17. 慧地之解释·有轮的解释
17. 慧地之解说 · 69 段
652因为愁等在这里是最后才说的,所以那个在“缘无明而有行”中,于有轮之初所说的无明,
Yasmā panettha sokādayo avasāne vuttā, tasmā yā sā avijjāpaccayā saṅkhārāti evametassa bhavacakkassa ādimhi vuttā, sā,
由愁等而成就无明;此有轮之始不可知;
无作者、无受者,以十二种空而为空。
Sokādīhi avijjā, siddhā bhavacakkamaviditādimidaṃ; Kārakavedakarahitaṃ, dvādasavidhasuññatāsuññaṃ.
应知它不断地、持续地转起。
Satataṃ samitaṃ pavattatīti veditabbaṃ.
如果问:在这里,愁等情绪是怎样导致无明产生的?这个有轮(生命流转之轮)为什么没有可知的起点?为什么没有作者、也没有受者?为什么说它以十二种空而为空?答案是:愁、忧、恼这三者与无明是不相分离的,而悲泣则存在于愚痴的人身上。所以,当这些情绪成立时,无明也就成立了。再者,经中已经说过“由于漏的集起,所以有无明的集起”;而由于漏的集起,这些以愁为首的种种法也就生起了。
Kathaṃ panettha sokādīhi avijjā siddhā, kathamidaṃ bhavacakkaṃ aviditādi, kathaṃ kārakavedakarahitaṃ, kathaṃ dvādasavidhasuññatāsuññanti ce? Ettha hi sokadomanassupāyāsā avijjāya aviyogino, paridevo ca nāma mūḷhassāti tesu tāva siddhesu siddhā hoti avijjā. Apica ‘‘āsavasamudayā avijjāsamudayo’’ti (ma. ni. 1.103) vuttaṃ. Āsavasamudayā cete sokādayo honti.
这是怎么发生的呢?首先,在与事欲分离时生起的愁,是由欲漏的集起而产生的。正如经中所说:
Kathaṃ? Vatthukāmaviyoge tāva soko kāmāsavasamudayā hoti. Yathāha –
“若那欲求诸欲、已生欲之众生;
那些欲乐一旦消退,他就会像被箭射中一样痛苦。”
‘‘Tassa ce kāmayānassa, chandajātassa jantuno; Te kāmā parihāyanti, sallaviddhova ruppatī’’ti. (su. ni. 773);
又如所说:“从欲生愁。”
Yathā cāha – ‘‘kāmato jāyati soko’’ti. (Dha. pa. 215).
这一切也都由见漏集而生。如所说——
Sabbepi cete diṭṭhāsavasamudayā honti. Yathāha –
“对于那些被‘我是色,色是我的’这种观念缠缚而安住的人,由于色的变易、变异,便会产生愁、悲叹、苦、忧、恼。”
‘‘Tassa ‘ahaṃ rūpaṃ mama rūpa’nti pariyuṭṭhaṭṭhāyino rūpavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti (saṃ. ni. 3.1).
就像由见漏的集起而产生一样,由有漏的集起而产生也是如此。正如经中所说:
Yathā ca diṭṭhāsavasamudayā, evaṃ bhavāsavasamudayāpi. Yathāha –
“即使是那些长寿、相貌庄严、拥有众多快乐、长久安住于高大天宫的天人们,听闻如来的说法后,也会生起怖畏、惊骇、悚惧。”(《相应部》)这就像那些见到五种衰亡前兆后,因为对死亡的怖畏而战栗的天人们一样。
‘‘Yepi te devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā uccesu vimānesu ciraṭṭhitikā, tepi tathāgatassa dhammadesanaṃ sutvā bhayaṃ santāsaṃ saṃvegamāpajjantī’’ti (saṃ. ni. 3.78). Pañca pubbanimittāni disvā maraṇabhayena santajjitānaṃ devānaṃ viya.
就像由有漏的集起而有这些情绪一样,由无明漏的集起而有也是如此。正如经中所说:
Yathā ca bhavāsavasamudayā, evaṃ avijjāsavasamudayāpi. Yathāha –
“诸比丘,那个愚痴的人,在今生就会遭受三种痛苦和忧恼。”
‘‘Sa kho so, bhikkhave, bālo tividhaṃ diṭṭheva dhamme dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedetī’’ti (ma. ni. 3.246).
就这样,因为有漏的集起,这些法才得以存在。所以当这些法成就时,作为无明之因的诸漏也就成就了。而当诸漏成就时,由于缘的状态得以成立,无明也就成就了。应当这样来理解这里先说的“无明由愁等而成就”。
Iti yasmā āsavasamudayā ete dhammā honti, tasmā ete sijjhamānā avijjāya hetubhūte āsave sādhenti. Āsavesu ca siddhesu paccayabhāve bhāvato avijjāpi siddhāva hotīti. Evaṃ tāvettha sokādīhi avijjā siddhā hotīti veditabbā.
然而,正因为如此,当缘存在时无明便成立;又由无明缘而有行,由行缘而有识,这样因果相续没有终结。因此,依因果相连而转起的十二支有轮,便成立为“无可知的开端”。
Yasmā pana evaṃ paccayabhāve bhāvato avijjāya siddhāya puna avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇanti evaṃ hetuphalaparamparāya pariyosānaṃ natthi. Tasmā taṃ hetuphalasambandhavasena pavattaṃ dvādasaṅgaṃ bhavacakkaṃ aviditādīti siddhaṃ hoti.
如果说:这样一来,“由无明缘而有行”只是在说一个单纯的开端,岂不是自相矛盾?不矛盾,这不是在说单纯的开端,而是在说根本之法。因为无明是三种轮转的根本。由于执取无明,愚者便被剩余的烦恼轮转及业等轮转所缠缚;就像抓住蛇头,手臂便被其余蛇身缠住一样。然而,当无明被斩断时,他便从它们当中解脱出来;就像蛇头被斩断时,被缠住的手臂便得解脱一样。正如经中所说:“由于无明的无余离贪与灭,而有行灭”等等。因此,这是对根本之法的说明——执取它的人有束缚,放舍它的人有解脱;而不是在说单纯的开端。应当这样来理解有轮无可知的开端。
Evaṃ sati avijjāpaccayā saṅkhārāti idaṃ ādimattakathanaṃ virujjhatīti ce. Nayidaṃ ādimattakathanaṃ. Padhānadhammakathanaṃ panetaṃ. Tiṇṇannaṃ hi vaṭṭānaṃ avijjā padhānā. Avijjāggahaṇena hi avasesakilesavaṭṭañca kammādīni ca bālaṃ palibodhenti. Sappasiraggahaṇena sesasappasarīraṃ viya bāhaṃ. Avijjāsamucchede pana kate tehi vimokkho hoti . Sappasiracchede kate palibodhitabāhāvimokkho viya. Yathāha – ‘‘avijjāyatveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho’’tiādi (saṃ. ni. 2.1; mahāva. 1). Iti yaṃ gaṇhato bandho, muccato ca mokkho hoti, tassa padhānadhammassa kathanamidaṃ, na ādimattakathananti. Evamidaṃ bhavacakkaṃ aviditādīti veditabbaṃ.
因此,因为由无明等因而有行等的转起,所以应当知道,轮回并非由无明等以外、被这样想象出来的梵天神等作为作者,例如“梵天神、大梵天神、最胜者、创造者”;也并非由想象的我作为苦乐的感受者,例如“然而这是我的我,能说、能感受”。应当这样来理解:它是没有作者、没有受者的。
Tayidaṃ yasmā avijjādīhi kāraṇehi saṅkhārādīnaṃ pavatti, tasmā tato aññena ‘‘brahmā mahābrahmā seṭṭho sajitā’’ti (dī. ni. 1.42) evaṃ parikappitena brahmādinā vā saṃsārassa kārakena, ‘‘so kho pana me ayaṃ attā vado vedeyyo’’ti evaṃ parikappitena attanā vā sukhadukkhānaṃ vedakena rahitaṃ. Iti kārakavedakarahitanti veditabbaṃ.
然而,因为这里的无明以生灭法为性,所以它空于常住性;由于杂染及杂染法性,所以空于美妙性;由于被生灭所逼迫,所以空于乐性;由于依缘而转起,所以空于能自在支配的我性。行等其余各支也是如此。或者,无明不是自、不是自所、不在自中、不具有自。行等其余各支也是如此。因此,应当知道这个有轮是以十二种空性而空。
Yasmā panettha avijjā udayabbayadhammakattā dhuvabhāvena, saṃkiliṭṭhattā saṃkilesikattā ca subhabhāvena, udayabbayapaṭipīḷitattā sukhabhāvena, paccayāyattavuttittā vasavattanabhūtena attabhāvena ca suññā. Tathā saṅkhārādīnipi aṅgāni. Yasmā vā avijjā na attā, na attano, na attani, na attavatī. Tathā saṅkhārādīnipi aṅgāni. Tasmā dvādasavidhasuññatāsuññametaṃ bhavacakkanti veditabbaṃ.
653如此了知之后,再者
Evañca viditvā puna,
应知其根本是无明与渴爱,过去等为三时;
依自性,于彼等[时]中,支分为二、八、二。
Tassāvijjātaṇhā, mūlamatītādayo tayo kālā; Dve aṭṭha dve eva ca, sarūpato tesu aṅgāni.
对于这个有轮(生命流转的轮子),应该知道无明和渴爱这两法是根本。有轮有两种情况:从过去世来看,它以无明为根本,以受为终点;从未来世相续来看,它以渴爱为根本,以老死为终点。这两种说法中,前一种是对见行者(偏重智慧的人)说的,后一种是对爱行者(偏重情感的人)说的。因为对见行者来说,无明是轮回的主导因素;对爱行者来说,渴爱是轮回的主导因素。或者换一种解释:第一种说法是为了破除断见(认为死后什么都没有),因为它显示果报生起时,各种因并没有断绝;第二种说法是为了破除常见(认为灵魂永恒不变),因为它显示已经生起的东西必然会有老死。又或者,前一种是对胎生者说的,因为它显示生命是逐步展开的;后一种是对化生者说的,因为它显示生命是顿时生起的。
Tassa kho panetassa bhavacakkassa avijjā taṇhā cāti dve dhammā mūlanti veditabbā. Tadetaṃ pubbantāharaṇato avijjāmūlaṃ vedanāvasānaṃ, aparantasantānato taṇhāmūlaṃ jarāmaraṇāvasānanti duvidhaṃ hoti. Tattha purimaṃ diṭṭhicaritavasena vuttaṃ, pacchimaṃ taṇhācaritavasena. Diṭṭhicaritānaṃ hi avijjā, taṇhācaritānañca taṇhā saṃsāranāyikā. Ucchedadiṭṭhisamugghātāya vā paṭhamaṃ, phaluppattiyā hetūnaṃ anupacchedappakāsanato, sassatadiṭṭhisamugghātāya dutiyaṃ, uppannānaṃ jarāmaraṇappakāsanato. Gabbhaseyyakavasena vā purimaṃ, anupubbapavattidīpanato, opapātikavasena pacchimaṃ, sahuppattidīpanato.
这些支(缘起的各个环节)分为过去、现在、未来。其中,按照经典明确显示各支自身特性的方式,应该知道:无明与行这两支属于过去时;从识一直到有,这些支属于现在时;生与老死这两支属于未来时。
Atītapaccuppannānāgatā cassa tayo kālā. Tesu pāḷiyaṃ sarūpato āgatavasena ‘‘avijjā, saṅkhārā cā’’ti dve aṅgāni atītakālāni. Viññāṇādīni bhavāvasānāni aṭṭha paccuppannakālāni. Jāti ceva jarāmaraṇañca dve anāgatakālānīti veditabbāni.
“此有以因、果、因先行、三连接,以及四种分类的含摄;
以二十种行相为辐,以三转而不停息,转动不息。”
‘‘Hetuphalahetupubbaka-tisandhicatubhedasaṅgahañcetaṃ; Vīsati ākārāraṃ, tivaṭṭamanavaṭṭhitaṃ bhamati’’.
如是亦应了知。
Itipi veditabbaṃ.
在这些支中,行与结生识(投生那一刻的识)之间,是一个叫做因果连结的连结。受与渴爱之间,是一个叫做果因连结的连结。有与生之间,是一个因果连结。应该这样来了解:这个有轮具有以因、果、因为前导的三种连结。
Tattha saṅkhārānañca paṭisandhiviññāṇassa ca antarā eko hetuphalasandhi nāma. Vedanāya ca taṇhāya ca antarā eko phalahetusandhi nāma. Bhavassa ca jātiyā ca antarā eko hetuphalasandhīti evamidaṃ hetuphalahetupubbakatisandhīti veditabbaṃ.
而这些连结的开头和结尾,可以这样来确定:无明与行是第一组;识、名色、六处、触、受是第二组;渴爱、取、有是第三组;生、老死是第四组。应该这样来了解这是四组。
Sandhīnaṃ ādipariyosānavavatthitā panassa cattāro saṅgahā honti. Seyyathidaṃ – avijjāsaṅkhārā eko saṅgaho. Viññāṇanāmarūpasaḷāyatanaphassavedanā dutiyo. Taṇhupādānabhavā tatiyo. Jātijarāmaraṇaṃ catutthoti. Evamidaṃ catubhedasaṅgahanti veditabbaṃ.
过去有五因,今世有五果;
现在有五因,未来有五果。
Atīte hetavo pañca, idāni phalapañcakaṃ; Idāni hetavo pañca, āyatiṃ phalapañcakanti.
应当知道,这就是所谓的二十种行相的辐(轮辐,比喻构成轮回的二十种要素)。这里要说明的是:过去世有五个因,但前面只说了无明和行两种。然而,因为无明的人会渴求,渴求的人会执取,以执取为条件,便生起“有”。所以,渴爱、取、有也被包含在里面了。因此经典说:“在过去业有中,痴就是无明,收集就是行,欲求就是渴爱,执持就是取,思就是有。这样,过去业有中的这五种法,就是这里结生的条件。”
Etehi pana vīsatiyā ākārasaṅkhātehi arehi vīsatiākārāranti veditabbaṃ. Tattha atīte hetavo pañcāti avijjā saṅkhārā cāti ime tāva dve vuttā eva. Yasmā pana avidvā paritassati, paritassito upādiyati, tassupādānapaccayā bhavo. Tasmā taṇhupādānabhavāpi gahitā honti. Tenāha ‘‘purimakammabhavasmiṃ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā, upagamanaṃ upādānaṃ, cetanā bhavoti ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayā’’ti (paṭi. ma. 1.47).
这段话里,“在过去业有中”,意思是过去生中正在造作业有的时候。“痴就是无明”:那时对于苦等的愚痴,被这种愚痴所迷惑而造业,那就是无明。“收集就是行”:就是造那个业之前先行的各种思;比如生起“我要布施”的心之后,用一个月甚至一年时间准备布施物品时的那些思。至于把布施物品放到受施者手中那一刻的思,则叫做有。或者,在一个意门转起(意识活动过程)中,六个速行(快速生灭的念头)中的思叫做收集即行,第七个速行中的思叫做有。又或者,任何思都叫做有,和它相应的各种法叫做收集即行。“执著就是渴爱”:造业的人对于业的果报、对于再生过程之有的任何执著和希求,叫做渴爱。“执持就是取”:作为业有的条件,以“我做这件事,将在某某地方享受或断除欲乐”等方式生起的执持、抓取、固着,叫做取。“思就是有”:就是前面在收集末尾所说的那种思,叫做有。应该这样来理解它的意思。
Tattha purimakammabhavasminti purime kammabhave, atītajātiyaṃ kammabhave kariyamāneti attho. Moho avijjāti yo tadā dukkhādīsu moho, yena mūḷho kammaṃ karoti, sā avijjā. Āyūhanā saṅkhārāti taṃ kammaṃ karoto yā purimacetanāyo, yathā ‘‘dānaṃ dassāmī’’ti cittaṃ uppādetvā māsampi saṃvaccharampi dānupakaraṇāni sajjentassa uppannā purimacetanāyo. Paṭiggāhakānaṃ pana hatthe dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpayato cetanā bhavoti vuccati. Ekāvajjanesu vā chasu javanesu cetanā āyūhanā saṅkhārā nāma . Sattame bhavo. Yā kāci vā pana cetanā bhavo. Sampayuttā āyūhanā saṅkhārā nāma. Nikanti taṇhāti yā kammaṃ karontassa phale upapattibhave nikāmanā patthanā, sā taṇhā nāma. Upagamanaṃ upādānanti yaṃ kammabhavassa paccayabhūtaṃ ‘‘idaṃ katvā asukasmiṃ nāma ṭhāne kāme sevissāmi ucchijjissāmī’’tiādinā nayena pavattaṃ upagamanaṃ gahaṇaṃ parāmasanaṃ, idaṃ upādānaṃ nāma. Cetanā bhavoti āyūhanāvasāne vuttā cetanā bhavoti evamattho veditabbo.
“现在有五果”:指的是经典里所说的从识到受这五种。经典中说:“这里的结生就是识,入胎就是名色,净色就是处,所触就是触,感受就是受;这五种法,在现在这一生的再生过程中,是以过去所造的业为缘的。”这里,“结生就是识”:这个识之所以称为结生,是因为它生起时连接了下一期的生命;那就是识。“入胎就是名色”:指色法与非色法进入母胎,到来并进入,这就是名色。“净色就是处”:这是针对眼等五处而说的。“所触就是触”:指触碰到所缘时,或者在触碰它时所生起的东西,那就是触。“感受就是受”:指与结生识一起生起的,或者与以六处为缘的触一起生起的,作为异熟而被感受的东西,那就是受。应该这样来理解它的含义。
Idāni phalapañcakanti viññāṇādivedanāvasānaṃ pāḷiyaṃ āgatameva. Yathāha – ‘‘idha paṭisandhi viññāṇaṃ, okkanti nāmarūpaṃ, pasādo āyatanaṃ, phuṭṭho phasso, vedayitaṃ vedanā, ime pañca dhammā idhūpapattibhavasmiṃ purekatassa kammassa paccayā’’ti (paṭi. 1.47). Tattha paṭisandhi viññāṇanti yaṃ bhavantarapaṭisandhānavasena uppannattā paṭisandhīti vuccati, taṃ viññāṇaṃ. Okkanti nāmarūpanti yā gabbhe rūpārūpadhammānaṃ okkanti āgantvā pavisanaṃ viya, idaṃ nāmarūpaṃ. Pasādo āyatananti idaṃ cakkhādipañcāyatanavasena vuttaṃ. Phuṭṭho phassoti yo ārammaṇaṃ phuṭṭho phusanto uppanno, ayaṃ phasso. Vedayitaṃ vedanāti yaṃ paṭisandhiviññāṇena vā saḷāyatanapaccayena vā phassena saha uppannaṃ vipākavedayitaṃ, sā vedanāti evamattho veditabbo.
“现在有五因”:指的是渴爱等,在经典中已经说为渴爱、取、有。而在摄取“有”的时候,它的前分或者与它相应的行也已经被摄取。由于摄取了渴爱和取,与它们相应的无明,或者以这种痴而造业的无明,也已经被摄取。这样就是五种。所以经典说:“在这一世成熟了的处,痴就是无明,努力就是行,欲求就是渴爱,接近就是取,思就是有。这五种在现在这一世业有中的法,是未来结生的缘。”这里,“这一世成熟了的处”:是显示在对成熟了的(内六)处造业时的痴迷状态。其余的意思很清楚。
Idāni hetavo pañcāti taṇhādayo pāḷiyaṃ āgatā taṇhupādānabhavā. Bhave pana gahite tassa pubbabhāgā taṃsampayuttā vā saṅkhārā gahitāva honti. Taṇhupādānaggahaṇena ca taṃsampayuttā, yāya vā mūḷho kammaṃ karoti, sā avijjā gahitāva hotīti. Evaṃ pañca. Tenāha ‘‘idha paripakkattā āyatanānaṃ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā, upagamanaṃ upādānaṃ, cetanā bhavoti ime pañca dhammā idha kammabhavasmiṃ āyatiṃ paṭisandhiyā paccayā’’ti (paṭi. ma. 1.47). Tattha idha paripakkattā āyatanānanti paripakkāyatanassa kammakaraṇakāle sammoho dassito. Sesaṃ uttānatthameva.
“未来有五果”:指的是识等五种。它们是以“生”这个词来说的。而老死,就是它们的老死。所以经典说:“未来的结生识,入胎是名色,净色是处,所触是触,感受是受。这五种法,在未来再生有中,是以这一世所造的业为缘的。”这样一来,这个(有轮)便有了二十种行相。
Āyatiṃ phalapañcakanti viññāṇādīni pañca. Tāni jātiggahaṇena vuttāni. Jarāmaraṇaṃ pana tesaṃyeva jarāmaraṇaṃ. Tenāha – ‘‘āyatiṃ paṭisandhi viññāṇaṃ , okkanti nāmarūpaṃ, pasādo āyatanaṃ, phuṭṭho phasso, vedayitaṃ vedanā, ime pañca dhammā āyatiṃ upapattibhavasmiṃ idha katassa kammassa paccayā’’ti (paṭi. ma. 1.47). Evamidaṃ vīsati ākārāraṃ hoti.
关于“三轮转、不止息地旋转”这句,在这个(有轮)当中:行与有是业轮转;无明、渴爱、取是烦恼轮转;识、名色、六处、触、受是果轮转。这个有轮以这三种轮转而成为三轮转。应该知道:只要烦恼轮转还没有被断除,因缘就不会断,所以它不止息地一再旋转流转。
Tivaṭṭamanavaṭṭhitaṃ bhamatīti ettha pana saṅkhārabhavā kammavaṭṭaṃ, avijjātaṇhupādānāni kilesavaṭṭaṃ, viññāṇanāmarūpasaḷāyatanaphassavedanā vipākavaṭṭanti imehi tīhi vaṭṭehi tivaṭṭamidaṃ bhavacakkaṃ yāva kilesavaṭṭaṃ na upacchijjati, tāva anupacchinnapaccayattā anavaṭṭhitaṃ punappunaṃ parivattanato bhamatiyevāti veditabbaṃ.
655如是辗转的有轮:
Tayidamevaṃ bhamamānaṃ,
从诸谛的来源、从作用、从遮止、从譬喻,
以及从甚深的义理与方法的差别,应如其所宜而了知。
Saccappabhavato kiccā, vāraṇā upamāhi ca; Gambhīranayabhedā ca, viññātabbaṃ yathārahaṃ.
在这里,因为在《谛分别》中,善业和不善业没有差别地被说为苦集,所以“无明缘行”,即以无明为缘的行,是源自第二谛(苦集谛)的第二谛(苦集谛)。以行为缘的识,是源自第二谛的第一谛(苦谛)。以识等为缘、从名色等开始直到以异熟受为终结的种种法,是源自第一谛的第一谛。以受为缘的渴爱,是源自第一谛的第二谛。以渴爱为缘的取,是源自第二谛的第二谛。以取为缘的有,是源自第二谛的第一谛与第二谛。以有为缘的生,是源自第二谛的第一谛。以生为缘的老死,是源自第一谛的第一谛。这样首先应该按照各自适合的情况,从四谛的来源方面来了解这个有轮。
Tattha yasmā kusalākusalaṃ kammaṃ avisesena samudayasaccanti saccavibhaṅge vuttaṃ, tasmā avijjāpaccayā saṅkhārāti avijjāya saṅkhārā dutiyasaccappabhavaṃ dutiyasaccaṃ. Saṅkhārehi viññāṇaṃ dutiyasaccappabhavaṃ paṭhamasaccaṃ. Viññāṇādīhi nāmarūpādīni vipākavedanāpariyosānāni paṭhamasaccappabhavaṃ paṭhamasaccaṃ. Vedanāya taṇhā paṭhamasaccappabhavaṃ dutiyasaccaṃ. Taṇhāya upādānaṃ dutiyasaccappabhavaṃ dutiyasaccaṃ. Upādānato bhavo dutiyasaccappabhavaṃ paṭhamadutiyasaccadvayaṃ. Bhavato jāti dutiyasaccappabhavaṃ paṭhamasaccaṃ. Jātiyā jarāmaraṇaṃ paṭhamasaccappabhavaṃ paṭhamasaccanti evaṃ tāvidaṃ saccappabhavato viññātabbaṃ yathārahaṃ.
656又因为在这里,无明使有情对诸事(所缘)迷惑,并且是诸行现前的缘。同样,诸行造作有为法,并且是识的缘。识了知所缘,并且是名色的缘。名色相互支持,并且是六处的缘。六处各自在自己的所缘境中转起,并且是触的缘。触触及所缘,并且是受的缘。受体验所缘的味道,并且是渴爱的缘。渴爱贪染可贪染的法,并且是取的缘。取执取可执取的法,并且是有的缘。有将有情投向种种趣,并且是生的缘。生由于作为诸蕴的再生而转起,所以生起诸蕴,并且是老死的缘。老死确立诸蕴的成熟与坏灭,并且因为确立愁等,所以是后有现前的缘。因此,应该按照各支所适合的情况,从作用方面以这两种方式来了解这个有轮。
Yasmā panettha avijjā vatthūsu ca satte sammoheti, paccayo ca hoti saṅkhārānaṃ pātubhāvāya. Tathā saṅkhārā saṅkhatañca abhisaṅkharonti, paccayā ca honti viññāṇassa. Viññāṇampi vatthuñca paṭivijānāti, paccayo ca hoti nāmarūpassa. Nāmarūpampi aññamaññañca upatthambheti, paccayo ca hoti saḷāyatanassa. Saḷāyatanampi savisaye ca pavattati, paccayo ca hoti phassassa. Phassopi ārammaṇañca phusati, paccayo ca hoti vedanāya. Vedanāpi ārammaṇarasañca anubhavati, paccayo ca hoti taṇhāya. Taṇhāpi rajjanīye ca dhamme rajjati, paccayo ca hoti upādānassa. Upādānampi upādāniye ca dhamme upādiyati, paccayo ca hoti bhavassa. Bhavopi nānāgatīsu ca vikkhipati, paccayo ca hoti jātiyā. Jātipi khandhe ca janeti tesaṃ abhinibbattibhāvena pavattattā, paccayo ca hoti jarāmaraṇassa. Jarāmaraṇampi khandhānaṃ pākabhedabhāvañca adhitiṭṭhati, paccayo ca hoti bhavantarapātubhāvāya sokādīnaṃ adhiṭṭhānattā. Tasmā sabbapadesu dvedhā pavattikiccatopi idaṃ viññātabbaṃ yathārahaṃ.
657另外,这里说“无明缘行”这一句,是为了否定有一个造作者存在的见解;“行缘识”,是为了否定有一个“我”在轮回中流转的见解;“识缘名色”,通过展示被误认为是“我”的基础其实可以分解,从而破除对坚固实体的执着;“名色缘六处”等句子,是为了否定存在一个能看、能知、能触、能受、能渴爱、能执取、能成为有、能出生、能衰老、能死亡的“我”。所以,应该根据每一处的情况,从破除邪见的角度来理解这个有轮。
Yasmā cettha avijjāpaccayā saṅkhārāti idaṃ kārakadassananivāraṇaṃ. Saṅkhārapaccayā viññāṇanti attasaṅkantidassananivāraṇaṃ. Viññāṇapaccayā nāmarūpanti ‘‘attā’’tiparikappitavatthubhedadassanato ghanasaññānivāraṇaṃ. Nāmarūpapaccayā saḷāyatanantiādi attā passati…pe… vijānāti, phusati, vedayati, taṇhiyati, upādiyati, bhavati, jāyati, jīyati, mīyatītievamādidassananivāraṇaṃ. Tasmā micchādassananivāraṇatopetaṃ bhavacakkaṃ viññātabbaṃ yathārahaṃ.
658因为在这个缘起中,无明就像盲人,它看不到诸法的自相和共相。“无明缘行”,就像盲人走路被绊倒;“行缘识”,就像被绊倒的人摔在地上;“识缘名色”,就像摔倒的人身上起了肿块;“名色缘六处”,就像肿块化脓鼓起了脓包;“六处缘触”,就像碰到了脓包;“触缘受”,就像碰触带来的疼痛;“受缘渴爱”,就像渴望用药来止痛;“渴爱缘取”,就像因为渴望用药而抓错了药;“取缘有”,就像敷上了抓来的错药;“有缘生”,就像因为敷了错药,肿块恶化;“生缘老死”,就像肿块恶化后破裂了。或者,也可以这样理解:这里的无明,以“不行道”和“邪行道”的方式让有情变得愚昧,就像白内障遮蔽了眼睛;被无明蒙蔽的愚者,让自己造作能导致再生的各种行,就像蚕吐丝把自己缠住;被行所引导的识,安住于各趣之中,就像被大臣扶持的王子登上王位;识在结生时缘取再生的相,生起各种名色,就像魔术师变出幻术;在名色中扎根的六处,逐渐成长、增广、圆满,就像种在肥沃土地上的树丛;触从六处与外境的碰撞中产生,就像用火钻互相摩擦生火;受在触产生的地方显现,就像被火烧到的人感受到灼热;渴爱在感受者心中增长,就像喝盐水的人越喝越渴;被渴爱之火燃烧的人,对种种生命形态产生希求,就像口渴的人渴望喝到饮料;这种希求就是他的取;他以取去执取有,就像鱼贪吃鱼饵而吞下了鱼钩;当有存在时,就会有生,就像种子存在时就会发芽;已经出生的,必定会老死,就像长成的树必定会倒下。所以,也应该根据情况,从譬喻的角度来理解这个有轮。
Yasmā panettha salakkhaṇasāmaññalakkhaṇavasena dhammānaṃ adassanato andho viya avijjā. Andhassa upakkhalanaṃ viya avijjāpaccayā saṅkhārā. Upakkhalitassa patanaṃ viya saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ. Patitassa gaṇḍapātubhāvo viya viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ. Gaṇḍabhedapīḷakā viya nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ. Gaṇḍapīḷakāghaṭṭanaṃ viya saḷāyatanapaccayā phasso. Ghaṭṭanadukkhaṃ viya phassapaccayā vedanā, dukkhassa paṭikārābhilāso viya vedanāpaccayā taṇhā. Paṭikārābhilāsena asappāyaggahaṇaṃ viya taṇhāpaccayā upādānaṃ. Upādiṇṇaasappāyālepanaṃ viya upādānapaccayā bhavo. Asappāyālepanena gaṇḍavikārapātubhāvo viya bhavapaccayā jāti. Gaṇḍavikārato gaṇḍabhedo viya jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Yasmā vā panettha avijjā appaṭipattimicchāpaṭipattibhāvena satte abhibhavati paṭalaṃ viya akkhīni . Tadabhibhūto ca bālo punabbhavikehi saṅkhārehi attānaṃ veṭheti kosakārakimi viya kosappadesehi. Saṅkhārapariggahitaṃ viññāṇaṃ gatīsu patiṭṭhaṃ labhati pariṇāyakapariggahito viya rājakumāro rajje. Upapattinimittaparikappanato viññāṇaṃ paṭisandhiyaṃ anekappakāraṃ nāmarūpaṃ abhinibbatteti māyākāro viya māyaṃ. Nāmarūpe patiṭṭhitaṃ saḷāyatanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ pāpuṇāti subhūmiyaṃ patiṭṭhito vanappagumbo viya. Āyatanaghaṭṭanato phasso jāyati araṇisahitābhimanthanato aggi viya. Phassena phuṭṭhassa vedanā pātubhavati agginā phuṭṭhassa dāho viya. Vedayamānassa taṇhā pavaḍḍhati loṇūdakaṃ pivato pipāsā viya. Tasito bhavesu abhilāsaṃ karoti pipāsito viya pānīye. Tadassupādānaṃ, upādānena bhavaṃ upādiyati āmisalobhena maccho baḷisaṃ viya. Bhave sati jāti hoti bīje sati aṅkuro viya. Jātassa avassaṃ jarāmaraṇaṃ uppannassa rukkhassa patanaṃ viya. Tasmā evaṃ upamāhipetaṃ bhavacakkaṃ viññātabbaṃ yathārahaṃ.
659因为世尊是就义、法、教导、通达这四种甚深性而说:“阿难!这个缘起是甚深的,而且看起来也显得甚深。”所以,也应该根据情况,从甚深的种类方面来理解这个有轮。
Yasmā ca bhagavatā atthatopi dhammatopi desanatopi paṭivedhatopi gambhīrabhāvaṃ sandhāya ‘‘gambhīro cāyaṃ, ānanda, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso cā’’ti (dī. ni. 2.95; saṃ. ni. 2.60) vuttaṃ, tasmā gambhīrabhedatopetaṃ bhavacakkaṃ viññātabbaṃ yathārahaṃ.
这四种甚深中,什么是义甚深呢?因为老死并非不从生而有,也并非离开生而从别的地方产生,它就是以这样的本性,恰好从生而集起的;像这样,由于以生为缘而集起的道理难以了知,所以老死以生为缘所生、集起的道理是甚深的。同样地,生以有为缘所生、集起的道理,乃至诸行以无明为缘所生、集起的道理,也应该这样理解。因此,这个有轮是义甚深。这是此中的第一种甚深。因为因所产生的果被称为“义”,正如论中所说:“关于因之果的智慧,是义无碍解。”
Tattha yasmā na jātito jarāmaraṇaṃ na hoti, na ca jātiṃ vinā aññato hoti, itthañca jātito samudāgacchatīti evaṃ jātipaccayasamudāgataṭṭhassa duravabodhanīyato jarāmaraṇassa jātipaccayasambhūtasamudāgataṭṭho gambhīro. Tathā jātiyā bhavapaccaya…pe… saṅkhārānaṃ avijjāpaccayasambhūtasamudāgataṭṭho gambhīro. Tasmā idaṃ bhavacakkaṃ atthagambhīranti ayaṃ tāvettha atthagambhīratā. Hetuphalañhi atthoti vuccati. Yathāha – ‘‘hetuphale ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā’’ti (vibha. 720).
什么是法甚深呢?由于无明以什么样的方式、什么样的状态成为那些行的缘,这一点难以了知,所以无明对诸行的缘这个道理是甚深的。同样地,诸行对识的缘的道理甚深,识对名色的缘的道理甚深,名色对六处的缘的道理甚深,六处对触的缘的道理甚深,触对受的缘的道理甚深,受对渴爱的缘的道理甚深,渴爱对取的缘的道理甚深,取对有的缘的道理甚深,有对生的缘的道理甚深,生对老死的缘的道理甚深。因此,这个有轮是法甚深,这是此中的第二种甚深。因为因被称为法,正如论中所说:“对于因的智慧,是法无碍解。”
Yasmā pana yenākārena yadavatthā ca avijjā tesaṃ tesaṃ saṅkhārānaṃ paccayo hoti, tassa duravabodhanīyato avijjāya saṅkhārānaṃ paccayaṭṭho gambhīro. Tathā saṅkhārānaṃ…pe… jātiyā jarāmaraṇassa paccayaṭṭho gambhīro, tasmā idaṃ bhavacakkaṃ dhammagambhīranti ayamettha dhammagambhīratā. Hetuno hi dhammoti nāmaṃ. Yathāha – ‘‘hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā’’ti (vibha. 720).
什么是教导甚深呢?因为这个有轮需要根据不同的原因,以如此这般的方式去解说,其说法本身也是甚深的,在这上面,除了佛陀的一切知智之外,其他智慧都无法安立。像这样,这个缘起在某些经中是顺着说的,某些是逆着说的,某些是顺逆都说的,某些是从中间开始而顺说或逆说的,某些是作三连结、四略说的方式,某些是作二连结、三略说的方式,某些是作一连结、二略说的方式。因此,这个有轮是教导甚深,这是第三种甚深。
Yasmā cassa tena tena kāraṇena tathā tathā pavattetabbattā desanāpi gambhīrā, na tattha sabbaññutaññāṇato aññaṃ ñāṇaṃ patiṭṭhaṃ labhati. Tathāhetaṃ katthaci sutte anulomato, katthaci paṭilomato, katthaci anulomapaṭilomato, katthaci vemajjhato paṭṭhāya anulomato vā paṭilomato vā, katthaci tisandhicatusaṅkhepaṃ, katthaci dvisandhitisaṅkhepaṃ, katthaci ekasandhidvisaṅkhepaṃ desitaṃ, tasmā idaṃ bhavacakkaṃ desanāgambhīranti ayaṃ desanāgambhīratā.
在这里,无明等法的自性,当通达其自性时,无明等法就从各自的特征被正确通达了;由于它难以深入,所以称为甚深。因此,这有轮是通达甚深。具体来说,无明作为无智、不见、不通达谛理的意义甚深;行作为造作、积集、有贪与离贪的意义甚深;识作为空、无作用、不迁流而显现结生的意义甚深;名色作为同时生起、可分别为各部分或不可分别、以及倾向与恼坏的意义甚深;六处作为增上、世间、门、田、具足所缘境的意义甚深;触作为接触、击触、会合及集会的意义甚深;受作为尝受所缘之味、乐或苦或舍、无命者及感受的意义甚深;渴爱作为欢喜、联结、如流水、如蔓、如河、爱海及难以充满的意义甚深;取作为取著、把持、误解、执着及难以超越的意义甚深;有作为积集、造作、投向种种生类、趣、住处及居处的意义甚深;生作为出生、生起、入胎、结生及显现的意义甚深;老死作为毁坏、衰落、破坏及变易的意义甚深。这就是通达甚深。
Yasmā cettha yo so avijjādīnaṃ sabhāvo, yena paṭividdhena avijjādayo sammā salakkhaṇato paṭividdhā honti, so duppariyogāhattā gambhīro, tasmā idaṃ bhavacakkaṃ paṭivedhagambhīraṃ. Tathā hettha avijjāya aññāṇādassanasaccāsampaṭivedhaṭṭho gambhīro, saṅkhārānaṃ abhisaṅkharaṇāyūhanasarāgavirāgaṭṭho, viññāṇassa suññataabyāpāraasaṅkantipaṭisandhipātubhāvaṭṭho, nāmarūpassa ekuppādavinibbhogāvinibbhoganamanaruppanaṭṭho, saḷāyatanassa adhipatilokadvārakhettavisayibhāvaṭṭho, phassassa phusanasaṅghaṭṭanasaṅgatisannipātaṭṭho , vedanāya ārammaṇarasānubhavanasukhadukkhamajjhattabhāvanijjīvavedayitaṭṭho. Taṇhāya abhinanditajjhosānasaritālatānadītaṇhāsamuddaduppūraṭṭho, upādānassa ādānaggahaṇābhinivesaparāmāsaduratikkamaṭṭho, bhavassa āyūhanābhisaṅkharaṇayonigatiṭhitinivāsesukhipanaṭṭho, jātiyā jāti sañjāti okkanti nibbatti pātubhāvaṭṭho, jarāmaraṇassa khayavayabhedavipariṇāmaṭṭho gambhīroti ayamettha paṭivedhagambhīratā.
660因为在这里有一性之理、异性之理、无作用之理、如是法性之理这四种义理,所以应该依理趣的分别,适宜地了知这有轮。
Yasmā panettha ekattanayo, nānattanayo, abyāpāranayo, evaṃdhammatānayoti cattāro atthanayā honti, tasmā nayabhedatopetaṃ bhavacakkaṃ viññātabbaṃ yathārahaṃ.
其中,“无明缘行,行缘识”,就这样,如同种子经由芽等阶段而达成树的状态一般,这称为相续不断,名为“一性论”。正见者,由于觉知因果关系上的相续不断,所以舍断断见。邪见者,由于把依因果关系而转起的相续不断执取为单一性,所以取著常见。
Tattha avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇanti evaṃ bījassa aṅkurādibhāvena rukkhabhāvappatti viya santānānupacchedo ekattanayo nāma. Yaṃ sammā passanto hetuphalasambandhena santānassa anupacchedāvabodhato ucchedadiṭṭhiṃ pajahati. Micchā passanto hetuphalasambandhena pavattamānassa santānānupacchedassa ekattagahaṇato sassatadiṭṭhiṃ upādiyati.
然而,对无明等各自特征的确定,称为差别之理。正见者,由于见到新新生起,所以舍断常见。邪见者,由于把落入同一相续中的诸法,执取为仿佛不同相续般的差异性,所以取著断见。
Avijjādīnaṃ pana yathāsakaṃlakkhaṇavavatthānaṃ nānattanayo nāma. Yaṃ sammā passanto navanavānaṃ uppādadassanato sassatadiṭṭhiṃ pajahati. Micchā passanto ekasantānapatitassa bhinnasantānasseva nānattaggahaṇato ucchedadiṭṭhiṃ upādiyati.
在无明中,没有“诸行由我生起”的作为;在诸行中,没有“识由我们生起”的作为,像这样作用的不存在,称为不作为之理。正见者,由于觉知作者的不存在,所以舍断我见。邪见者,对于即使没有作用,无明等自性决定的因性依然成立,由于不执取这个道理,所以取著无作见。
Avijjāya saṅkhārā mayā uppādetabbā, saṅkhārānaṃ vā viññāṇaṃ amhehīti evamādibyāpārābhāvo abyāpāranayo nāma. Yaṃ sammā passanto kārakassa abhāvāvabodhato attadiṭṭhiṃ pajahati. Micchā passanto yo asatipi byāpāre avijjādīnaṃ sabhāvaniyamasiddho hetubhāvo, tassa aggahaṇato akiriyadiṭṭhiṃ upādiyati.
然而,以无明等为因时,只生起诸行等,而非其他;如同以乳等为因时,只生起酪等一般,这称为如是法性之理。正见者,由于觉知果随顺于缘,所以舍断无因见与无作见。邪见者,不执取果随顺于缘而转起,却执取“任何法都不能由任何法生起”,所以取著无因见与决定论。如此,这有轮——
Avijjādīhi pana kāraṇehi saṅkhārādīnaṃyeva sambhavo khīrādīhi dadhiādīnaṃ viya, na aññesanti ayaṃ evaṃdhammatānayo nāma. Yaṃ sammā passanto paccayānurūpato phalāvabodhā ahetukadiṭṭhiṃ akiriyadiṭṭhiñca pajahati. Micchā passanto paccayānurūpaṃ phalappavattiṃ aggahetvā yato kutoci yassa kassaci asambhavaggahaṇato ahetukadiṭṭhiñceva niyatavādañca upādiyatīti evamidaṃ bhavacakkaṃ,
应从谛的生起、作用、遮止及譬喻,
以及甚深理趣与诸理差别,应如其所应而了知。
Saccappabhavato kiccā, vāraṇāupamāhi ca; Gambhīranayabhedā ca, viññātabbaṃ yathārahaṃ.
661此法实甚深难测
因种种理趣密林难超越
以智剑于胜定磨石善研磨已
Idañhi atigambhīrato agādhaṃ. Nānānayagahanato duratiyānaṃ. Ñāṇāsinā samādhipavarasilāyaṃ sunisitena,
若不劈破这有轮,它便如雷电之轮,恒常摧碾;
超越轮回恐怖者,即使在梦中亦无有。
Bhavacakkamapadāletvā, asanivicakkamiva niccanimmathanaṃ; Saṃsārabhayamatīto, na koci supinantarepyatthi.
世尊确实说过这件事——“阿难,这个缘起非常深奥,而且显现得也非常深奥。阿难,由于不随觉、不通达这个法,这些众生就像纠缠的线团、像打结的线球、像文邪草与波罗波草,不能超越恶趣、苦界、堕落、轮回。”因此,为了自己或他人的利益和安乐而修行的人,应舍弃其余事务,
Vuttampi hetaṃ bhagavatā – ‘‘gambhīro cāyaṃ, ānanda, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca. Etassa cānanda, dhammassa ananubodhā appaṭivedhā evamayaṃ pajā tantākulakajātā kulāgaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattatī’’ti (mahāva. 95; saṃ. ni. 2.60). Tasmā attano vā paresaṃ vā hitāya ca sukhāya ca paṭipanno avasesakiccāni pahāya,
对于这甚深的缘相差别,智者
应常具念精勤修习,以便于中获得立足处。
Gambhīre paccayākārappabhede idha paṇḍito; Yathā gādhaṃ labhethevamanuyuñje sadā satoti.