《发趣论》的随注·逆顺的注释
发趣论随复注 · 46 段
逆顺的注释
Paccanīyānulomavaṇṇanā
631“应被减少的计数”是指应当被减去的计数,而它的等同性并不是绝对的,因为也可能存在不减少的情况,这就是这里的意趣。因此说“非因非所缘二法”等。在这句里,与所连接的较少计数一起,由增上缘而减少,这是句子的连接方式。或者,在这个情形中,“一起减少”里的“由增上缘”是表示状态的具格用法。这就是它的特点。
631.Parihāpanagaṇanāyāti parihāpetabbagaṇanāya samānattañca na ekantikaṃ ūnatamabhāvassapi sambhavatoti adhippāyo. Tenāha ‘‘nahetunārammaṇadukassā’’tiādi. Tattha saddhiṃ yojiyamānena ūnataragaṇanena adhipatipaccayena parihīnāpīti yojanā. Saddhiṃ parihīnāpīti vā imasmiṃ pakkhe ‘‘adhipatipaccayenā’’ti itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ. Etanti lakkhaṇaṃ.
“非处”是指:从随顺的角度说,它不成立、站不住。“成立”是指:从随顺的角度说,它成立——这是句子的连接方式。“他们”是指因等。“在其余中”是指:为了显示所意想的那些是什么样的,所以说了“增上”等。“此二”是指“善、无记与无记”和“不善、无记与无记”这两组。
Aṭṭhānanti anulomato aṭṭhānaṃ atiṭṭhanaṃ. Tiṭṭhantīti anulomatoti yojanā. Tesanti hetuādīnaṃ. Itaresūti yādisā adhippetā, te dassetuṃ ‘‘adhipatī’’tiādi vuttaṃ. Imāni dveti ‘‘kusalābyākatā abyākatassa, akusalāabyākatā abyākatassā’’ti imāni ca dve.
636“与因中所说的三”是指连同因缘所说的三个解答一起。这里说的是转起的共通性,不是义理的共通性,这就是他的意思。同样,“于业中有三”也是指因中所说的那些,所以在“于业中有三”这个地方,在“即因中所说者”这一义理表述中,他也是就转起的共通性而说的,这就是其含义。
636.Hetuyāvuttehi tīhīti hetupaccayā vuttehi tīhi vissajjanehi saddhiṃ. Vārasāmaññameva vadati, na atthasāmaññanti adhippāyo. Tathā kamme tīṇīti hetuyā vuttānevāti cāti ‘‘kamme tīṇī’’ti ettha ‘‘hetuyā vuttānevā’’ti imasmiṃ atthavacanepi tathā vārasāmaññameva sandhāya vadatīti attho.
644只是对每一个单独作出解答。
644.Ekekamevāti ekekameva vissajjanaṃ.
650在“自己的处所”这句中,是指自己安住的地方。从那里再转到其他:是指从那里、从没有取着的缘,转向相反的方向。关于“于非食……得到”:意思是,把食缘按相反的方向安立之后,再按顺的方向连接根缘;又把根缘按相反的方向安立之后,再按顺的方向连接食缘,这样配合起来,问题就成立了。在“那些当中”:是指在食与根当中。分为两种:是指需要按相反和顺这两种方式配合运用。
650.Sakaṭṭhāneti attanā ṭhitaṭṭhāne. Tato paretarāti tato aggahitapaccayato paretarā paccanīyato. Nāhāre…pe… lābho hotīti āhārapaccaye paccanīyato ṭhite indriyapaccayaṃ, anulomato indriyapaccaye ca paccanīyato ṭhite āhārapaccayaṃ anulomato yojetvā yathā pañho labbhatīti attho. Tesūti āhārindriyesu. Dvidhā bhinnāni paccanīyato anulomato ca yojetabbabhāvena.
受的注释
2. Vedanāttikavaṇṇanā
1在受三法组中,关于“依缘等的规定”:在缘转起等部分中,按照三法词句的关联,应当宣说依缘、俱生、住立等规定,但受、色、涅槃这些法并不适用。为什么呢?因为它们超出了三法的范畴。缘生的说法也是如此。因为确实不可能这样说:针对受、色和涅槃而说“缘与乐受相应的法,与乐受相应者生起”。“三法诸法”,就是指受三法诸法。“在那里”,就是在因缘等当中。“随其相应”,就是在受等当中,某个法适合成为某个与受相应的法的所缘缘等,就按照它相应的方式。“所缘等”,用“等”这个字涵盖了所缘增上、所缘近依等。
1. Vedanāttike paṭiccādiniyamanti tikapadasambandhavasena paṭiccavārādīsu vattabbaṃ paṭiccasahajātaṭṭhādiniyamanaṃ na labhanti vedanārūpanibbānāni. Kasmā? Tikamuttakattā. Tathā paccayuppannavacanaṃ. Na hi sakkā vattuṃ vedanaṃ rūpaṃ nibbānañca sandhāya ‘‘sukhāya vedanāya sampayuttaṃ dhammaṃ paṭicca sukhāya vedanāya sampayutto uppajjatī’’ti. Tikadhammānanti vedanāttikadhammānaṃ. Tatthāti hetupaccayādīsu. Yathānurūpatoti vedanādīsu yo yassa vedanāya sampayuttadhammassa ārammaṇādipaccayo bhavituṃ yutto, tadanurūpato. Ārammaṇādīti ādi-saddena ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayādike saṅgaṇhāti.
10在善三法组里,“失减”这句话是针对相违的情况说的。“能摄取色法与非色法”——这是在说明:即使是无始以来的俱生法,也可以把它放在最初来安立。“等”字——就是指“俱生等”这个说法里的“等”字。按照各自适当的方式,以生起为根据,一切非色法都是依所缘等缘而生起的,所以说“以缘生来说,能摄取一切非色法的所缘等”。“等”字涵盖了所缘增上、所缘近依等类。“由此”——就是通过“然而,能摄取一切非色法……”这样的说法。一切位的……中略……由展示俱生而显示出来——意思是:通过展示俱生,就显示了一切位的法。因为只要展示了一部分的失减,就已经展示了整体的失减。“俱生等”——或者说,通过“等”字,也展示了一切位的四种。以俱生为根本——这是指在俱生缘存在时才生起的法,并不是把俱生缘放在前面才出现在巴利圣典里。因此说“以俱生为纽带……中略……已经说了”。那么,后生者为什么不会失减呢?这是文意的关联。在那里——就是在前面所说的失减与不失减当中。以俱生为纽带——就是以俱生法为缘由的诸缘,这里说的是以缘法为因。就在这里——就是就失减而言。因为这里是以失减为主的。说“以俱生为纽带者才失减”时,由于有“难道它们全部都失减吗”的疑惑,所以说“俱生……中略……这已经显示了”。
10.Kusalattikepi parihīnanti idaṃ paccanīyaṃ sandhāya vuttaṃ. Rūpārūpadhammapariggāhakattāti idaṃ anādibhūtassapi sahajātassa ādimhi ṭhapane kāraṇavacanaṃ. Ādi-saddenāti ‘‘sahajātādayo’’ti ettha ādi-saddena. Yathārahaṃ ārabbha uppattivasena sabbe arūpadhammā ārammaṇādīnaṃ paccayuppannā hontīti vuttaṃ ‘‘paccayuppannavasena sabbārūpadhammapariggāhakānaṃ ārammaṇādīna’’nti. Ādi-saddena ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayādike saṅgaṇhāti. Tenāti ‘‘sabbārūpadhammapariggāhakā panā’’tiādivacanena. Sabbaṭṭhānikānaṃ…pe… dassitā hoti sahajātadassanenāti attho. Ekadesaparihānidassaneneva hi samudāyaparihāni dassitā hotīti. Sahajātādayoti vā ādi-saddena sabbaṭṭhānikā cattāropi dassitā hontīti. Sahajātamūlakāti sahajātapaccaye sati bhavantā na sahajātaṃ purato katvā pāḷiyaṃ āgatā. Tenāha ‘‘sahajātanibandhanā…pe… vuttaṃ hotī’’ti. So pacchājāto kasmā pana na parihāyatīti sambandho. Tatthāti yathāvuttāya parihāniyaṃ aparihāniyañca. Sahajātanibandhanehīti sahajātadhammanimittehi paccayabhāvehi idha paccayadhammahetuko vutto. Etthevāti parihāniyaṃyeva. Sā hi idha adhikatā. Sahajātanibandhanānameva parihānīti vutte ‘‘kiṃ sabbesaṃyeva nesaṃ parihānī’’ti āsaṅkāya āha ‘‘sahajāta…pe… dassitameta’’nti.
17仅仅显示方法本身:就像针对无因的唯作思,可以说“非因缘、非业缘”,同样也可以说“非异熟缘”。但针对无因的痴,可以说“非因缘、非异熟缘”,却不能说“非业缘”。因此说“并非缘与缘生法的共通展示”等。
17.Nayadassanameva karotīti yathā ahetukakiriyacetanaṃ sandhāya ‘‘nahetupaccayā nakammapaccayā’’ti vattuṃ labbhā, evaṃ navipākapaccayātipi labbhā. Ahetukamohaṃ pana sandhāya ‘‘nahetupaccayā navipākapaccayā’’ti labbhā, na ‘‘nakammapaccayā’’ti. Tenāha ‘‘na ca paccayapaccayuppannadhammasāmaññadassana’’ntiādi.
25-37就像善三法组那样,应当这样计算。为了说明巴利圣典中针对这一点所安立的这段话,才说了“以因为根本的……中略……无计数的共通性”。因为在善三法组里,顺门和逆门的计数,跟受三法组里的那些计数并不相同。关于“对调之后也能配合”这一句,有人这样说:本来应该先说所缘,但这里先把前生说了——“非因缘、非前生缘,在所缘中为一”——是把前生缘对调之后放到前面才说的。同样,“非因缘,在业中为三”这一句,对调之后,也有人这样说:“非业缘,在因中为三”,这样说了。
25-37.Yathā kusalattikaṃ, evaṃ gaṇetabbanti idaṃ yaṃ sandhāya pāḷiyaṃ nikkhittaṃ, taṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘hetumūlakānaṃ…pe… nagaṇanasāmañña’’nti. Na hi kusalattike anulomapaccanīye gaṇanāhi vedanāttike tā samānā. Parivattetvāpi yojitāti ettha ‘‘nahetupaccayā napurejātapaccayā ārammaṇe eka’’nti ārammaṇaṃ paṭhamaṃ vatvā vattabbampi purejātaṃ parivattetvā paṭhamaṃ vuttanti vadanti. Tathā nahetupaccayā kamme tīṇīti idameva padaṃ parivattetvā ‘‘nakammapaccayā hetuyā tīṇīti vutta’’ntipi vadanti.
39与那忧受相应,是指和那种忧受相应。这是以忧为代表,来说相应的诸法。在信等五法里,就是指信、戒、闻、施、慧。应作,或者应结合,意思就是应当如此理解。在其余的法里,就是指贪等。为了显示巴利文脉的流转,就是说“巴利文是这样流转的”。由贪等作为近依,因为还没有生起,所以不产生。为了在其他三法组的巴利文中显示这个文脉,就说“在善三法组中也……”等等。这里的“也”,就是在这受三法组中也是如此。
39.Taṃsampayutteti tena domanassena sampayutte. Domanassasīsena sampayuttadhammā vuttā. Saddhāpañcakesūti saddhāsīlasutacāgapaññāsu. Kattabbanti vā yojanā kātabbāti attho. Avasesesūti rāgādīsu. Pāḷigatidassanatthanti ‘‘evaṃ pāḷi pavattā’’ti pāḷiyā pavattidassanatthaṃ. Rāgādīhi upanissayabhūtehi. Anuppattitoti na uppajjanato. Taṃ pāḷigatiṃ tikantarapāḷiyā dassento ‘‘kusalattikepihī’’tiādimāha. Idhāpīti imasmiṃ vedanāttikepi.
62“无异”就是没有差别。因为与乐受相应的法,只对与乐受相应的法以因缘为缘,不对其他的法。这个道理也适用于其余各句,以及其余出现“三”的地方。因此说“所有这三法,都应依纯粹的三句来了知”。“后生者不是非色法的缘”,这是合理的;但“前生者不是非色法的缘”又该怎么理解呢?针对这个问难,才说“前生者……”等话,意思是:成为前生者而不是缘。因为色法先生起并安住,对后来生起的非色法成为前生缘,但这个道理在非色法里找不到。因此说“因为没有前生性”。同样地,因为没有后生性——正如在这个三法组里,任何法都没有前生性,所以说不是前生缘;同样,因为没有后生性,所以不是成为后生者而为缘,也就是不是后生缘的意思。因为在同一相续中,并不是先有某些非色法生起并安住,然后另有非色法生起,从而使后者成为前者的后生缘。
62.Anaññattanti abhedaṃ. Sukhavedanāsampayutto hi dhammo sukhavedanāsampayuttasseva dhammassa hetupaccayena paccayo, na itaresaṃ. Esa nayo sesapadesu sesesu ca ‘‘tīṇī’’ti āgataṭṭhānesu. Tena vuttaṃ ‘‘sabbāni tīṇi suddhānaṃ tiṇṇaṃ padānaṃ vasena veditabbānī’’ti. ‘‘Pacchājātā arūpadhammānaṃ paccayo na hontī’’ti yuttametaṃ, purejātā pana arūpadhammānaṃ paccayā na hontīti kathamidaṃ gahetabbanti codanaṃ sandhāyāha ‘‘purejātā’’tiādi, purejātā hutvā paccayo na hontīti attho. Purimataraṃ uppajjitvā ṭhitā hi rūpadhammā pacchā uppannānaṃ arūpadhammānaṃ purejātapaccayo honti, na cāyaṃ nayo arūpadhammesu labbhati. Tena vuttaṃ ‘‘purejātattābhāvato’’ti. Tathā pacchājātattābhāvatoti yathā imasmiṃ tike kassaci dhammassa purejātattābhāvato purejātapaccayo na hontīti vuttaṃ, tathā pacchājātattābhāvato pacchājātā hutvā paccayo na honti, pacchājātapaccayo na hontīti attho. Na hi ekasmiṃ santāne kesuci arūpadhammesu paṭhamataraṃ uppajjitvā ṭhitesu pacchā keci arūpadhammā uppajjanti, yato te tesaṃ pacchājātapaccayo bhaveyyuṃ.
83-87在其余八种当中:所谓“与乐受相应的法”等等,从每一种单根开始直到最后,各有九种、九种分法,可在所缘缘等当中找到;在这些当中,除了前面所说的那一种以外,其余八种里。只在三种当中:也就是只在纯粹的三法当中,才能找到俱生业缘。
83-87.Avasesesu aṭṭhasūti ‘‘sukhāya vedanāya sampayutto dhammo’’tiādinā ekamūlakekāvasānā ye nava nava vārā ārammaṇapaccayādīsu labbhanti, tesu yathāvuttamekaṃ vajjetvā sesesu aṭṭhasu. Tīsvevāti suddhesu tīsveva sahajātakammapaccayo labbhati.
3. 果报法注释
3. Vipākattikavaṇṇanā
1-23正是那一个:用没有组成复合词的词所表达的意义,就是已经被说出来的那个意义。
1-23.Soyevāti akatasamāsehi padehi yo attho vuccati, soyeva attho vutto hoti.
24-52所谓“那”,就是指那句话,或者指那个作已色。因为心生所造色的生起,如同依于诸蕴一样,也依于大种。若无这两者,它便不能生起;但作已色则不然。作已色由业的所作而生起时,是依于大种而生起的。因此,为了显示心生色对所作色有这种差别,便只说心生色,而未说作已色——为了说明这个意思,才说了“依蕴”等话。虽然作已色在“依大种,心生色是所造色”这句话里没有被提到,但它通过另外的说法已被包含进去了——为了显示这一点,才说了“然而在转起时”等话。作了这样之后,因为依蕴生起根本不存在的缘故。不是食缘,即在食缘中以相反的方式而住。那也,即作已色也。在住刹那,食是作已色的支持者,因此说了“在生刹那”。
24-52.Tanti taṃ vacanaṃ, taṃ vā kaṭattārūpaṃ. Yasmā cittasamuṭṭhānassa upādārūpassa yathā khandhe paṭicca uppatti, tathā mahābhūte ca paṭicca uppatti. Na hi tassa tadubhayaṃ vinā uppatti atthi, na evaṃ kaṭattārūpassa. Tañhi kammassa kaṭattā uppajjamānaṃ mahābhūte paṭicca uppajjati, tasmā cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ upādārūpassa taṃ visesaṃ dassetuṃ tadeva vuttaṃ, na kaṭattārūpaṃ vuttanti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘khandhe paṭiccā’’tiādimāha. Yadipi kaṭattārūpaṃ ‘‘mahābhūte paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ upādārūpa’’nti ettha na gahitaṃ, vacanantarena pana gahitamevāti dassento ‘‘pavattiyaṃ panā’’tiādimāha. Evañca katvāti khandhe paṭicca uppattiyā abhāvatoyeva. Nāhārapaccayeti āhārapaccaye paccanīyato ṭhite. Tampīti kaṭattārūpampi. Ṭhitikkhaṇe kaṭattārūpassa āhāro upatthambhako hotīti katvā vuttaṃ ‘‘uppādakkhaṇe’’ti.
所取三法注释
4. Upādinnattikavaṇṇanā
5151. 主导法本身在出世间法中,并不是依主导缘而生起的,所以论师说“非依主导缘,因为其自身即为主导”。难道主导法不也是依所缘主导之力,而由主导缘生起吗?针对这一质难,论师说“不离……中略……显示”。所谓“不离所缘主导等”,是就出世间法而说的。因为它们以涅槃为所缘,所以这样说。通过“及”这个字,则显示出:对于“离所缘主导者”和“不定所缘主导者”,就更不必说了。
51. Adhipatidhammoyeva lokuttaradhammesu nādhipatipaccayā uppajjatīti āha ‘‘nādhipatipaccayāti sayaṃ adhipatibhūtattā’’ti. Nanu adhipatidhammopi ārammaṇādhipativasena adhipatipaccayena uppajjatīti codanaṃ sandhāyāha ‘‘avirahitā…pe… dassetī’’ti. Avirahitārammaṇādhipatīsūti lokuttare sandhāyāha. Te hi nibbānārammaṇattā evaṃ vuccati. Pi-saddena ko pana vādo virahitārammaṇādhipatianekantārammaṇādhipatīsūti dasseti.
72“依随护与资助之力”:就像命根对业生色以随护之力为缘一样,食素对同一业生身以资助之力为缘,而不是以令生之力。应这样理解。“而此义若成立”:即在业生聚中,食素对同一业生身以资助之力为缘,这个道理若能成立。“也应说为食”:意思是,就像依命根而说“所执受法以有缘为缘,是所执受法的缘”那样,依所说的食也应说具有此缘。这里,业生食素在什么时候成为同一业生身的资助缘,这个道理已在注释中说明。如果业生食素完全只是以资助一切其余色法的方式转起,若真是那样,就会与巴利圣典相违。为了显示这个过失,引用注释的话“若……中略……为缘”,对此辨析而说“若如是”。其中,“此”指那句话。不是从他处带来的,而是从自己的缘所生起的,这里的缘就是业。因此说“属于自相续的所执受食素”。
72.Anupālanupatthambhanavasenāti jīvitindriyaṃ viya kaṭattārūpānaṃ anupālanavasena ojā tasseva kammajakāyassa upatthambhanavasena paccayo hoti, na janakavasenāti yojanā. Etasmiṃpana atthe satīti kammajakalāpe ojā tasseva kammajakāyassa upatthambhakavasena paccayo hotīti etasmiṃ atthe labbhamāne. Āhārantipi vattabbanti yathā jīvitindriyavasena ‘‘upādinnupādāniyo dhammo upādinnupādāniyassa dhammassa atthipaccayena paccayo’’ti vuttaṃ, evaṃ yathāvuttaāhārassapi vasena vattabbanti attho. Ettha ca yasmiṃ kalāpe kammajā ojā kadāci tasseva upatthambhanapaccayo hotīti ayamattho aṭṭhakathāyaṃ dassito. Yadi kammajā ojā ekaṃsato sakalāparūpūpatthambhanavaseneva pavattati, tathā sati imāya pāḷiyā virodho siyāti dassento ‘‘yadi ca…pe… hotī’’ti aṭṭhakathāvacanaṃ uddharitvā tattha dosaṃ vibhāvento ‘‘evaṃ satī’’ti āha. Tattha tanti taṃ vacanaṃ. Anajjhohaṭāya attano paccayato nibbattāya, paccayo cettha kammaṃyeva. Tenāha ‘‘sasantānagatāya upādinnojāyā’’ti.
这个问题的意思并不是只指前面已经说过的食。它本来应该被引出来,却没有被引出来。所以,这里的“因此”要和“论辩更强”这句话连起来理解。为什么在所说的两个问题里,食没有被引出来呢?因此说“已吞入的”等等。这里,“第二个问题”是指在二根为基础中的第二个问题,这样来连接理解。“第二个问题也没有被引出来”这里,也应该把“已吞入的……中略……不存在”引进来连接。“其余的”是指没有被吞入的。意思是:只有已吞入的才是所说的食,而不是未吞入的。说了“更强”之后,为了显示它更强的性质,就说“并非……”等等。就像吞下数口食物而存活的人一样,应当理解:被吞入的青蛙等,仅仅因为被吞入这一点,就在吞入者的身体里造成了特殊的状态。
Ayampi pañho, na kevalaṃ pubbe vuttaāhāroyevāti adhippāyo. Uddharitabbo siyā, na ca uddhaṭo. Tasmāti etassa ‘‘vādo balavataro’’ti etena sambandho. Kasmā pana yathāvuttesu dvīsu pañhesu āhāro na uddhaṭoti āha ‘‘ajjhohaṭassā’’tiādi. Tattha dutiyapañhoti dukamūlake dutiyapañhoti yojanā. Dutiyapañho ca na uddhaṭoti etthāpi ‘‘ajjhohaṭassa…pe… abhāvato’’ti idaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Itarassāti anajjhohaṭassa. Ajjhohaṭameva na anajjhohaṭaṃ, yathāvuttojanti adhippāyo. ‘‘Balavataro’’ti vatvā tassa balavatarabhāvaṃ dassento ‘‘na hī’’tiādimāha. Katipayālope ajjhoharitvā vasitvā ṭhitassa viya ajjhohaṭamattāhi maṇḍūkādīhi ajjhohārakassa sarīre visesādhānaṃ veditabbaṃ.
这里说的“在此处所说”,是指在所取三法这一节里所说的。“由一根、二根末、三根末的答问”,是指由单根、二根末、三根末组成的答问。不过应当这样理解:“非所执受而有所执受的法,以有缘为缘,缘于所执受而有所执受的法,以及非所执受而有所执受的法;非所执受而无所执受的法,以有缘为缘,缘于所执受而有所执受的法、非所执受而有所执受的法,以及非所执受而无所执受的法。”“此处”就是指所取三法这一节。“如第二二根末”是指像第二二根末的答问那样,也就是说,像“非所执受而有所执受的法,以有缘为缘,缘于所执受而有所执受的法以及非所执受而有所执受的法,以俱生、后生为缘”这个答问那样。这个道理在第三单根等二根末、三根末的答问里也同样可以得到。如果那些答问在善三法里也能得到,那为什么在那里没有引出来呢?所以说:“只是为了容易明白,在那里只按俱生的方式作答。”“只按俱生的方式”就是只依俱生有缘的方式。“一根、二根末”是指“善法缘于善法和无记法”这一类问题。它们在善三法里已经被引出来了。但在这里,是在所取三法这一节里。用上面所说的这些答问。“一法”是指一个受等缘法。“多”是指俱生、后生等许多有缘的差别。“多法”是指许多缘所生的法。“一有缘”是就有缘的共同性来说的。
Idha vuttehīti imasmiṃ upādinnattike vuttehi. Ekamūlakadukatikāvasānapañhavissajjanehīti ekapadamūlakehi dukāvasānehi tikāvasānehi ca pañhavissajjanehi. Te pana ‘‘anupādinnupādāniyo dhammo upādinnupādāniyassa anupādinnupādāniyassa ca dhammassa atthipaccayena paccayo, anupādinnaanupādāniyo dhammo upādinnupādāniyassa anupādinnupādāniyassa anupādinnaanupādāniyassa ca dhammassa atthipaccayena paccayo’’ti evaṃ veditabbo. Idhāti imasmiṃ upādinnattike. Dutiyadukāvasāne viyāti dutiyadukāvasāne pañhavissajjane viya, ‘‘anupādinnupādāniyo dhammo upādinnupādāniyassa anupādinnupādāniyassa ca dhammassa atthipaccayena paccayo, sahajātaṃ pacchājāta’’nti etassa vissajjane viyāti attho. Ayañca attho tatiyapadamūlakesu dukatikāvasānapañhesupi labbhateva . Yadi pana te pañhā kusalattikepi labbhanti, atha kasmā tattha na uddhaṭāti āha ‘‘sukhāvabodhanatthaṃ pana tattha sahajātavaseneva vissajjanaṃ kata’’nti. Sahajātavasenevāti sahajātaatthipaccayavaseneva. Ekamūlakadukāvasānāti ‘‘kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa cā’’ti evaṃpakārā pañhā. Tattha kusalattike uddhaṭā. Idha pana imasmiṃ upādinnattike. Etehi yathāvuttehi vissajjanehi. Eko dhammoti eko vedanādiko paccayadhammo. Anekehīti sahajātapacchājātādīhi anekehi atthipaccayavisesehi. Anekesaṃ dhammānanti anekesaṃ paccayuppannadhammānaṃ. Eko atthipaccayoti idaṃ atthipaccayatāsāmaññato vuttaṃ.
现在,为了详细说明前面所说的以及没有说到的、在“有缘”当中可以得到的差别,而说了“一者确实……”等话。其中,“一”是指在有缘的各种差别当中的一种。“一者的”就是指这样的一种。“唯以一种”是指唯以俱生有缘,比如在结生刹那的所依。因为那所依对于与自己俱生的名法,只是以俱生有缘为缘,而不是以前生缘等为缘。一种俱生的非色蕴,对于与自己俱生的多种非色蕴,是以一种俱生有缘为缘;对于与自己俱生的心生色,以及那些心生色所生的前生色法,则依次以多种俱生有缘和后生有缘为缘。多种前生所依色和俱生非色蕴,对于一种非色蕴,依次以前生有缘和俱生有缘为缘。多种非色法,对于多种俱生非色法和前生色法,以俱生有缘和后生有缘为缘。或者,多种食和根的种类,对于多种色法,根据情况以俱生、前生、后生、食、根的力量,以有缘为缘。这样一来,即使在缘生法各不相同的情况下,这个道理也能成立;如果相同,那就更不用说了。因此说“在缘生法相同的情况下”。俱生有缘与前生有缘一起构成有缘,也就是说,俱生有缘的法与前生有缘的法一起构成有缘。正如依靠所依而获得前生有缘的善等法,成为俱生诸蕴和心生色的俱生有缘,同样地,那些法也是前生身心的后生缘。因此说“以及以后生”。与有缘相应。这种俱生与后生的有缘性,只有在缘法不分离的情况下才被认可,而不是在分离的情况下。因此说“以非他法性……乃至……以不同法性”。
Idāni yathāvuttaṃ avuttañca atthipaccaye labbhamānaṃ visesaṃ vitthārato dassento ‘‘eko hī’’tiādimāha. Tattha ekoti atthipaccayavisesesu eko. Ekassāti tādisasseva ekassa. Aññathā hi eko dhammo ekassa dhammassa paccayo nāma natthi. Ekenevāti sahajātaatthipaccayeneva yathā okkantikkhaṇe vatthu. Tañhi attanā sahajātassa nāmassa sahajātaatthipaccayeneva paccayo hoti, na purejātādinā. Eko sahajātaarūpakkhandho anekesaṃ attanā sahajātānaṃ arūpakkhandhānaṃ ekena sahajātaatthipaccayena, anekehi sahajātapacchājātaatthipaccayehi yathākkamaṃ attanā sahajātānaṃ cittasamuṭṭhānarūpānaṃ purejātānaṃ tesamuṭṭhānikarūpānaṃ. Aneko purejātavatthurūpañceva sahajātaarūpakkhandhā ca ekassa arūpakkhandhassa yathākkamaṃ purejātasahajātaatthipaccayehi. Aneko arūpadhammo anekesaṃ sahajātaarūpadhammānaṃ purejātarūpadhammānañca sahajātapacchājātaatthipaccayehi. Aneko vā āhārindriyappakāro anekesaṃ rūpadhammānaṃ yathārahaṃ sahajātapurejātapacchājātāhārindriyavasena atthipaccayena paccayo hoti. Evaṃ paccayuppannānaṃ asamānattepi ayamattho sambhavati, samānatte pana vattabbameva natthi. Tenāha ‘‘samānatte paccayuppannadhammāna’’nti. Sahajātaṃ purejāteneva saha atthipaccayo hotīti sahajātaatthipaccayadhammo purejātaatthipaccayadhammena saheva atthipaccayo hoti. Yathā vatthunā purejātaatthipaccayaṃ labhantā eva kusalādidhammā sahajātānaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ sahajātaatthipaccayo honti, tathā te purejātassa kāyassa pacchājātapaccayopi hontiyeva. Tenāha ‘‘pacchājātena cā’’ti. Atthipaccayo hotīti sambandho. Ayaṃ sahajātapacchājātānaṃ atthipaccayabhāvo paccayadhammānaṃ abhede eva icchito, na bhede. Tenāha ‘‘anaññadhammattena…pe… nānādhammatte’’ti.
现在,为了通过巴利圣典阐明那种不同法性并不存在的情况,说了“如果会有……”等话。其中,“不存在一种有缘状态”的意思是:只依靠单一的缘法而能获得的一种有缘状态,是不存在的。为什么?因为彼此相违。因此说“俱生……没有说”。这样做的原因是:俱生和后生不能以单一法的方式一起获得。“以单一法的方式”就是依靠单一的缘法。因此说“因为不同诸法有相违的自性”。相违的自性应当从俱生和后生的角度来理解,但这里是指世间与出世间等状态的不同。“否则”是指那些俱生和后生能够一起获得的情况。“即使在根被遮止时”是指即使在根缘处于对立状态时。由于那个问题的成立,也就是由于“所执受、所执取之法与非所执受、所执取之法,对一所执受、所执取之法,以有缘为缘”这个问题的成立。二十二种,即:单根结尾的有九种,单根二法结尾的有五种,单根三法结尾的有一种,二根单法结尾的有四种,二根结尾的有二种,二根三法结尾的有一种,这样共二十二种。正如前面说“俱生与前生一起成为有缘”,为了说明“前生也与俱生一起成为有缘”,而说“前生唯与俱生一起成为有缘”。其中,“唯与俱生一起”就是与俱生一起。这里的“唯”字并不是用于限定,意思是:前生有缘不能离开俱生而有。然而在其余的有缘诸法中,并没有这种决定,因为那些法可以与它们一起存在,也可以不一起存在。因此说“不是由其余”。凡是所说“前生唯与俱生一起成为有缘”的,那也是指与它同俱的所依前生和与它同俱的所缘前生,并不只是指所缘前生。因此说“不是其余的”。
Idāni tassa nānādhammatte abhāvaṃ pāḷiyā vibhāvento ‘‘yadi siyā’’tiādimāha. Tattha eko atthipaccayabhāvo natthīti ekasseva paccayadhammassa vasena labbhamāno eko atthipaccayabhāvo natthi. Kasmā? Virodhato. Tena vuttaṃ ‘‘sahajāta…pe… na vutta’’nti. Evañca katvāti sahajātapacchājātānaṃ ekadhammavasena saha alābhato eva. Ekadhammavasenāti ekasseva paccayadhammassa vasena. Tenāha ‘‘nānādhammānaṃ viruddhasabhāvattā’’ti. Viruddhasabhāvatā ca sahajātapacchājātavasena veditabbā, idha pana lokiyalokuttarādibhāvatoti. Aññathāti tesaṃ sahajātapacchājātānaṃ ekajjhaṃ lābhe. Indriyapaṭikkhepepīti indriyapaccaye paccanīkato ṭhitepi. Tassa pañhassa lābhatoti ‘‘upādinnupādāniyo ca anupādinnupādāniyo ca dhammā upādinnupādāniyassa dhammassa atthipaccayena paccayo’’ti etassa pañhassa lābhato. Bāvīsāti ekamūlakāvasānā nava, ekamūlakadukāvasānā pañca, ekamūlakatikāvasānamekaṃ, dukamūlakekāvasānā cattāro, dukamūlakāvasānā dve, dukamūlakatikāvasānamekanti evaṃ bāvīsati. Yathā pubbe sahajātaṃ purejātena saheva atthipaccayo hotīti vuttaṃ, evaṃ purejātampi tenāti dassento āha ‘‘purejātaṃ sahajāteneva saha atthipaccayo hotī’’ti. Tattha sahajāteneva sahāti sahajātena saheva. Aṭṭhānappayutto hi ayaṃ eva-saddo, sahajātena na vinā purejātaatthipaccayoti attho. Itaresu pana atthipaccayadhammesu niyamo natthi tehi sahāpi vināpi bhāvato. Tenāha ‘‘na itarehī’’ti. Tampi vatthu taṃsahitapurejātamevāti yaṃ ‘‘purejātaṃ sahajāteneva saha atthipaccayo hotī’’ti vuttaṃ, tampi vatthupurejātañceva taṃsahitārammaṇapurejātameva ca, na kevalaṃ ārammaṇapurejātaṃ. Tenāha ‘‘na itara’’nti.
现在,为了用另一段经文说明上面所说的义理,说了“因为在善三法中……”等。如果前生缘即使没有与它俱生的法也能成为有缘,那就不能说“从不相应缘的有缘中有五种”,而这是已经说过的,因此可以知道“前生唯与俱生一起成为有缘”。“在不相应中有二十二种”,这里也是同样的道理。在那里,即在有见三法中。在有缘分别中,即在有缘的分别中。以三法为根、以单法结尾,是指“有见有对、无见有对及无见无对之法,对无见有对之法,以有缘为缘”这样以三法为根、以单法结尾的问题被举出。而在缘的举出中,即就在那里的缘举出中。这样,那个问题被举出。这是怎么回事呢?如果前生唯与俱生一起成为有缘,在诘问时说“那与所依俱生的……因为是缘”。它的意思是:虽然在那里,通过“有见有对”的摄取而说了所缘前生的有缘状态,但通过“无见无对”的摄取也包含了所依,因此说,与所依俱生的所缘前生,唯与俱生一起成为有缘状态。后生唯与食、根一起成为有缘,而不与前生一起,这是意旨。以非不同法性,是指在缘法的非不同性中。与俱生一起成为有缘,这是连接。其余两句也是如此。在那里,也应只将对立的前生视为所对。通过“然而,在有缘的诸特相中”等语,以“确实如此”的结论方式,回顾自己所展示的考察。
Idāni yathāvuttamatthaṃ pāṭhantarena vibhāvetuṃ ‘‘kusalattike hī’’tiādi vuttaṃ. Yadi purejātaṃ taṃsahajātena vināpi atthipaccayo siyā, ‘‘navippayuttapaccayā atthiyā pañcā’’ti vattuṃ na sakkā, vuttañcetaṃ, tasmā viññāyati ‘‘purejātaṃ sahajātena saheva atthipaccayo hotī’’ti. Navippayutte bāvīsāti etthāpi eseva nayo. Tatthāti sanidassanattike. Atthivibhaṅgeti atthipaccayassa vibhajane. Tikamūlakekāvasānanti ‘‘sanidassanasappaṭigho ca anidassanasappaṭigho ca anidassanaappaṭigho ca dhammā anidassanasappaṭighassa dhammassa atthipaccayena paccayo’’ti evaṃ tikamūlako ekāvasāno pañho uddhaṭo. Paccayuddhāreti ca tattheva paccayuddhāre. Tathā ca so pañho uddhaṭo. Tayidaṃ kathaṃ, yadi purejātaṃ sahajāteneva saha atthipaccayo hotīti codanāyaṃ āha ‘‘taṃ vatthusahitassa…pe… paccayabhāvato’’ti. Tassattho – yadipi tattha sanidassanasappaṭighaggahaṇena ārammaṇapurejātassa atthipaccayabhāvo vutto, tathāpi anidassanaappaṭighaggahaṇato vatthumpi gahitanti vatthusahitassa ārammaṇapurejātassa sahajātena saheva atthipaccayabhāvo vuttoti. Pacchājātaṃ āhārindriyeheva saha atthipaccayo hoti, na purejātenāti adhippāyo. Anaññadhammatteti paccayadhammassa anaññatte. Sahajātena saha atthipaccayo hotīti yojanā. Sesapadadvayepi eseva nayo. Tatthāpi paṭiyogipurejātaṃyeva daṭṭhabbaṃ. ‘‘Atthipaccayavisesesu panā’’tiādinā attanā dassitaṃ vicāraṃ ‘‘evameta’’nti nigamanavasena paccāmasati.
6. 寻三法注释
6. Vitakkattikavaṇṇanā
22在寻三法里,关于七种根本:由“缘有寻有伺法”等文句所引出的三个单法、三个二法、一个三法,这样一共是七种根本所摄的内容,就在这些当中。依顺序,就是按照巴利圣典中出现的顺序。七,指第一个单法中有七句。五,指第二个中有五句。这些应当依照因缘部分所说的方式来理解。但在这里,只应按照生起运作的方式来搭配。在三句等当中,第三个根本有三句,第四个有一句,第五个有三句,第六个也有三句,第七个有一句。这些应依次理解:缘第三句时,按第三句、第二句以及这两者来搭配;缘第一句和第三句时,按第三句来搭配;缘第一句和第二句时,按第一句、第三句以及这两者来搭配;缘第二句和第三句时,按第一句、第三句以及这两者来搭配;缘第一、第二、第三句时,只按第三句来搭配。在“相互有二十八”等处,也应当依照同样的方法来计算。以上所说,就是指前面讲的这种计算。在第二和第三根本中,各有一句,应当这样搭配:第二根本中有一句,第三根本中有一句。同样,在习行缘中,就像前生缘中有十一种那样,习行缘中也是如此。其他,是指在增上、相互、前生、习行之外的其他缘中的计数。与因缘、所缘缘相似的,就是与因缘、所缘缘中的计数相似。
22. Vitakkattike sattasu mūlakesūti ‘‘savitakkasavicāraṃ dhammaṃ paṭiccā’’tiādinā āgatāni tīṇi ekakāni, tīṇi dukāni, ekaṃ tikanti evaṃ ekamūlakāni yāni sattamūlakāni, tesu. Yathākkamanti pāḷiyaṃ āgatānukkamena. Sattāti paṭhame ekake satta. Pañcāti dutiye pañca. Tānimāni hetupaccaye vuttanayena veditabbāni. Idha pana pavattivaseneva yojetabbaṃ. Tīṇītiādīsu tatiye tīṇi, catutthe ekaṃ, pañcame tīṇi, chaṭṭhepi tīṇi, sattame ekaṃ. Tāni pana yathākkamaṃ tatiyapadaṃ paṭicca tatiyapadadutiyapadatadubhayavasena, paṭhamapadatatiyapadāni paṭicca tatiyapadavasena, paṭhamapadadutiyapadāni paṭicca paṭhamapadatatiyapadatadubhayavasena, dutiyapadatatiyapadāni paṭicca paṭhamapadatatiyapadatadubhayavasena, paṭhamadutiyatatiyapadāni paṭicca tatiyapadavaseneva veditabbāni. Aññamaññe aṭṭhavīsātiādīsupi imināva nayena gaṇanā veditabbā. Evanti yathāvuttaṃ gaṇanaṃ paccāmasati. Dutiyatatiyamūlakesu ekaṃ ekanti dutiyamūlake ekaṃ, tatiyamūlake ekanti yojetabbaṃ. Tathā āsevaneti yathā purejāte ekādasa, tathā āsevaneti attho. Aññānīti adhipatiaññamaññapurejātāsevanato aññesu paccayesu gaṇanāni. Hetuārammaṇasadisānīti hetuārammaṇapaccayesu gaṇanāsadisāni.
3131. “不加区别”的意思是:没有把“果报”当作限定词加上去,但并不是没有作解释——这是句子的连接方式。为了说明其中的理由,说了“为何”等话。“其余者”,指世间的果报。说“它们被单独区分出来而说”,意思是:那些如所说的世间果报,因为与无寻唯伺有共同性质,所以被单独提出来说。“缘无寻唯伺诸蕴,无寻唯伺增上”所说的这一组,属于前面那一部分。
31.Avisesenāti ‘‘vipāka’’nti visesanaṃ akatvā na pana vissajjanaṃ katanti yojanā. Tattha kāraṇaṃ vattuṃ ‘‘kasmā’’tiādimāha. Itaresanti lokiyavipākānaṃ. Te visuṃ niddhāretvā vuttāti te yathāvuttalokiyavipākā avitakkavicāramattasāmaññato visuṃ nīharitvā vuttā. ‘‘Avitakkavicāramatte khandhe paṭicca avitakkavicāramattā adhipatī’’ti vuttarāsi purimakoṭṭhāso.
3838. 所谓“此”,指的是“无寻唯伺、无寻……俱行”这一段巴利文句。为了说明它的含义,所以说“根本……已说”。其中,“与无寻……结合”的意思是:把根本句与“无寻唯伺”“无寻无伺”这类词结合起来——它们是以“无寻”及其异名的方式说出的;或者,只把习行根本结合起来。这里不像前生缘那样在习行缘中不作巴利文句的结合,而应当这样读诵——这就是这句的意思。不过在某些写本中,看到的是“无寻唯伺与异熟俱行”,意思是与作为简别成分的异熟一起结合。因此说“应把异熟、无寻唯伺等结合起来”。
38.Etanti ‘‘avitakkavicāramattaṃ avitakka…pe… saha gacchantenā’’ti āgatapāḷipadaṃ. Tassa atthaṃ dassetuṃ ‘‘mūlaṃ…pe… vuttaṃ hotī’’ti āha. Tattha avitakka…pe… yojentenāti avitakkehi avitakkapariyāyena vuttehi avitakkavicāramattaavitakkaavicārapadehi saha mūlapadaṃ , āsevanamūlakameva vā gacchantena yojentena napurejātasadisaṃ nāsevane pāḷigamanaṃ kātabbaṃ, paṭhitabbanti attho. Potthakesu pana ‘‘avitakkavicāramattaṃ vipākena saha gacchantenā’’ti dissati, vipākena visesanabhūtena saha yojentenāti attho. Tenevāha ‘‘vipākaṃ avitakkavicāramattantiādi yojetabba’’nti.
在“一种根本”的巴利文中已经结合好了,所以说“二种根本中的第一种”。
Ekamūlake pāḷiyaṃ yojitamevāti ‘‘dumūlakesu paṭhame’’ti vuttaṃ.
49“根本句本身就作为结尾”这一说法,指的是像“以有寻有伺的法为缘,非因缘而有寻有伺的法生起”这样的内容,是把根本句本身当作结尾来连接的。所谓“应当抽出七种痴”,是针对非因缘而说的。因为缘起分里,无因的痴只出现了三次;而这里通过“以依处为缘”等说法,在四种根本中都出现了,所以应当知道,这是就它出现七次而说“七种痴”。
49.Mūlapadameva avasānabhāvenāti ‘‘savitakkasavicāraṃ dhammaṃ paccayā savitakkasavicāro dhammo uppajjati nahetupaccayā’’tiādinā mūlapadameva avasānabhāvena yojitaṃ. Satta mohā uddharitabbāti idaṃ nahetupaccayaṃ sandhāya vuttaṃ. Paṭiccavāre hi ahetukamoho tikkhattumeva āgato. Idha pana ‘‘vatthuṃ paccayā’’tiādinā catūsupi mūlakesu āgato, tasmā sattakkhattuṃ āgamanaṃ sandhāya ‘‘satta mohā’’ti vuttanti veditabbaṃ.
“由亲依止缘所摄”的意思是:业缘本身就是由亲依止缘所摄。因为一切色界业和无色界业都具有强大的力量,所以并非不具亲依止性,因此它被称为“重”。至于能灭尽业的那种业,其强大力量更不必说。为了通过巴利经典本身来说明这个含义,才说“在所取三法问分遮遣中……可知”。
Upanissayena saṅgahitattāti upanissayapaccayeneva kammapaccayassa saṅgahitattā. Sabbassapi rūpārūpāvacarakammassa balavabhāvato upanissayattābhāvo natthi, yato taṃ ‘‘garū’’ti vuccati, kammakkhayakarassa pana kammassa balavabhāve vattabbameva natthīti imamatthaṃ pāḷiyā eva vibhāvetuṃ vuttaṃ ‘‘upādinnattikapañhāvārapaccanīye hi…pe… viññāyatī’’ti.
由见所断三品之注释
8. Dassanenapahātabbattikavaṇṇanā
应当依照《缘起分别》中已审察的方式去审察,这句话是针对他自己所引的“非凡夫之见所能断除,其余者并非不以任何缘而成为缘,可以说能够这样说”等关于无始轮回之决断而说的。其中应当说明的内容,也已经在《缘起复注》的义释中讲过了,因此应当依照那里所说的方式来理解。
Paṭiccasamuppādavibhaṅgevicāritanayena vicāretabbanti idaṃ ‘‘na ca puthujjanānaṃ dassanena pahātuṃ sakkuṇeyyo, itaresaṃ na kenaci paccayena paccayo na hontīti sakkā vattu’’ntiādinā attanā ānītaṃ amataggapathavinicchayaṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha yaṃ vattabbaṃ, tampi paṭiccasamuppādaṭīkāya atthavivaraṇe vuttameva, tasmā tattha vuttanayeneva veditabbaṃ.