jhalapaiccete rassamāpajjante ge pare.
例如:“持杖者啊”“自生者啊”“女士啊”“新娘啊”。巴利
Bho daṇḍi, bho sayambhu, bhoti itthi, bhotivadhu,
246 第二百四十六条,第七十三项。或为长音“ā”。巴利
246, 73.Ākārovā.
长音在后接呼格助词时,或变为短音。巴利
Ākāro rassamāpajjate vā ge pare.
尊贵的国王(单数呼格)、尊贵的国王(长音呼格)、尊贵的自己、尊贵的自身、尊贵的朋友(短音)、尊贵的朋友(长音)、尊贵的导师(短音)、尊贵的导师(长音)。巴利
Bho rāja, bho rājā, bho atta, bho attā, bho sakha, bho sakhā, bho sattha, bho satthā.
1 2 3 4