17. 慧地之解释·无明缘行一句的详论
17. 慧地之解说 · 167 段
无明缘行一句的详论巴利
Avijjāpaccayāsaṅkhārapadavitthārakathā
616 如是,此无明即在这二十四缘中。巴利
Evamimesu catuvīsatiyā paccayesu ayaṃ avijjā,
对诸福行,以二种方式为缘;对其他,则以多种方式为缘。
对最后者,则以一种方式为缘。巴利
Paccayo hoti puññānaṃ, duvidhānekadhā pana; Paresaṃ pacchimānaṃ sā, ekadhā paccayo matāti.
在这里,无明以“所缘缘”和“亲依止缘”两种方式作为福行的缘。具体来说:当修行者观察无明是“必定灭尽之法、必定衰灭之法”时,无明就以所缘缘的方式,成为欲界福行的缘。当修行者用神通心去觉知有愚痴的心时,无明就成为色界福行的缘。然而,对于那些为了超越无明而修布施等欲界福业事,以及生起色界禅那的人来说,无明是以亲依止缘的方式成为这两种福行的缘。同样地,那些被无明所迷惑,希求获得欲有、色有的成就而修那些福行的人,也是如此。巴利
Tattha puññānaṃ duvidhāti ārammaṇapaccayena ca upanissayapaccayena cāti dvedhā paccayo hoti. Sā hi avijjaṃ khayato vayato sammasanakāle kāmāvacarānaṃ puññābhisaṅkhārānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo hoti. Abhiññācittena samohacittaṃ jānanakāle rūpāvacarānaṃ. Avijjāsamatikkamatthāya pana dānādīni ceva kāmāvacarapuññakiriyavatthūni pūrentassa, rūpāvacarajjhānāni ca uppādentassa dvinnampi tesaṃ upanissayapaccayena paccayo hoti. Tathā avijjāsammūḷhattā kāmabhavarūpabhavasampattiyo patthetvā tāneva puññāni karontassa.
对于非福行,无明则以多种方式作为缘。具体是怎样的呢?当心缘取无明而生起贪等烦恼时,无明以所缘缘的方式作为缘;当心重视并贪著无明时,无明以所缘增上缘、所缘亲依止缘的方式作为缘;对于那些被无明迷惑、看不见过患而造作杀生等恶行的人,无明以亲依止缘的方式作为缘;对于第二速行心等,无明以无间缘、等无间缘、无间亲依止缘、数数习行缘、非有缘、离去缘这些方式作为缘;对于造作任何不善业的人,无明以因缘、俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘、有缘、不离去缘这些方式作为缘。就是这样,无明以多种方式成为非福行的缘。巴利
Anekadhā pana paresanti apuññābhisaṅkhārānaṃ anekadhā paccayo hoti. Kathaṃ? Esā hi avijjaṃ ārabbha rāgādīnaṃ uppajjanakāle ārammaṇapaccayena, garuṃkatvā assādanakāle ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayehi, avijjāsammūḷhassa anādīnavadassāvino pāṇātipātādīni karontassa upanissayapaccayena, dutiyajavanādīnaṃ anantarasamanantaraanantarūpanissayāsevananatthivigatapaccayehi, yaṃkiñci akusalaṃ karontassa hetu sahajāta aññamañña nissaya sampayutta atthi avigatapaccayehīti anekadhā paccayo hoti.
因此,对于不动行,无明被认为只以亲依止缘这一种方式作为缘。而无明对不动行的亲依止关系,应该按照福行中所说的方式来理解。巴利
Pacchimānaṃ sā ekadhā paccayo matāti āneñjābhisaṅkhārānaṃ upanissayapaccayeneva ekadhā paccayo matā. So panassā upanissayabhāvo puññābhisaṅkhāre vuttanayeneva veditabboti.
617 在这里,有人可能会问:“怎么?只有无明这一种是行的缘,还是也有其他的缘存在呢?”(回答者反问:)“这有什么问题呢?如果只有一种,就会陷入单一因的论断;如果还有其他的缘,那么‘以无明为缘而有行’这种单一因的说明就不合适了吧?”(回答:)并非不合适。为什么呢?因为——巴利
Etthāha – kiṃ panāyamekāva avijjā saṅkhārānaṃ paccayo, udāhu aññepi paccayā santīti? Kiṃ panettha, yadi tāva ekāva, ekakāraṇavādo āpajjati. Athaññepi santi, ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti ekakāraṇaniddeso nupapajjatīti? Na nupapajjati. Kasmā? Yasmā –
此处一果非从一因生,多果亦非从一因生,一果也非从多因生;
然而显示一因一果,是有其意义的。巴利
Ekaṃ na ekato idha, nānekamanekatopi no ekaṃ; Phalamatthi atthi pana eka-hetuphaladīpane attho.
确实,在这个世间,没有任何一个果是从单一因产生的,也没有多个果是从单一因产生的;也没有一个果是从多个因产生的。然而,从多个因则会有多个果生起。正如由时节、大地、种子、水等种种原因,会生起名为嫩芽、而且具有颜色、香气、味道等多种性质的果。然而,像“无明缘行,行缘识”这样一因一果的说明,在这里是有其用意的。巴利
Ekato hi kāraṇato na idha kiñci ekaṃ phalamatthi, na anekaṃ. Nāpi anekehi kāraṇehi ekaṃ. Anekehi pana kāraṇehi anekameva hoti. Tathā hi anekehi utupathavībījasalilasaṅkhātehi kāraṇehi anekameva rūpagandharasādikaṃ aṅkurasaṅkhātaṃ phalaṃ uppajjamānaṃ dissati. Yaṃ panetaṃ ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇa’’nti ekekahetuphaladīpanaṃ kataṃ, tattha attho atthi, payojanaṃ vijjati.
世尊确实在某些地方,因为某个因具有主要性;在某些地方,因为某个因具有明显性;在某些地方,因为某个因具有不共性;并且随顺着开示的善巧方便与所教化众生的适宜程度,只显示一个因或一个果。例如说“以触为缘而有受”,是因为主要性而只说一个因和一个果。因为触是受的主要因,受依于触而被确定;而受是触的主要果,触也依于受而被确定。说“由痰所生的疾病”,是因为明显性而只说一个因,因为在这里痰是明显的,而不是业等其他原因。说“诸比丘,凡任何不善法,一切都以不如理作意为根”,是因为不共性而只说一个因,因为不如理作意是不善法的不共因,而所依、所缘等则是善法与不善法共通的因。因此,在这里,无明虽然还有其他的所依、所缘、俱生法等作为行的原因,但依据“随观味者,渴爱增长”和“由无明集而有漏集”等经文的说法,又因为无明也是渴爱等其他行因的因,所以从主要性的角度来说;又依据“诸比丘,无智者为无明所覆,造作福行”等经文的说法,所以从明显性和不共性的角度来说,应当知道无明被显示为诸行的因。正是依据这种一一显示因果的解释之语,应当知道在一切处一一显示因果都有其特定的意义。巴利
Bhagavā hi katthaci padhānattā, katthaci pākaṭattā, katthaci asādhāraṇattā desanāvilāsassa ca veneyyānañca anurūpato ekameva hetuṃ vā phalaṃ vā dīpeti. ‘‘Phassapaccayā vedanā’’ti hi padhānattā ekameva hetuphalamāha. Phasso hi vedanāya padhānahetu yathāphassaṃ vedanā vavatthānato. Vedanā ca phassassa padhānaphalaṃ yathāvedanaṃ phassavavatthānato. ‘‘Semhasamuṭṭhānā ābādhā’’ti (a. ni. 10.60) pākaṭattā ekaṃ hetumāha. Pākaṭo hi ettha semho, na kammādayo. ‘‘Ye keci, bhikkhave, akusalā dhammā, sabbe te ayonisomanasikāramūlakā’’ti asādhāraṇattā ekaṃ hetumāha. Asādhāraṇo hi ayonisomanasikāro akusalānaṃ, sādhāraṇāni vatthārammaṇādīnīti. Tasmā ayamidha avijjā vijjamānesupi aññesu vatthārammaṇasahajātadhammādīsu saṅkhārakāraṇesu ‘‘assādānupassino taṇhā pavaḍḍhatī’’ti (saṃ. ni. 2.52) ca ‘‘avijjāsamudayā āsavasamudayo’’ti (ma. ni. 1.104) ca vacanato aññesampi taṇhādīnaṃ saṅkhārahetūnaṃ hetūti padhānattā, ‘‘avidvā, bhikkhave, avijjāgato puññābhisaṅkhārampi abhisaṅkharotī’’ti pākaṭattā, asādhāraṇattā ca saṅkhārānaṃ hetubhāvena dīpitāti veditabbā. Eteneva ca ekekahetuphaladīpanaparihāravacanena sabbattha ekekahetuphaladīpane payojanaṃ veditabbanti.
618 对此,有人会问:“即便如此,无明的果报全然不可爱、自性有过失,又怎么能成为福行和不动行的缘呢?犹如从苦楝的种子生不出甘蔗一般,这怎么说得通?”怎么会说不通呢?因为在世间——巴利
Etthāha – evaṃ santepi ekantāniṭṭhaphalāya sāvajjāya avijjāya kathaṃ puññāneñjābhisaṅkhārapaccayattaṃ yujjati? Na hi nimbabījato ucchu uppajjatīti. Kathaṃ na yujjissati? Lokasmiñhi –
相违与不相违,以及相似与不相似,
诸法的缘已经成立,而它们并非只是果报。巴利
Viruddho cāviruddho ca, sadisāsadiso tathā; Dhammānaṃ paccayo siddho, vipākā eva te ca na.
确实,在世间,各种法在处所、自性、作用等方面的缘,无论是相违还是不相违,都是成立的。比如,前一个心识是后一个心识在处所上相违的缘;先前工艺等的学习,也是后来进行工艺等行为的缘。业是色法在自性上相违的缘,乳等也是酪等的缘。光是眼识在作用上相违的缘,糖等也是酒等的缘。然而,眼、色等是眼识等在处所上不相违的缘;前一个速行心等是后一个速行心等在自性及作用上不相违的缘。正如相违与不相违的缘已经成立,相似与不相似的缘也是如此。巴利
Dhammānaṃ hi ṭhānasabhāvakiccādiviruddho cāviruddho ca paccayo loke siddho. Purimacittaṃ hi aparacittassa ṭhānaviruddho paccayo, purimasippādisikkhā ca pacchā pavattamānānaṃ sippādikiriyānaṃ. Kammaṃ rūpassa sabhāvaviruddho paccayo, khīrādīni ca dadhiādīnaṃ. Āloko cakkhuviññāṇassa kiccaviruddho, guḷādayo ca āsavādīnaṃ. Cakkhurūpādayo pana cakkhuviññāṇādīnaṃ ṭhānāviruddhā paccayā. Purimajavanādayo pacchimajavanādīnaṃ sabhāvāviruddhā kiccāviruddhā ca.
如同相违与不相违的各种缘已经成立,相似与不相似的缘也是这样。因为相似的缘,就是所谓时节与食物所生的色法,是后续色法的缘;稻种等也是稻果等的缘。不相似的缘,比如色法也是无色法的缘,无色法也是色法的缘;牛毛、羊毛、角、酪、芝麻粉等也是吉祥草等的缘。以这些相违、不相违、相似、不相似的各种法为缘而生起的种种法,并不就是那些缘的直接果报。巴利
Yathā ca viruddhāviruddhā paccayā siddhā, evaṃ sadisāsadisāpi. Sadisameva hi utuāhārasaṅkhātaṃ rūpaṃ rūpassa paccayo, sālibījādīni ca sāliphalādīnaṃ. Asadisampi rūpaṃ arūpassa, arūpañca rūpassa paccayo hoti, golomāviloma-visāṇa-dadhitilapiṭṭhādīni ca dubbā-sarabhūtiṇakādīnaṃ. Yesañca dhammānaṃ te viruddhāviruddhasadisāsadisapaccayā, na te dhammā tesaṃ dhammānaṃ vipākā eva.
因此应该知道,这个无明,虽然从果报上看,它的果一向是不可意的,从自性上看,它也是有罪过的;然而对于这一切福行等,它都能根据具体情况,以处所、作用、自性方面相违与不相违的缘,以及相似与不相似的缘,而成为它们的缘。而它作为缘的状态,正是用以下方式说明的:凡是那些在苦等法上,名为无明的无知还没有断除的人,他首先对于苦,以及对于过去世等,以无知把轮回之苦执取为乐想,从而造作成为其因的三种行(福行、非福行、不动行)。巴利
Iti ayaṃ avijjā vipākavasena ekantāniṭṭhaphalā, sabhāvavasena ca sāvajjāpi samānā sabbesampi etesaṃ puññābhisaṅkhārādīnaṃ yathānurūpaṃ ṭhānakiccasabhāvaviruddhāviruddhapaccayavasena, sadisāsadisapaccayavasena ca paccayo hotīti veditabbā. So cassā paccayabhāvo ‘‘yassa hi dukkhādīsu avijjāsaṅkhātaṃ aññāṇaṃ appahīnaṃ hoti, so dukkhe tāva pubbantādīsu ca aññāṇena saṃsāradukkhaṃ sukhasaññāya gahetvā tassa hetubhūte tividhepi saṅkhāre ārabhatī’’tiādinā nayena vutto eva.
619 再者,这是另一种方式——巴利
Apica ayaṃ aññopi pariyāyo –
对于死与生及轮回,以及诸行之相,
对于缘生诸法迷妄者,
他即造作此三行,因为
无明即是彼等缘,此即三种行之缘。巴利
Cutūpapāte saṃsāre, saṅkhārānañca lakkhaṇe; Yo paṭiccasamuppanna-dhammesu ca vimuyhati. Abhisaṅkharoti so ete, saṅkhāre tividhe yato; Avijjā paccayo tesaṃ, tividhānampayaṃ tatoti.
然而,如果问:“凡是对这些事迷惑的人,他到底是怎么造作这三种行的呢?”首先,对死迷惑的人不理解“在一切情况下,诸蕴的破坏就是死”,便产生妄想:“有情死了,有情转移到另一个身体中”等等。巴利
Kathaṃ pana yo etesu vimuyhati, so tividhepete saṅkhāre karotīti ce. Cutiyā tāva vimūḷho ‘‘sabbattha khandhānaṃ bhedo maraṇa’’nti cutiṃ agaṇhanto ‘‘satto marati, sattassa dehantarasaṅkamana’’ntiādīni vikappeti.
对生迷惑的人不理解“在一切情况下,诸蕴的显现就是生”,便产生妄想:“有情再生了,有情的新身体显现了”等等。巴利
Upapāte vimūḷho ‘‘sabbattha khandhānaṃ pātubhāvo jātī’’ti upapātaṃ agaṇhanto ‘‘satto upapajjati, sattassa navasarīrapātubhāvo’’tiādīni vikappeti.
那迷惑于轮回者,巴利
Saṃsāre vimūḷho yo esa,
“ 诸蕴之次第,及诸界与处;
无间而转起,此即名轮回。”——巴利
‘‘Khandhānañca paṭipāṭi, dhātuāyatanāna ca; Abbocchinnaṃ vattamānā, saṃsāroti pavuccatī’’ti. –
他们不接受前面所描述的轮回过程,反而错误地执著这样的见解:“这个有情从此世去到他世,又从他世来到此世”等等。巴利
Evaṃ vaṇṇito saṃsāro, taṃ evaṃ agaṇhanto ‘‘ayaṃ satto asmā lokā paraṃ lokaṃ gacchati, parasmā lokā imaṃ lokaṃ āgacchatī’’tiādīni vikappeti.
被迷惑的人看不到诸行的真实本质——自性相与共相,反而把诸行分别执取为“我”“我的”“恒常的”“快乐的”“清净的”。巴利
Saṅkhārānaṃ lakkhaṇe vimūḷho saṅkhārānaṃ sabhāvalakkhaṇaṃ sāmaññalakkhaṇañca agaṇhanto saṅkhāre attato attaniyato dhuvato sukhato subhato vikappeti.
被迷惑的人看不到诸行是由无明等因缘条件而生起的,反而错误地执著这样的见解:“我知或不知,正是它自己造作又令他人造作。它在结生时投生,原子、自在天等为它以羯罗蓝(受精卵)等状态安立身体,并成就诸根。它具足诸根后,便有了触、受、渴爱、取、奋励。它又在另一生中再次受生。”或者错误地执著:“一切有情都是由命运、偶然或自性而转变的。”(长部1.168)巴利
Paṭiccasamuppannadhammesu vimūḷho avijjādīhi saṅkhārādīnaṃ pavattiṃ agaṇhanto ‘‘attā jānāti vā na jānāti vā, so eva karoti ca kāreti ca. So paṭisandhiyaṃ upapajjati, tassa aṇuissarādayo kalalādibhāvena sarīraṃ saṇṭhapento indriyāni sampādenti. So indriyasampanno phusati, vediyati, taṇhīyati, upādiyati, ghaṭiyati. So puna bhavantare bhavatī’’ti vā, ‘‘sabbe sattā niyatisaṅgatibhāvapariṇatā’’ti (dī. ni. 1.168) vā vikappeti.
被无明蒙蔽的人就这样虚妄地分别,就像一个盲人在大地上行走,可能走上正路或邪路、踏上陆地或洼地、遇到平坦或不平之处;同样地,他也造作福行、非福行与不动行。巴利
So avijjāya andhīkato evaṃ vikappento yathā nāma andho pathaviyaṃ vicaranto maggampi amaggampi thalampi ninnampi samampi visamampi paṭipajjati, evaṃ puññampi apuññampi āneñjābhisaṅkhārampi abhisaṅkharotīti.
因此,这样说——巴利
Tenetaṃ vuccati –
好比一位天生的盲人,没有引导者;
有时行于正道,有时行于邪道。
愚人在轮回中不断流转,同样没有引导者。
有时候造作福业,有时候也造作非福业。
“ 若彼知法,现观诸谛;
尔时无明寂灭,彼将寂静而行。”巴利
‘‘Yathāpi nāma jaccandho, naro apariṇāyako; Ekadā yāti maggena, ummaggenāpi ekadā. ‘‘Saṃsāre saṃsaraṃ bālo, tathā apariṇāyako; Karoti ekadā puññaṃ, apuññamapi ekadā. ‘‘Yadā ca ñatvā so dhammaṃ, saccāni abhisamessati; Tadā avijjūpasamā, upasanto carissatī’’ti.
“以行为缘而有识”一句的详释巴利
Saṅkhārapaccayāviññāṇapadavitthārakathā
620 在“行缘识”这一句中,“识”指的是眼识等六种识。其中,眼识有善果与不善果两种,耳识、鼻识、舌识、身识也是如此。意识则有二十二种:善果与不善果的二意界,三种无因意识界,八种有因欲界果心,五种色界果心,四种无色界果心。这样,以这六种识,总共涵盖了三十二种世间果识。而出世间心,因为它不适合用于说明轮转(生死轮回),所以这里没有采用。巴利
Saṅkhārapaccayā viññāṇapade – viññāṇanti cakkhuviññāṇādi chabbidhaṃ. Tattha cakkhuviññāṇaṃ kusalavipākaṃ akusalavipākanti duvidhaṃ hoti. Tathā sotaghānajivhākaāyaviññāṇāni. Manoviññāṇaṃ kusalākusalavipākā dve manodhātuyo, tisso ahetukamanoviññāṇadhātuyo, aṭṭha sahetukāni kāmāvacaravipākacittāni, pañca rūpāvacarāni, cattāri arūpāvacarānīti bāvīsatividhaṃ hoti. Iti imehi chahi viññāṇehi sabbānipi bāttiṃsa lokiyavipākaviññāṇāni saṅgahitāni honti. Lokuttarāni pana vaṭṭakathāya na yujjantīti na gahitāni.
在这里,或许有人会问:“但是,怎么能知道这里所说的这些种类的识是以行为缘的呢?”答案是:因为如果没有已经累积的业,就不会有果报。这个识是果,而果在没有已累积的业时是不会生起的。如果它能在没有业的情况下生起,那么一切人的一切果都应该生起;但事实上并非如此。因此应当知道:这个识是以行为缘的。巴利
Tattha siyā ‘‘kathaṃ panetaṃ jānitabbaṃ idaṃ vuttappakāraṃ viññāṇaṃ saṅkhārapaccayā hotī’’ti? Upacitakammābhāve vipākābhāvato. Vipākaṃ hetaṃ, vipākañca na upacitakammābhāve uppajjati. Yadi uppajjeyya sabbesaṃ sabbavipākāni uppajjeyyuṃ, na ca uppajjantīti jānitabbametaṃ saṅkhārapaccayā idaṃ viññāṇaṃ hotīti.
如果问:“以什么行的缘,会生起什么识呢?”先来说第一种情况:(1)以欲界的福行(善业)为缘,会生起善的异熟(果报)眼识、耳识、鼻识、舌识、身识这五种;在意识方面,会生起一个意界、两个无因意识界,以及八个欲界大异熟心,加起来一共是十六种识。正如经文所说——巴利
Katarasaṅkhārapaccayā kataraṃ viññāṇanti ce. Kāmāvacarapuññābhisaṅkhārapaccayā tāva kusalavipākāni pañca cakkhuviññāṇādīni, manoviññāṇe ekā manodhātu, dve manoviññāṇadhātuyo, aṭṭha kāmāvacaramahāvipākānīti soḷasa. Yathāha –
“因为造作并累积了欲界的善业,所以会生起善异熟的眼识;因为造作并累积了欲界的善业,所以会生起善异熟的耳识;因为造作并累积了欲界的善业,所以会生起善异熟的鼻识;因为造作并累积了欲界的善业,所以会生起善异熟的舌识;因为造作并累积了欲界的善业,所以会生起善异熟的身识;会生起异熟意界;会生起喜俱意识界;会生起舍俱意识界。具体包括:喜俱智相应无行、喜俱智相应有行、喜俱智不相应无行、喜俱智不相应有行、舍俱智相应无行、舍俱智相应有行、舍俱智不相应无行、舍俱智不相应有行。”巴利
‘‘Kāmāvacarassa kusalassa kammassa kaṭattā upacitattā vipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hoti… sota… ghāna… jivhā… kāyaviññāṇaṃ … vipākā manodhātu uppannā hoti. Somanassasahagatā manoviññāṇadhātu uppannā hoti. Upekkhāsahagatā manoviññāṇadhātu uppannā hoti. Somanassasahagatā ñāṇasampayuttā. Somanassasahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena. Somanassasahagatā ñāṇavippayuttā. Somanassasahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena. Upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā. Upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena. Upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā. Upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārenā’’ti (dha. sa. 431, 498).
其次,以色界的福行(色界善业)为缘,会生起五种色界异熟心。正如经文所说——巴利
Rūpāvacarapuññābhisaṅkhārapaccayā pana pañca rūpāvacaravipākāni. Yathāha –
“因为已经造作、已经累积了那色界的善业,它的果报就是:远离各种欲、远离不善法,具有寻和伺,由远离而生起喜与乐,证入并安住在第一禅那……乃至……证入并安住在第五禅那。”(《法集论》499)这样,以福行为缘,总共会生起二十一种识。巴利
‘‘Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa kaṭattā upacitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi paṭhamaṃ jhānaṃ…pe… pañcamaṃ jhānaṃ upasampajja viharatī’’ti (dha. sa. 499). Evaṃ puññābhisaṅkhārapaccayā ekavīsatividhaṃ viññāṇaṃ hoti.
其次,以非福行(不善业)为缘,会生起不善异熟的眼识等五种识、一个意界、一个意识界,这样一共有七种识。正如经文所说:巴利
Apuññābhisaṅkhārapaccayā pana akusalavipākāni pañca cakkhuviññāṇādīni, ekā manodhātu, ekā manoviññāṇadhātūti evaṃ sattavidhaṃ viññāṇaṃ hoti. Yathāha –
因为过去做了、积累了很多不善的业,所以会生起不善的异熟眼识……耳识……鼻识……舌识……身识……还会生起异熟意界和异熟意识界。巴利
‘‘Akusalassa kammassa kaṭattā upacitattā vipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hoti… sota… ghāna… jivhā… kāyaviññāṇaṃ… vipākā manodhātu vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hotī’’ti (dha. sa. 556).
另外,以不动行为缘,有四种无色界的异熟识。所以,识一共有这四种。正如经文所说——巴利
Āneñjābhisaṅkhārapaccayā pana cattāri arūpavipākānīti evaṃ catubbidhaṃ viññāṇaṃ hoti. Yathāha –
“正是因为那些无色界善业已经造作、已经累积,作为异熟,完全超越了一切色想,灭没了一切有对想,不再作意种种想,以‘虚空是无边’的认知,与空无边处想一起,证入空无边处而安住;通过超越一切空无边处,以‘识是无边’的认知,与识无边处想一起,证入识无边处而安住;通过超越一切识无边处,以‘无所有’的认知,与无所有处想一起,证入无所有处而安住;通过超越一切无所有处,与非想非非想处想一起,舍断乐与苦,证入第四禅而安住。”巴利
‘‘Tasseva arūpāvacarassa kusalassa kammassa kaṭattā upacitattā vipākaṃ sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā ākāsānañcāyatanasaññāsahagataṃ…pe… viññāṇañcā…pe… ākiñcaññā…pe… nevasaññānāsaññāyatanasahagataṃ sukhassa ca dukkhassa ca pahānā catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharatī’’ti (dha. sa. 501).
621 这样,知道了以行为缘而有的识之后,现在应该了解它是如何转起的——确实,这一切识都依转起与结生两种方式而转起。其中,两种五识、两种意界、与喜悦俱的无因意识界,这十三种只在五蕴有中以转起的方式转起。其余十九种则在三有中,根据各自相应的情况,在转起和结生两者中都转起。巴利
Evaṃ yaṃ saṅkhārapaccayā yaṃ viññāṇaṃ hoti, taṃ ñatvā idānissa evaṃ pavatti veditabbā – sabbameva hi idaṃ pavattipaṭisandhivasena dvedhā pavattati. Tattha dve pañcaviññāṇāni, dve manodhātuyo, somanassasahagatā ahetukamanoviññāṇadhātūti imāni terasa pañcavokārabhave pavattiyaññeva pavattanti. Sesāni ekūnavīsati tīsu bhavesu yathānurūpaṃ pavattiyampi paṭisandhiyampi pavattanti.
具体是怎样的呢?先说善异熟的眼识等五种,对于由善异熟或不善异熟所生、诸根次第成熟的人,它们缘取已经出现在眼等根门之前的可意或可意中舍的色等所缘,依止眼等净色,完成见、闻、嗅、尝、触的作用而转起。同样,不善异熟的五种也是如此。只是它们的所缘是不可意或不可意中舍的。这是差别所在。这十种也是固定门、固定所缘、固定所依、固定处所,并且是固定作用的。巴利
Kathaṃ? Kusalavipākāni tāva cakkhuviññāṇādīni pañca kusalavipākena akusalavipākena vā nibbattassa yathākkamaṃ paripākaṃ upagatindriyassa cakkhādīnaṃ āpāthagataṃ iṭṭhaṃ iṭṭhamajjhattaṃ vā rūpādiārammaṇaṃ ārabbha cakkhādipasādaṃ nissāya dassanasavanaghāyanasāyanaphusanakiccaṃ sādhayamānāni pavattanti. Tathā akusalavipākāni pañca. Kevalañhi tesaṃ aniṭṭhaṃ aniṭṭhamajjhattaṃ vā ārammaṇaṃ hoti. Ayameva viseso. Dasapi cetāni niyatadvārārammaṇavatthuṭṭhānāni niyatakiccāneva ca bhavanti.
此后,紧接着善异熟的眼识等之后,善异熟的意界缘取它们的所缘,依止于心所依,完成领受作用而转起。同样,紧接着不善异熟之后,是不善异熟的意界。而这二者,门不定、所缘不定,所依固定、处所固定、作用固定。巴利
Tato kusalavipākānaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ anantarā kusalavipākā manodhātu tesaṃyeva ārammaṇaṃ ārabbha hadayavatthuṃ nissāya sampaṭicchanakiccaṃ sādhayamānā pavattati. Tathā akusalavipākānaṃ anantarā akusalavipākā. Idañca pana dvayaṃ aniyatadvārārammaṇaṃ niyatavatthuṭṭhānaṃ niyatakiccañca hoti.
而与喜悦俱的无因意识界,在善异熟意界之后,缘取它的同一个所缘,依止于心所依,完成推度作用而转起。它又是在六门中转起的:对于强所缘,欲界有情通常在与贪相应的速行终了之后,截断有分路,以彼所缘的方式,取速行所取的所缘为所缘,一次或两次——这是《中部注释》中所说的。但在《阿毗达摩注释》中,则说彼所缘有两个心路到来。此心获得“彼所缘”和“有分顶”两个名称。它是不定门、不定所缘、固定所依、不定处所、不定作用的。如此,应该知道这十三种识只在五蕴有中以转起方式转起。巴利
Somanassasahagatā pana ahetukamanoviññāṇadhātu kusalavipākamanodhātuyā anantarā tassā eva ārammaṇaṃ ārabbha hadayavatthuṃ nissāya santīraṇakiccaṃ sādhayamānā chasu dvāresu balavārammaṇe kāmāvacarasattānaṃ yebhuyyena lobhasampayuttajavanāvasāne bhavaṅgavīthiṃ pacchinditvā javanena gahitārammaṇe tadārammaṇavasena ca sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā pavattatīti majjhimaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Abhidhammaṭṭhakathāyaṃ pana tadārammaṇe dve cittavārā āgatā. Idaṃ pana cittaṃ tadārammaṇanti ca piṭṭhibhavaṅganti cāti dve nāmāni labhati. Aniyatadvārārammaṇaṃ niyatavatthukaṃ aniyataṭṭhānakiccañca hotīti. Evaṃ tāva terasa pañcavokārabhave pavattiyaññeva pavattantīti veditabbāni.
在其余十九种心里,每一种都会在与自己相应的结生中转起。但在转起时,先说善和不善异熟的两类无因意识界:它们在五门中,紧跟在善或不善异熟意界之后,执行推度作用;在六门中,按前面说过的方式执行彼所缘作用;在由自己结生之后,如果没有断绝有分的心生起,就执行有分作用;最后执行死亡作用。这样,它们完成四种作用,以固定所依、不定门、不定所缘、不定处所、不定作用的方式转起。巴利
Sesesu ekūnavīsatiyā na kiñci attano anurūpāya paṭisandhiyā na pavattati. Pavattiyaṃ pana kusalākusalavipākā tāva dve ahetukamanoviññāṇadhātuyo pañcadvāre kusalākusalavipākamanodhātūnaṃ anantarā santīraṇakiccaṃ, chasu dvāresu pubbe vuttanayeneva tadārammaṇakiccaṃ, attanā dinnapaṭisandhito uddhaṃ asati bhavaṅgupacchedake cittuppāde bhavaṅgakiccaṃ, ante cutikiccañcāti cattāri kiccāni sādhayamānā niyatavatthukā aniyatadvārārammaṇaṭṭhānakiccā hutvā pavattanti.
八种欲界有因心,按前面说过的方式在六门中执行彼所缘作用;在由自己结生之后,如果没有断绝有分的心生起,就执行有分作用;最后执行死亡作用。这样,它们完成三种作用,以固定所依、不定门、不定所缘、不定处所、不定作用的方式转起。巴利
Aṭṭha kāmāvacarasahetukacittāni vuttanayeneva chasu dvāresu tadārammaṇakiccaṃ, attanā dinnapaṭisandhito uddhaṃ asati bhavaṅgupacchedake cittuppāde bhavaṅgakiccaṃ, ante cutikiccañcāti tīṇi kiccāni sādhayamānāni niyatavatthukāni aniyatadvārārammaṇaṭṭhānakiccāni hutvā pavattanti.
五种色界异熟心和四种无色界异熟心,在由自己结生之后,如果没有断绝有分的心生起,就执行有分作用;最后执行死亡作用。这样,它们完成两种作用而转起。其中,色界心有固定的所依、固定的所缘,但没有固定的处所和作用;其余的无色界心没有所依,有固定的所缘,也没有固定的处所和作用。就这样,这三十二种识在转起中,以行为缘而转起。其中,那些行对于这些识,是以业缘和亲依止缘为缘的。巴利
Pañca rūpāvacarāni cattāri ca āruppāni attanā dinnapaṭisandhito uddhaṃ asati bhavaṅgupacchedake cittuppāde bhavaṅgakiccaṃ, ante cutikiccañcāti kiccadvayaṃ sādhayamānāni pavattanti . Tesu rūpāvacarāni niyatavatthārammaṇāni aniyataṭṭhānakiccāni, itarāni niyatavatthukāni niyatārammaṇāni aniyataṭṭhānakiccāni hutvā pavattantīti evaṃ tāva bāttiṃsavidhampi viññāṇaṃ pavattiyaṃ saṅkhārapaccayā pavattati. Tatrāssa te te saṅkhārā kammapaccayena ca upanissayapaccayena ca paccayā honti.
622 然而,前面说的“在其余十九种识中,没有任何一种不在与自己相应的结生中转起”这句话,因为过于简略而难以理解。所以,为了把它的详细道理显示出来,这里特别提出以下问题:有多少种结生?有多少种结生心?以什么心、在什么地方结生?结生心的所缘是什么?巴利
Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘sesesu ekūnavīsatiyā na kiñci attano anurūpāya paṭisandhiyā na pavattatī’’ti, taṃ atisaṃkhittattā dubbijānaṃ. Tenassa vitthāranayadassanatthaṃ vuccati – kati paṭisandhiyo, kati paṭisandhicittāni, kena kattha paṭisandhi hoti, kiṃ paṭisandhiyā ārammaṇanti?
连同无想有情的结生,总共有二十种结生。前面说的十九种就是结生心。其中,以不善异熟的无因意识界,在恶趣中结生。以善异熟的无因意识界,在人界中那些生来就盲、生来就聋、生来就疯、生来就哑以及非男非女(阴阳人)等情形中结生。以八种有因欲界异熟心,在欲界诸天神和人中有福德的人中结生。以五种色界异熟心,在有色的梵界中结生。以四种无色界异熟心,在无色界中结生。以什么心在什么地方结生,这个结生就叫做与它相应的结生。简略地说,结生有三种所缘:过去、现在、不可说。无想有情的结生则没有所缘。巴利
Asaññapaṭisandhiyā saddhiṃ vīsati paṭisandhiyo. Vuttappakārāneva ekūnavīsati paṭisandhicittāni. Tattha akusalavipākāya ahetukamanoviññāṇadhātuyā apāyesu paṭisandhi hoti. Kusalavipākāya manussaloke jaccandhajātibadhirajātiummattakajātieḷamūganapuṃsakādīnaṃ. Aṭṭhahi sahetukakāmāvacaravipākehi kāmāvacaradevesu ceva manussesu ca puññavantānaṃ paṭisandhi hoti. Pañcahi rūpāvacaravipākehi rūpībrahmaloke. Catūhi arūpāvacaravipākehi arūpaloketi. Yena ca yattha paṭisandhi hoti , sā eva tassa anurūpā paṭisandhi nāma. Saṅkhepato pana paṭisandhiyā tīṇi ārammaṇāni honti atītaṃ paccuppannaṃ navattabbañca. Asaññā paṭisandhi anārammaṇāti.
其中,识无边处和非想非非想处的结生心,它们的所缘只是过去。十种欲界结生心的所缘,是过去或现在。其余结生心的所缘,只是不可说。就这样,对于这三种所缘而转起的结生,因为它是在以过去所缘或不可说所缘为所缘的死心之后,毫无间隔地转起的,所以绝对没有以现在所缘为所缘的死心。因此应该知道:在从过去和不可说这两种所缘中任取一种所缘的死心之后,结生心在善趣和恶趣中转起的方式是,从过去、现在、不可说这三种所缘中任取一种所缘而转起。巴利
Tattha viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanapaṭisandhīnaṃ atītameva ārammaṇaṃ. Dasannaṃ kāmāvacarānaṃ atītaṃ vā paccuppannaṃ vā. Sesānaṃ navattabbameva. Evaṃ tīsu ārammaṇesu pavattamānā pana paṭisandhi yasmā atītārammaṇassa vā navattabbārammaṇassa vā cuticittassa anantarameva pavattati. Paccuppannārammaṇaṃ pana cuticittaṃ nāma natthi. Tasmā dvīsu ārammaṇesu aññatarārammaṇāya cutiyā anantarā tīsu ārammaṇesu aññatarārammaṇāya paṭisandhiyā sugatiduggativasena pavattanākāro veditabbo.
623 例如,一个投生在欲界善趣(如人间、天界)却造了恶业的人,在他临终躺在床上的时候,根据“那些业那时悬垂于他”等经文的描述,他过去累积的恶业,或者能代表那恶业的景象(业相),会在他意门(内心)中显现。以这个显现的所缘为对象,生起了一连串以彼所缘心为终结的速行心路过程,这个过程结束后,紧接着,一个以有分心(生命流)的所缘为对象的死心就生起了。当这个死心灭去时,立刻以刚才显现的恶业或业相为所缘,由未断除的烦恼力量所牵引,一个属于恶趣(如地狱、饿鬼、畜生)的结生心(投生心)就生起了。这就是以过去所缘为对象的死心灭去后,紧接着生起以过去所缘为对象的结生心的情况。巴利
Seyyathidaṃ – kāmāvacarasugatiyaṃ tāva ṭhitassa pāpakammino puggalassa ‘‘tānissa tasmiṃ samaye olambantī’’tiādivacanato (ma. ni. 3.248) maraṇamañce nipannassa yathūpacitaṃ pāpakammaṃ vā kammanimittaṃ vā manodvāre āpāthamāgacchati. Taṃ ārabbha uppannāya tadārammaṇapariyosānāya javanavīthiyā anantaraṃ bhavaṅgavisayaṃ ārammaṇaṃ katvā cuticittaṃ uppajjati. Tasmiṃ niruddhe tadeva āpāthagataṃ kammaṃ vā kammanimittaṃ vā ārabbha anupacchinnakilesabalavināmitaṃ duggatipariyāpannaṃ paṭisandhicittaṃ uppajjati. Ayaṃ atītārammaṇāya cutiyā anantarā atītārammaṇā paṭisandhi.
另一种情况是,有人在临终时,根据他过去造的同类恶业,地狱等恶趣的景象,比如火焰的颜色等,会在他意门中显现。对于这个人来说,有分心生灭两次之后,会生起一个以这些恶趣相为对象的转向心。由于临近死亡,心路的速行力量已经变弱,所以只会生起五个速行心和两个彼所缘心。这样一来,总共生起了三类心路心。然后,以有分心的所缘为对象,生起一个死心。到此为止,第十一个心识刹那已经过去了。接着,在他剩余的五个心识刹那的寿命中,以同样的恶趣相为所缘,结生心生起了。这就是以过去所缘为对象的死心灭去后,紧接着生起以现在所缘为对象的结生心的情况。巴利
Aparassa maraṇasamaye vuttappakārakammavasena narakādīsu aggijālavaṇṇādikaṃ duggatinimittaṃ manodvāre āpāthamāgacchati, tassa dvikkhattuṃ bhavaṅge uppajjitvā niruddhe taṃ ārammaṇaṃ ārabbha ekaṃ āvajjanaṃ, maraṇassa āsannabhāvena mandībhūtavegattā pañca javanāni, dve tadārammaṇānīti tīṇi vīthicittāni uppajjanti. Tato bhavaṅgavisayaṃ ārammaṇaṃ katvā ekaṃ cuticittaṃ. Ettāvatā ekādasa cittakkhaṇā atītā honti. Athassa avasesapañcacittakkhaṇāyuke tasmiññeva ārammaṇe paṭisandhicittaṃ uppajjati. Ayaṃ atītārammaṇāya cutiyā anantarā paccuppannārammaṇā paṭisandhi.
还有一种情况是,有人在临终时,眼、耳、鼻、舌、身这五门中的任何一门,会现起一种低劣的所缘,这种所缘成为他生起贪等烦恼的原因。对于他来说,在心路过程依次生起到确定心之后,由于临近死亡,速行力量变弱,所以只生起五个速行心和两个彼所缘心。然后,以有分心的所缘为对象,生起一个死心。到此为止,总共两个有分心、一个转向心、一个见心、一个领受心、一个推度心、一个确定心、五个速行心、两个彼所缘心和一个死心,这十五个心识刹那已经过去了。接着,在他仅剩一个心识刹那的寿命时,以同样的低劣所缘为对象,结生心生起了。这也是以过去所缘为对象的死心灭去后,紧接着生起以现在所缘为对象的结生心的情况。以上所说的,都是以过去所缘为对象的善趣死心灭去后,紧接着生起以过去或现在所缘为对象的恶趣结生心的运作方式。巴利
Aparassa maraṇasamaye pañcannaṃ dvārānaṃ aññatarasmiṃ rāgādihetubhūtaṃ hīnamārammaṇaṃ āpāthamāgacchati. Tassa yathākkamena uppanne voṭṭhabbanāvasāne maraṇassa āsannabhāvena mandībhūtavegattā pañca javanāni, dve tadārammaṇāni ca uppajjanti. Tato bhavaṅgavisayaṃ ārammaṇaṃ katvā ekaṃ cuticittaṃ. Ettāvatā ca dve bhavaṅgāni, āvajjanaṃ, dassanaṃ, sampaṭicchanaṃ, santīraṇaṃ, voṭṭhabbanaṃ, pañca javanāni, dve tadārammaṇāni, ekaṃ cuticittanti pañcadasa cittakkhaṇā atītā honti. Athāvasesaekacittakkhaṇāyuke tasmiññeva ārammaṇe paṭisandhicittaṃ uppajjati. Ayampi atītārammaṇāya cutiyā anantarā paccuppannārammaṇā paṭisandhi. Esa tāva atītārammaṇāya sugaticutiyā anantarā atītapaccuppannārammaṇāya duggatipaṭisandhiyā pavattanākāro.
624 然而,如果是一个投生在恶趣(如地狱、饿鬼、畜生)却累积了无罪业(善业)的人,根据前面说过的方法,他过去累积的善业或善业相,会在他意门中显现。除了把前面描述恶业现起时的“黑分”(不善的部分)换成“白分”(善的部分)之外,其他所有心路的运作过程,都应该按照前面说过的方法来理解。这就是以过去所缘为对象的恶趣死心灭去后,紧接着生起以过去或现在所缘为对象的善趣结生心的运作方式。巴利
Duggatiyaṃ ṭhitassa pana upacitānavajjakammassa vuttanayeneva taṃ anavajjakammaṃ vā kammanimittaṃ vā manodvāre āpāthamāgacchatīti kaṇhapakkhe sukkapakkhaṃ ṭhapetvā sabbaṃ purimanayeneva veditabbaṃ. Ayaṃ atītārammaṇāya duggaticutiyā anantarā atītapaccuppannārammaṇāya sugatipaṭisandhiyā pavattanākāro.
625 再来看另一种情况:一个投生在善趣并累积了无罪业(善业)的人,在他临终躺在床上时,根据“那些业那时悬垂于他”等经文的描述,他过去累积的善业或善业相,会在他意门中显现。不过,这只是针对累积了欲界善业的人而言;如果是累积了“广大业”(色界、无色界的禅定善业)的人,在临终时则只有业相(禅定成就的象征)会显现。以这个显现的所缘为对象,生起了一连串以彼所缘心为终结的速行心路过程,或者仅有一连串速行心的心路过程,这个过程结束后,紧接着,一个以有分心的所缘为对象的死心就生起了。当这个死心灭去时,立刻以刚才显现的善业或善业相为所缘,由未断除的烦恼力量所牵引,一个属于善趣的结生心就生起了。这就是以过去所缘为对象的死心灭去后,紧接着生起以过去所缘或不可说所缘为对象的结生心的情况。巴利
Sugatiyaṃ ṭhitassa pana upacitānavajjakammassa ‘‘tānissa tasmiṃ samaye olambantī’’tiādivacanato maraṇamañce nipannassa yathūpacitaṃ anavajjakammaṃ vā kammanimittaṃ vā manodvāre āpāthamāgacchati. Tañca kho upacitakāmāvacarānavajjakammasseva. Upacitamahaggatakammassa pana kammanimittameva āpāthamāgacchati. Taṃ ārabbha uppannāya tadārammaṇapariyosānāya suddhāya vā javanavīthiyā anantaraṃ bhavaṅgavisayaṃ ārammaṇaṃ katvā cuticittaṃ uppajjati. Tasmiṃ niruddhe tameva āpāthagataṃ kammaṃ vā kammanimittaṃ vā ārabbha anupacchinnakilesabalavināmitaṃ sugatipariyāpannaṃ paṭisandhicittaṃ uppajjati. Ayaṃ atītārammaṇāya cutiyā anantarā atītārammaṇā vā navattabbārammaṇā vā paṭisandhi.
另一种情况是,有人在临终时,根据他过去造的欲界无过失业,人间的母胎形相,或者天界的园林、宫殿、劫波树等形相,这些代表善趣的景象会在他意门中显现。对于这个人来说,就像前面描述恶趣相显现时的顺序一样,在死心灭去之后,结生心紧接着就生起了。这就是以过去所缘为对象的死心灭去后,紧接着生起以现在所缘为对象的结生心的情况。巴利
Aparassa maraṇasamaye kāmāvacaraanavajjakammavasena manussaloke mātukucchivaṇṇasaṅkhātaṃ vā devaloke uyyānavimānakapparukkhādivaṇṇasaṅkhātaṃ vā sugatinimittaṃ manodvāre āpāthamāgacchati, tassa duggatinimitte dassitānukkameneva cuticittānantaraṃ paṭisandhicittaṃ uppajjati. Ayaṃ atītārammaṇāya cutiyā anantarā paccuppannārammaṇā paṭisandhi.
另一种情况是,临终时,他的亲属们对他说:“亲爱的,这是我们为您做的供养佛陀的功德,您要心生净信!”然后把各种所缘呈现在他的五门前:比如用花环、幢幡等作为色所缘(眼所对境);用闻法、音乐供养等作为声所缘(耳所对境);用烟、薰香等作为香所缘(鼻所对境);或者说“亲爱的,请尝尝这个,这是为您做的应施之物”,用蜜、砂糖等作为味所缘(舌所对境);或者说“亲爱的,请摸摸这个,这是为您做的应施之物”,用支那绸、苏摩罗绸等作为触所缘(身所对境)。对于这些出现在他面前的色等所缘,在确定作用次第生起之后,由于临近死亡,心的速力变得迟钝,只生起五个速行心和两个彼所缘心。之后,以有分境为所缘生起一个死心。在那个死心完全灭尽之后,就在那个只持续一个心识刹那的同一所缘上,生起结生心。这也是在以过去所缘为对象的死心之后,紧接着转起以现在所缘为对象的结生心。巴利
Aparassa maraṇasamaye ñātakā ‘‘ayaṃ tāta tavatthāya buddhapūjā karīyati cittaṃ pasādehī’’ti vatvā pupphadāmapaṭākādivasena rūpārammaṇaṃ vā, dhammassavanatūriyapūjādivasena saddārammaṇaṃ vā, dhūmavāsagandhādivasena gandhārammaṇaṃ vā, ‘‘idaṃ tāta sāyassu tavatthāya dātabbadeyyadhamma’’nti vatvā madhuphāṇitādivasena rasārammaṇaṃ vā, ‘‘idaṃ tāta phusassu tavatthāya dātabbadeyyadhamma’’nti vatvā cīnapaṭṭasomārapaṭṭādivasena phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā pañcadvāre upasaṃharanti, tassa tasmiṃ āpāthagate rūpādiārammaṇe yathākkamena uppannavoṭṭhabbanāvasāne maraṇassa āsannabhāvena mandībhūtavegattā pañca javanāni, dve tadārammaṇāni ca uppajjanti. Tato bhavaṅgavisayaṃ ārammaṇaṃ katvā ekaṃ cuticittaṃ, tadavasāne tasmiññeva ekacittakkhaṇaṭṭhitike ārammaṇe paṭisandhicittaṃ uppajjati. Ayampi atītārammaṇāya cutiyā anantarā paccuppannārammaṇā paṭisandhi.
626 另一种情况是:有人通过地遍禅那等修得广大心,住在善趣。临终时,他的意门出现下列任何一种:欲界的善业、业相或趣相,或者地遍等相,或者广大心;他的眼门或耳门也出现殊胜所缘,这种所缘能成为善心生起之因。他的确定作用依次生起,到它灭尽时,因为临近死亡,心的速力变得迟钝,只生起五个速行心。至于趣向广大界者,则没有彼所缘心。所以,速行心之后,就以有分境为所缘,生起一个死心。死心灭尽之后,便生起结生心;这个结生心所缘的,是已经出现的各种所缘中的任何一种,而这些善趣,或者属于欲界善趣,或者属于广大善趣。也就是说:在以不可说所缘的善趣死心之后,紧接着转起结生心,它以过去、现在或不可说所缘中的任何一种为所缘。巴利
Aparassa pana pathavīkasiṇajjhānādivasena paṭiladdhamahaggatassa sugatiyaṃ ṭhitassa maraṇasamaye kāmāvacarakusalakamma-kammanimitta-gatinimittānaṃ vā aññataraṃ, pathavīkasiṇādikaṃ vā nimittaṃ, mahaggatacittaṃ vā manodvāre āpāthamāgacchati, cakkhusotānaṃ vā aññatarasmiṃ kusaluppattihetubhūtaṃ paṇītamārammaṇaṃ āpāthamāgacchati, tassa yathākkamena uppannavoṭṭhabbanāvasāne maraṇassa āsannabhāvena mandībhūtavegattā pañca javanāni uppajjanti. Mahaggatagatikānaṃ pana tadārammaṇaṃ natthi, tasmā javanānantaraṃyeva bhavaṅgavisayaṃ ārammaṇaṃ katvā ekaṃ cuticittaṃ uppajjati. Tassāvasāne kāmāvacaramahaggatasugatīnaṃ aññatarasugatipariyāpannaṃ yathūpaṭṭhitesu ārammaṇesu aññatarārammaṇaṃ paṭisandhicittaṃ uppajjati. Ayaṃ navattabbārammaṇāya sugaticutiyā anantarā atītapaccuppannanavattabbārammaṇānaṃ aññatarārammaṇā paṭisandhi.
依照这个道理,应当知道:从无色界死亡之后,结生紧接着生起。这即是紧接在以过去或不可说所缘的善趣死心之后、以过去、不可说或现在所缘中的任何一种为所缘而生起的结生的方式。巴利
Etenānusārena āruppacutiyāpi anantarā paṭisandhi veditabbā. Ayaṃ atītanavattabbārammaṇāya sugaticutiyā anantarā atītanavattabbapaccuppannārammaṇāya paṭisandhiyā pavattanākāro.
627 其次,在恶趣中,有恶业的人,依照前面所说的方法,那业、业相或趣相会出现在他的意门。或者,有能成为不善心生起之因的所缘出现在五门之前。然后,在他的心次第转起、死心灭尽之后,便生起以属于恶趣的、那些所缘中的任何一种为所缘的结生心。这就是它的生起方式:紧接以过去为所缘的恶趣死心之后,转起以过去或现在为所缘的结生。到此为止,已经阐明了十九种识以结生方式活动的情况。巴利
Duggatiyaṃ ṭhitassa pana pāpakammino vuttanayeneva taṃ kammaṃ kammanimittaṃ gatinimittaṃ vā manodvāre. Pañcadvāre vā pana akusaluppatti hetubhūtaṃ ārammaṇaṃ āpāthamāgacchati, athassa yathākkamena cuticittāvasāne duggatipariyāpannaṃ tesu ārammaṇesu aññatarārammaṇaṃ paṭisandhicittaṃ uppajjati. Ayaṃ atītārammaṇāya duggaticutiyā anantarā atītapaccuppannārammaṇāya paṭisandhiyā pavattanākāroti. Ettāvatā ekūnavīsatividhassāpi viññāṇassa paṭisandhivasena pavatti dīpitā hoti.
628 这一切都如此:巴利
Tayidaṃ sabbampi evaṃ,
在结生中转起,依业而有二种;
以混合等的差别,而有二种等的分类。巴利
Pavattamānaṃ sandhimhi, dvedhā kammena vattati; Missādīhi ca bhedehi, bhedassa duvidhādiko.
因为这十九种果识在结生中转起时,是依业而以两种方式转起的。因为各自的令生业,以异刹那业缘和亲依止缘而成为某一种识的缘。正如论中所说:“善业与不善业,以亲依止缘而成为果的缘。”如此转起的结生识,应当知道,依混合等差别而有二种等差别。巴利
Idañhi ekūnavīsatividhampi vipākaviññāṇaṃ paṭisandhimhi pavattamānā dvedhā kammena vattati. Yathāsakañhi ekassa janakakammaṃ nānākkhaṇikakammapaccayena ceva upanissayapaccayena ca paccayo hoti. Vuttañhetaṃ ‘‘kusalākusalaṃ kammaṃ vipākassa upanissayapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.423). Evaṃ vattamānassa panassa missādīhi bhedehi duvidhādikopi bhedo veditabbo.
也就是说:这结生识虽然以结生的方式作为一种转起,但可以按与色混合及不混合的区别而分为两种;按欲有、色有、无色有的区别而分为三种;按卵生、胎生、湿生、化生的方式而分为四种;按趣的方式而分为五种;按识住的方式而分为七种;按有情居的方式而分为八种。巴利
Seyyathidaṃ – idañhi paṭisandhivasena ekadhā pavattamānampi rūpena saha missāmissabhedato duvidhaṃ. Kāmarūpārūpabhavabhedato tividhaṃ. Aṇḍajajalābuja-saṃsedaja-opapātikayonivasena catubbidhaṃ. Gativasena pañcavidhaṃ. Viññāṇaṭṭhitivasena sattavidhaṃ. Sattāvāsavasena aṭṭhavidhaṃ hoti.
混合者,依有之差别而为二种;其中自性亦为二种;
从最低者开始,最少有二或三个十法。巴利
Missaṃ dvidhā bhāvabhedā, sabhāvaṃ tattha ca dvidhā; Dve vā tayo vā dasakā, omato ādinā saha.
在这里,除了无色界生命之外,在有色界生命中,结生识(投生那一刻的心识)是与色法混合生起的。其中,在色界生命中,结生识生起时没有女根或男根之性;而在欲界生命中,除了生为半择迦(黄门,即性器官不完整者)的结生之外,结生识都是与性一起生起的。因此,结生分为“有性”和“无性”两种。巴利
Missaṃ dvidhā bhāvabhedāti yaṃ hetaṃ ettha aññatra arūpabhavā rūpamissaṃ paṭisandhiviññāṇaṃ uppajjati, taṃ rūpabhave itthindriyapurisindriyasaṅkhātena bhāvena vinā uppattito. Kāmabhave aññatra jātipaṇḍakapaṭisandhiyā bhāvena saha uppattito sa-bhāvaṃ, a-bhāvanti duvidhaṃ hoti.
在那些“有性”的结生中,由于结生识是与女性或男性中的任何一种一起生起,所以只有这两种。巴利
Sabhāvaṃ tattha ca dvidhāti tatthāpi ca yaṃ sa-bhāvaṃ, taṃ itthipurisabhāvānaṃ aññatarena saha uppattito duvidhameva hoti.
在这里,关于“混合”与“不混合”这一对分类,最初所说的与色法混合的结生识,会与色法一同生起。根据情况,至少会生起两个十法聚:所依十法聚和身十法聚;或者至少生起三个十法聚:所依十法聚、身十法聚和性十法聚。色法的数量不能再比这个更少了。然而,这最少量生起时,在卵生和胎生这两种生类中,犹如用一根细羊毛挑起的酥油滴那样大小的凝滑,名为“羯罗蓝”。在这里,应当以生类的趣向来理解受生的差别。巴利
Dve vā tayo vā dasakā omato ādinā sahāti yaṃ hetamettha ‘‘missaṃ amissa’’nti duke ādibhūtaṃ rūpamissaṃ paṭisandhiviññāṇaṃ, tena saha vatthukāyadasakavasena dve vā, vatthukāyabhāvadasakavasena tayo vā dasakā omato uppajjanti, natthi ito paraṃ rūpaparihānīti. Taṃ panetaṃ evaṃ omakaparimāṇaṃ uppajjamānaṃ aṇḍajajalābujanāmikāsu dvīsu yonīsu jātiuṇṇāya ekena aṃsunā uddhaṭasappimaṇḍappamāṇaṃ kalalanti laddhasaṅkhaṃ hutvā uppajjati. Tattha yonīnaṃ gativasena sambhavabhedo veditabbo.
在地狱中,以及除地居天之外的诸天中,并没有前三种生类;
在其余三趣中,四种生类都有。巴利
Niraye bhummavajjesu, devesu ca na yoniyo; Tisso purimikā honti, catassopi gatittaye.
这里,通过“与”字应该知道:在地狱众生、除了地居天之外的各天界众生,以及被烧渴折磨的饿鬼中,前面所说的胎生、卵生、湿生这三种生是不存在的,因为他们都是化生。但在其余的三趣——畜生、阴灵界(鬼道)、人,以及前面排除在外的地居天中,胎生、卵生、湿生、化生这四种生都是存在的。对此,巴利
Tattha devesu cāti casaddena yathā niraye ca bhummavajjesu ca devesu, evaṃ nijjhāmataṇhikapetesu ca purimikā tisso yoniyo na santīti veditabbā. Opapātikā eva hi te honti. Sese pana tiracchānapettivisayamanussasaṅkhāte gatittaye pubbe vajjitabhummadevesu ca catassopi yoniyo honti. Tattha,
有色者中三十九,最多则有七十色;
于湿生与化生中,或者最少则有三十。巴利
Tiṃsa nava ceva rūpīsu, sattati ukkaṃsatotha rūpāni; Saṃsedupapātayonisu, atha vā avakaṃsato tiṃsa.
先说化生的有色梵天界众生。在那里,结生识与三十九种色法共同生起,这些色法由四个聚构成:眼十法聚、耳十法聚、事十法聚(心所依处十法聚)及命九法聚。除了有色梵天神之外,在其他湿生和化生的众生中,最多的情况是,结生识与七十种色法共同生起,这些色法由眼十法聚、耳十法聚、鼻十法聚、舌十法聚、身十法聚、事十法聚、性十法聚构成;而在诸天之中,这些是恒常具足的。这里解释一下:色、香、味、食素(营养素)及地、水、火、风四界,加上眼净色与命根,这十种色法构成的色聚,称为眼十法聚。其余的耳十法聚等,也应按这个道理去理解。其次,最少的情况,比如那些生来就盲、生来就聋、没有鼻子、没有性根器的众生,他们的结生识则与三十种色法共同生起,这些色法由舌十法聚、身十法聚、事十法聚构成。就这样,在最多与最少之间,应当根据具体情况来做适当的分别。巴利
Rūpībrahmesu tāva opapātikayonikesu cakkhusotavatthudasakānaṃ jīvitanavakassa cāti catunnaṃ kalāpānaṃ vasena tiṃsa ca nava ca paṭisandhiviññāṇena saha rūpāni uppajjanti. Rūpī brahme pana ṭhapetvā aññesu saṃsedajaopapātikayonikesu ukkaṃsato cakkhusotaghānajivhākāyavatthubhāvadasakānaṃ vasena sattati, tāni ca niccaṃ devesu. Tattha vaṇṇo gandho raso ojā catasso cāpi dhātuyo cakkhupasādo jīvitanti ayaṃ dasarūpaparimāṇo rūpapuñjo cakkhudasako nāma. Evaṃ sesā veditabbā . Avakaṃsato pana jaccandhabadhiraaghānakanapuṃsakassa jivhākāyavatthudasakānaṃ vasena tiṃsa rūpāni uppajjanti. Ukkaṃsāvakaṃsānaṃ pana antare anurūpato vikappo veditabbo.
631 如是知已,更以:巴利
Evaṃ viditvā puna,
以蕴、所缘、趣、因、受、喜、寻、伺,
应了知死与结生的差别与无差别之不同。巴利
Khandhārammaṇagatihetu-vedanāpītivitakkavicārehi; Bhedābhedaviseso, cutisandhīnaṃ pariññeyyo.
也就是说,那由“混合”与“不混合”而区分的两种结生,以及紧挨着它之前的死亡,应当通过上述的蕴等来了解它们各自差别与无差别的特相,这就是这句话的意思。巴利
Yā hesā missāmissato duvidhā paṭisandhi, yā cassā atītānantarā cuti, tāsaṃ imehi khandhādīhi bhedābhedaviseso ñātabboti attho.
具体是怎样的呢?有时候,在只有四蕴的无色界死亡之后,紧接着生起的结生心也只是四蕴,而且它们所缘取的对象也没有差别。但有时候,死心以非广大、外在的事物为所缘,而结生心却以广大、内在的事物为所缘。这首先是无色界中的规律。然而,也有这样的情况:在只有四蕴的无色界死亡之后,紧接着生起的是拥有五蕴的欲界结生。或者,在拥有五蕴的欲界或色界死亡之后,紧接着生起的是只有四蕴的无色界结生。就这样,在以过去事物为所缘的死心之后,会生起以现在事物为所缘的结生心。在某些善趣的死亡之后,会有恶趣的结生。在无因心死亡之后,会有有因心的结生。在二因心死亡之后,会有三因心的结生。在舍俱心死亡之后,会有喜俱心的结生。在无喜心死亡之后,会有有喜心的结生。在无寻心死亡之后,会有有寻心的结生。在无伺心死亡之后,会有有伺心的结生。在无寻无伺心死亡之后,会有有寻有伺心的结生。从这些情况各自相反的方向,也应当依理类推配合。巴利
Kathaṃ? Kadāci hi catukkhandhāya āruppacutiyā anantarā catukkhandhāva ārammaṇatopi abhinnā paṭisandhi hoti. Kadāci amahaggatabahiddhārammaṇāya mahaggataajjhattārammaṇā. Ayaṃ tāva arūpabhūmīsuyeva nayo. Kadāci pana catukkhandhāya arūpacutiyā anantarā pañcakkhandhā kāmāvacarapaṭisandhi . Kadāci pañcakkhandhāya kāmāvacaracutiyā rūpāvacaracutiyā vā anantarā catukkhandhā arūpapaṭisandhi. Evaṃ atītārammaṇāya cutiyā paccuppannārammaṇā paṭisandhi. Ekaccasugaticutiyā ekaccaduggatipaṭisandhi. Ahetukacutiyā sahetukapaṭisandhi. Duhetukacutiyā tihetukapaṭisandhi. Upekkhāsahagatacutiyā somanassasahagatapaṭisandhi. Appītikacutiyā sappītikapaṭisandhi. Avitakkacutiyā savitakkapaṭisandhi. Avicāracutiyā savicārapaṭisandhi. Avitakkāvicāracutiyā savitakkasavicārapaṭisandhīti tassa tassa viparītato ca yathāyogaṃ yojetabbaṃ.
“ 获得缘故而趣至后有,此唯是法,”
“ 非从彼转移而来,亦非无因而有。”巴利
Laddhapaccayamiti dhammamattametaṃ bhavantaramupeti; Nāssa tato saṅkanti, na tato hetuṃ vinā hoti.
就这样,这些获得了缘的色法与非色法(即物质现象与精神现象),在生起的那一刻,就被称为“趣至后有”。它们并非有情,也并非命者。对于它来说,既不是从过去有转移到了此处,也不是离开了那些因而在此处显现。这个道理,我们将用人死亡与结生的具体过程来阐明。巴利
Iti hetaṃ laddhapaccayaṃ rūpārūpadhammamattaṃ uppajjamānaṃ bhavantaramupetīti vuccati, na satto, na jīvo. Tassa ca nāpi atītabhavato idha saṅkanti atthi. Nāpi tato hetuṃ vinā idha pātubhāvo. Tayidaṃ pākaṭena manussacutipaṭisandhikkamena pakāsayissāma.
在过去有中,对于一个无论是因为自然原因还是外力暴力而临近死亡的人,他无法忍受那些难以承受的、如同切断一切肢体与关节连结的临死之苦的刀剑聚集。当他的身体像放在烈日下的绿多罗叶一样逐渐枯萎时,当眼根等各根已经息灭,只有身根、意根、命根还仅仅依住在心脏依处时,依止于那时所剩余的心脏依处的识,便会缘取重业、数习业、近死业、宿作业这几种业中的某一种——也就是已经获得其他缘而被称为“行”的业,或者由那业所显现出来的、称为“业相”或“趣相”的对象——而运转起来。当它这样运转时,由于渴爱与无明还没有断除,渴爱便将它倾向于那个被无明复盖了过患的境,而与之俱生的诸行则将它投掷到那个境上。它以相续的方式,被渴爱所倾向,被诸行所投掷,就像一个人抓住绑在此岸树上的绳索越过水道一样,既舍弃了之前的依止,又由业等生起了之后的依止,而且不论喜乐还是不喜乐,仅仅以所缘等缘而运转。巴利
Atītabhavasmiṃ hi sarasena upakkamena vā samāsannamaraṇassa asayhānaṃ sabbaṅgapaccaṅgasandhibandhanacchedakānaṃ māraṇantikavedanāsatthānaṃ sannipātaṃ asahantassa ātape pakkhittaharitatālapaṇṇamiva kamena upasussamāne sarīre niruddhesu cakkhādīsu indriyesu hadayavatthumatte patiṭṭhitesu kāyindriyamanindriyajīvitindriyesu taṅkhaṇāvasesahadayavatthusannissitaṃ viññāṇaṃ garukasamāsevitāsannapubbakatānaṃ aññataraṃ laddhāvasesapaccayasaṅkhārasaṅkhātaṃ kammaṃ, tadupaṭṭhāpitaṃ vā kammanimittagatinimittasaṅkhātaṃ visayaṃ ārabbha pavattati. Tadevaṃ pavattamānaṃ taṇhāvijjānaṃ appahīnattā avijjāpaṭicchāditādīnave tasmiṃ visaye taṇhā nāmeti, sahajātasaṅkhārā khipanti. Taṃ santativasena taṇhāya nāmiyamānaṃ saṅkhārehi khippamānaṃ orimatīrarukkhavinibaddharajjumālambitvā mātikātikkamako viya purimañca nissayaṃ jahati, aparañca kammasamuṭṭhāpitaṃ nissayaṃ assādayamānaṃ vā anassādayamānaṃ vā ārammaṇādīhiyeva paccayehi pavattatīti.
在这里,前者因为死没,所以称为“死”;后者因为在另一有的开端结生,所以称为“结生”。应当了知:这个识既不是从前有来到此处,也不是离开了那些业、行、倾向、境等因而显现的。巴利
Ettha ca purimaṃ cavanato cuti. Pacchimaṃ bhavantarādipaṭisandhānato paṭisandhīti vuccati . Tadetaṃ nāpi purimabhavā idhāgataṃ, nāpi tato kammasaṅkhāranativisayādihetuṃ vinā pātubhūtanti veditabbaṃ.
在此可以譬喻显示,
如回声等之状况;
依相续连结故,
无有一性亦无异性。巴利
Siyuṃ nidassanānettha, paṭighosādikā atha; Santānabandhato natthi, ekatā nāpi nānatā.
在这里,应当用回声、灯、印、影像等事物作为譬喻,来说明这个识并非从前有来到此处,也说明它是由属于过去有的各种因而生起的。正如回声、灯、印、影像等是由声音等因所生起的,并不从他处移来,这个心也是如此。巴利
Ettha cetassa viññāṇassa purimabhavato idha anāgamane, atītabhavapariyāpannahetūti ca uppāde paṭighosa-padīpa-muddā-paṭibimbappakārā dhammā nidassanāni siyuṃ. Yathā hi paṭighosa-padīpa-muddā-chāyā saddādihetukā honti aññatra agantvā evamevaṃ idaṃ cittaṃ.
而且在这里,依相续的连结而言,既没有“一”,也没有“异”。在这里,如果相续连结时断定它们是完全相同的“一”,那么就不应该有从乳生出的酪;如果断定它们是完全不同的“异”,那么酪就不应该依赖于乳。对于一切因以及由因所生起的各种法,这个道理也是一样的。如果真是那样,那么一切世间的言说都将被废止,而这是不可取的。因此,在这里不应该执取断定是完全相同的一,或断定是完全不同的异。巴利
Ettha ca santānabandhato natthi ekatā nāpi nānatā. Yadi hi santānabandhe sati ekantamekatā bhaveyya, na khīrato dadhi sambhūtaṃ siyā. Athāpi ekantanānatā bhaveyya, na khīrassādhīno dadhi siyā. Esa nayo sabbahetuhetusamuppannesu. Evañca sati sabbalokavohāralopo siyā, so ca aniṭṭho. Tasmā ettha na ekantamekatā vā nānatā vā upagantabbāti.
634 这里有人问:如果是这样,在不转生而显现的情况下,由于这个人身中的诸蕴已经灭尽,而作为果报之缘的业并没有前往那里,那么这果报岂不是成了别人的,或者从别处而来?再者,如果没有受用者,这果报又归谁呢?因此,这样的安立并不好。对此,回答如下:巴利
Etthāha – nanu evaṃ asaṅkantipātubhāve sati ye imasmiṃ manussattabhāve khandhā, tesaṃ niruddhattā, phalapaccayassa ca kammassa tattha agamanato aññassa aññato ca taṃ phalaṃ siyā, upabhuñjake ca asati kassa taṃ phalaṃ siyā, tasmā na sundaramidaṃ vidhānanti. Tatridaṃ vuccati –
于相续中,此果既非属于他者,亦非从他者而生;
“ 对种子的培育,正能证明此义。”巴利
Santāne yaṃ phalaṃ etaṃ, nāññassa na ca aññato; Bījānaṃ abhisaṅkhāro, etassatthassa sādhako.
因为在同一个生命相续流中生起的果报,既不能说是绝对相同的同一个东西,也不能说是绝对不同的另一个东西,所以不能说果报“属于另一个人”,也不能说“从另一个原因而来”。用培育种子的例子正好能说明这个道理。比如芒果的种子经过处理后,在那种子的相续流中获得了助缘,后来就生出了更殊胜的果实;这果实既不是其他种子的果,也不是从其他处理方法的缘而来,而且那些种子或那些处理方法也并没有跑到果实所在的地方去。应当这样如实理解这个道理。又比如在幼年身体中所学习的知识、技艺、医术等,后来在长大后的身体中产生果报,也应该用这个道理来理解。巴利
Ekasantānasmiṃ hi phalaṃ uppajjamānaṃ tattha ekantaekattanānattānaṃ paṭisiddhattā aññassāti vā aññatoti vā na hoti. Etassa ca panatthassa bījānaṃ abhisaṅkhāro sādhako. Ambabījādīnaṃ hi abhisaṅkhāresu katesu tassa bījassa santāne laddhapaccayo kālantare phalaviseso uppajjamāno na aññabījānaṃ, nāpi aññābhisaṅkhārapaccayā uppajjati , na ca tāni bījāni, te abhisaṅkhārā vā phalaṭṭhānaṃ pāpuṇanti, evaṃ sampadamidaṃ veditabbaṃ. Vijjāsipposadhādīhi cāpi bālasarīre upayuttehi kālantare vuḍḍhasarīrādīsu phaladehi ayamattho veditabbo.
再者,关于前面所说的“如果没有受用者,那果报该归谁”:巴利
Yampi vuttaṃ ‘‘upabhuñjake ca asati kassa taṃ phalaṃ siyā’’ti, tattha,
仅由果的生起,受用者的概念方得成立;
犹如树由生果故,遂有结果之概念。巴利
Phalassuppattiyā eva, siddhā bhuñjakasammuti; Phaluppādena rukkhassa, yathā phalati sammuti.
就像被称为“树”的那一堆色法中,当一部分——树果——生起时,树就被称为“结果”或“已结果”;同样地,仅仅在被称为天人或人的五蕴中,当一部分——称为受用的苦乐果报——生起时,天人或人就被称为“受用者”或“快乐者”、“痛苦者”。所以,这里根本不存在什么另外的承受果报的主体。巴利
Yathā hi rukkhasaṅkhātānaṃ dhammānaṃ ekadesabhūtassa rukkhaphalassa uppattiyā eva rukkho phalatīti vā phalitoti vā vuccati, tathā devamanussasaṅkhātānaṃ khandhānaṃ ekadesabhūtassa upabhogasaṅkhātassa sukhadukkhaphalassa uppādeneva devo, manusso vā upabhuñjatīti vā, sukhito, dukkhitoti vā vuccati. Tasmā na ettha aññena upabhuñjakena nāma koci attho atthīti.
635 如果有人这样说:“就算如此,这些行无论存在还是不存在,都可能成为果的缘;如果存在,就应该在生起的当下立刻有果报;如果不存在,那么在生起之前和之后都应该恒常不断地带来果。”对此,应该这样回答他——巴利
Yopi vadeyya ‘‘evaṃ santepi ete saṅkhārā vijjamānā vā phalassa paccayā siyuṃ, avijjamānā vā, yadi ca vijjamānā pavattikkhaṇeyeva nesaṃ vipākena bhavitabbaṃ, atha avijjamānā pavattito pubbe pacchā ca niccaṃ phalāvahā siyu’’nti, so evaṃ vattabbo –
这些诸行由已作的业为缘,而非恒常带来果报;
于此应知担保等,即为其譬喻。巴利
Katattā paccayā ete, na ca niccaṃ phalāvahā; Pāṭibhogādikaṃ tattha, veditabbaṃ nidassanaṃ.
因为行正是由于“已经造作”这个事实而成为自己果报的缘,并不是由于它现在“存在”或“不存在”。正如经中所说:“由于欲界善业的已作、已积集,果报眼识生起”等等。而且,在恰当地成为自己果报的缘、果报已经生起之后,这些业就不再继续产生果报了,因为已经成熟了。为了说明这个道理,应当知道这里用担保等作譬喻。比如世间有人为了办成某件事而作了担保,或者买下了某样东西,或者借了债,仅仅这个“已经做了”的行为,就成为办成那件事等的缘,并不是由于那个行为现在存在或不存在;而在那件事办成等之后,他就不再是担保者等了。为什么?因为事情已经办成了。同样地,行也仅仅由于“已经造作”而成为自己果报的缘,并且在恰当地给出果报之后,就不再产生果报了。到此为止,已经阐明了以混合与不混合两种方式进行的、由行缘而有结生识生起的道理。巴利
Katattāyeva hi saṅkhārā attano phalassa paccayā honti, na vijjamānattā, avijjamānattā vā. Yathāha – ‘‘kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hotī’’tiādi (dha. sa. 431). Yathārahassa ca attano phalassa paccayā hutvā na puna phalāvahā honti vipākattā. Etassa catthassa vibhāvane idaṃ pāṭibhogādikaṃ nidassanaṃ veditabbaṃ. Yathā hi loke yo kassaci atthassa niyyātanatthaṃ pāṭibhogo hoti, bhaṇḍaṃ vā kiṇāti, iṇaṃ vā gaṇhāti, tassa taṃ kiriyākaraṇamattameva tadatthaniyyātanādimhi paccayo hoti, na kiriyāya vijjamānattaṃ, avijjamānattaṃ vā, na ca tadatthaniyyātanādito parampi dhārakova hoti. Kasmā? Niyyātanādīnaṃ katattā. Evaṃ katattāva saṅkhārāpi attano phalassa paccayā honti, na ca yathārahaṃ phaladānato parampi phalāvahā hontīti. Ettāvatā missāmissavasena dvedhāpi vattamānassa paṭisandhiviññāṇassa saṅkhārapaccayā pavatti dīpitā hoti.
636 现在,为了消除对那三十二种果报识的迷惑,我们来讨论以下内容:巴利
Idāni sabbesveva tesu bāttiṃsavipākaviññāṇesu sammohavighātatthaṃ,
于诸有等之中,以结生与转起的方式;
应知诸行,以及它们的缘是什么、如何为缘。巴利
Paṭisandhipavattīnaṃ, vasenete bhavādisu; Vijānitabbā saṅkhārā, yathā yesañca paccayā.
在这里,“三有、四生、五趣、七识住、九有情居”这些就称为“有”等。在这些“有”等当中,在结生与转起的时候,这些行是哪些异熟识的缘?又是如何成为缘的?应当这样来了解——这就是此处的义理。巴利
Tattha tayo bhavā, catasso yoniyo, pañca gatiyo, satta viññāṇaṭṭhitiyo, nava sattāvāsāti ete bhavādayo nāma. Etesu bhavādīsu paṭisandhiyaṃ pavatte ca ete yesaṃ vipākaviññāṇānaṃ paccayā, yathā ca paccayā honti, tathā vijānitabbāti attho.
在这里,先说福行:欲界的八种思差别所构成的福行,不加分别地说,在欲有的善趣中,于结生时,以“异刹那业缘”与“亲依止缘”这两种方式,成为九种异熟识的缘。色界的五种善思差别所构成的福行,在色有中,只在结生时成为五种异熟识的缘。巴利
Tattha puññābhisaṅkhāre tāva kāmāvacaraaṭṭhacetanābhedo puññābhisaṅkhāro avisesena kāmabhave sugatiyaṃ navannaṃ vipākaviññāṇānaṃ paṭisandhiyaṃ nānakkhaṇikakammapaccayena ceva upanissayapaccayena cāti dvedhā paccayo. Rūpāvacarapañcakusalacetanābhedo puññābhisaṅkhāro rūpabhave paṭisandhiyaṃ eva pañcannaṃ.
然而,前面所说的那些有差别的欲界福行,在欲有的善趣中,于转起时,以之前所说的那两种方式,成为七种小异熟识的缘——这七种不包括“舍俱无因意识界”——但不在结生时成为缘。同样地,在色有中,也以同样的方式成为五种异熟识的缘,但只在转起时,不在结生时。而在欲有的恶趣中,也以同样的方式成为八种小异熟识的缘,但只在转起时,不在结生时。在这里,比如在地狱中,当大目犍连长老在地狱中游历等时候,遇到了可喜的所缘,这时它(福行)就成为缘;而在畜生以及有大神力的饿鬼中,确实也能遇到可喜的所缘。巴利
Vuttappabhedakāmāvacaro pana kāmabhave sugatiyaṃ upekkhāsahagatāhetumanoviññāṇadhātuvajjānaṃ sattannaṃ parittavipākaviññāṇānaṃ vuttanayeneva dvedhā paccayo pavatte, no paṭisandhiyaṃ. Sveva rūpabhave pañcannaṃ vipākaviññāṇānaṃ tatheva paccayo pavatte, no paṭisandhiyaṃ. Kāmabhave pana duggatiyaṃ aṭṭhannampi parittavipākaviññāṇānaṃ tatheva paccayo pavatte, no paṭisandhiyaṃ. Tattha niraye mahāmoggallānattherassa narakacārikādīsu iṭṭhārammaṇasamāyoge so paccayo hoti, tiracchānesu pana petamahiddhikesu ca iṭṭhārammaṇaṃ labbhatiyeva.
那同一欲界福行,在欲有的善趣中,也以同样的方式成为十六种善果识的缘,既在转起时,也在结生时。而且,不加分别地说,福行在色有中,也以同样的方式成为十种果识的缘,既在转起时,也在结生时。巴利
Sveva kāmabhave sugatiyaṃ soḷasannampi kusalavipākaviññāṇānaṃ tatheva paccayo pavatte ca paṭisandhiyañca. Avisesena pana puññābhisaṅkhāro rūpabhave dasannaṃ vipākaviññāṇānaṃ tatheva paccayo pavatte ca paṭisandhiyañca.
具有十二种不善思差别的非福行,在欲有的恶趣中,以同样的方式:在结生时——而非转起时——成为一种识的缘;在转起时——而非结生时——成为六种识的缘;在转起及结生时,都成为七种不善果识的缘。巴利
Dvādasākusalacetanābhedo apuññābhisaṅkhāro kāmabhave duggatiyaṃ ekassa viññāṇassa tatheva paccayo paṭisandhiyaṃ, no pavatte. Channaṃ pavatte, no paṭisandhiyaṃ. Sattannampi akusalavipākaviññāṇānaṃ pavatte ca paṭisandhiyañca.
然而,在欲界善趣的生命过程中,福行也以同样的方式,成为那同样七种果报识的缘,但这只发生在生命流转期间,而不是在结生(投生)的那一刻。在色界生命过程中,它也同样成为四种果报识的缘,也只发生在生命流转期间,而不是结生时。而且,这是针对在欲界中,看见不可意的色、听到不可意的声等情况来说的;但在梵天界里,就没有不可意的色等事物了。欲界的天界也是一样。巴利
Kāmabhave pana sugatiyaṃ tesaṃyeva sattannaṃ tatheva paccayo pavatte, no paṭisandhiyaṃ. Rūpabhave catunnaṃ vipākaviññāṇānaṃ tatheva paccayo pavatte, no paṭisandhiyaṃ. So ca kho kāmāvacare aniṭṭharūpadassanasaddasavanavasena, brahmaloke pana aniṭṭharūpādayo nāma natthi. Tathā kāmāvacaradevalokepi.
不动行对于无色有中的四种果报识,也以同样的方式成为缘,无论是在转起时,还是在结生(投生)的那一刻都是如此。巴利
Āneñjābhisaṅkhāro arūpabhave catunnaṃ vipākaviññāṇānaṃ tatheva paccayo pavatte ca paṭisandhiyañca.
这样,首先就各种生命形态中的结生与生命流转而言,应该了解这些行是哪些识的缘,以及它们是如何成为缘的。依照同样的道理,在胎生等其他生命诞生方式中,也应该这样去理解。巴利
Evaṃ tāva bhavesu paṭisandhipavattīnaṃ vasena ete saṅkhārā yesaṃ paccayā, yathā ca paccayā honti, tathā vijānitabbā. Eteneva nayena yoniādīsupi veditabbā.
637 在这里,我们从开头起,简要地列出理解的门径如下:在这些行当中,首先,福行在欲有和色有这两种有中,给予结生之后,会生起它自己的一切果报。同样地,在卵生等四生中,在称为天与人的两种趣中,在称为身异想异、身异想一、身一想异、身一想一的四种识住中,也是如此;然而,在无想有情天这一处,它只造作色法而已,因此,它只在四种有情居中,给予结生之后,生起自己的一切果报。所以,这福行在这两种有、四生、两种趣、四种识住以及四种有情居中,对于二十一种果报识,依照前面说过的方式,在结生与转起中,根据具体情况而成为缘。巴利
Tatridaṃ ādito paṭṭhāya mukhamattapakāsanaṃ – imesu hi saṅkhāresu yasmā puññābhisaṅkhāro tāva dvīsu bhavesu paṭisandhiṃ datvā sabbamattano vipākaṃ janeti. Tathā aṇḍajādīsu catūsu yonīsu, devamanussasaṅkhātāsu dvīsu gatīsu, nānattakāyanānattasaññīnānattakāyaekattasaññī-ekattakāyanānattasaññī-ekattakāyaekattasaññīsaṅkhātāsu catūsu viññāṇaṭṭhitīsu. Asaññasattāvāse panesa rūpamattamevābhisaṅkharotīti catūsuyeva sattāvāsesu ca paṭisandhiṃ datvā sabbamattano vipākaṃ janeti. Tasmā esa etesu dvīsu bhavesu, catūsu yonīsu, dvīsu gatīsu, catūsu viññāṇaṭṭhitīsu, catūsu sattāvāsesu ca ekavīsatiyā vipākaviññāṇānaṃ vuttanayeneva paccayo hoti yathāsambhavaṃ paṭisandhiyaṃ pavatte ca.
但是非福行,因为它只在一个欲界生命形态中,在四种诞生方式里,在其余的三恶趣中,在称为异身一想的唯一一种识住中,以及在同样唯一的一种有情居中,依靠结生来感得果报,所以这非福行在一种生命形态、四种诞生方式、三种趣、一种识住以及一种有情居中,对于七种异熟识,依照上面所述的方式,在结生与生命流转中成为缘。巴利
Apuññābhisaṅkhāro pana yasmā ekasmiṃyeva kāmabhave catūsu yonīsu, avasesāsu tīsu gatīsu , nānattakāyaekattasaññīsaṅkhātāya ekissā viññāṇaṭṭhitiyā, tādiseyeva ca ekasmiṃ sattāvāse paṭisandhivasena vipaccati, tasmā esa ekasmiṃ bhave, catūsu yonīsu, tīsu gatīsu, ekissā viññāṇaṭṭhitiyā, ekamhi ca sattāvāse sattannaṃ vipākaviññāṇānaṃ vuttanayeneva paccayo paṭisandhiyaṃ pavatte ca.
然而,不动行只在一种无色有中、一种化生中、一种天趣中、空无边处等三种识住中、空无边处等四种有情居中,依结生而感得果报。因此,不动行就在一种有、一种生、一种趣、三种识住、四种有情居中,对四种果报识,按上面所说的方法,于结生及转起中成为缘。如此。巴利
Āneñjābhisaṅkhāro pana yasmā ekasmiṃyeva arūpabhave, ekissā opapātikayoniyā, ekissā devagatiyā, ākāsānañcāyatanādikāsu tīsu viññāṇaṭṭhitīsu, ākāsānañcāyatanādikesu ca catūsu sattāvāsesu paṭisandhivasena vipaccati, tasmā esa ekasmiṃ bhave, ekissā yoniyā, ekissā gatiyā, tīsu viññāṇaṭṭhitīsu, catūsu sattāvāsesu catunnaṃ viññāṇānaṃ vuttanayeneva paccayo hoti paṭisandhiyaṃ pavatte cāti. Evaṃ,
就结生与转起而言,这些行于诸有等中,
诸行应被了知:如何,又是哪些法的缘。巴利
Paṭisandhipavattīnaṃ , vasenete bhavādisu; Vijānitabbā saṅkhārā, yathā yesañca paccayāti.
“以识为缘而有名色”一句的详细解释巴利
Viññāṇapaccayānāmarūpapadavitthārakathā
638 在“以识为缘而有名色”这一句——巴利
Viññāṇapaccayā nāmarūpapade –
应当从名色的分别、从有等中的转起,
从摄、从缘的方法来了知抉择。巴利
Vibhāgā nāmarūpānaṃ, bhavādīsu pavattito; Saṅgahā paccayanayā, viññātabbo vinicchayo.
在这里,“名”指的是倾向于所缘的受、想、行这三蕴;“色”则是指四大元素(地、水、火、风)以及依四大元素而有的所造色。关于名和色的具体分类,在之前解释五蕴的部分已经详细说过了。所以,在这里,我们首先应该通过对名色的分别,来清楚地了知和抉择它们。巴利
Vibhāgā nāmarūpānanti ettha hi nāmanti ārammaṇābhimukhaṃ namanato vedanādayo tayo khandhā, rūpanti cattāri mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpaṃ. Tesaṃ vibhāgo khandhaniddese vuttoyevāti. Evaṃ tāvettha vibhāgā nāmarūpānaṃ viññātabbo vinicchayo.
在这里,名除了在一个有情居(无想有情居)中不会生起之外,会在一切生存状态、投生方式、生命去向、识的停留处,以及其余的有情居中生起。色则会在两种生存状态、四种投生方式、五种生命去向、前四种识的停留处,以及五个有情居中生起。巴利
Bhavādīsu pavattitoti ettha ca nāmaṃ ekaṃ sattāvāsaṃ ṭhapetvā sabbabhavayonigativiññāṇaṭṭhitisesasattāvāsesu pavattati, rūpaṃ dvīsu bhavesu, catūsu yonīsu, pañcasu gatīsu, purimāsu catūsu viññāṇaṭṭhitīsu, pañcasu sattāvāsesu pavattati.
当这些名法和色法如此生起运作时,对于没有性别特征的胎生者和卵生者来说,在结生(投生)的那一刹那,从色法方面看,会以“所依十法”(作为心识基础的物质组合)和“身十法”(构成身体的物质组合)的方式,出现二十种色法;同时,还有受、想、行这三种无色蕴一起生起。因此,详细地说,这二十种色法加上三种无色蕴,总共二十三法,应当被理解为“以识为缘而有名色”(以识为条件,名色得以生起)。但是,如果去掉重复计算的部分,从一个相续流(生命流)的开端减去九种色法,那么就剩下十四法。对于有性别特征的众生,则要加上“性十法”(决定性别的物质组合),这样总共就有三十三法;对于他们,如果去掉重复计算的部分,从两个相续流的开端减去十八种色法,那么就剩下十五法。巴利
Evaṃ pavattamāne ca etasmiṃ nāmarūpe yasmā abhāvakagabbhaseyyakānaṃ aṇḍajānañca paṭisandhikkhaṇe vatthukāyadasakavasena rūpato dvesantatisīsāni, tayo ca arūpino khandhā pātubhavanti, tasmā tesaṃ vitthārena rūparūpato vīsati dhammā, tayo ca arūpino khandhāti ete tevīsati dhammā viññāṇapaccayā nāmarūpanti veditabbā. Aggahitaggahaṇena pana ekasantatisīsato nava rūpadhamme apanetvā cuddasa. Sabhāvakānaṃ bhāvadasakaṃ pakkhipitvā tettiṃsa, tesampi aggahitaggahaṇena santatisīsadvayato aṭṭhārasa rūpadhamme apanetvā pannarasa.
对于化生的有情,比如梵众天等天人,在结生的那一刹那,从色法方面看,会以“眼十法”、“耳十法”、“所依事十法”(作为心识基础的物质组合)以及“命根九法”(维持生命的物质组合)为标准,出现四个主要的色法相续流;同时,还有受、想、行这三种无色蕴一起生起。因此,对他们详细地说,这三十九种色法加上三种无色蕴,总共四十二法,应当被理解为“以识为缘而有名色”。如果去掉重复计算的部分,从三个色法相续流中减去二十七种法,那么就剩下十五法。巴利
Yasmā ca opapātikasattesu brahmakāyikādīnaṃ paṭisandhikkhaṇe cakkhusotavatthudasakānaṃ, jīvitindriyanavakassa ca vasena rūpato cattāri santatisīsāni, tayo ca arūpino khandhā pātubhavanti, tasmā tesaṃ vitthārena rūparūpato ekūnacattālīsa dhammā, tayo ca arūpino khandhāti ete bācattālīsa dhammā viññāṇapaccayā nāmarūpanti veditabbā. Aggahitaggahaṇena pana santatisīsattayato sattavīsati dhamme apanetvā pannarasa.
而在欲界生存地中,对于其他的化生者、湿生者,以及那些有性别特征且六根具足的众生,在结生的那一刹那,从色法方面看,会有七个主要的色法相续流出现;同时,还有受、想、行这三种无色蕴一起生起。因此,对他们详细地说,这七十种色法加上三种无色蕴,总共七十三法,应当被理解为“以识为缘而有名色”。但是,如果去掉重复计算的部分,从六个色法相续流中减去五十四种法,那么就剩下十九法。这是针对最圆满、最完整的情况来说的。至于那些根器或色法不那么完备的众生,则会随着各自色法相续流的缺少而依次递减。这样,在结生的时候,应当通过总括和详细这两种方式,来了解“以识为缘而有名色”所包含的具体法数。巴利
Kāmabhave pana yasmā sesaopapātikānaṃ, saṃsedajānaṃ vā sabhāvakaparipuṇṇāyatanānaṃ paṭisandhikkhaṇe rūpato satta santatisīsāni, tayo ca arūpino khandhā pātubhavanti, tasmā tesaṃ vitthārena rūparūpato sattati dhammā, tayo ca arūpino khandhāti ete tesattati dhammā viññāṇapaccayā nāmarūpanti veditabbā. Aggahitaggahaṇena pana rūpasantatisīsachakkato catupaññāsa dhamme apanetvā ekūnavīsati. Esa ukkaṃso. Avakaṃsena pana taṃtaṃrūpasantatisīsavikalānaṃ tassa tassa vasena hāpetvā hāpetvā saṅkhepato vitthārato ca paṭisandhiyaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpasaṅkhā veditabbā.
但是,对于无色界的众生,在结生时只有受、想、行这三种无色蕴生起;对于无想天的众生,从色法方面看,则只有“命根九法”生起。以上就是结生时的基本规律。巴利
Arūpīnaṃ pana tayova arūpino khandhā. Asaññīnaṃ rūpato jīvitindriyanavakamevāti. Esa tāva paṭisandhiyaṃ nayo.
然而,在生命流转的过程中,一切色法生起的地方,在结生心(投生那一刻的心识)安住的刹那,与结生心同时生起的、由时节(火界)所产生的“纯八法聚”(八种基本色法的组合)会显现出来。但结生心本身并不能够“等起”(同时引发)色法。为什么呢?就像一个人从悬崖上跌落,自身难保,根本无法成为别人的依靠一样,结生心因为所依处(色身基础)还很虚弱,自身的力量也很微弱,所以不能引发色法。但是,从结生心之后,从第一个有分心(生命流续的潜意识状态)开始,就有由心识引发的“纯八法聚”显现了;在声音显现的时候,从结生那一刹那之后,由流转过程中的时节和心识共同引发的“声九法聚”(包含声音的九种色法组合)就会显现。至于那些依靠食物维持生命的胎生有情(如人类和动物),对他们来说,巴利
Pavatte pana sabbattha rūpappavattidese paṭisandhicittassa ṭhitikkhaṇe paṭisandhicittena saha pavattaututo utusamuṭṭhānaṃ suddhaṭṭhakaṃ pātubhavati. Paṭisandhicittaṃ pana rūpaṃ na samuṭṭhāpeti. Tañhi yathā papāte patitapuriso parassa paccayo hotuṃ na sakkoti, evaṃ vatthudubbalatāya dubbalattā rūpaṃ samuṭṭhāpetuṃ na sakkoti. Paṭisandhicittato pana uddhaṃ paṭhamabhavaṅgato pabhuti cittasamuṭṭhānaṃ suddhaṭṭhakaṃ, saddapātubhāvakāle paṭisandhikkhaṇato uddhaṃ pavattaututo ceva cittato ca saddanavakaṃ, ye pana kabaḷīkārāhārūpajīvino gabbhaseyyakasattā, tesaṃ,
“ 母亲所食的食物与饮料,
住在母胎的人,依此而维生。”巴利
‘‘Yañcassa bhuñjati mātā, annaṃ pānañca bhojanaṃ; Tena so tattha yāpeti, mātukucchigato naro’’ti. –
根据这个道理,在母亲吞咽的食物养分输送到胎儿身体时,或者对于化生(如天人)的有情,在他们最初吞咽自己口中唾液的时候,由食物所产生的“纯八法聚”就会生起。这样,由食物产生的“纯八法聚”,加上由时节和心识产生的,最多有两种“九法聚”,总共有二十六种色法;再加上前面说过的业生色,在每一个心识刹那中生起三次,有七十种——这样,色法总共有九十六种,再加上三种无色蕴(受、想、行),所以总共有九十九种法。或者,因为声音不是恒常的,只是有时才显现,所以除去那两种与声相关的色法,就应该知道这九十七种法,根据它们各自的情况,对一切有情来说,就是“识缘名色”(心识是名法和色法生起的条件)。因为对于他们,无论是睡着、放逸、吃饭、喝水,日日夜夜,这些名色法都是以心识为条件而生起流转的。我们将在后面解释它们如何以心识为缘。巴利
Vacanato mātarā ajjhoharitāhārena anugate sarīre, opapātikānaṃ sabbapaṭhamaṃ attano mukhagataṃ kheḷaṃ ajjhoharaṇakāle āhārasamuṭṭhānaṃ suddhaṭṭhakanti idaṃ āhārasamuṭṭhānassa suddhaṭṭhakassa, utucittasamuṭṭhānānañca ukkaṃsato dvinnaṃ navakānaṃ vasena chabbīsatividhaṃ, pubbe ekekacittakkhaṇe tikkhattuṃ uppajjamānaṃ vuttaṃ kammasamuṭṭhānañca sattatividhanti channavutividhaṃ rūpaṃ, tayo ca arūpino khandhāti samāsato navanavuti dhammā. Yasmā vā saddo aniyato kadācideva pātubhāvato, tasmā duvidhampi taṃ apanetvā ime sattanavuti dhammā yathāsambhavaṃ sabbasattānaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpanti veditabbaṃ. Tesaṃ hi suttānampi pamattānampi khādantānampi pivantānampi divā ca rattiñca ete viññāṇapaccayā pavattanti. Tañca nesaṃ viññāṇapaccayabhāvaṃ parato vaṇṇayissāma.
在这里,业生色在有、生、趣、识住、有情居这些地方最初形成时,如果得不到三因缘所生色的支持,它就固定不下来;反过来,三因缘所生色如果得不到业生色的支持,也同样固定不下来。这就像被风吹得东倒西歪的芦苇捆,互相靠着才能在四面立住;又像在海上被浪打得破烂的船,好不容易找到个地方停住。这些色法就是靠这样互相支撑才不倒的。它们立住之后,就一年、两年、三年、四年、五年、六年、七年、八年、九年、十年、二十年、三十年、四十年、五十年、六十年、七十年、八十年、九十年,甚至一百年地持续下去,直到那些有情的寿命耗尽或者福报享完为止。色法就是这样在有等等境界中运转的,对此应该仔细辨别清楚。巴利
Yampanetamettha kammajarūpaṃ, taṃ bhavayonigatiṭhitisattāvāsesu sabbapaṭhamaṃ patiṭṭhahantampi tisamuṭṭhānikarūpena anupatthaddhaṃ na sakkoti saṇṭhātuṃ, nāpi tisamuṭṭhānikaṃ tena anupatthaddhaṃ. Atha kho vātabbhāhatāpi catuddisā vavatthāpitā naḷakalāpiyo viya, ūmivegabbhāhatāpi mahāsamudde katthaci laddhapatiṭṭhā bhinnavāhanikā viya ca aññamaññupatthaddhānevetāni apatamānāni saṇṭhahitvā ekampi vassaṃ dvepi vassāni…pe… vassasatampi yāva tesaṃ sattānaṃ āyukkhayo vā puññakkhayo vā, tāva pavattantīti. Evaṃ bhavādīsu pavattitopettha viññātabbo vinicchayo.
639 在这里,在无色界(只有精神、没有物质的世界)的生命流转和结生中,以及在五蕴有(同时具备物质和精神的世界)的生命流转中,心识只作为名法生起的条件;在无想有情(只有物质、没有精神的有情)的一切状态中,以及在五蕴有的生命流转中,心识只作为色法生起的条件;在五蕴有的一切状态中,心识则作为名法和色法两者生起的条件——这一切的名法、色法、名色法,像这样,以部分同形、留一词而摄其余的方式,被归纳为“名色”这一概念,应当知道这就是“识缘名色”的含义。巴利
Saṅgahāti ettha ca yaṃ āruppe pavattipaṭisandhīsu, pañcavokārabhave ca pavattiyaṃ viññāṇapaccayā nāmameva, yañca asaññesu sabbattha, pañcavokārabhave ca pavattiyaṃ viññāṇapaccayā rūpameva, yañca pañcavokārabhave sabbattha viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, taṃ sabbaṃ nāmañca rūpañca nāmarūpañca nāmarūpanti evaṃ ekadesasarūpekasesanayena saṅgahetvā viññāṇapaccayā nāmarūpanti veditabbaṃ.
如果说:在无想有情中,因为心识根本不存在,所以这个说法不合理——其实并非不合理。这也是:巴利
Asaññesu viññāṇābhāvā ayuttanti ce, nāyuttaṃ. Idampi,
识是名色之因,彼被认为有两种:
即果报与非果报,因此这是妥当的。巴利
Nāmarūpassa yaṃ hetu, viññāṇaṃ taṃ dvidhā mataṃ; Vipākamavipākañca, yuttameva yato idaṃ.
凡是作为名色之因的心识,根据它是果报(异熟)还是非果报,可以分为两种。又在这里,在无想有情中,色法是由于过去所造业力引发的;在五蕴有中,则以生命流转过程中的行识(造作的心识)为条件而有色法生起。同样,在五蕴有的生命流转中,在善心等心识刹那,由于是业力引发的缘故,这个说法是完全妥当的。如此,在此应当以归纳的方式了知这一抉择。巴利
Yañhi nāmarūpassa hetu viññāṇaṃ, taṃ vipākāvipākabhedato dvedhā mataṃ. Idañca asaññasattesu kammasamuṭṭhānattā pañcavokārabhave pavattaabhisaṅkhāraviññāṇapaccayā rūpaṃ. Tathā pañcavokāre pavattiyaṃ kusalādicittakkhaṇe kammasamuṭṭhānanti yuttameva idaṃ. Evaṃ saṅgahatopettha viññātabbo vinicchayo.
640 关于“缘的方式”,在此偈中:巴利
Paccayanayāti ettha hi,
对于名,果识以九种方式为缘;
于所依色以九种方式,于余色以八种方式。
行识对于色,以一种方式为缘;
而其余识,于彼等(名色),各随其宜而为缘。巴利
Nāmassa pākaviññāṇaṃ, navadhā hoti paccayo; Vatthurūpassa navadhā, sesarūpassa aṭṭhadhā. Abhisaṅkhāraviññāṇaṃ, hoti rūpassa ekadhā; Tadaññaṃ pana viññāṇaṃ, tassa tassa yathārahaṃ.
凡是被称为果报的名法,无论是在结生时还是转起时,也不管它是否与色法混合——结生时的果报识也好,其他时候的果报识也好——都以九种缘力来支持它:俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘、果缘、食缘、根缘、有缘、不离去缘。巴利
Yañhetaṃ paṭisandhiyaṃ pavattiyaṃ vā vipākasaṅkhātaṃ nāmaṃ, tassa rūpamissassa vā amissassa vā paṭisandhikaṃ vā aññaṃ vā vipākaviññāṇaṃ sahajātaaññamaññanissayasampayuttavipākāhārindriyaatthiavigatapaccayehi navadhā paccayo hoti.
对于所依色(心识依止的物质基础),在结生时,果报心以九种缘力来支持它:俱生缘、相互缘、依止缘、果缘、食缘、根缘、不相应缘、有缘、不离去缘。不过,除了所依色之外,对于其余色法,在这九种缘中要除去相互缘,只用其余八种缘来支持。巴利
Vatthurūpassa paṭisandhiyaṃ sahajātaaññamaññanissayavipākāhārindriyavippayuttaatthiavigatapaccayehi navadhā paccayo hoti. Ṭhapetvā pana vatthurūpaṃ sesarūpassa imesu navasu aññamaññapaccayaṃ apanetvā sesehi aṭṭhahi paccayehi paccayo hoti.
然而,行识(造业的心识)对于无想有情(无想天的众生)的色法,或者对于五蕴有(欲界、色界)中业所生的色法,依据经教的说法,只以亲依止缘这一种方式来支持。从第一个有分心(生命相续的基础心)开始,其余一切心识也都各自根据具体情况,作为各种名法和色法的缘。若要详细显示它作为缘的方式,就得把整部发趣论的论述都展开,因此这里不着手详述。巴利
Abhisaṅkhāraviññāṇaṃ pana asaññasattarūpassa vā pañcavokārabhave vā kammajassa rūpassa suttantikapariyāyato upanissayavasena ekadhāva paccayo hoti. Avasesaṃ paṭhamabhavaṅgato pabhuti sabbampi viññāṇaṃ tassa tassa nāmarūpassa yathārahaṃ paccayo hotīti veditabbaṃ. Vitthārato pana tassa paccayanaye dassiyamāne sabbāpi paṭṭhānakathā vitthāretabbā hotīti na naṃ ārabhāma.
于此,或有问:“如何应知结生名色是以识为缘的呢?”当依经说与依理证。依经说,以“随于心而转起之法”等(《法集论·双论母》62)方式,已多方面确立了受等以识为缘。依理证则——巴利
Tattha siyā – kathaṃ panetaṃ jānitabbaṃ ‘‘paṭisandhināmarūpaṃ viññāṇapaccayā hotī’’ti? Suttato yuttito ca. Sutte hi ‘‘cittānuparivattino dhammā’’tiādinā (dha. sa. dukamātikā 62) nayena bahudhā vedanādīnaṃ viññāṇapaccayatā siddhā. Yuttito pana,
因为,由此处所见的心生色,即可成立:
即使对于那未见的色,识也是它的缘。巴利
Cittajena hi rūpena, idha diṭṭhena sijjhati; Adiṭṭhassāpi rūpassa, viññāṇaṃ paccayo iti.
因为,当心清净或不清净时,可以看见与之相应的色法(如表情、气色等)随之生起。由所见到的现象,可以推知未见到的情况。因此,应该知道:以这里所见的心生色(心所生的色法),可以推知那未见的结生色也是以识为缘的。因为即使是业等起色(业所生的色法),也如同心生色一样,其以识为缘的道理已经在《发趣论》中说过了。如此,应当知道这里依缘的方式所作的抉择。巴利
Citte hi pasanne appasanne vā tadanurūpāni rūpāni uppajjamānāni diṭṭhāni. Diṭṭhena ca adiṭṭhassa anumānaṃ hotīti iminā idha diṭṭhena cittajarūpena adiṭṭhassāpi paṭisandhirūpassa viññāṇaṃ paccayo hotīti jānitabbametaṃ. Kammasamuṭṭhānassāpi hi tassa cittasamuṭṭhānasseva viññāṇapaccayatā paṭṭhāne āgatāti. Evaṃ paccayanayatopettha viññātabbo vinicchayoti.
1 2 3 4