2. 分别论的论母·《小事分别》论母的义释
2. 分别论母义释 · 92 段
《小事分别》论母的义释巴利
Khuddakavatthuvibhaṅgamātikatthavaṇṇanā
关于《小事分别》的论母,这里结合安立与分界,从义理上作出判定。论母中,首先安立了“生慢”等七十三种一集法;接着安立了“忿与恨”等十八种二集法,“不善根”等三十五种三集法,“漏”等十四种四集法,“下分结”等十五种五集法,“诤论根”等十四种六集法,“随眠”等七种七集法,“烦恼事”等八种八集法,“嫌恨事”等九种九集法,“烦恼事”等七种十集法;又依六种十八法,依次安立了一百零八种渴爱行;最后还安立了《梵网经》中所详细开示的六十二种邪见。应当知道,这一切总共安立了八百六十三种烦恼法。以上就是安立与分界。巴利
Khuddakavatthuvibhaṅgamātikāya panāyaṃ nikkhepaparicchedena saddhiṃ atthato vinicchayo. Mātikāya hi ādito tāva – jātimadotiādayo tesattati ekakā nikkhittā, tato kodho ca upanāho cātiādayo aṭṭhārasa dukā, akusalamūlādayo pañcatiṃsa tikā, āsavacatukkādayo cuddasa catukkā, orambhāgiyasaṃyojanādayo pannarasa pañcakā, vivādamūlādayo cuddasa chakkā, anusayādayo satta sattakā, kilesavatthuādayo aṭṭha aṭṭhakā, āghātavatthuādayo nava navakā, kilesavatthuādayo satta dasakā, channaṃ aṭṭhārasakānaṃ vasena aṭṭhasatataṇhāvicaritāni ca yathākkamaṃ nikkhipitvā ante dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajālasutte atidassitānīti sabbānipi tesaṭṭhiadhikāni aṭṭhakilesasatāni nikkhittānīti veditabbāni. Ayaṃ tāva nikkhepaparicchedo.
从义理上说,在“生慢”等词中,依出身高贵而生起这样的心:我是刹帝利等四种姓中最殊胜的种姓,这些人不是最殊胜的种姓——像这样以抬高自己、贬低他人的方式生起,具有陶醉心态的慢,就叫生慢。其余各项也应同样理解。其中,依太阳族、迦叶族等高贵族姓而生起的,是族姓慢。依无病、青春,以及“我曾长久安乐地活着,我长久安乐地活着,也将长久安乐地活着”这样的寿命,还有丰厚的利养,依次说为无病慢等。依善妙殊胜的资具利得,以及恭敬、礼拜等尊重待遇,人们以我为首来请教问题,围绕着我同行——依这样的受人推崇、庞大的随从众、清净的随从众,依次应知为恭敬慢等。财富虽然已经包含在利得里,但这里应理解为积蓄的财物;也有人说,也可以依食物、饮料、衣服、装饰、花鬘、香料等受用丰足来说。依身体的美貌和功德上的美名,是容貌慢。依广学多闻、辩才无碍,或者依“我知道容貌、佛的传承、王的传承、地方的传承、村落的传承,知道昼夜的划分、星宿时辰的配合”这样的熟知旧事,依次应知为多闻慢等。依常行乞食、不被人轻视、威仪端庄、有大神通,依次为乞食慢等。名声虽然已经包含在随从众里,但依随从众对自己言听计从而广泛传扬,或者依称誉名声,就是名声慢。依戒行清净、近行定与安止定、技艺精湛、身体高大、身体宽厚丰满,以及身体各肢节无缺无过而圆满,依次应知为戒慢等。巴利
Atthato pana ‘‘jātimado’’tiādīsu jātiuccākulīnataṃ nissāya ‘‘khattiyādīnaṃ catunnampi vaṇṇānaṃ ahaṃ uttamajātiko, ime na uttamajātikā’’ti evaṃ attukkaṃsanaparavambhanavasena uppanno majjanākārappavatto māno jātimado nāma. Sesapadesupi eseva nayo. Tattha ādiccagottakassapagottādiuttamagottaṃ nissāya gottamado. Nirābādhataṃ, yobbaññaṃ, ‘‘ciraṃ sukhaṃ jīviṃ jīvāmi jīvissāmī’’ti evaṃ jīvitaṃ, bahulābhañca nissāya yathākkamaṃ ārogyamadādayo vuttā. Sukatapaṇītapaccayalābhaṃ, mānanavandanādigarukāraṃ maññeva pamukhaṃ katvā pañhaṃ pucchanti, parivāretvā gacchantīti evaṃ purekkhāraṃ, mahāparivāraṃ, suciparivārañca nissāya yathākkamaṃ sakkāramadādayo ca veditabbā. Bhogo pana kiñcāpi lābhaggahaṇeneva gahito, nihitadhanavasena panettha lābho veditabbo, ‘‘annapānavatthābharaṇamālāgandhādiupabhogasamiddhivasenāpi vattuṃ vaṭṭatī’’tipi vadanti. Sarīravaṇṇaṃ, guṇavaṇṇañca nissāya vaṇṇamado. Bāhusaccaṃ, paṭibhānaṃ, ‘‘vaṇṇaṃ buddhavaṃsaṃ rājavaṃsaṃ janapadavaṃsaṃ gāmavaṃsaṃ rattindivaparicchedaṃ nakkhattamuhuttayogaṃ jānāmī’’ti evaṃ rattaññutaṃ vā nissāya yathākkamaṃ sutamadādayo ca veditabbā. Jātipiṇḍapātikataṃ, anavaññātataṃ, iriyāpathapāsādikataṃ, mahiddhikatañca nissāya yathākkamaṃ piṇḍapātikamadādayo. Kiñcāpi parivāra-ggahaṇena yaso gahito. Parivārassa pana savasavattakabhāvena patthaṭataṃ kittiyasaññeva vā nissāya yasamado. Parisuddhasīlaṃ , upacārappanājhānaṃ, sippakosallaṃ, sarīrassa ārohasampadaṃ, pariṇāhasampadaṃ, anūnaniddosaaṅgapaccaṅgatāya sarīrapāripūriñca nissāya sīlamadādayo veditabbā.
用这个因由展示了有根据的慢之后,现在要说明没有根据的、一般意义上的慢,所以说“mada”。在“pamāda”等词中,对五种欲乐,以心放逸为特质的、作为不修善行和修习恶行之因的、以放逸方式生起的不善心,就叫作放逸,它以失念为特征。就像吃了风大的食物一样,对父母也不肯低头的、以不谦卑为特质的僵硬之慢,叫作thambha,它以心的膨胀为特征。看到别人的家宅、用具等成就,或者智慧上的成就之后,生起想要加倍超过他们的不善心,就叫作sārambha。即使是学习经典,也不应该以争胜心来学,那只会成为不善。它以行为上的争胜为特征。巴利
Iminā ettakena ṭhānena savatthukaṃ mānaṃ dassetvā idāni avatthukameva sāmaññato mānaṃ dassento ‘‘mado’’ti āha. Pamādotiādīsu pañcakāmaguṇesu cittavossaggasaṅkhāto sucaritāsevanāya, duccaritasevanāya ca hetubhūto pamajjanākārappavatto akusalacittuppādo pamādo nāma, svāyaṃ sativossaggalakkhaṇo. Vātabharitabhattā viya mātāpitūsupi anoṇatabhāvasaṅkhāto kakkhaḷamāno thambho nāma, svāyaṃ cittassa uddhumātabhāvalakkhaṇo. Aññesaṃ gehādiupakaraṇasampadaṃ, vijjāsampadaṃ vā disvā taddiguṇasamārambhanavasappavatto akusalacittuppādo sārambho nāma. Ganthopi hi sārambhavasena uggahetuṃ na vaṭṭati, akusalameva hoti. Svāyaṃ karaṇuttariyalakkhaṇo.
在任何地方、任何对象上都有欲求,这就是“贪得无厌之人”;这种状态就是“贪得无厌性”。对“大贪得无厌”等词,也应这样理解其含义。其中,对已经得到的任何东西都不满足、以不断希求更多更多的方式生起的贪,就是“贪得无厌性”。由于这种贪,自己得到的即使再好也显得差,别人得到的即使再差也显得好。它的特征就是不断希求更多的利得。有一种贪,它以彰显已有的功德的方式生起,并且对由此产生的即使极大的事物也不满足——这种以不满足的方式生起的贪,就是“大贪得无厌”。具有这种贪的人,对资具永远难以满足,就像火对燃料、大海对水一样。而对现有功德的推崇,以及在接受和享用时不识适量,这就是“大贪得无厌”的特征。巴利
Atra atra visaye icchā assāti atriccho, puggalo, tassa bhāvo atricchatā. Evaṃ mahicchatādīsupi attho veditabbo. Tattha yaṃ yaṃ laddhaṃ, tena tena asantussitvā aparassa aparassa patthanāvasena pavatto lobho atricchatā. Yāya attanā laddhaṃ paṇītampi lāmakaṃ viya khāyati, parena laddhaṃ lāmakampi paṇītaṃ viya khāyati. Sāyaṃ aparāparalābhapatthanālakkhaṇā. Santaguṇavibhāvanāvasappavatto ceva taduppannehi atimahantehipi vatthūhi asantussanākārappavatto ca lobho mahicchatā. Yāya samannāgato puggalo paccayehi duppūro aggi viya upādānena, samuddo viya ca udakena. Yā cāyaṃ santaguṇasambhāvanatā, paṭiggahaṇe ca paribhoge ca amattaññutā, etaṃ mahicchatālakkhaṇaṃ.
而“恶欲”(pāpicchatā)则是:对实际上并不存在的信、戒等功德,以及世间与出世间的道、果等功德,加以吹嘘宣扬而转起的贪;以及面对由此而生的即使极其广大的资具,仍然不满足的那种行相。对不存在的功德加以推崇,在受取和受用时不知节制,这就是“恶欲”的特征。巴利
Asantānaṃ pana saddhāsīlānaṃ, maggaphalādīnañca lokiyalokuttarānaṃ guṇānaṃ vibhāvanāvasappavatto ceva taduppannehi atimahantehipi paccayehi asantussanākārappavatto ca lobho pāpicchatā. Yā cāyaṃ asantaguṇasambhāvanatā, paṭiggahaṇe ca paribhoge ca amattaññutā etaṃ pāpicchatālakkhaṇaṃ.
“角”:以刺穿之义称为角,这是对被称为俗家状态的烦恼之角的称呼;从实质上说,它就是指以装扮、修饰等方式活动的贪。“争吵”:就是互相谩骂,从实质上说,它是指在住处像狗一样彼此计较“这是你的东西,这是我的东西”,以这种争吵的方式活动的嗔。“轻浮”:就是浮躁不定,这是对衣钵等资具以及对自己身体以装饰、庄严、玩弄的方式活动的贪;具有这种贪的人,即使老了也像年轻人一样。“不相顺的行为”:就是不合宜的行为、不合宜的举动,它是对值得尊重的人也不恭敬,以违逆执取的方式活动的嗔;具有这种嗔的人,即使对生病了的父母、师长、戒师等人也不看一眼,为了利养恭敬而与他们争吵,对他们不生惭愧,对塔寺等也不作恭敬。“不乐”:就是在偏僻的住处以及止观中不欢喜、厌倦,它是以这种方式活动的不善心生起。“懒惰”:就是懈怠。“欠伸”:就是以身体弯曲等状态而颤动,名为欠伸。“食昏”:就是因食物昏沉而身体不堪能。“以及心下沉”:就是心收缩。从实质上说,这一切也都是以昏沉睡眠而使心呈现病态。巴利
Siṅganti vijjhanaṭṭhena siṅgaṃ, nāgarikabhāvasaṅkhātassa kilesasiṅgassetaṃ adhivacanaṃ, taṃ atthato siṅgārakaraṇavasappavatto lobhova. Tintiṇanti khīyanaṃ, taṃ atthato nivāsaṭṭhāne sunakhānaṃ viya aññamaññaṃ sattānaṃ ‘‘tava santakaṃ, mama santaka’’nti khiyyanākārappavatto dosova. Cāpalyanti capalatā, taṃ pattacīvarādiparikkhārānaṃ, attabhāvassa ca maṇḍanavibhūsanakeḷāyanavasappavatto rāgova, yena samannāgato jiṇṇopi daharo viya hoti. Asabhāgavuttīti visabhāgavutti visabhāgakiriyā, sā garuṭṭhāniyesupi anādaravasena vipaccanīkaggāhitāvasappavatto dosova , yāya samannāgato gilānepi mātāpituācariyupajjhāyādike na oloketi, tehi saddhiṃ lābhasakkārakāraṇā kalahaṃ karoti, tesu hirottappaṃ, cetiyādīsu cittīkārañca na paccupaṭṭhapeti. Aratīti pantesu senāsanesu, samathavipassanāsu ca anabhiramaṇā ukkaṇṭhitatā, sā tathāpavatto akusalacittuppādo. Tandīti ālasyaṃ. Vijambhitāti kāyassa ānamanādiākārena phandanā vijambhanā. Bhattasammadoti bhattamucchāya kāyassa akammaññatā. Cetaso ca līnattanti cittasaṅkoco. Atthato panetāni sabbānipi thinamiddhavasena cittassa gilānākārova.
诡诈等项中,一个依附着利养、恭敬和名声、怀着恶欲的人,用各种手段让人惊异叹服,这就叫诡诈。它有三种:受用资具型、暗示型、威仪造作型。
其中,有人被邀请接受衣等资具时,他明明正需要,却依靠恶欲而拒绝;他知道那些居士对自己已有稳固的信心后,他们又用种种方法献上殊胜的衣等,心里想:“这位尊者真是少欲,什么都不肯接受,要是他能接受一点点,我们可就得到大利益了。”这时,他为了表示自己愿意摄受他们而接受,从此以后,这甚至成为他们以车载之量前来供养的原因,这种令人惊异叹服的行为,就叫受用资具型的诡诈。
又,正是那个怀着恶欲的人,说出“穿这样衣的人,是个有大威德的沙门”这类话,以暗示自己已证得上人法,用这样那样的方式让人惊异叹服,这就叫暗示型的诡诈。
又,正是那个怀着恶欲的人,为了让人以为“此人是得定者”,决意安立行、住等威仪姿态,以此让人惊异叹服,这就叫威仪造作型的诡诈。巴利
Kuhanātiādīsu lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa tena tena upāyena vimhāpanā kuhanā nāma. Sā tividhā paccayapaṭisevanasāmantajappanairiyāpathasaṇṭhāpanavasena. Tattha cīvarādīhi nimantitassa tadatthikasseva sato pāpicchataṃ nissāya paṭikkhipanena, te ca gahapatike attani suppatiṭṭhitasaddhe ñatvā puna tesaṃ ‘‘aho ayyo appiccho na kiñci paṭiggaṇhituṃ icchati, suladdhaṃ vata no assa, sace appamattakaṃ kiñci paṭiggaṇheyyā’’ti nānāvidhehi upāyehi paṇītāni cīvarādīni upanāmentānaṃ tadanuggahakāmataññeva āvikatvā paṭiggahaṇena ca tato pabhuti api sakaṭabhārehi upanāmanahetubhūtaṃ vimhāpanaṃ paccayapaṭisevanasaṅkhātā kuhanā nāma. Pāpicchasseva pana sato ‘‘yo evarūpaṃ cīvaraṃ dhāreti, so samaṇo mahesakkho’’tiādinā uttarimanussadhammādhigamaparidīpanavācāya tathā tathā vimhāpanaṃ sāmantajappanasaṅkhātā kuhanā nāma. Pāpicchasseva pana sato samāhitasseva sambhāvanādhippāyakatena paṇidhāya saṇṭhapitena gamanādiiriyāpathena vimhāpanaṃ iriyāpathasaṇṭhapanasaṅkhātā kuhanā nāma.
而通过“招呼、攀谈”等说法,则正好显示了与前面所说因缘相关的言语。“顺情说爱语、谄媚、像绿豆汤一样、如保姆般怀抱”,这些就叫作招呼攀谈。其中,从“招呼”等词本身开始,就是攀谈。顺情说爱语,是不顾及合不合真实、合不合法,就一再地说讨人喜欢的话。谄媚,是低声下气的行为,把自己摆在低下的位置来说话做事。像绿豆汤一样,是像绿豆汤那样,说些内容空洞不实的话。如保姆般怀抱,是像用怀抱等方式照料别人家孩子那样的保姆职责。这样一来,这所有行为上的差别,都叫作“攀谈”。而能让别人产生“该布施”的想法的身业和语业,叫作“作相”,也就是所谓的“说亲厚话、暗示的身表业”。用辱骂、贬低、指责等方式,让施主害怕被说坏话,这样去压迫别人,叫作“压榨”。因为这就好比用竹片刮去涂敷的油脂一样,用这种方式刮除、擦去别人的德行;又好比为了找香味而把香料捣碎一样,把别人的德行压碎、碾细来求取利养,所以叫作“压榨”。在某一户人家得到了利养,又为了通过布施而在别处得到利养,也就是以利养去贪求利养,这叫作“以利养贪求利养”。应当知道,这诡诈等五种,都是如此这般生起的贪等不善心的生起。至于“我更优胜”等十二种慢,按照下面结缚品里所说的,就很容易理解。其中,最初的三种慢,是不依赖他人,只依种姓、家族、容貌、财富、技艺、学问等慢的对象来说的;之后的九种慢,则是依赖比自己优胜或与自己相似、低劣的人来说的。巴利
Ālapanātiādinā pana vuttapaccayapaṭisaṃyuttā vācāyeva dassitā. Anuppiyabhāṇitā, cāṭukamyatā, muggasūpyatā, pāribhaṭayatā ca ālapanā nāma. Tattha ālapanātiāditova lapanā. Anuppiyabhāṇitāti saccānurūpaṃ, dhammānurūpaṃ vā anapaloketvā punappunaṃ piyabhaṇanaṃ. Cāṭukamyatāti nīcavuttitā, attānaṃ heṭṭhato ṭhapetvā pavattanaṃ. Muggasūpyatāti muggasūpasadisatā, apakkamuggasadisena appasaccena samannāgatavacanatā. Pāribhaṭayatāti kuladārakānaṃ aṅkena pariharaṇādikaṃ paribhaṭassa kiccaṃ. Evamayaṃ sabbopi kiriyābhedo ‘‘lapanā’’tveva vuccati. Paresaṃ pana paccayadānasaññājanakaṃ kāyavacīkammaṃ nemittikatā nāma, yā ‘‘parikathobhāsanimittakamma’’nti vuccati. Akkosanavambhanagarahaṇādīhi yathā dāyako avaṇṇaṃ bhāyati, evaṃ taṃ nippīḷanaṃ nippesikatā nāma. Ayaṃ hi yasmā veḷupesikāya viya abbhaṅgaṃ imāya parassa guṇaṃ nippeseti nipuñchati, yasmā vā gandhajātaṃ pisitvā gandhamagganā viya paraguṇe nippisitvā vicuṇṇetvā esā lābhamagganā hoti, tasmā ‘‘nippesikatā’’ti vuccati. Ekasmiṃ pana kule laddhāmisaṃ aññattha dānavasena lābhena lābhassa patthanā lābhena lābhaṃ nijigīsanā nāma. Ime ca kuhanādayo pañcapi tathā tathā pavattā lobhādiakusalacittuppādāti veditabbā. ‘‘Seyyohamasmī’’tiādayo dvādasa mānā heṭṭhā saṃyojanagocchake vuttānusārena suviññeyyāva. Tattha ca ādito tayo mānā puggalaṃ anissāya jātigottarūpabhogasippasutādimānavatthuvaseneva kathitā, tato paraṃ pana nava mānā seyyasadisahīnapuggale nissāya kathitā.
用这十二个词说明了有所依的慢之后,现在为了显示无所依的慢,就说了“慢”等。接下来,在“过慢”等当中,以“在出身等方面没有人能和我相比”这种心态,超越他人、以计度分别的方式生起的慢,叫做过慢。生起“这些人以前和我差不多,现在我最殊胜,他们比我低劣”这样的慢,就像重担一样,叫做慢过慢。以轻视自己为方式生起的慢,叫做卑慢,它和“我是低劣的”这种心态相似。在还没有证得的圣法上,生起“我已经证得了”的慢,因为属于增上型的慢,叫做增上慢。不过,这种增上慢不会在入流者等圣弟子身上生起,比如不会以“我是一来者”这样的方式出现,因为他们已经通过省察道、果、涅槃所断的烦恼和残余的烦恼,对圣德的通达完全没有疑惑。破戒的人根本不会生起这种慢;持戒但已经舍弃了业处的人也不会生起;只有戒行清净,并且获得了清净的止、获得了清净的观,或者止观两者都获得的人,才会生起。其中,止观两者都获得的人,因为烦恼已被极大地镇伏、诸行已被善加打磨,就会以增上慢安住在阿拉汉的果位上;其他的人应当知道,是安住在入流者等果位上。在五蕴上以“我存在”等方式生起的慢,叫做我慢。凭借伤害他人的恶业、技艺、明处等,以“我更优胜”等方式自我吹嘘而生起的慢,叫做邪慢。巴利
Evametehi dvādasahi padehi savatthuke māne kathetvā idāni avatthukaṃ dassetuṃ ‘‘māno’’tiādi vuttaṃ. Tato paraṃ atimānotiādīsu ‘‘jātiādīhi mayā sadiso natthī’’ti atikkamitvā maññanāvasena pavatto māno atimāno nāma. ‘‘Ime mayā pubbe sadisā, idāni ahaṃ seṭṭho, ime hīnatarā’’ti uppanno māno bhārātibhāro viya mānātimāno nāma. Attānaṃ pana avamaññanāvasena pavatto māno omāno nāma, so ‘‘hīnohamasmī’’ti pavattahīnamānasadisova. Anadhigatesu ariyadhammesu ‘‘adhigatā mayā’’ti uppanno māno adhikamānattā adhimāno nāma, ayaṃ pana sotāpannādiariyasāvakānaṃ ‘‘ahaṃ sakadāgāmī’’tiādinā na uppajjati tesaṃ maggaphalanibbānapahīnakilesāvasiṭṭhakilesapaccavekkhaṇena ariyaguṇapaṭivedhe nikkaṅkhattā. Dussīlassa pana na uppajjateva, sīlavatopi pariccattakammaṭṭhānassa na uppajjati, parisuddhasīlasseva pana suddhasamathalābhino, suddhavipassanālābhino, tadubhayalābhino vā uppajjati. Tesu tadubhayalābhī arahatte eva adhimaññitvā patiṭṭhāti suvikkhambhitakilesattā, parimadditasaṅkhārattā ca, itare sotāpannādīsupīti veditabbā. Pañcasu pana khandhesu ‘‘ahamasmī’’tiādinā pavatto māno asmimāno nāma. Pāpakena pana parūpaghātakena kammāyatanasippāyatanavijjāṭṭhānādinā attānaṃ seyyādito jappanavasena pavatto māno micchāmāno nāma.
在“亲属寻”等当中,以“我的亲属安乐度日、具足顺缘”这种念头,依止在家之爱、缘念亲属而生起的寻,就叫亲属寻;但如果以“亲属已灭尽,已衰亡,具足信与净信”这样依止出离,就不叫亲属寻。国土寻也是这样,它转起的方式应理解为“我们的国土食物丰足、美好”等。为不死而起的寻,或者不死的寻,就叫不死寻。其中,有人以蹲踞苦行等种种苦行折磨自己,心里转起“我来世会安乐、会不死”这样的念头,这就叫为不死而起的寻。而邪见者不能安住于某一种立场,以“这样对我也不对,那样对我也不对,另外那样对我也不对”等方式转起寻,就像想抓一条不死的鱼却抓不住那样。这样的寻,就叫不死的寻。这两种合在一起,这里就称为不死寻。巴利
Ñātivitakkotiādīsu ‘‘mayhaṃ ñātakā sukhajīvino sampattiyuttā’’ti evaṃ gehasitapemena ñātake uddissa uppanno vitakko ñātivitakko nāma, ‘‘ñātakā khayaṃ gatā vayaṃ gatā saddhā pasannā’’tiādinā pana nekkhammasito ñātivitakko nāma na hoti. Evaṃ janapadavitakkepi, tassa pana ‘‘amhākaṃ janapado subhikkho sundaro’’tiādinā pavattiākāro veditabbo. Amaratthāya vitakko, amaro vā vitakkoti amaravitakko. Tattha yo ukkuṭikappadhānādīhi dukkhe nijjiṇṇe samparāye attā sukhī amaro hotīti evaṃ pavatto, so amaratthāya vitakko nāma. Yo pana diṭṭhigatikassa ekasmiṃ pakkhe asaṇṭhahitvā ‘‘evampi me no, tathāpi me no, aññathāpi me no’’tiādinā amaramaccho viya gahetuṃ asakkuṇeyyatāya pavatto, so amaro vitakko nāma. Taṃ duvidhampi ekato katvā idha ‘‘amaravitakko’’ti vutto.
还有,以貌似悲悯,比如和在家人一起悲伤、一起欢喜等方式,与基于在家的爱结合,并且和悲悯他人相关联的寻,就叫悲悯寻。以利养、恭敬和名声作为所缘,与基于在家的爱结合的寻,就叫利养恭敬名声寻;它的生起方式应当理解为“啊,但愿我能得到利养等”。生起“啊,但愿别人不要轻视我”这种基于在家的寻,就叫不受轻视寻。这是单则。巴利
Anuddayatā patirūpakena pana gihīhi sahasokisahananditādivasena gehasitapemena yutto parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko nāma. Lābhena ceva sakkārena ca kittisaddena ca saddhiṃ ārammaṇakaraṇavasena yutto gehasito vitakko lābhasakkārasilokapaṭisaṃyutto vitakko nāma, tassa pana ‘‘aho vata me lābhādayo uppajjeyyu’’ntiādinā pavattiākāro veditabbo. ‘‘Aho vata maṃ pare na avajāneyyu’’nti uppanno gehasito vitakko anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko nāma. Ekakaṃ.
在二法等的部分,除了前面已经讲过的嗔等之外,只对其余各项作注释。其中,在二法里,先就“怨恨”等来说:前阶段的嗔,通过“他骂了我”等反复串习,在后来的怨恨心中更坚固地结缚,这就叫怨恨。具有这种怨恨的人没法放下怨恨,就像涂抹了油脂的破布,再怎么洗,他的心也清净不了。这就是怨恨以系缚于怨为特征。巴利
Dukādīsu kodhādayo heṭṭhā vuttatthe vajjetvā avasesānaññeva vaṇṇanā hoti. Tattha dukesu tāva upanāhotiādīsu pubbabhāge kodho ‘‘akkocchima’’ntiādinā āsevanena aparakāle veracitte daḷhataraṃ ābaddho upanāho nāma, yena samannāgato veraṃ nissajjituṃ na sakkoti vasātelamakkhitapilotikā viya, sodhiyamānampissa cittaṃ na parisujjhati, svāyaṃ verupanibandhanalakkhaṇo.
不过,毁掉别人的功德、再以嗔心去涂抹它,这样生起的嗔就叫“抹黑”。这个抹黑,首先像粪便弄脏抓粪者的手一样弄脏自己的心;之后才针对别人,所以叫做“抹黑”。它的特征就是涂抹别人的功德。使等同、争胜,就是“攀比”;意思是先显示别人的功德,再用自己的功德去与之等同。以同样方式生起的贪,此贪以执轭为特征。巴利
Paraguṇaṃ pana vināsetvā tattha dosamakkhanavasena pavatto kodho makkho nāma. Ayaṃ hi paṭhamataraṃ attano cittaṃ gūtho viya gūthaggāhakaṃ hatthaṃ makkheti, pacchā paranti ‘‘makkho’’ti vutto, svāyaṃ paraguṇamakkhanalakkhaṇo. Paḷāsetīti paḷāso, parassa guṇe dassetvā attano guṇehi same karotīti attho. Tathāpavatto lobho, svāyaṃ yugaggāhalakkhaṇo.
即使在三门中都存在的过失,因为被覆藏,就像遮蔽眼睛的幻术一样,所以叫“谄”;它的特相是隐藏已生的过失。狡诈的状态,或者那种行为,就是诡诈,也就是伪诈;它的特相是显示并不存在的功德。巴利
Dvārattayepi vijjamānasseva dosassa paṭicchādanato cakkhumohanamāyā viyāti māyā, sā katadosapaṭicchādanalakkhaṇā. Saṭhassa bhāvo, kammaṃ vā sāṭheyyaṃ, kerāṭiyaṃ, taṃ avijjamānaguṇappakāsanalakkhaṇaṃ.
不正直等(心所)应当依照前面所说的正直等的对立面,即不善法来理解。在“内结”等说法中,“内”指的是欲有,在那里以结缚众生的方式生起的五下分结,就叫做内结。“外”指的是色有和无色有。在那里以结缚方式生起的五上分结,就叫做外结。因为在欲有中,众生对它的执著很多,在其他有中则不是这样,所以应当知道欲有是内,其余的是外。这是二法。巴利
Anajjavādayo heṭṭhā vuttaajjavādipaṭipakkhaakusalavasena veditabbā. Ajjhattasaṃyojanantiādīsu ajjhattanti kāmabhavo, tattha satte bandhanavasena pavattāni pañcorambhāgiyasaṃyojanāni ajjhattasaṃyojanaṃ nāma. Bahiddhāti rūpārūpabhavo. Tattha bandhanavasena pavattāni pañca uddhambhāgiyasaṃyojanāni bahiddhāsaṃyojanaṃ nāma. Kāmabhave hi sattānaṃ ālayo bahuko, na itaresu, tasmā so ajjhattaṃ itare ca bahiddhāti veditabbā. Dukaṃ.
在三法组里,贪、嗔、痴这三种是不善根。与欲、嗔、害相应的三种寻,叫做三不善寻。同样这三种,以想为首,就是三不善想。从自性的角度说,也叫三不善界。身恶行、语恶行、意恶行这三种,叫做三恶行;它们应当依通过三门而发生的杀生等,或者依一切不善法来配合说明。按照经文的说法,除了见漏之外的欲漏等三种,叫做三漏。有身见、疑、戒禁取这三种,叫做三结。巴利
Tikesu pana lobhādīni tīṇi akusalamūlāni nāma. Kāmabyāpādavihiṃsāsampayuttā vitakkā tayo akusalavitakkā nāma. Te eva saññāsīsena tisso akusalasaññā. Sabhāvaṭṭhena tisso akusaladhātuyoti ca vuccanti. Kāyavacīmanoduccaritāni tīṇi duccaritāni nāma, tāni dvārattayappavattānaṃ pāṇātipātādīnaṃ, sabbākusalānaṃ vā vasena yojetabbāni. Suttantapariyāyena pana diṭṭhāsavavajjitā kāmāsavādayo tayo āsavā nāma. Sakkāyadiṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsā tīṇi saṃyojanāni nāma.
欲爱、有爱、无有爱,这叫三种爱。其中,与常见相应的贪是有爱,与断见相应的贪是无有爱,其余一切爱都是欲爱。或者也可以这样理解:与欲界相关的贪是欲爱,与色界、无色界相关的是有爱,与断见相应的是无有爱。另外,欲爱、色爱、无色爱,这是另外三种爱。色爱、无色爱、灭爱,又是另外三种爱。其中,灭爱指的是与断见相应的爱。欲求、有求、梵行求,这叫三种求。其中,梵行求是指对被称为常见或断见的梵行的追求。我胜的慢、我等的慢、我劣的慢,像这样所说的慢类,叫三种慢类。因为慢是以胜等方式来区分、构想的,所以叫慢类。缘于生、老、死而生起的怖畏,叫三种怖畏。依照关于过去时等所说的三种,也就是对佛陀等生起疑惑、犹豫而现起的三种无明,叫三种黑暗。在以疑为首的分类中,与疑相应的无明被说为黑暗,应当知道,就是因为它能覆盖、遮蔽。巴利
Kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā ca tisso taṇhā nāma. Tattha sassatadiṭṭhisahagato rāgo bhavataṇhā, ucchedadiṭṭhisahagato rāgo vibhavataṇhā, avasesā pana sabbāpi taṇhā kāmataṇhā. Kāmadhātupaṭisaṃyutto vā rāgo kāmataṇhā, rūpārūpadhātupaṭisaṃyutto bhavataṇhā, ucchedadiṭṭhisahagato vibhavataṇhāti veditabbā. Kāmataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā ca aparāpi tisso taṇhā nāma. Rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā ca puna aparāpi tisso taṇhā nāma. Tattha nirodhataṇhāti ucchedadiṭṭhisahagato. Kāmesanā bhavesanā brahmacariyesanā ca tisso esanā nāma. Tattha brahmacariyesanāti sassatucchedadiṭṭhisaṅkhātabrahmacariyassa gavesanā. ‘‘Seyyohamasmīti vidhā, sadisohamasmīti vidhā, hīnohamasmīti vidhā’’ti evaṃ vuttamānavidhā tisso vidhā nāma. Māno hi seyyādivasena vidahanato maññanato ‘‘vidhā’’ti vuccati. Jātijarāmaraṇāni paṭicca uppannāni bhayāni tīṇi bhayāni nāma. ‘‘Atītaṃ vā addhānaṃ ārabbhā’’tiādinā vuttāni tīṇi, buddhādīsu kaṅkhanavicikicchanavasena pavattā tisso avijjā tīṇi tamāni nāma. Vicikicchāsīsena tassa vibhaṅge taṃsampayuttā avijjāva vuttā, tassā eva paṭicchādakattenapi tamabhāvatoti daṭṭhabbaṃ.
不过,凡是众生的乐等感受生起,如果认为这一切全都是过去所作之因造成的,这是第一种邪见处;认为是自在天创造所造之因造成的,这是第二种;认为没有因、没有缘,这是第三种。这三种就叫作三种邪见处。其中,持第一种主张的人,否定善、不善、造作、时节、心、食物等,否定趣、依处等,也否定亲近善人、听闻正法等一切缘和缘所生法,只承认业的果报;另外两种则把这一切因全都否定,分别承认自在天为因和无因。对这三种主张,应当从没有目的/作用等方面,按照各自的情况了知它们的过失。但因为怕篇幅太长,这里就不展开说了。巴利
Yaṃ kiñci pana sattassa sukhādikaṃ uppajjati, taṃ sabbaṃ pubbekatahetūti ekaṃ titthāyatanaṃ, issaranimmānahetūti dutiyaṃ, ahetuappaccayāti tatiyanti imāni tīṇi titthāyatanāni nāma. Tattha paṭhamavādī kusalākusalakiriyautucittāhārādikaṃ, gatiupadhiādikaṃ, sappurisūpanissayasaddhammassavanādikañca sabbaṃ paccayapaccayuppannaṃ paṭikkhipitvā ekaṃ kammavipākameva sampaṭicchati, itare pana dvepi sabbaṃ hetuṃ paṭikkhipitvā issarahetukaṃ, ahetukañca sampaṭicchanti, tesaṃ tiṇṇaṃ vādānaṃ vaseneva payojanābhāvādito yathānurūpaṃ doso ñātabbo. Ganthavitthārabhayena panettha na vitthārayimha.
贪、嗔、痴这三者,从构成障碍的角度说,叫做“物”。正是它们在烦恼的意义上称为“垢”,在造成染污的意义上称为“秽”,又因为能使人绊倒,所以称为“不平”。杀生等身、语、意三种不善行,则是另外三种“不平”。贪、嗔、痴从烧灼的意义上说,是三种火;从粗劣无味的意义上说,也是“浊”。杀生等身、语、意三种浊,则是另外三种“浊”。在受用欲乐时,生起“欲乐中没有过失”这样的常见,这叫做乐味见。以二十种事相为体的我见,因为一直紧跟着“我”转,所以叫做随我见。在这种我见中,“认为色是我,或者我拥有色,或者色在我之中,或者我在色之中”,对色蕴生起这四种见。对受、想、行、识其余诸蕴也是如此,应当知道共有二十种事相。巴利
Rāgadosamohā pana tayo palibodhaṭṭhena kiñcanā nāma. Te eva hi kilesaṭṭhena aṅgaṇāni, malīnabhāvakaraṇaṭṭhena malāni, pakkhalanapātahetuto visamāni ca honti. Pāṇātipātādīni kāyavacīmanovisamāni aparānipi tīṇi visamāni nāma. Rāgadosamohā anudahanaṭṭhena tayo aggī, kasaṭanirojaṭṭhena kasāvā ca honti. Pāṇātipātādīni kāyakasāvādayo pana aparepi tayo kasāvā nāma. Assādadiṭṭhittike kāmaparibhoge ‘‘natthi kāmesu doso’’ti evaṃ pavattā sassatadiṭṭhi assādadiṭṭhi nāma. Vīsativatthukā pana attadiṭṭhi attānaṃ anugatattā attānudiṭṭhi nāma. Tassā pana ‘‘rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ samanupassatī’’ti evaṃ rūpakkhandhe catasso diṭṭhiyo. Evaṃ sesakkhandhesupīti vīsativatthukatā veditabbā.
在这里,以“色是我”等说法,把五蕴执取为“我”而转起的五种见,是断见;其余的则应知道是常见。以“没有布施”等论点转起的,叫作无有见,也就是邪见,意思是卑劣的见解。在无喜悦的三法中,用手、土块、棍棒等伤害有情,叫作害。通过身、语、意三门转起的不善法的行,叫作非法行。在难调伏的三法中,那些欲想、嗔想、害想,因为缘于种种不同的对象而生起,体性也各不相同,所以叫作种种想。在掉举的三法中,懈怠的状态就是懒惰,也就是放逸。在不尊重的三法中,以不接受教诫的方式所生起的忿怒,叫作不尊重。在不信的三法中,以不信三宝和业果的方式生起的不善法,叫作不信。依于五种悭吝,而不懂得说出一句“给予”的话,就叫作不慷慨。巴利
Tattha ca rūpaṃ attatodiādinā pañcakkhandhe attato gahaṇavasena pavattā pañca ucchedadiṭṭhiyo, sesā pana sassatadiṭṭhiyoti veditabbā. ‘‘Natthi dinna’’ntiādinayappavattā pana natthikadiṭṭhi micchādiṭṭhi nāma, lāmakadiṭṭhīti attho. Aratittike pāṇileḍḍudaṇḍādīhi sattānaṃ vihiṃsanā vihesā nāma. Dvārattayappavattaakusaladhammassa cariyā adhammacariyā nāma. Dovacassatātike sāva kāmabyāpādavihiṃsāsaññā nānārammaṇesu pavattito, nānābhūtattā ca nānattasaññā nāma. Uddhaccattike kusītassa bhāvo kosajjaṃ, pamādova. Anādariyattike ovādassa anādiyanavasappavatto kodho anādariyaṃ nāma. Assaddhiyattike ratanattayakammaphalānaṃ asaddahanavasappavattā akusaladhammā assaddhiyaṃ nāma. Pañcavidhamacchariyavasena ‘‘dehī’’ti vacanassa ajānanā avadaññutā nāma.
在掉举三法中,对以意门为第六的诸根不加守护、不加防护,名为无律仪。身语两方面的违犯,名为恶戒。在圣者三法中,不愿见佛陀、独觉佛、声闻弟子,也不愿亲近侍奉他们,反倒希求不见诸圣者,名为不欲见圣者。不愿听闻、受持菩提分正法,反倒希求不听正法,名为不欲闻正法。指责他人过失、寻摘他人缺点,这种指责本身即名为指责心。在失念三法中,掉举即心的散乱,名为掉举。在不如理作意三法中,以“无常为常”等想法起心,或从与真理相反的角度起心,这种不恰当的作意转向,名为不如理作意。邪见、邪思惟等八种邪道,名为邪路;反复修习邪道,名为行邪路。昏沉与睡眠,即心的萎靡。三法。巴利
Uddhaccattike manacchaṭṭhesu indriyesu aguttadvāratā asaṃvaro nāma. Kāyikavācasikavītikkamo dussīlyaṃ nāma. Ariyattike buddhapaccekabuddhasāvakānaṃ dassanopāsanādīsu anicchā ariyānaṃ adassanakamyatā nāma. Bodhipakkhikasaddhammassa savanadhāraṇādīsu anicchā saddhammaṃ asotukamyatā nāma. Parassa dosāropane randhagavesitāsaṅkhāto upārambhova upārambhacittatā nāma. Muṭṭhassaccattike uddhaccaṃ cetaso vikkhepo nāma. Ayonisomanasikārattike ‘‘anicce nicca’’ntiādinā, saccapaṭipakkhavasena vā anupāyamanasikārasaṅkhātaṃ āvajjanacittaṃ ayonisomanasikāro nāma. Micchādiṭṭhimicchāsaṅkappādayo aṭṭha micchāmaggā kummaggo nāma, micchāmaggassa āsevanā kummaggasevanā nāma. Thinamiddhaṃ cetaso ca līnattaṃ nāma. Tikaṃ.
在四组法中,关于衣服等四种生活必需品,生起“我能在哪里得到合意的东西”这样的渴爱,这叫四种渴爱的生起。圣者们不会走这些路,所以叫“非行处”,也就是贪欲、嗔恨、愚痴、恐惧。这些就是不该走的路、不该做的事,叫四种行非行处。其中,“欲”是指偏袒的贪爱;“怖”是指同样性质的嗔恨。对无常等事物,生起“常、乐、我、净”这样的想法,这四种叫颠倒,因为是以颠倒的方式看待事物;或者说,因为依止于此、进入于此,所以叫四种颠倒。这些按想颠倒、心颠倒、见颠倒来分,每一种各成三种,一共十二种。其中,对无常的执为常、对无我的执为我,这属于想颠倒、心颠倒、见颠倒,共六种;对苦的执为乐、对不净的执为净,这属于见颠倒,共两种——这八种由入流道断除。对不净的执为净,属于想颠倒和心颠倒两种,由不来道断除;对苦的执为乐,属于想颠倒和心颠倒两种,由阿拉汉道断除。应当这样理解。巴利
Catukkesu cīvarādīsu catūsu paccayesu ‘‘kattha manāpaṃ labhissāmī’’ti taṇhāya uppādo cattāro taṇhuppādā nāma. Na gacchanti etāhi ariyāti agatiyo, chandadosamohabhayā. Tā hi agantabbamaggagamanāni akattabbakaraṇāni cattāri agatigamanāni nāma. Tattha chandoti pakkhapātarāgo. Bhayanti tathāpavatto doso. Aniccādīsu ‘‘niccaṃ sukhaṃ attā subha’’nti evaṃ pavattā cattāro vipariyāsā viparītato dhamme esanato. Tesu vā āsanato pavisanato cattāro vipariyāsā nāma. Te saññācittadiṭṭhivipariyāsavasena paccekaṃ tayo tayo hutvā dvādasa honti. Tesu anicce niccaṃ, anattani attāti saññācittadiṭṭhivipariyāsā cha, dukkhe sukhaṃ, asubhe subhanti diṭṭhivipariyāsā dve cāti aṭṭha sotāpattimaggena pahīyanti, asubhe subhanti saññācittavipariyāsā dve anāgāmimaggena, dukkhe sukhanti saññācittavipariyāsā dve arahattamaggenāti veditabbā.
把没见到的说成见到了,把没听到的说成听到了,把没觉知到的说成觉知到了,把没认识到的说成认识到了——这样产生的四种说法,叫作四种非圣者的言说。另外,在所见等当中,把见到的说成没见到,把听到的说成没听到,把觉知到的说成没觉知到,把认识到的说成没认识到——这样产生的另外四种说法,也叫作四种非圣者的言说。这些和前面那四种合在一起,也称为八种非圣者的言说。杀生、不与取、欲邪行、妄语,叫作四种恶行。妄语等属于言语的恶行,另外还有四种,叫作四种语恶行。生、老、病、死的恐怖,叫作四种怖畏。国王、盗贼、火、水的恐怖是四种;下海的人会遇到的波浪、鳄鱼、漩涡、凶鱼的恐怖也是四种;自我谴责、他人谴责、刑罚、恶趣的恐怖是四种——这些以及另外三组四法,都叫作四种怖畏。其中,凶鱼就是凶猛的鱼。应当知道,所有这些怖畏都属于嗔恨心。对于一切苦乐等,认为是我自己造的、是别人造的、是自己和别人共同造的、是没有原因而生的——这样产生的四种见解,叫作四种邪见。四法。巴利
Adiṭṭhe diṭṭhaṃ, asute sutaṃ, amute mutaṃ, aviññāte viññātanti evaṃ pavattā cattāro anariyavohārā nāma. Diṭṭhādīsu pana adiṭṭhaṃ asutaṃ amutaṃ aviññātanti evaṃ pavattā aparepi cattāro anariyavohārā nāma. Ime ca purimehi saddhiṃ aṭṭha anariyavohārātipi vuccanti. Pāṇātipātaadinnādānakāmesumicchācāramusāvādā cattāri duccaritāni nāma. Musāvādādivacīduccaritāni aparānipi cattāri vacīduccaritāni nāma. Jātijarābyādhimaraṇabhayāni cattāri bhayāni nāma. Rājacoraaggiudakabhayāni cattāri, samuddaṃ orohantassa pana uppajjanakāni ūmikumbhīlaāvaṭṭasusukābhayāni ca cattāri, attānuvādaparānuvādadaṇḍaduggatibhayāni cattāri cāti imāni vā aparāni tīṇi catukkāni cattāri bhayāni nāma. Tattha susukāti caṇḍamacchā. Sabbānipi cetāni bhayāni paṭighacittānīti veditabbāni. Sabbaṃ sukhadukkhādikaṃ sayaṃkataṃ paraṃkataṃ ubhayakataṃ adhiccasamuppannanti evaṃ uppajjamānā imā catasso diṭṭhiyo nāma. Catukkaṃ.
在五法这一组里,说到“五下分结”等时,“下”是指欲界,因为它处在下方;诸结因成就彼处结生而分受这下方,也就是有身见、疑、戒禁取、欲贪、嗔恚这五种,称为五下分结。“上”是指色界和无色界,因为它们处在上方;诸结按前面说的方式分受它们,也就是色贪、无色贪、慢、掉举、无明这五种,称为五上分结。贪、嗔、痴、慢、见这五种,因为带有黏着的性质,称为五种系缚。同样这五种,因为会渗入内心、刺伤内心,称为五种刺。对佛、法、僧、学处有疑惑,这是四种;对同梵行者心怀嗔怒,这是第五种;这五种因为会使心变得僵硬、如垃圾、如树桩,称为五种心荒芜。在欲方面未离贪。在身体……乃至……在色……乃至……未离贪,尽情吃饱后,耽著于卧乐、躺乐、睡眠乐而住,并且发愿投生某一天众而修梵行;这样生起的五种法,因为会系缚心、如握拳般抓住心,称为五种心系缚。其中,“身体”是指内在的身体,“色”是指外在的色。认为“我是有想者”“我是无想者”“我是非想非非想者”,或者认为“存在的我断灭”,或者“证得现法涅槃”;这样生起的五种,称为五种见。巴利
Pañcakesu pañcorambhāgiyātiādīsu oraṃ vuccati kāmadhātu heṭṭhābhāvato, tattha upapattinipphādanato taṃ oraṃ bhajantīti sakkāyadiṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsakāmarāgapaṭighā pañca orambhāgiyasaṃyojanāni nāma. Uddhanti rūpārūpadhātu uparibhāvato, taṃ vuttanayena bhajantīti rūparāgaarūparāgamānauddhaccaavijjā pañca uddhambhāgiyasaṃyojanāni nāma. Rāgadosamohamānadiṭṭhiyo pañca lagganaṭṭhena saṅgā nāma. Te eva pañca anupavisanaṭṭhena, tudanaṭṭhena ca pañca sallā nāma. Satthudhammasaṅghasikkhāsu kaṅkhanāni cattāri, sabrahmacārīsu kupitacittatā cāti ime pañca cittassa thaddhakacavarakhāṇukabhāvakaraṇattā cetokhilā nāma. Kāmesu avītarāgo. Kāye…pe… rūpe…pe… yāvadatthaṃ bhuñjitvā seyyasukhaṃ passasukhaṃ middhasukhaṃ anuyutto viharati, aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ caratīti evaṃ pavattā pañca dhammā cittaṃ bandhitvā muṭṭhiyaṃ katvā viya gahaṇato cetasovinibandhā nāma. Tattha kāyeti ajjhattike kāye, rūpeti bahiddhārūpe. Saññī attā, asaññī attā, nevasaññīnāsaññī attā, saṃvijjamāno pana attā ucchijjati, diṭṭhadhammanibbānaṃ vā pāpuṇātīti evaṃ pavattā pañca diṭṭhiyo nāma.
杀生等直到饮酒这五种,因为能制造怨仇,所以叫五种怨。亲属、财产、疾病、戒律、见解这五种败坏,叫五种败坏。其中,败坏指的是与毁灭同时生起、由它产生的不善法。被众人厌恶、怨敌众多、过失众多、迷乱而死、堕入恶趣——这五种是不忍耐的过患,意思就是不能忍受的过失。对活命的恐惧、对恶名的恐惧、在众人面前怯场的恐惧、对死亡的恐惧、对恶趣的恐惧,这五种叫五种恐惧。有人声称:自己以尽情享受五种欲乐,以及初禅等四种禅那这五种方式,已经证得最上的现法涅槃——这类生起的论说,叫五种现法涅槃论。五法。巴利
Pāṇātipātādimajjapānapariyosānā pañca verakaraṇaṭṭhena verā nāma. Ñātibhogarogasīladiṭṭhibyasanāni pañca byasanā nāma. Tattha byasanāti vināsasahajātā, tato uppannā akusalā . Bahujanassa appiyatā, verabahulatā, vajjabahulatā, sammūḷhamaraṇaṃ, apāyagamananti ime pañca akkhantiyā ādīnavā, anadhivāsanāya dosāti attho. Ājīvakabhayaṃ asilokabhayaṃ parisasārajjabhayaṃ maraṇabhayaṃ duggatibhayanti imāni pañca bhayāni nāma. Yāvadatthaṃ pañcakāmaguṇaparibhogena ceva paṭhamajjhānādīhi catūhi jhānehi cāti pañcahi kāraṇehi attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotīti pavattā vādā pañca diṭṭhadhammanibbānavādā nāma. Pañcakaṃ.
在六法当中,忿怒、抹恩、嫉妒、诳骗、恶欲、执取自己的见解,这六种是争论的根源。对可爱的色等六种所缘生起欲贪,这六种叫做依俗家的欲贪法。对不可爱的六种所缘生起对抗,叫做六种对立事。对立本身就是事,所以叫对立事。对六种所缘的渴爱,叫做六种渴爱身。对师、法、僧、学处、不放逸、亲切接待不恭敬,叫做六种不恭敬。乐于做事、乐于闲聊、乐于睡眠、乐于聚会、乐于交际、乐于戏论,这六种叫做退堕法,意思是导致退堕。其中,在闻、见、交谈、受用、身体接触这五种当中相应投入,就是乐于交际。在渴爱、慢、见的戏论当中相应投入,应当知道这就是乐于戏论。乐于做事、乐于闲聊、乐于睡眠、乐于聚会这四种,加上难以教诲、结交恶友这两种,这些是另外六种退堕法。巴利
Chakkesu pana kodho makkho issā sāṭheyyaṃ pāpicchatā sandiṭṭhiparāmāsitāti imāni cha vivādamūlāni. Manāpiyesu rūpādīsu chasu ārammaṇesu chandarāgoti ime cha chandarāgā gehasitā dhammā nāma. Amanāpiyesu chasu ārammaṇesu paṭigho cha virodhavatthūni nāma. Virodho eva vatthu virodhavatthu. Chasu ārammaṇesu taṇhāva cha taṇhākāyā nāma. Satthudhammasaṅghasikkhāsu, appamāde, paṭisanthāre ca agāravā cha agāravā nāma. Kammārāmatā, bhassaniddāsaṅgaṇikasaṃsaggapapañcārāmatā ca cha parihāniyā dhammā nāma, parihānikarāti attho. Tattha savanadassanasamullapanaparibhogakāyasaṃsaggesu pañcasu yuttapayuttatā saṃsaggārāmatā. Taṇhāmānadiṭṭhipapañcesu yuttapayuttatā papañcārāmatāti veditabbaṃ. Kammabhassaniddāsaṅgaṇikārāmatā cattāro, dovacassatā, pāpamittatā dve cāti ime aparepi cha parihāniyā dhammā nāma.
在能引生喜悦的色等六种所缘中,生起的与居家喜悦相应的伺,称为喜悦随伺,应当理解为寻等法以及与之相应者。其余两组也照此理解。不过,这里与无明俱行的受之舍,应知为舍,也称为“无明舍”。在可意、不可意、中性的六种所缘中,依次生起的受,以“六种居家喜悦”等三组六法来说。如此生起的六种邪见是:“我有我”“我没有我”“我以我认知我”“我以我认知非我”“我以非我认知我”“这个我是作者、受者、常、恒”。其中,“有”是常见,“没有”是断见。把五蕴执为“我”,以想蕴认知其余诸蕴,这就是“我以我认知我”的见;把想蕴执为“我”,其余执为“非我”,这就是“我以我认知非我”的见;把想蕴执为“非我”,其余执为“我”,应知这就是“我以非我认知我”的见。六法组。巴利
Somanassaṭṭhāniyesu rūpādīsu chasu ārammaṇesu uppannā gehasitasomanassasampayuttā vicārā somanassupavicārā nāma, vitakkādayo dhammā, taṃsampayuttā cāti gahetabbā. Esa nayo itaradvayepi. Aññāṇasahitā panettha vedanupekkhā upekkhāti veditabbā, yā ‘‘aññāṇupekkhā’’tipi vuccati. Iṭṭhāniṭṭhamajjhattesu chasu ārammaṇesu yathākkamaṃ uppannā vedanā ‘‘cha gehasitāni somanassānī’’tiādinā chakkattayena vuttā. ‘‘Atthi me attā’’ti vā, ‘‘natthi me attā’’ti vā, ‘‘attanā vā attānaṃ sañjānāmī’’ti vā, ‘‘attanā vā anattānaṃ sañjānāmī’’ti vā, ‘‘attanā vā attānaṃ sañjānāmī’’ti vā, ‘‘so me ayaṃ attā kārako vedako nicco dhuvo’’ti evaṃ uppajjamānā imā cha diṭṭhiyo nāma. Tattha atthīti sassatadiṭṭhi. Natthīti ucchedadiṭṭhi. Pañcapi khandhe ‘‘attā’’ti gahetvā saññākkhandhena sesānaṃ jānanavasena attanā vā attānaṃ sañjānāmīti diṭṭhi, saññākkhandhaṃ pana ‘‘attā’’ti, itare ca ‘‘anattā’’ti gahetvā attanā vā anattānaṃ sañjānāmīti diṭṭhi, saññākkhandhaṃ pana ‘‘anattā’’ti, itare ca ‘‘attā’’ti gahetvā anattanā vā attānaṃ sañjānāmīti diṭṭhi ca veditabbā. Chakkaṃ.
在七法组中,欲贪、嗔恚、慢、见、疑、有贪、无明这七种,因为力量强、因为未被断除,所以在心相续中一再潜伏,因此称为随眠。这七种本身就是因为在轮回中系缚众生,所以称为结;应当知道,因为现行而缠缚,所以称为缠缚。无信、无惭、无愧、寡闻、懈怠、失念、劣慧这七种,是不善之人、非善士的法,也就是不善的、低劣的法,所以称为非法。杀生等身语恶行,是七种恶行。慢、过慢、慢过慢、卑慢、增上慢、我慢、邪慢,这七种称为慢。“由父母所生的我,在人间断灭;同样在六欲天中,以段食为食的天我断灭;在色界中,意所成的色我断灭;在四无色界中,四种无色我各各断灭、坏灭,死后不存在”,这样生起的七种断见,称为七种见。其中,前三种见是执取色蕴为我而生起的断见,其余四种应当知道是执取无色蕴而生起的。七法组。巴利
Sattakesu pana kāmarāgapaṭighamānadiṭṭhivicikicchābhavarāgaavijjā satta thāmagataṭṭhena, appahīnaṭṭhena ca cittasantāne anu anu sayanato anusayā nāma. Te eva satte vaṭṭasmiṃ saṃyojanato saṃyojanāni. Samudācāravasena pariyuṭṭhānato pariyuṭṭhānāti veditabbā. Assaddhiyaṃ ahirikaṃ anottappaṃ appassutatā kosajjaṃ muṭṭhassaccaṃ duppaññatāti ime satta asataṃ asappurisānaṃ, asantā vā lāmakā dhammāti asaddhammā nāma. Pāṇātipātādayo kāyavacīduccaritāni satta duccaritāni nāma. Māno atimāno mānātimāno omāno adhimāno asmimāno micchāmānoti ime satta mānā nāma. ‘‘Manussaloke mātāpettikasambhavo attā ucchijjati, tathā chasu devalokesu dibbo kabaḷīkārabhakkho attā, rūpaloke rūpī manomayo attā, catūsu arūpabhavesu catubbidho arūpī attā tattha tattha ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā’’ti evaṃ pavattā satta ucchedadiṭṭhiyo satta diṭṭhiyo nāma. Ettha ca ādito tisso diṭṭhiyo rūpakkhandhaṃ attato gahetvā pavattā ucchedadiṭṭhiyo, sesā catasso arūpakkhandheti ñātabbā. Sattakaṃ.
在八法组里,贪、嗔、痴、慢、见、疑、昏沉、掉举,这八种叫烦恼事。“我有什么业该做”,这是一项;同样,“我已经做了”“我该上路了”“已经走了”“我吃得少”“我吃得好”“我生病了”“我病好不久”,各是一项。这八种叫懈怠事,意思是让懈怠者生起懈怠的原因。在得到和失去、名声和没名声、称赞和责备、快乐和痛苦中,心依次被贪和嗔冲击,这叫在八种世间法中心被抵触。下面两个四法组所说的八种,叫非圣言。邪见、邪思惟等八种,叫邪性。比丘在确实犯戒被举罪时,用“我不记得”来推脱,这是一项;用“你是愚人”等话来反击举罪者,这是一项;同样,用“你也犯了这条”来反控举罪者,是一项;用别的事来搪塞,是一项;在僧团中挥手喧哗说话,是一项;用沉默来恼人,是一项;不顾僧团和举罪者就离开,是一项;因为害怕被举罪而舍弃学处,是一项。这八种叫人过失。“无想的我是有色的、无色的、既有色又无色的、既非有色也非无色的、有边的、无边的、既有边也无边的、既非有边也非无边的”,这样生起的八种叫无想论。“非想非非想的我是有色的、无色的”等等,这样生起的八种叫非想非非想论。八法组。巴利
Aṭṭhakesu pana lobho doso moho māno diṭṭhi vicikicchā thinaṃ uddhaccañcāti aṭṭha kilesavatthūni nāma. ‘‘Yaṃ kiñci kammaṃ kattabbaṃ me’’ti ekaṃ, tathā ‘‘kataṃ me’’ti, ‘‘maggo me gantabbo’’ti, ‘‘gato’’ti, ‘‘appakaṃ me bhutta’’nti, ‘‘subhutta’’nti, ‘‘ābādho me uppanno’’ti, ‘‘aciravuṭṭhito gelaññā’’ti ekanti imāni aṭṭha kusītavatthūni nāma, kusītassa kosajjakāraṇānīti attho. Lābhe alābhe ca yase ayase ca pasaṃsāya nindāya ca sukhe dukkhe ca yathākkamaṃ rāgadosehi cittassa paṭihananaṃ aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto nāma. Heṭṭhā dvīhi catukkehi vuttā aṭṭha anariyavohārā nāma. Micchādiṭṭhimicchāsaṅkappādayo aṭṭha micchattā nāma. Bhikkhūhi vijjamānāya āpattiyā codiyamānassa ‘‘na sarāmī’’ti nibbeṭhanaṃ ekaṃ, ‘‘tvaṃ bālo’’tiādinā codakapaṭippharaṇaṃ ekaṃ, tathā ‘‘tuvaṃ cetamāpanno’’ti codakassa paccāropanaṃ, aññenaññaṃ paṭicaraṇaṃ, saṅghe bāhāvikkhepabhaṇanaṃ, tuṇhībhāvena viheṭhanaṃ, saṅghaṃ, codakañca anādiyitvā pakkamanaṃ, codanābhayā sikkhāpaccakkhānanti ime aṭṭha purisadosā nāma. Asaññī attā rūpī, arūpī , rūpī ca arūpī ca, nevarūpīnārūpī, antavā, anantavā, antavā ca anantavā ca, nevantavānānantavāti evaṃ pavattā aṭṭha asaññīvādā nāma. Nevasaññīnāsaññī attā rūpī arūpītiādinā pavattā aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā nāma. Aṭṭhakaṃ.
在九法组中,依“他曾对我做无益之事,正在做,将来会做;他曾对我的喜爱者做无益之事,正在做,将来会做;他曾对我的厌恶者做有益之事,正在做,将来会做”这样生起的九种愤恨,就叫九种愤恨事。忿、抹恩、嫉、悭、谄、诳、妄语、恶欲、邪见,这九种叫九种人垢。“我胜过胜者”等九种,叫九种慢。“缘于渴爱而有寻求,缘于寻求而有获得,缘于获得而有决断,缘于决断而有欲贪,缘于欲贪而有执取,同样有摄受、悭、守护,因守护而有执杖、执刀、斗诤、纷争、口角等许多恶法”,这样说的这些,叫九种以渴爱为根本的法。其中,决断:在智决断、渴爱决断、见决断、寻思决断这四种决断中,这里指的是寻思决断。因为得到利养之后,以“这是为了色所缘,这是为了声所缘”等方式,仅仅通过寻思来作决断。欲贪是微弱的贪,执取是强有力的确定。摄受应当理解为依渴爱和见而作摄受。“我是”“我是”“此是我”“我将是”“我将是有色”“我将是无色”“我将是有想”“我将是无想”“我将是非想非非想”,这样说的这些,以动摇之义叫九种动。这些同样以妄想之义叫妄想,以挣扎之义叫挣扎,以戏论之义叫戏论,这些又因各种因缘而被造作,所以也叫被造作的。在所有这些五组九法中,说的就是慢。因为慢也以“我是”等有想的方式生起,就像见一样。九法组。巴利
Navakesu pana ‘‘anatthaṃ me acari, carati, carissati, piyassa me anatthaṃ acari, carati, carissati, appiyassa me atthaṃ acari, carati, carissatī’’ti evaṃ pavattā nava āghātā eva āghātavatthūni nāma. Kodho makkho issā macchariyaṃ māyā sāṭheyyaṃ musāvādo pāpicchatā micchādiṭṭhīti imāni nava purisamalāni nāma. ‘‘Seyyassa seyyohamasmī’’tiādayo navavidhā mānā nāma. ‘‘Taṇhaṃ paṭicca pariyesanā, pariyesanaṃ paṭicca lābho, taṃ paṭicca vinicchayo, taṃ paṭicca chandarāgo, taṃ paṭicca ajjhosānaṃ, tathā pariggaho, macchariyaṃ, ārakkho, ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādādianeke pāpakā dhammā’’ti evaṃ vuttā ime nava taṇhāmūlakā dhammā nāma. Tattha vinicchayoti ñāṇataṇhādiṭṭhivitakkavasena catūsu vinicchayesu vitakkavinicchayo idha adhippeto. Lābhaṃ hi labhitvā ‘‘idaṃ rūpārammaṇatthāya, idaṃ saddārammaṇādiatthāyā’’ti evaṃ vitakkeneva vinicchayo. Chandarāgo dubbalarāgo, ajjhosānanti balavasanniṭṭhānaṃ. Pariggahoti taṇhādiṭṭhivasena pariggahakaraṇanti veditabbaṃ. ‘‘Asmī’’ti, ‘‘ahamasmī’’ti, ‘‘ayamahamasmī’’ti, ‘‘bhavissa’’nti, ‘‘rūpī bhavissa’’nti, ‘‘arūpī bhavissa’’nti, ‘‘saññī bhavissa’’nti, ‘‘asaññī bhavissa’’nti, ‘‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’’nti evaṃ vuttāni imāni nava calanaṭṭhena iñjitāni nāma. Imāneva maññanaṭṭhena maññitāni, vipphandanato vipphanditāni, papañcanato papañcitāni, tāneva tehi tehi kāraṇehi saṅkhatattā saṅkhatāni ca nāma honti. Sabbehi tehi pañcahi navakehi māno eva kathito. Sopi hi ‘‘asmī’’tiādīhi saññīhi ca ākārehi diṭṭhi viya pavattatīti. Navakaṃ.
在十法组里,贪、嗔、痴、慢、见、疑、昏沉、掉举、无惭、无愧,这十种烦恼就叫作烦恼事。“他曾对我不利”等九种,加上在木桩、荆棘等无因处生起的嗔恚,合起来叫十种嗔恚事。杀生等十种,叫作十不善业道。欲贪结、嗔恚结、慢结、见结、疑结、戒禁取结、有贪结、嫉结、悭结、无明结,这些叫作十种结。邪见、邪思惟等八种,加上邪智和邪解脱,合起来叫十种邪性。其中,邪智是指:在造恶时以思量手段的方式生起的痴,以及造恶后以“我做得很好”的方式回顾时生起的痴。邪解脱是指:实际上并未解脱,却自认为已解脱。以“没有布施,没有供养”等十种方式生起的无见,叫作十事邪见。“世间是常,或无常,或有边,或无边,命即是身,或命与身不同,如来死后存在,或如来死后不存在……或如来死后既存在又不存在,或如来死后既非存在也非不存在”——以这种方式生起的,叫作十事边执见。其中,“世间”指蕴等;“有边”是就狭小的遍处禅那而说的;“无边”应当理解为广大。“如来”指有情。这是十法组。巴利
Dasakesu pana lobho doso moho māno diṭṭhi vicikicchā thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappanti ime dasa kilesā eva kilesavatthūni nāma. ‘‘Anatthaṃ me acarī’’tiādayo nava khāṇukaṇṭakādīsu aṭṭhānaāghātena saddhiṃ dasa āghātavatthūni nāma. Pāṇātipātādayo dasa akusalakammapathā nāma. Kāmarāgasaṃyojanaṃ paṭighamānadiṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsabhavarāgaissāmacchariyaavijjāsaṃyojananti imāni dasa saṃyojanāni nāma. Micchādiṭṭhimicchāsaṅkappādayo aṭṭha, micchāñāṇamicchāvimuttīhi saddhiṃ dasa micchattā nāma. Tattha micchāñāṇanti pāpakiriyāsu upāyacintāvasena ceva pāpakaṃ katvā ‘‘sukataṃ mayā’’ti paccavekkhaṇavasena ca pavatto moho. Micchāvimuttīti avimuttasseva sato vimuttasaññitā. ‘‘Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭha’’ntiādīhi dasahi ākārehi pavattaṃ natthikadassanaṃ dasavatthukā micchādiṭṭhi nāma. ‘‘Sassato loko, tathā asassato, antavā, anantavā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti vā, ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti vā, ‘‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘na hoti…pe… hoti ca na hoti ca, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā evaṃ pavattā dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi nāma. Tattha lokoti khandhādayo, ‘‘antavā’’ti idaṃ parittaṃ kasiṇajjhānaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Anantavā’’ti idaṃ vipulanti gahetabbaṃ. Tathāgatoti satto. Dasakaṃ.
在十八种渴爱行处中,渴爱行处就是渴爱的现行、渴爱的转起。依于内在的,就是依于内在的五蕴。这里的属格是用于受格的意义。其中,“我是”“我是如此”“我是这样”“我是别样”“我将是如此”“我将是这样”“我将是如此样”“我将是别样”“如此我是”“我是乐的”“我可能是如此”“我可能是这样”“我可能是如此样”“我可能是别样”“我或许可能是如此”“我或许可能是这样”“我或许可能是如此样”“我或许可能是别样”——像这样所说的这些,就叫作依于内在的十八种渴爱行处。巴利
Aṭṭhārasakesu taṇhāvicaritānīti taṇhāsamudācārā taṇhāpavattiyo. Ajjhattikassupādāyāti ajjhattikaṃ khandhapañcakaṃ upādāya. Idaṃ hi upayogatthe sāmivacanaṃ. Tattha ‘‘asmīti hoti, itthasmīti hoti, evasmīti hoti, aññathāsmīti hoti, tathā bhavissanti, itthaṃ bhavissanti, evaṃ bhavissanti, aññathā bhavissanti hoti, tathā asmīti, sātasmīti hoti, tathā siyanti, itthaṃ siyanti, evaṃ siyanti, aññathā siyanti hoti, tathā apāhaṃ siyanti, apāhaṃ itthaṃ siyanti, apāhaṃ evaṃ siyanti, apāhaṃ aññatā siyanti hotī’’ti evaṃ vuttāni imāni ajjhattikassupādāya aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni nāma.
在这里,“我是”生起,意思是:在内在的五蕴当中,从整体上执取“我是”的时候,就称为“我是”生起。可是有了这样的执取之后,接下来就分成两种执取:不比较和比较。其中,不比较是指不拿别的样子来比较、不靠近别的样子,只以自身的存在为所缘,于是生起“我是如此”。它的意思是:以渴爱、慢、见的方式执取“在刹帝利等当中,我就是这一种”。比较的执取则有两种:相等和不相等。其中,相等的执取是“我是这样”,意思是:就像这个刹帝利,或者婆罗门等,或者天、人、有色、无色等那样,我也是这样。“我是别样”则是不相等的执取,意思是:就像这些刹帝利等那样,我和他们不同,或者更低,或者更高。这四种是依现在而说的渴爱活动,而“我将是”等四种则是依未来而说。它们的含义应当依照前面四句的方式来了知。其中,“我是”等两句是依常见和断见而说。因为在这里,“我是”是常见,“沉没”是无常,“不是”是断见;后面“我可能是”等四句是依疑惑寻思而说;“我或许可能是”等四句,应当看作是以“啊,但愿我存在!”这样的方式生起的希愿构想而说。这是第一组十八爱行。巴利
Tattha asmīti hotīti ajjhattikesu khandhapañcakesu samūhato ‘‘ahamasmī’’ti gahaṇe satīti attho. Evaṃ pana gahaṇe sati tato paraṃ anupanidhāya, upanidhāya vāti dvidhā gahaṇaṃ hoti. Tattha anupanidhāyāti aññaṃ ākāraṃ anupanidhāya anupagamma sakabhāvamevārammaṇaṃ katvā itthasmīti hoti. Tassa ‘‘khattiyādīsu idaṃpakāro aha’’nti taṇhāmānadiṭṭhivasena gahaṇaṃ hotīti attho. Upanidhāya gahaṇaṃ pana duvidhaṃ hoti samato ca asamato ca. Tattha samato gahaṇaṃ evasmīti idaṃ, tassa yathā ayaṃ khattiyo, brāhmaṇādayo vā devamanussarūpīarūpiādayo vā, evamahamasmīti attho. Aññathāsmīti idaṃ pana asamato gahaṇaṃ, tassa yathā ime khattiyādayo, tato aññathā ahaṃ hīno vā adhiko vāti attho. Imāni tāva paccuppannavasena cattāri taṇhāvicaritāni, bhavissantiādīni pana cattāri anāgatavasena vuttāni. Tesaṃ purimacatukke vuttanayavasena attho veditabbo. Tattha asmītiādidvayaṃ sassatucchedaggāhavasena vuttaṃ. Tattha hi asmīti sassataṃ, sīdatīti sātaṃ, asassataṃ, ito parāni siyantiādīni cattāri saṃsayaparivitakkavasena vuttāni. Apāhaṃ siyantiādīni cattāri ‘‘api nāmāhaṃ bhaveyya’’nti evaṃ pavattapatthanākappanavasena vuttānīti daṭṭhabbaṃ. Aṭṭhārasakaṃ paṭhamaṃ.
第二项中,“执取外境”是指执取外在的五蕴。在这里应当知道:在执取外境上有十八种渴爱活动,是依前面刚说过的方式而说的,也就是“以此而成为‘我存在’、以此而成为‘我如此’、以此而成为‘我正是这样’、以此而成为‘我与此不同’”等等。这里只是“以此”这个词和前面不同。这里的“以此”,意思是通过这个外在的色……乃至……识。这里,外在的色应当理解为伞、刀、扇、食物、饮料、钱财、谷物等用具;受等则应当理解为奴婢、亲属、随从、象、马等用具。对于这些外在的色等,应当知道在一切情况下都要按“我如此”“我正是这样”等来套用。这是第二组十八种。巴利
Dutiye bāhirassupādāyāti bāhiraṃ khandhapañcakaṃ upādāya. Tattha ‘‘iminā asmīti hoti, iminā itthasmīti hoti, iminā evasmīti hoti, iminā aññathāsmīti hotī’’tiādinā anantare vuttanayena bāhirassupādāya aṭṭhārasa taṇhāvicaritānīti veditabbāni. ‘‘Iminā’’ti padamattameva hettha purimehi viseso. Tattha imināti iminā bāhirena rūpena vā…pe… viññāṇena vāti attho. Tattha ca chattakhaggabījaniannapānadhanadhaññādiupakaraṇavasena bāhiraṃ rūpaṃ veditabbaṃ. Dāsadāsiñātiparijanahatthiassādiupakaraṇavasena vedanādayo veditabbā. Imehi bāhirehi rūpādīhi ‘‘itthasmīti evasmī’’tiādinā sabbattha yojanā veditabbā. Aṭṭhārasakaṃ dutiyaṃ.
不过,在“将这两者合在一起”等说法中,是把那两种十八类合起来计算,就成了三十六种渴爱活动。这样一来,对每一个众生而言,在过去时依两种十八类而有三十六种,同样在未来时也有三十六种。而在现在时,对某一个众生来说,按他实际遇到的情况,也能有这些;如果就一切众生而言,现在时同样也有三十六种。照上面所说的方式,把这一切合在一起,那么一切众生在三时中,依六种十八类,就有一百零八种渴爱活动,这就是这段话的意思。在“有一百零八种渴爱活动”这一句里,也应该这样理解它的含义。巴利
Itaresu pana tadekajjhaṃ abhisaṃyūhitvātiādīsu tadubhayaṃ aṭṭhārasakaṃ ekato yojetvā chattiṃsataṇhāvicaritāni honti, evaṃ ekekassa puggalassa atītakāle dvinnaṃ aṭṭhārasakānaṃ vasena chattiṃsa, tathā anāgate chattiṃsa honti. Paccuppanne pana ekassa yathālābhavasena tānipi labbhanti, sabbasattānaṃ vasena paccuppannepi chattiṃsa labbhanti. Iti evaṃ vuttena pakārena taṃ sabbaṃ ekato katvā sabbasattānaṃ kālattayepi channaṃ aṭṭhārasakānaṃ vasena aṭṭhasataṃ taṇhāvicaritāni hontīti attho. Aṭṭhataṇhāvicaritasataṃ hotīti etthāpi evameva attho daṭṭhabbo.
在“以及那些”等句中,这里应当说的六十二种邪见,是导师在名为《梵网》的长部第一部经里亲自宣说的,这就是这段的意思。因为在《梵网》中,四种常住论、四种半常住论、四种有边无边论、四种不死矫乱论、两种无因生论、十六种有想论、八种无想论、八种非想非非想论、七种断灭论、五种现法涅槃论——这六十二种邪见,连同它们的因缘,以种种方式被宣说,应当依照那里所说的方法来理解它们的分类。以上是这里依照词义逐词解释所作的判定,而这里其余的判定,依照词义解释中所说的内容,就能很容易地理解。巴利
Yāni cātiādīsu yāni cettha dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni vattabbāni, tāni brahmajālanāmake dīghanikāyassa paṭhamasuttante (dī. ni. 1.29 ādayo) satthārā sayaṃ āhacca bhāsitānīti attho. Brahmajāle hi cattāro sassatavādā, cattāro ekaccasassatikā, cattāro antānantikā, cattāro amarāvikkhepikā, dve adhiccasamuppannikā, soḷasa saññīvādā, aṭṭha asaññīvādā , aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā, satta ucchedavādā, pañca diṭṭhadhammanibbānavādāti imāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni sanidānāni nānānayato vuttāni, tattha vuttanayeneva nesaṃ vibhāgo veditabbo. Ayaṃ tāvettha padatthānusārato vinicchayo, sesopettha vinicchayo padatthe vuttānusāratova suviññeyyoti.
《法心分别》论母的义释巴利
Dhammahadayavibhaṅgamātikatthavaṇṇanā
关于《法心分别论》论母中依词义等所作的判定,前面已经讲过了。不过,世尊在前文已经用种种方式分别了蕴、处等十二种法聚,现在又以十种方式——也就是一切摄、四地生起、所属等,能阐明千种前所未有方法、被称为一切法要义的“法心”——为了显示这种分别,所以才说了这部《分别论》。因此,这里的判定也是依《分别论》的方法来进行。在《分别论》中,先安立了带有提问的十二句论母,比如“有多少蕴?”等,然后依照前面所说的,从四地共通的角度,分别了名为“一切摄”的部分。其中,七种触等应当依七识界来了知。巴利
Dhammahadayavibhaṅgamātikāya pana padatthādito vinicchayo pubbe vuttova. Yasmā pana bhagavatā heṭṭhā nānānayato vibhattānaññeva khandhāyatanādīnaṃ dvādasannaṃ dhammakoṭṭhāsānaṃ puna sabbasaṅgāhikacatubhūmuppattitappariyāpannatādīhi dasahi vārehi apubbanayasahassavibhāvakehi sabbadhammādhippāyasaṅkhātehi dhammahadayehi vibhāgadassanatthamevāyaṃ vibhaṅgo vutto, tasmā vibhaṅganayato cettha vinicchayo hoti. Vibhaṅge hi paṭhamaṃ ‘‘kati khandhā’’tiādinā sapucchakaṃ dvādasapadikaṃ mātikaṃ nikkhipitvā heṭṭhā vuttānusāreneva catubhūmakasāmaññato sabbasaṅgāhikavāro nāma vibhatto, tattha satta phassādayo sattannaṃ viññāṇadhātūnaṃ vasena veditabbā.
第二个章节,则是依那些法在四地中、以四种分组来显示生起和不生起而展开的。其中,在第一分组里,首先——巴利
Dutiyo pana vāro tesaṃ catūsu bhūmīsu catūhi koṭṭhāsehi uppattānuppattidassanavasena pavatto. Tattha paṭhamakoṭṭhāse tāva –
在欲界里,有多少蕴……(中略)……有多少心?在欲界里,有五蕴、十二处、十八界、三谛、二十二根、九因、四食、七触、受、想、思、心。巴利
‘‘Kāmadhātuyā kati khandhā…pe… kati cittāni? Kāmadhātuyā pañcakkhandhā, dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa dhātuyo, tīṇi saccāni, bāvīsatindriyāni, nava hetū, cattāro āhārā, satta phassā, vedanā, saññā, cetanā, cittānī’’ti –
论母安立之后,便作了分别。其中,因为四地之法大多数生起于欲界有情的相续中,而不只是属于欲界所摄,所以这里用“五蕴”等说法,也把四地之法一并说到了。这里指的是在那一处所生起的法,并不是只限于那一地所摄的法。在色界等处,道理也是一样。巴利
Mātikaṃ nikkhipitvā vibhattā. Tattha yasmā catubhūmakāpi dhammā yebhuyyena kāmāvacarasattānaṃ uppajjanti , na kāmāvacarāva. Tenettha ‘‘pañcakkhandhā’’tiādinā catubhūmakāpi vuttā. Tatthuppajjanakadhammā hettha adhippetā, na taṃbhūmipariyāpannāva. Rūpadhātuādīsupi eseva nayo.
这里说“三谛”,是因为灭谛脱离了方所,不能在任何方所中指出,所以把它排除之后才这样说。因为需要因缘的法,总是安住于作为自己依托因缘的方所;而没有因缘的法,就没有依托处。又或者说,有时被认知到的法,由于时间上的决定性,正好显示出它自身的有所造作性。否则,如果它在其他时间也存在,就会犯恒常的过失;如果现在也不存在,就会犯断灭的过失。因此应当理解:这些法只是在某些方所中能被认知。然而,说无为法不遍于一切方所,或者说有为法不可能不遍于一切方所,这都不合理。所以应当理解:无为法正是超越方所和时间的。巴利
Ettha ca tīṇi saccānīti idaṃ nirodhasaccassa desavinimuttatāya katthaci dese aniddisitabbato taṃ vajjetvā vuttaṃ. Kāraṇasāpekkhā hi dhammā attano nissayakāraṇabhūtaṃ desaṃ samāvasanti akāraṇassa anissayattā, yathā vā kadāci upalabbhamānā dhammā kālaniyatatāya attano saṅkhatattaṃva sūcenti. Aññathā itarakālesupi bhāvassa ca pasaṅgato, etarahipi vā abhāvassa, evaṃ kvaci dese upalabbhamānāpīti gahetabbaṃ. Sabbadesaabyāpitā pana asaṅkhatassa, saṅkhatassa vā asambhavato eva nopapajjati, tasmā desakālavinimuttameva asaṅkhatanti gahetabbaṃ.
在第二部分中,另外——巴利
Dutiyakoṭṭhāse pana –
在色界里,有五蕴、六处、九界、三谛、十四根、八因、三食、四触……乃至四心。巴利
‘‘Rūpadhātuyā pañcakkhandhā, cha āyatanāni, nava dhātuyo, tīṇi saccāni, cuddasindriyāni, aṭṭha hetū, tayo āhārā, cattāro phassā…pe… cattāri cittānī’’ti –
安立了论母之后,就加以分别说明。不过,色界众生没有鼻等根,所以香处等虽然确实存在,却不履行处等功能;因此,把它们排除之后,才说“六处、九界”等等,并非因为它们不存在。有些人却说:“在色界,香、味、段食以及大种的触功能都不存在,正因如此,巴利圣典中没有把它们列出来。”他们为了证成此说,举出许多似是而非的理由,大肆戏论;那只是他们自己的见解,不应采纳。应当知道:香等不可分离、具有触性、是界的自性;因此,除鼻等三根、二性根、乐苦忧三根,以及忧因、段食、鼻等三触等之外,便成立十四根等。巴利
Mātikaṃ nikkhipitvā vibhattā. Yasmā pana rūpīnaṃ ghānādīnaṃ abhāvena vijjamānānipi gandhāyatanādīni āyatanādikiccaṃ na karonti, tasmā te vajjetvā ‘‘cha āyatanāni, nava dhātuyo’’tiādi vuttaṃ na tesaṃ abhāvā. Keci pana ‘‘rūpaloke gandharasā kabaḷīkāro āhāro ca mahābhūtānañca phoṭṭhabbakiccatā natthi, teneva pāḷiyaṃ na uddhaṭā’’ti vatvā taṃ sādhetuṃ bahuṃ hetupaṭirūpakaṃ vatvā papañcenti, taṃ tesaṃ matimattamevāti na gahetabbaṃ. Gandhādīnaṃ avinibbhogattā, phoṭṭhabbattā, dhātusabhāvattā ca ghānādittayabhāvadvayasukhadukkhadomanassindriyāni, pana domanassahetukabaḷīkārāhāraghānādittayasamphassādīni ca vajjetvā cuddasindriyādibhāvo veditabbo.
至于第三部分:巴利
Tatiyakoṭṭhāse pana –
在无色界中,有四蕴、二处、二界、三谛、十一根、八因、三食、一触……乃至一心。巴利
‘‘Arūpadhātuyā cattāro khandhā, dve āyatanāni, dve dhātuyo, tīṇi saccāni, ekādasindriyāni, aṭṭha hetū, tayo āhārā, eko phasso…pe… ekaṃ citta’’nti –
列出论母之后,再加以分别说明。在这里,由于眼根、耳根和未知当知根也都不存在,所以应当知道是十一种根。巴利
Mātikaṃ nikkhipitvā vibhattā. Ettha ca cakkhusotaanaññātaññassāmītindriyānampi abhāvā ekādasindriyāni veditabbāni.
在第四部分中,巴利
Catutthakoṭṭhāse pana –
不属于三界所摄的,有四蕴、二处、二界、二谛、十二根、六因、三食、一触……乃至一心。巴利
‘‘Apariyāpanne cattāro khandhā, dve āyatanāni, dve dhātuyo, dve saccāni, dvādasindriyāni, cha hetū, tayo āhārā, eko phasso…pe… ekaṃ citta’’nti –
列出论母之后,再加以分别说明。因为无论从处所来看,还是从有情投生来看,都不存在所谓的“非所摄界”,所以不说“非所摄界”,而为了仅仅显示出已生起的出世间法,才说“非所摄中有四蕴”等等。这样,应当以四个部分来理解第二转。巴利
Mātikaṃ nikkhipitvā vibhattā. Yasmā ca okāsavasena vā sattuppattivasena vā apariyāpannadhātu nāma natthi, tasmā ‘‘apariyāpannadhātuyā’’ti avatvā nibbattitalokuttarameva dassetuṃ ‘‘apariyāpanne cattāro khandhā’’tiādi vuttaṃ. Evaṃ catūhi koṭṭhāsehi dutiyo vāro veditabbo.
第三轮——巴利
Tatiyo pana vāro –
色蕴属于欲界所摄;四种蕴可能属于欲界所摄,也可能不属于欲界所摄——像这样等等。巴利
‘‘Rūpakkhandho kāmadhātupariyāpanno, cattāro khandhā siyā kāmadhātupariyāpannā, siyā na kāmadhātupariyāpannā’’tiādinā –
在四种地中,以四个部分,通过显示各自地所摄法的方式而展开;这可以依照前面所说的来了知,所以不再详细说明。其中,“欲界所摄”是指因为属于欲界而含摄于其中,就是欲界的意思。其余各处也是同样的道理。巴利
Catūsu bhūmīsu catūhi koṭṭhāsehi taṃtaṃbhūmipariyāpannadhammadassanavasena pavatto, so ca heṭṭhā vuttānusārena sakkā ñātunti na vitthārito. Tattha ca kāmadhātupariyāpannoti kāmāvacarabhāvena tattha antogadho kāmāvacaroti attho. Sesesupi eseva nayo.
第四种转起方式,是在三地当中,用四个部分来显示结生刹那生起和不生起的法。其中,先就第一部分来说——巴利
Catuttho pana vāro tīsu bhūmīsu catūhi koṭṭhāsehi paṭisandhikkhaṇe uppajjanakānuppajjanakadhammadassanavasena pavatto. Tattha paṭhamakoṭṭhāse tāva –
在欲界结生的那一刹那,一切众生的五蕴都会显现;有些众生显现十一个处,有些众生显现十个处,有些众生显现另外十个处,有些众生显现九个处,有些众生显现七个处,有些众生显现十一个界……中间省略……有些众生显现七个界。一切众生都显现一个谛。有些众生显现十四根,有些众生显现十三根,有些众生显现另外十三根,有些众生显现十二根,有些众生显现十根,有些众生显现九根,有些众生显现另外九根,有些众生显现八根,有些众生显现另外八根,有些众生显现七根,有些众生显现五根,有些众生显现四根;有些众生显现三因,有些众生显现二因,有些众生显现无因。一切众生都显现四种食,一个触……中间省略……一个心。巴利
‘‘Kāmadhātuyā upapattikkhaṇe sabbesaṃ pañcakkhandhā pātubhavanti, kassaci ekādasāyatanāni pātubhavanti, kassaci dasāyatanāni pātubhavanti, kassaci aparāni dasa, kassaci nava, kassaci satta, kassaci ekādasa dhātuyo…pe… satta dhātuyo. Sabbesaṃ ekaṃ saccaṃ pātubhavati. Kassaci cuddasindriyāni, kassaci terasa, kassaci aparāni terasa, kassaci dvādasa, kassaci dasa, kassaci nava, kassaci aparāni nava, kassaci aṭṭha, kassaci aparāni aṭṭha, kassaci satta , kassaci pañca, kassaci cattārindriyāni pātubhavanti, kassaci tayo hetū pātubhavanti, kassaci dve, kassaci ahetukā pātubhavanti. Sabbesaṃ cattāro āhārā, eko phasso…pe… ekaṃ cittaṃ pātubhavatī’’ti –
把论母列出来之后,就加以分别说明。其中,在结生的那一刹那,欲界的化生者、堕恶趣者,以及诸天神和人类中诸处具足者,除了声处以外,有十一个处显现,这十一个也就是十一界。因为声音在结生时绝对不会生起。不过,在他们当中,天生眼盲的有十处,天生耳聋的另有十处,天生眼盲又耳聋的有九处。对于胎生者,则依色、香、味、身、触、意、法,有七处和七界显现。化生者中的三因者,以意根为第六的眼等六根、两种性根中的一种、命根、喜根与舍根中的一种、信等五根,共十四根显现;他们当中的二因者,除了慧根以外,有十三根;初劫人类中的三因者,除了性根以外,另有十三根;他们当中的二因者,有十二根。胎生者中的三因者,在前面说的十四根中除去眼等四根,有十根;他们当中的二因者,有九根。化生者中的无因且诸处具足者,在前面说的十四根中除去信等,另有九根显现;他们当中的天生眼盲者有八根;天生耳聋者也是这样;天生眼盲又耳聋者有七根。胎生者中的无因者,则有身根、意根、性根、命根、舍根这五根显现;他们当中的非男非女者,有四根显现。因为在无因心里,虽然也有专一性存在,但还达不到定根的程度。依意识界,应当理解“一触”等说法。巴利
Mātikaṃ nikkhipitvā vibhattā. Tattha paṭisandhikkhaṇe kāmāvacarānaṃ opapātikānaṃ, āpāyikānaṃ, devamanussānaṃ paripuṇṇāyatanānaṃ saddāyatanavajjitāni ekādasāyatanāni pātubhavanti, tāneva ekādasa dhātuyo honti. Saddo hi ekantena paṭisandhiyaṃ na uppajjati, tesaññeva pana jaccandhānaṃ dasa, jaccabadhirānaṃ aparāni dasa, jaccandhabadhirānaṃ nava, gabbhaseyyakānaṃ rūpagandharasakāyaphoṭṭhabbamanodhammavasena satta āyatanadhātuyo pātubhavanti. Opapātikānaṃ tihetukānaṃ manacchaṭṭhāni indriyāni, bhāvadvaye ekaṃ, jīvitindriyaṃ, somanassupekkhindriyesu ekaṃ, saddhādīni pañcāti cuddasindriyāni, tesaṃ dvihetukānaṃ paññindriyaṃ vajjetvā terasa, paṭhamakappikānaṃ manussānaṃ tihetukānaṃ bhāvindriyaṃ vajjetvā aparānipi terasa, tesaññeva duhetukānaṃ dvādasa, gabbhaseyyakānaṃ pana tihetukānaṃ purimesu cuddasasu cakkhādīni cattāri vajjetvā dasa, tesaṃ duhetukānaṃ nava, opapātikānaṃ ahetukānaṃ paripuṇṇāyatanānaṃ purimesu cuddasasu saddādīni vajjetvā aparāni nava, tesaññeva jaccandhānaṃ aṭṭha, tathā badhirānaṃ, andhabadhirānaṃ pana satta, gabbhaseyyakānaṃ pana ahetukānaṃ kāyamanobhāvajīvitaupekkhindriyāni pañca, tesaññeva napuṃsakānaṃ cattāri pātubhavanti. Ahetukacittesu hi vijjamānāpi ekaggatā samādhindriyataṃ na gacchati, manoviññāṇadhātuvasena pana ‘‘eko phasso’’tiādayo veditabbā.
在第二部分中,则说:巴利
Dutiyakoṭṭhāse pana –
在色界投生的那一刹那,除了无想天众之外,五蕴都会显现。五处、五界、一谛、十根、三因、三食、一触……乃至一心。巴利
‘‘Rūpadhātuyā upapattikkhaṇe ṭhapetvā asaññasattānaṃ devānaṃ pañcakkhandhā pātubhavanti. Pañcāyatanāni, pañca dhātuyo, ekaṃ saccaṃ, dasindriyāni, tayo hetū, tayo āhārā, eko phasso…pe… ekaṃ citta’’nti –
把论母列出来之后,再加以分别说明。其中,依眼、色、耳、意、法来说,应当知道有五处、五界。这里不取香、味、触的理由,前面已经说过了。眼根、耳根、意根、命根,喜与舍当中的任意一种,以及信等五根,应当知道这就是十根。巴利
Mātikaṃ nikkhipitvā vibhattā. Tattha cakkhurūpasotamanodhammānaṃ vasena pañcāyatanadhātuyo veditabbā. Etthāpi gandharasaphoṭṭhabbānaṃ aggahaṇe kāraṇaṃ pubbe vuttameva. Cakkhusotamanojīvitindriyāni, somanassupekkhānaṃ aññataraṃ, saddhādīni pañcāti dasindriyāni veditabbāni.
另外,在第三部分中——巴利
Tatiyakoṭṭhāse pana –
无想有情天人在投生的那一刹那,只有一个蕴显现,就是色蕴;有两个处,就是色处和法处;有两个界,就是色界和法界;有一个苦谛;有一个色命根。无想有情天人是无因的、无食的、无触的……无心识的。巴利
‘‘Asaññasattānaṃ devānaṃ upapattikkhaṇe eko khandho pātubhavati rūpakkhandho, dve āyatanāni rūpāyatanaṃ dhammāyatanaṃ, dve dhātuyo rūpadhātu dhammadhātu, ekaṃ dukkhasaccaṃ, ekaṃ rūpajīvitindriyaṃ, asaññasattā devā ahetukā, anāhārā, aphassakā…pe… acittakā’’ti –
带释义的论母已经列出。在这里,色虽然不执行对它们的处等作用,但因为在有识的色身者中已被包含,所以这里也把色包含了。然而香等因为在那里没有被包含,所以这里也没有被包含,并不是因为不存在。或者,由于一层居者和其他梵天神的色是眼之所缘,所以这里也举出了色处;而无想有情则有五处,有一食生起,应当如此理解。巴利
Saniddesamātikā nikkhittā. Ettha ca rūpampi kiñcāpi tesaṃ āyatanādikiccaṃ na karoti, saviññāṇakarūpīsu pana gahitattā idhāpi gahitaṃ. Gandhādayo pana tattha na gahitattā idhāpi na gahitā, no avijjamānatāya. Ekatalavāsikānaṃ vā sesabrahmānaṃ cakkhuvisayattā idhāpi rūpāyatanaṃ uddhaṭaṃ, asaññīnaṃ pana pañcāyatanāni, eko āhāro uppajjatīti veditabbaṃ.
第四部分中巴利
Catutthakoṭṭhāse –
在无色界投生的那一刹那,有四蕴、二处、二界、一谛、八根、三因、三食、一触……(中略)……一心。巴利
‘‘Arūpadhātuyā upapattikkhaṇe cattāro khandhā, dve āyatanāni, dve dhātuyo, ekaṃ saccaṃ, aṭṭhindriyāni , tayo hetū, tayo āhārā, eko phasso…pe… ekaṃ citta’’nti –
把论母的条目列出来之后,再加以分别说明。在这里,应当知道意根、命根、舍根,以及信等五根,一共是八根。其余的部分很容易理解。如此,应当知道以四节来说明第四轮。巴利
Mātikāpadāni nikkhipitvā vibhattā. Ettha ca manojīvitaupekkhindriyāni, saddhādīni pañcāti aṭṭhindriyāni veditabbāni. Sesaṃ suviññeyyameva. Evaṃ catūhi koṭṭhāsehi catuttho vāro veditabbo.
第五轮则是针对那些法,按地的差别,以“欲界法、非欲界法……乃至所摄法”这四对二法,先依论母列出,再依分别的方式展开解说,其含义和前面所说的一样。巴利
Pañcamo pana vāro tesaṃ dhammānaṃ bhūmantaravasena ‘‘kāmāvacaradhammā, na kāmāvacarā…pe… pariyāpannā’’ti cattāro duke mātikāvasena nikkhipitvā vibhajanavasena pavatto, so heṭṭhā vuttatthova.
第六轮则是先指出假名天、化生天和清净天之后,再从人趣和天趣中投生所依的业、寿命长短和显现方式来说明的。这里简要的意思是:众生做了布施、持戒等欲界善业之后,就会投生到人间的刹帝利大富长者等家族中,或者投生到四大王天、三十三天、夜摩天、兜率天、化乐天、他化自在天这六层天界里。在那些天界中,从须弥山和持双山之间的山腰开始,往下直到地面,横向直到轮围山,在这个范围之内,依山、依虚空、依树、依大地而住的四大王天众以及日月,都属于四大王天。从那里往上直到轮围山的边缘,三十三天等天界依次一层比一层高地安住着,应当这样理解。天界也没有不依轮围山而能到达的。巴利
Chaṭṭho pana vāro sammutidevaupapattidevavisuddhideve niddisitvā manussadevagatīsu uppādakakammaāyuppamāṇadassanavasena vutto. Tatthāyaṃ saṅkhepattho – sattā hi dānasīlādikāmāvacarakusalaṃ katvā manussaloke khattiyamahāsālādikulesu ceva cātumahārājikatāvatiṃsayāmatusitanimmānaratiparanimmitavasavattisaṅkhātesu chasu devalokesu ca uppajjanti, tattha sinerupabbatavemajjhaparibhaṇḍapabbatato paṭṭhāya heṭṭhā yāva bhūmi tiriyaṃ cakkavāḷapabbataṃ āhacca etthantare pabbataākāsarukkhapathavinissitā cātumahārājacandasūriyā sabbe cātumahārājikā. Tato uddhaṃ cakkavāḷapariyantaṃ tāvatiṃsādayo yathākkamaṃ uparūpari ṭhitāti veditabbā. Devalokopi paramparacakkavāḷapabbataṃ appatto nāma natthi.
修习下品初禅后,众生投生到梵众天;修习中品初禅后,投生到梵辅天;修习上品初禅后,投生到大梵天。这三种人都住在初禅地的同一层。不过他们之间在寿命长短、光芒大小等方面有差别,往上各层也是这样。巴利
Paṭhamajjhānaṃ pana parittaṃ bhāvetvā brahmapārisajjesu uppajjanti, majjhimaṃ bhāvetvā brahmapurohitesu, paṇītaṃ bhāvetvā mahābrahmesu, ime tayopi janā paṭhamajjhānabhūmiyaṃ ekatale vasanti. Āyuābhādibhedena panesaṃ bhedo, evaṃ uparipi.
在四分法里,第二禅;在五分法里,第二禅和第三禅,修习下品、中品、上品之后,投生到少光天、无量光天、光音天。第三禅按下品等来修习之后,投生到少净天、无量净天、遍净天。第四禅修习之后,因为所缘、作意、欲、胜解等的差别,有些人投生到无想天,有些人投生到广果天,有些人投生到无烦天、无热天、善见天、善现天,有些人投生到色究竟天,还有些人依次投生到空无边处等四处。在那里,有些外道看见心的过失,认为“依靠心才有染污、损害等,苦也是由此而生”,于是生起“这就是现法涅槃”的想法,对想生起厌离,为了往生那里而修禅,结果只留下色身,或站、或坐、或卧,投生到那里之后,就在那里住五百劫。应当这样理解。巴利
Catukkanaye pana dutiyajjhānaṃ, pañcakanaye dutiyatatiyajjhānañca parittaṃ, majjhimaṃ, paṇītañca bhāvetvā parittābhāappamāṇābhāābhassaresu uppajjanti. Tatiyajjhānaṃ parittādivasena bhāvetvā parittasubhaappamāṇasubhasubhakiṇhesu. Catutthajjhānaṃ pana bhāvetvā ārammaṇamanasikārachandādhimuttiādinānattato keci asaññīsu, keci vehapphalesu, keci avihesu, atappesu, sudassesu, sudassīsu, keci akaniṭṭhesu, ākāsānañcāyatanādīsu catūsu ca yathākkamaṃ uppajjanti. Tattha hi ekacce titthiyā ‘‘cittaṃ nissāya rajjanadussanādayo, tannidānāni ca dukkhāni samuppajjantī’’ti citte dosaṃ disvā ‘‘diṭṭhadhammanibbānameta’’nti saññāvirāgaṃ janetvā tatrūpapattiyā jhānaṃ bhāvetvā rūpakāyamattā ṭhitā vā nisinnā vā nipannā vā hutvā nibbattitvā tattheva pañcakappasatāni tiṭṭhantīti veditabbā.
成就八等至的人,哪一种禅那会成熟结生呢?如果他对某种禅那已经很熟练,而且在所有熟练的禅那中,他发愿要投生到哪一种禅那的果报地,就会由那个愿力而结生;如果没有这样的愿,那么临终时进入哪一种等至,就由那一种结生;如果连这个也没有,就以上等的禅那——非想非非想处——结生。在净居天中的无烦天等天界里,除了不来者以外,其他众生不会往生;但不来者却能投生到除了无想天以外的一切梵天界。而且,一切圣者都是向上投生,不会向下投生。因为投生在初禅地的不来者,在九个梵天界中逐渐清净后,最终安住在最高的广果天般涅槃,不会退转,因为圣者没有向下投生的道理。广果天、色究竟天、非想非非想处,这三种存在叫最胜有。投生在这三处的不来者,既不向上走,也不向下走,就在那里般涅槃。在人间,有学圣者可以以在家身份终身安住,无学圣者则不行。因为他们在证得阿拉汉果的那一天,要么出家,要么般涅槃。在地居天中,漏尽者也可以终身安住。在六欲天中,只有入流者和一来者会安住;不来者则应当在当天就前往色界有,应当理解为像漏尽者一样般涅槃。这样,在这二十七地所摄的人、天、梵天界中投生的众生里,人间的寿命在这一次佛出世时,是一百岁,或者更少或更多。恶趣众生和地居天则没有固定的寿命期限,只有业才是标准。他们有的七天就死,有的住一劫。巴利
Aṭṭhasamāpattilābhīnaṃ kataraṃ jhānaṃ vipaccatīti? Paguṇaṃ, sabbesu paguṇesu yassa vipākabhūmiṃ pattheti, taṃpatthanāya ca asati yaṃ maraṇasamaye samāpajjati, taṃ, tasmimpi asati uttamavasena nevasaññānāsaññāyatanaṃ vipaccati. Suddhāvāsesu ca avihādīsu anāgāmivajjitā sattā na uppajjanti, anāgāmino pana asaññīvajjitabrahmalokesu sabbattha uppajjituṃ labhanti. Sabbesampi ca ariyānaṃ tatrūpapattito uparūpapattipi, na heṭṭhūpapatti. Te hi paṭhamajjhānabhūmiyaṃ nibbattā anāgāmino nava brahmaloke sodhetvā matthake vehapphalesu ṭhitā parinibbanti, na nivattanti ariyānaṃ heṭṭhūpapattiabhāvā. Vehapphalaakaniṭṭhanevasaññānāsaññāyatanabhavā tayopi seṭṭhabhavā nāma. Imesu tīsu ṭhānesu nibbattā anāgāmino neva uddhaṃ gacchanti, na adho. Tattheva parinibbāyanti . Manussaloke ca sekhā gihibhāve yāvajīvaṃ tiṭṭhanti, na asekhā. Te hi arahattaṃ pattadivase pabbajanti vā, parinibbanti vā. Bhummadevesu pana khīṇāsavāpi yāvajīvaṃ tiṭṭhanti. Chasu kāmāvacaradevesu sotāpannasakadāgāminova tiṭṭhanti, anāgāmino pana tadaheva rūpabhavaṃ gantuṃ vaṭṭati khīṇāsavena parinibbātunti gahetabbaṃ. Evaṃ imāsu sattavīsatiyā bhūmīsu pariyāpannamanussadevabrahmalokesu nibbattasattesu manussānaṃ tāva imasmiṃ buddhuppādeva vassasataṃ āyuppamāṇaṃ, appaṃ vā bhiyyo. Āpāyikānaṃ, bhummadevānañca kadāci āyuparicchedo natthi, kammameva pamāṇaṃ. Te hi sattāhenapi maranti, kappampi tiṭṭhantīti.
四大王天的天寿,以人间五十年为一昼夜,三十个这样的昼夜为一个月,十二个这样的月为一年,以这样的年计算,天寿是五百年。换算成人间的年数,就是九百万年。三十三天则以人间一百年为一昼夜,照这样推算,天寿是一千年。夜摩天等以上诸天,年数依次向上翻倍,寿量也就应当知道是从下面起依次两倍、四倍地递增。巴利
Cātumahārājikānaṃ pana mānusakāni paññāsa vassāni ekaṃ rattindivaṃ, tāya rattiyā tiṃsa rattiyo māso, tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo, tena saṃvaccharena dibbāni pañcavassasatāni āyuppamāṇaṃ. Tāni manussagaṇanāya navutivassasatasahassāni honti. Tāvatiṃsānaṃ mānusakaṃ vassasataṃ ekaṃ rattindivaṃ katvā evamāgataṃ dibbaṃ vassasahassaṃ. Evaṃ yāmādīnaṃ vassagaṇanañca diguṇaṃ katvā heṭṭhimato diguṇacatugguṇaṃ āyuppamāṇaṃ veditabbaṃ.
梵众天的寿命是三分之一劫,梵辅天是半劫,大梵天神是一劫,少光天是二劫。这样一层层往上翻倍,一直到遍净天都可以按这个规律推算。遍净天的寿命是六十四劫,无想天和广果天是五百劫,无烦天是一千劫。再往上同样按翻倍递增,一直到色究竟天都可以这样推算。色究竟天的寿命是一万六千劫。四无色天的寿命依次是二万劫、四万劫、六万劫、八万四千劫。巴利
Brahmesu pana brahmapārisajjānaṃ kappassa tatiyo bhāgo āyuppamāṇaṃ, brahmapurohitānaṃ upaḍḍhakappo , mahābrahmānaṃ eko kappo, parittābhānaṃ dve kappāti evaṃ uparūpari diguṇaṃ katvā yāva subhakiṇhā yojetabbaṃ. Subhakiṇhānaṃ hi catusaṭṭhikappaṃ āyuppamāṇaṃ, asaññīnaṃ, vehapphalānañca pañcakappasatāni, avihānaṃ kappasahassanti uparūpari diguṇavasena yāva akaniṭṭhā yojetabbaṃ. Akaniṭṭhānaṃ hi soḷasakappasahassāni, arūpānaṃ catunnaṃ yathākkamaṃ vīsati, cattāri, saṭṭhi, caturāsīti kappasahassāni āyuppamāṇanti.
被善业之力托举起来,投生到了欲界和色界;
就算到了有顶天,也还是会再堕入恶趣。
如此长寿的众生,因寿命耗尽而死去;
没有任何一种存在是恒常的,这是大仙所说的。
所以,真正有智慧、明智、心思细密又善于思考利益的人,
为了从老死中解脱,他们修习最殊胜的道路。
修习了通向并趣入涅槃的清净之道后;
彻底了知一切漏之后,他们作为无漏者般涅槃了。巴利
Ukkhittā puññatejena, kāmarūpagatiṃ gatā; Bhavaggatampi sampattā, punāgacchanti duggatiṃ. Tāva dīghāyukā sattā, cavanti āyusaṅkhayā; Natthi koci bhavo nicco, iti vuttaṃ mahesinā. Tasmā hi dhīrā nipakā, nipuṇā atthacintakā; Jarāmaraṇamokkhāya, bhāventi maggamuttamaṃ. Bhāvayitvā suciṃ maggaṃ, nibbānogadhagāminaṃ; Sabbāsave pariññāya, parinibbanti anāsavāti. (vibha. 1029);
第七节则是围绕诸蕴等的应胜知等性质来展开说明的。在这里——巴利
Sattamo pana vāro tesaṃ khandhādīnaṃ abhiññeyyādibhāvavibhāvanavasena pavatto. Tattha hi –
色蕴应当被胜知、应当被遍知,不应断除,不应修习,不应证知。四蕴应当被胜知、应当被遍知,可能是应断除的,可能是应修习的,可能是应证知的,也可能是不应断除、不应修习、不应证知的——以这样的方式……巴利
‘‘Rūpakkhandho abhiññeyyo, pariññeyyo, na pahātabbo, na bhāvetabbo, na sacchikātabbo. Cattāro khandhā abhiññeyyā pariññeyyā, siyā pahātabbā, siyā bhāvetabbā, siyā sacchikātabbā, siyā na pahātabbā na bhāvetabbā na sacchikātabbā’’tiādinā –
这十二个部分也已经详细地分别说明了。其中,以把握特相的智慧,五蕴等一切法都应该被直接了知。在知遍知、审察遍知、断遍知这三种遍知当中,按照各自相应的情况,以任何一种遍知来说,一切法都应该被遍知。即使是出世间法,也仅仅属于知遍知的范围。而不善法则应该被断除。道应该被修习,果和涅槃应该被证得。其中,色蕴是依知遍知和审察遍知的方式而被遍知的。因为在毗婆舍那的领域里,一切法都是依审察遍知而被遍知的。按照这个方法,在一切地方都应该了解“应直接了知”等的含义。巴利
Dvādasapi koṭṭhāsā vitthārato vibhattā. Tattha lakkhaṇapariggāhikāya paññāya khandhādayo sabbe dhammā abhiññeyyā. Ñātatīraṇapahānapariññāsu yathāyogaṃ yāya kāyaci pariññāya vasena sabbepi dhammā pariññeyyā. Lokuttaradhammāpi ñātapariññeyyāva. Akusalā pana pahātabbā. Maggo bhāvetabbo, phalaṃ, nibbānañca sacchikātabbaṃ. Tattha rūpakkhandho ñātatīraṇavasena pariññeyyo. Vipassanāvisaye hi sabbaṃ tīraṇapariññāya pariññeyyanti. Iminā nayena sabbattha abhiññeyyādibhāvo veditabbo.
第八节则是为了说明它们都有所缘而展开的,第九节则是为了显示它们在所见、所闻、所觉、所识中的归类而展开的。第十节则是为了显示从善三法组等开始、到有诤二法组为止的三法组与二法组的分类而展开的,这些也都按照前面所说的方式。这是这里的简要说明,详细内容在这里也和前面所说的一样。从开头起,在一切地方都应当依据《分别论》的巴利原文及其注释书来理解。巴利
Aṭṭhamo pana vāro tesaṃ sārammaṇatāvibhāvanavasena pavatto, navamo panesaṃ diṭṭhasutamutaviññātesu saṅgahadassanavasena. Dasamo kusalattikādīhi saraṇadukapariyosānehi tikadukehi vibhāgadassanavasena pavatto, tepi heṭṭhā vuttanayāvāti ayamettha saṅkhepo, vitthāro panettha heṭṭhā vuttoyeva. Ādito paṭṭhāya sabbattha vibhaṅgapāḷiaṭṭhakathāsu (vibha. 978 ādayo; vibha. aṭṭha. 978 ādayo) gahetabboti.
1 2 3 4 5