Paṭṭhānapakaraṇa-anu复注
373 段
《发趣论》随注显示巴利原文
Paṭṭhānapakaraṇa-anuṭīkā
著作起始之解释显示巴利原文
Ganthārambhavaṇṇanā
“以欲行等”:即指欲行、禅那、神通、心自在等。“嬉戏”者,是以嬉戏、享受的方式而欢乐。“于他们”:即于欲行等之中。“住”者,指以变换威仪等方式而住。“怨敌”:指内外分别的敌人。“自在”:即于各处的主权。“位”:指最胜、将军、太子等位次。“等”字则包含随从、界限等。所谓“由福行之威力所获得者”,即由布施等福德威力所证得者,以及由称为止观修习的瑜伽威力所证得者。“光辉”:指身光及智光。此处,“天”一词,如同具有游戏、竞赛、称呼、光辉、趣向等义,亦含有能力、赞叹、行为等义。因界词有多义性,故说“能成就所欲者故”等。显示巴利原文
Kāmaguṇādīhīti kāmaguṇajhānābhiññācittissariyādīhi. Laḷantīti laḷitānubhavanavasena ramanti. Tesūti kāmaguṇādīsu. Viharantīti iriyāpathaparivattanādinā vattanti. Paccatthiketi bāhirabbhantarabhede amitte. Issariyaṃ tattha tattha ādhipateyyaṃ. Ṭhānaṃ seṭṭhisenāpatiyuvarājādiṭṭhānantaraṃ. Ādi-saddena parivāraparicchedādi saṅgayhati. Puññayogānubhāvappattāyāti dānamayādipuññānubhāvādhigatāya samathavipassanābhāvanāsaṅkhātayogānubhāvādhigatāya ca. Jutiyāti sarīrappabhāya ceva ñāṇappabhāya ca. Ettha ca deva-saddo yathā kīḷāvijigisāvohārajutigatiattho, evaṃ sattiabhitthavakamanatthopi hoti dhātusaddānaṃ anekatthabhāvatoti ‘‘yadicchitanipphādane sakkontīti vā’’tiādi vuttaṃ.
以“神通种类等”:仅就世尊的神通等与弟子共通而言。然而,为显示一切佛功德于本性上实为不共,故说“以无上的神通游戏,以殊胜的天住、梵住、圣住”。心自在、七宝等,应与称为布施的正行、净信、恭敬的接受相关联,应如此连结。而此处的接受,应理解为对存在于他们中的正行与净信的欢喜、随喜,以及对被他们带来的恭敬的纳受。又,“随顺法性的教诫”一语,亦包含了学处的制定,应视为因随顺违犯之法而作的教诫。智行:即由智所通达的所知之觉了。“具足故”一词,应分别连结于“神通游戏”等;同样,“与天世间俱”应连结于“应往”等。彼诸天,指假名天等。以彼诸功德,指神通等功德。“较天更应供养”者,此是将“供养”的同义词视为“最”字而说。“更殊胜”:即更超胜。“生天”者,此是就其多数而言,因为即使净天亦存在其中,或仅取其生天之性而说。对治品:即恶戒、失念、掉举,或戒坏、贪欲、忧恼、其余诸盖。显示巴利原文
Iddhividhāditāmattena bhagavato abhiññādīnaṃ sāvakehi sādhāraṇatāvacanaṃ, sabhāvato pana sabbepi buddhaguṇā anaññasādhāraṇāyevāti dassento ‘‘niratisayāya abhiññākīḷāya, uttamehi dibbabrahmaariyavihārehī’’ti āha. Cittissariyasattadhanādīnaṃ dānasaṅkhātena sammāpaṭipattiaveccappasādasakkārānaṃ gahaṇasaṅkhātenāti yojanā. Gahaṇañcettha tesu upalabbhamānasammāpaṭipattiaveccappasādānaṃ tehi upanīyamānasakkārassa ca abhinandanaṃ anumodanaṃ sampaṭicchanañca veditabbaṃ. Dhammasabhāvānurūpānusāsanīvacaneneva ca pana sikkhāpadapaññattipi saṅgahitāti daṭṭhabbā vītikkamadhammānurūpā anusāsanīti katvā. Ñāṇagati ñāṇena gantabbassa ñeyyassa avabodho. Samannāgatattāti idaṃ ‘‘abhiññākīḷāyā’’tiādīsu paccekaṃ yojetabbaṃ, tathā sadevakena lokenāti idaṃ ‘‘gamanīyato’’tiādīsu. Te deveti sammutidevādike deve. Tehi guṇehīti abhiññādiguṇehi. Pūjanīyataro devoti idaṃ pūjanīyapariyāyo ayaṃ ati-saddoti katvā vuttaṃ. Atirekataroti adhikataro. Upapattidevānanti idaṃ tabbahulatāya vuttaṃ. Visuddhidevāpi hi tattha vijjanteva, tesupi vā labbhamānaṃ upapattidevabhāvamattameva gahetvā tathā vuttaṃ. Paṭipakkhānaṃ dussīlyamuṭṭhassaccavikkhepānaṃ, sīlavipattiabhijjhādomanassaavasiṭṭhanīvaraṇānaṃ vā.
为显示“仙人之第七,于仙人中为第七”的两种意义,故说“以通达四谛之智行……称为”。或以于自他相续中寻求戒等功德故为仙人,即佛等圣者。既是仙人又是第七,故为“仙第七”,此处应如此理解其义。“名色灭”中,为显示应灭的名色,故说“识于彼处回转”。因为属于轮转的名色是应灭的,当彼灭尽时,一切名色即灭尽。如所说:“以入流道智,由行识之灭,除七有外,于无始轮回中可能生起的名色,皆于此灭尽……阿罗汉于无余涅槃界般涅槃时,由最后识之灭,慧与念及名色,皆于此灭尽、寂止、消逝、安息。”此教法庄严以甚深之理,因极其殊胜地阐明缘起。而缘起本性甚深,如所说:“我证得此法甚深……”及“阿难,此缘起甚深,显现亦甚深”等。而此具无量理的《发趣》教法,则更为甚深。显示巴利原文
Isīnaṃ sattamo, isīsu sattamoti duvidhampi atthaṃ yojetvā dassento ‘‘catusaccāvabodhagatiyā…pe… vutto’’ti āha. Saparasantānesu sīlādiguṇānaṃ esanaṭṭhena vā isayo, buddhādayo ariyā. Isi ca so sattamo cāti isisattamoti evamettha attho daṭṭhabbo. ‘‘Nāmarūpanirodha’’nti ettha yaṃ nāmarūpaṃ nirodhetabbaṃ, taṃ dassento ‘‘yato viññāṇaṃ paccudāvattatī’’ti āha. Vaṭṭapariyāpannañhi nāmarūpaṃ nirodhetabbaṃ. Tasmiñhi nirodhite sabbaso nāmarūpaṃ nirodhitameva hoti. Yathāha ‘‘sotāpattimaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena satta bhave ṭhapetvā anamatagge saṃsāre ye uppajjeyyuṃ nāmañca rūpañca, etthete nirujjhanti…pe… arahato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyantassa carimaviññāṇassa nirodhena paññā ca sati ca nāmañca rūpañca, etthete nirujjhanti vūpasamanti atthaṃ gacchanti paṭippassambhantī’’ti (cūḷani. ajitamāṇavapucchāniddesa 6). Atigambhīranayamaṇḍitadesanaṃ sātisayaṃ paccayākārassa vibhāvanato. Sabhāvato ca paccayākāro gambhīro. Yathāha ‘‘adhigato kho myāyaṃ dhammo gambhīro’’tiādi (dī. ni. 2.67; ma. ni. 1.281; 2.337; saṃ. ni. 1.172; mahāva. 7, 8), ‘‘gambhīro cāyaṃ, ānanda , paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso’’ti (dī. ni. 2.95; saṃ. ni. 2.60) ca ādi. Tassa cāyaṃ anantanayapaṭṭhānadesanā atigambhīrāva.
诸缘略说解释显示巴利原文
Paccayuddesavaṇṇanā
“samānaneti”意指相同的引导、相同的汇集或相同的作法,此为注释的意趣所在。其中,“二种顺:即法顺与缘顺”等义,将在后文加以解释。显示巴利原文
Samānaneti samānanayane, samāharaṇe, samānakaraṇe vā aṭṭhakathādhippāyaṃ. Tattha ‘‘dve anulomāni dhammānulomañca paccayānulomañcā’’tiādinā parato vaṇṇayissanti.
“发趣之名义”即“发趣”这一名称的意义。然而,由于此名是通过部分而于整体上约定俗成,故为显示其如何安立于各部分之上,先说“三法发趣等之三法发趣等名义”。或者,亦可说各部分本身的发趣名义应被确定,因为论书仅是它们的集合。为显示并无所谓“集合”的独立意义,故说“发趣……名义”。因此说“此论书……此处应说其集合性”。为显示通过理解语词集合的意义而了知发趣共通之义者,当详细宣说《发趣论》时易于把握,故说“如是……则……”。其中,即是在他们的名义及如上所述的集合性中。共通者,即对一切部分的——三法发趣等及集合——共通者。意义上所呈现的种种性,即由“种种”一词的涵摄,种种的多样性亦已被含摄其中。因为“以种种方式而安立”即是发趣,种种缘于此中以分别的方式存在,故称为发趣、论书及其部分。应知在此义理中,亦显示了由语法而成就的种种性。其中,种种缘性、种种之缘性,即是种种缘性,为显示两者皆以总说或省略的方式合为一体,故说“即使一……应知”。多法性,即此有多法,故为多法,应连缀其性。种种缘性,即种种缘的状态,这在注释中称为“种种缘义”。显示巴利原文
Paṭṭhānanāmatthoti ‘‘paṭṭhāna’’nti imassa nāmassa attho, taṃ pana yasmā avayavadvārena samudāye niruḷhaṃ, tasmā yathā avayavesu patiṭṭhitaṃ, tameva tāva dassetuṃ ‘‘tikapaṭṭhānādīnaṃ tikapaṭṭhānādināmattho’’ti vuttaṃ. Atha vā avayavānameva paṭṭhānanāmattho niddhāretabbo taṃsamudāyamattattā pakaraṇassa. Na hi samudāyo nāma koci attho atthīti dassetuṃ ‘‘paṭṭhānaṃ…pe… nāmattho’’ti vuttaṃ. Tenevāha ‘‘imassa pakaraṇassa…pe… samodhānatā cettha vattabbā’’ti. Vacanasamudāyatthavijānanena viditapaṭṭhānasāmaññatthassa vitthārato paṭṭhānakathā vuccamānā sukhaggahaṇā hotīti dassento āha ‘‘evañhi…pe… hotī’’ti. Tatthāti tāsu nāmatthayathāvuttasamodhānatāsu. Sabbasādhāraṇassāti sabbesaṃ avayavabhūtānaṃ tikapaṭṭhānādīnaṃ samudāyassa ca sādhāraṇassa. Atthato āpannaṃ nānāvidhabhāvanti pakāraggahaṇeneva pakārānaṃ anekavidhatā ca gahitāva hontīti vuttaṃ. Pakārehi ṭhānanti hi paṭṭhānaṃ, nānāvidho paccayo, taṃ ettha vibhajanavasena atthīti paṭṭhānaṃ, pakaraṇaṃ, tadavayavo ca. Etasmiñca atthanaye saddatopi nānāvidhabhāvasiddhi dassitāti veditabbā. Tattha nānappakārā paccayatā, nānappakārānaṃ paccayatā ca nānappakārapaccayatāti ubhayampi sāmaññaniddesena ekasesanayena vā ekajjhaṃ gahitanti dassento ‘‘ekassapi…pe… veditabbā’’ti āha. Anekadhammabhāvatoti aneke dhammā etassāti anekadhammo, tabbhāvatoti yojetabbaṃ. Nānappakārapaccayatāti nānappakārapaccayabhāvo, yo aṭṭhakathāyaṃ ‘‘nānappakārapaccayaṭṭho’’ti vutto.
诚然,于《法集论》等中亦有缘法的分别,但其中缘的状态并不像在《发趣论》中那样,以其殊胜的方式被详尽分别。为显示此义,他说:“以此……显示……”。此论及其各部分,确实具有如此殊胜的分别性。显示巴利原文
Kāmaṃ dhammasaṅgahādīsupi attheva paccayadhammavibhāgo, so pana tattha paccayabhāvo na tathā tapparabhāvena vibhatto yathā paṭṭhāneti dassento ‘‘etena…pe… dassetī’’ti āha. Sātisayavibhāgataṃ imassa pakaraṇassa tathā tadavayavānaṃ.
为了说明一切知智的上述趣向所依之处,故言“此处”为省略之词。因为它是趣向处所的状态,即活动处的状态。其他具足趣向者,即于三时中具足无碍智等者。此属于彼一切知智。显示巴利原文
Sabbaññutaññāṇassa yathāvuttagamanaṃ yadadhikaraṇaṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘etthāti vacanaseso’’ti. Gamanadesabhāvatoti pavattiṭṭhānabhāvato. Aññehi gatimantehīti tīsu kālesu appaṭihatañāṇādīhi. Tassa sabbaññutaññāṇassa.
对于依三种划分而宣说的法,有“三法”之称,故云:“所谓三法,即依三法而说之法。”因为“三法”是指这些法以三为数量。所谓“普遍”,即从一切方面、一切部分而言,故说“以顺等一切种类”。“已趣”即已转起。“普遍二十四缘”即从一切方面、顺等一切部分,以总合方式而成的二十四缘。“顺等一切部分”即顺等四部分。“三法等六种状态”即以三法、二法、二法终结等六种状态而言。“以此”即依如上所述之显示。“法顺等一切部分”应知包含了逆等、二法等、俱生转等、缘逆等、所缘根本等。由于除上述方式外别无可能,故说:“以无缺之方式转起,如是说。”他们即上述的普遍缘。为显示此义释与注释书之语完全一致,他说:“因此他说……依……。”显示巴利原文
Tividhena paricchedena desitesu dhammesu tikavohāroti āha ‘‘tikānanti tikavasena vuttadhammāna’’nti. Tīṇi parimāṇāni etesanti hi tikā. Samantāti samantato sabbabhāgatoti vuttaṃ hotīti āha ‘‘anulomādīhi sabbappakārehipī’’ti. Gatānīti pavattāni. Samantacatuvīsatipaṭṭhānānīti samantato anulomādisabbabhāgato samodhānavasena catuvīsati paṭṭhānāni. Anulomādisabbakoṭṭhāsatoti anulomādicatukoṭṭhāsato. Tikādichachabhāvanti tikādidukadukapariyosānehi chachabhāvaṃ. Tenāti yathāvuttadassanena. Dhammānulomādisabbakoṭṭhāsatoti paccanīkādidukādisahajātavārādipaccayapaccanīyādiārammaṇamūlādīnaṃ gahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Yathāvuttato aññassa pakārassa asambhavato ‘‘anūnehi nayehi pavattānīti vuttaṃ hotī’’ti āha. Tāni pana yathāvuttāni samantapaṭṭhānāni. Ayañca atthavaṇṇanā aṭṭhakathāvacanena aññadatthu saṃsandatīti dassento āha ‘‘tenevāha…pe… vasenā’’ti.
“以因”:指具有因自性之法。纵然具有因自性之法也有作为所缘缘等的状态,但在显示缘时,为显差别而说:“成为增上缘等者”。当说“成为因而为缘”时,即确定了法的因自性,而非特定的缘,因此增上缘等状态并未被排除,故说:“以此,彼过失亦得生起”。“以此”:即执取因性。“此处”:即在“因缘”一词中。“执取法”:即执取无贪等法。特殊能力,即自身的力量、能作因的状态,也称为“味”,此能力虽与法不相异,但因需与其他缘共聚时方能获得,故被说成如同别异。“彼”:即称为因性的能力。在“成为因而为缘”中,“因”一词表示因性,而非表示具因自性之法,故说:“成为因而为缘,如是说”。显示巴利原文
Hetunoti hetusabhāvassa dhammassa. Satipi hetusabhāvassa ārammaṇapaccayādibhāve savisese tāva paccaye dassentena ‘‘adhipatipaccayādibhūtassa cā’’ti vuttaṃ. ‘‘Hetu hutvā paccayo’’ti vutte dhammassa hetusabhāvatā niddhāritā, na paccayavisesoti tassa adhipatipaccayādibhāvo na nivāritoti āha ‘‘etenapi so eva doso āpajjatī’’ti. Tenāti hetubhāvaggahaṇena. Idhāti ‘‘hetupaccayo’’ti ettha. Dhammaggahaṇanti alobhādidhammaggahaṇaṃ. Sattiviseso attano balaṃ sattikāraṇabhāvo, yo rasotipi vuccati, svāyaṃ anaññasādhāraṇatāya dhammato anaññopi paccayantarasamavāyeyeva labbhamānattā añño viya katvā vutto. Tassāti hetubhāvasaṅkhātassa sāmatthiyassa. Hetu hutvāti etthāpi hetubhāvavācako hetusaddo, na hetusabhāvadhammavācakoti āha ‘‘hetu hutvā paccayoti ca vutta’’nti.
以“如此而作”等句,乃是依经文来证成前文所说之义。若如此,注释书中只说法之缘性,又该如何说?他接着说:“然而在注释书中……”等。因此,我们这里也说:“虽与法无有差别,却如同别异一般而说”。若在注释书中,以“凡是法,就根本义而言都是助成之法”等,用法来显示法之能力,那么为何在此只以因性为缘,来显示法之能力呢?顾虑到这种问难,他才说:“在此也是……显示……”。为了表明在此处不能否认对法之能力的显示,他又说:“因为不……”等。“有义者”即是义,也就是宣说义理之语,所以说:“来者,此义即是转起”,因此,“义”也就是宣说义理之语,就这样说明了。所以他接着说:“那是生起与安住的共通用语”。“那”指的便是“转起”一词。或者,“来者”之义,也就是“来”这个词的意思为“转起”,在此处即是转起的作用。“那”就是指那转起。在此义中,“共通语”的“语”字,应知为“义”的同义词,因为提到了“被宣说”。可能有人会疑惑:从何时起成为生起之缘,又从何时起也成为安住之缘?为了断除那疑惑,所以说:“有人……因等”。在此,应知:如同该生起的法,有生起之缘时才会有生起,没有则不会有;同样,安住的法也是依安住之缘而得以安住,就像依命根而俱生的诸法一样。至于那些否认无色法有安住的人,显示巴利原文
Evañca katvātiādinā yathāvuttamatthaṃ pāḷiyā samattheti. Yadi evaṃ aṭṭhakathāyaṃ dhammasseva paccayatāvacanaṃ kathanti āha ‘‘aṭṭhakathāyaṃ panā’’tiādi . Teneva cettha amhehipi ‘‘dhammato anaññopi añño viya katvā’’ti ca vuttaṃ. Yadi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yo hi dhammo, mūlaṭṭhena upakārako dhammo’’ti ca ādīsu dhammena dhammasattivibhāvanaṃ kataṃ, atha kasmā idha hetubhāvena paccayoti dhammasattiyeva vibhāvitāti codanaṃ manasi katvā vuttaṃ ‘‘idhāpi vā…pe… dassetī’’ti. Dhammasattivibhāvanaṃ panettha na sakkā paṭikkhipitunti dassento ‘‘na hī’’tiādimāha. Attho etassa atthīti attho, atthābhidhāyivacananti vuttaṃ ‘‘etīti etassa attho vattatī’’ti, tasmā atthoti atthavacananti vuttaṃ hoti. Tenāha ‘‘tañca uppattiṭṭhitīnaṃ sādhāraṇavacana’’nti. Tañcāti hi ‘‘vattatī’’ti vacanaṃ paccāmaṭṭhaṃ. Atha vā etīti etassa atthoti ‘‘etī’’ti etassa padassa attho ‘‘vattatī’’ti ettha vattanakiriyā. Tañcāti tañca vattanaṃ. Etasmiṃ panatthe sādhāraṇavacananti ettha vacana-saddo atthapariyāyo veditabbo ‘‘vuccatī’’ti katvā. Yadaggena uppattiyā paccayo, tadaggena ṭhitiyāpi paccayoti koci āsaṅkeyyāti tadāsaṅkānivattanatthaṃ vuttaṃ ‘‘koci hi…pe… hetuādayo’’ti. Ettha ca yathā uppajjanārahānaṃ uppattiyā paccaye satiyeva uppādo, nāsati, evaṃ tiṭṭhantānampi ṭhitipaccayavaseneva ṭhānaṃ yathā jīvitindriyavasena sahajātadhammānanti daṭṭhabbaṃ. Ye pana arūpadhammānaṃ ṭhitiṃ paṭikkhipanti, yaṃ vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva.
为了显示:如同以处格成就的“因”一词有建立之义,以具格成就的“因”一词也有转起之义,这道理是说得通的,因而说“引导”等。由“贪是诸业之因,是生起的因缘”等经句,应知诸因即是业之因。显示巴利原文
Yathā adhikaraṇasādhano patiṭṭhattho hetu-saddo, evaṃ karaṇasādhano pavattiatthopi yujjatīti dassento ‘‘hinotī’’tiādimāha. ‘‘Lobho nidānaṃ kammānaṃ samudayāyā’’tiādivacanato hetūnaṃ kammanidānabhāvo veditabbo.
“以此”是指以不同于因缘的善性成就之说。一些阿阇梨认为。“以自性故”一句是为了显示:如同照亮其他色聚的灯,因为它的自性就是照亮,所以不需要其他能照亮色聚的东西;同样地,那些成就其他善等性质的诸因,因为它们的自性就是善等,所以不需要其他成就善等性质的东西。为了说明“无贪等法的善等性质并非自性成就,因为它们具有二重性,就像与之相应的触等一样”这一道理,他说:“然而因为……”等。因此,彼善等性质是依赖于其他因缘的。显示巴利原文
Etenāti hetupaccayato aññeneva kusalabhāvasiddhivacanena. Eke ācariyā. Sabhāvatovāti etena yathā aññesaṃ rūpagataṃ obhāsentassa padīpassa rūpagatobhāsakena aññena payojanaṃ natthi sayaṃ obhāsanasabhāvattā, evaṃ aññesaṃ kusalādibhāvasādhakānaṃ hetūnaṃ aññena kusalādibhāvasādhakena payojanaṃ natthi sayameva kusalādisabhāvattāti dasseti. Na sabhāvasiddho alobhādīnaṃ kusalādibhāvo ubhayasabhāvattā taṃsampayuttaphassādīnaṃ viyāti imamatthaṃ dasseti ‘‘yasmā panā’’tiādinā. Sā pana aññapaṭibaddhā kusalāditā.
没有一法不是所缘缘:在以色等六种方式所分的有为法、无为法与施设法中,任何一法无不是所缘缘。这一所缘缘性,在下面的《界分别》注释中已作说明。显示巴利原文
Na koci dhammo na hotīti rūpādibhedena chabbidhesu saṅkhatāsaṅkhatapaññattidhammesu kocipi dhammo ārammaṇapaccayo na na hoti, svāyaṃ ārammaṇapaccayabhāvo heṭṭhā dhātuvibhaṅgavaṇṇanāyaṃ vuttoyeva.
“前诸行之亲依止”是指依“有欲者”等所说方式,先已成办、称为心行的亲依止。此处应以“心”为首来理解这一论说,因为不仅心如此被造作,与之相应的诸法也被造作。“正在成就”是指正在令其随顺运转。这里的随顺运转,即是随顺它们的行相而转:当欲等处于低劣、中等、殊胜状态时,与之相应的诸法也各各如此转起,因此说“由于随顺劣等状态而转”。“由此”是指由使它们随顺自己运转,或由随顺它们运转。“它们”即指欲等。增上缘之所以成为增上缘,是因为它以主宰的方式令属于自己势力范围内的诸法转起。应尊重的所缘,即广大法、可贪法等。显示巴利原文
Purimābhisaṅkhārūpanissayanti ‘‘chandavato’’tiādinā vuttākārena purimasiddhaṃ cittābhisaṅkhārakasaṅkhātaṃ upanissayaṃ. Citteti cittasīsenāyaṃ niddeso daṭṭhabbo. Na hi cittameva tathābhisaṅkharīyati, atha kho taṃsampayuttadhammāpi. Sādhayamānāti vase vattayamānā. Vasavattanañcettha tadākārānuvidhānaṃ. Chandādīsu hi hīnesu majjhimesu paṇītesu taṃtaṃsampayuttāpi tathā tathā pavattanti. Tenāha ‘‘hīnādibhāvena tadanuvattanato’’ti. Tenāti attano vase vattāpanena, tesaṃ vā vase vattanena. Tehi chandādayo. Adhipatipaccayā honti attādhīnānaṃ patibhāvena pavattanato. Garukātabbaṃ ārammaṇaṃ mahaggatadhammalobhanīyadhammādi.
“此后必定生起”是指一一心之后紧接生起的状态。“具足各各俱行缘之殊胜者”是指由于各各所缘等俱行因缘,而获得能令其生起之能力的殊胜状态。“正是以此”是指如同竹子在被穿孔时便具有开花的能力,待穿孔消失时即获得机会,正是以此能力。显示巴利原文
Tadanantaruppādaniyamoti tassa tasseva cittassa anantaraṃ uppajjamānataṃ. Taṃtaṃsahakārīpaccayavisiṭṭhassāti tena tena ārammaṇādinā sahakārīkāraṇena taduppādanasamatthatāsaṅkhātaṃ visesaṃ pattassa. Tāyayevāti yā vekhādāne pupphanasamatthatā vekhāpagame laddhokāsā, tāyameva.
“由于前缀不同,也有义理的差别”,故说“仅就字面意义而言有差别”。“应被言说之义”即就状态之义而言。状态之义也依循言语的表达而被了知,故称为“应被言说”。“无灭与生之间的间隔”是指前一灭与后一生之间没有障碍。“无间生起的能力”以此遮止了灭与灭同时生起的说法。因为若同时,则根本不会有间隔的疑虑,因为没有相续的形态。将“从此处、下方、上方、横向”等无分别的状态,仿佛视为同一体而引近,这便是连接。因为没有相续的形态,故以无对碍为特征而无分别,由此仿佛引近为同一体,很好地成就了无间状态;而又由于没有共存的状态,故只是无间地生起。显示巴利原文
Upasaggavasenapi atthaviseso hotīti vuttaṃ ‘‘saddatthamattato nānākaraṇa’’nti. Vacanīyatthatoti bhāvatthato. Bhāvatthopi hi vacanaggahaṇānusārena viññeyyattā ‘‘vacanīyo’’ti vuccati. Nirodhuppādantarābhāvatoti purimanirodhassa pacchimuppādassa ca byavadhāyakābhāvato. Nirantaruppādanasamatthatāti etena nirodhānaṃ nirodhasamakāluppādavādaṃ nivāreti. Sati hi samakālatte byavadhānāsaṅkā eva na siyā saṇṭhānābhāvato. Idamito heṭṭhā uddhaṃ tiriyanti vibhāgābhāvā attanā ekattamiva upanetvāti yojanā. Saṇṭhānābhāvena hi appaṭighabhāvūpalakkhaṇena vibhāgābhāvaṃ, tena ekattamivūpanayanaṃ suṭṭhu anantarabhāvaṃ sādheti, sahāvaṭṭhānābhāvena pana anantarameva uppādanaṃ.
“由智分别而造作”,故称“行相”,即诸法转起的差别。“非想非非想处、果定、灭尽定的灭与生无间性”是连接。“前一个死”是指投生无想有情之前的那一个死。如果没有时间间隔,为何有“入灭尽定七日之后,超越五百劫”的说法?因此说“因为它们……不会被说”。针对“难道它们之间色相续不就在转起吗?”的追问,回答说“并非如此……因为是不同的相续”。如果这样,那它们就像不同的相续一样,也应该有互相资助的关系——针对这一责难,说“色法与非色法……成为”。以此显示:虽然色法与非色法在同一补特伽罗中转起时,特别以互相资助的方式转起,但由于彼此性质不同,各自以不同的相续而转起,因此并非障碍;从相续的角度而言互不归属,故说“彼此不相应、不相杂”。而所谓的资助者,即使对完全不同的相续也存在,因此不能仅凭有资助就认为相续无别,更应知它们没有障碍性。如同同类的诸心生起的无间性,以无间状态而明显,不同类的则不然——基于这一意图,说“如速行之后速行的无间,如有分之后有分的无间”。显示巴利原文
Vibhāgato ñāṇena ākarīyatīti ākāro, dhammānaṃ pavattibhedo. Nevasaññānāsaññāyatanaphalasamāpattīnaṃ nirodhuppādānantaratāyāti yojanā. Purimacutīti asaññasattuppattito purimacuti. Yadi kālantaratā natthi, kathamidaṃ ‘‘sattāhaṃ nirodhaṃ samāpajjitvā pañca kappasatāni atikkamitvā’’ti vacananti āha ‘‘na hi tesaṃ…pe… vucceyyā’’ti. Nanu tesaṃ antarā rūpasantāno pavattatevāti anuyogaṃ sandhāyāha ‘‘na ca…pe… aññasantānattā’’ti. Yadi evaṃ tesaṃ aññabhinnasantānaṃ viya aññamaññūpakārenapi bhavitabbanti codanāya vuttaṃ ‘‘rūpārūpa…pe… hontī’’ti. Tenetaṃ dasseti – yadipi rūpārūpadhammā ekasmiṃ puggale vattamānā visesato aññamaññūpakārakabhāvena vattanti, aññamaññaṃ pana visadisasabhāvatāya visuṃyeva santānabhāvena pavattanato byavadhāyakā na honti santativasena mithu apariyāpannattā, yato ‘‘aññamaññaṃ vippayuttā, visaṃsaṭṭhā’’ti ca vuttanti. Upakārako ca nāma accantaṃ bhinnasantānānampi hotiyevāti na tāvatā santānābhedoti bhiyyopi nesaṃ byavadhāyakatābhāvo veditabbo. Yathā samānajātikānaṃ cittuppādānaṃ nirantaratā suṭṭhu anantarabhāvena pākaṭā, na tathā asamānajātikānanti adhippāyena ‘‘javanānantarassa javanassa viya bhavaṅgānantarassa bhavaṅgassa viyā’’ti vuttaṃ.
此处的“缘性”一词中的“而”字表示简别。它指明此处生起刹那的特殊之处。“无间缘等”中的“等”字包含了等无间缘。由于无前后,或以彼为所依的生与灭即是前际与后际的界限,因此所摄诸法属于三刹那,这是其含义。因此说“未得‘正在生起’之名的诸法”。因为具足生起刹那者才被称为“正在生起”。正如所说:“在生起刹那,正在生起,而非已生;在坏灭刹那,已生,而非正在生起”。那即是无间等缘性。“无限定”是指从时间上无有限定。因为从前际后际的角度无有限定。正因如此,即从时间上限定之后而执取诸法。显示巴利原文
Paccayabhāvo cetthāti ettha ca-saddo byatireko. So yena visesenettha uppādakkhaṇaṃ, taṃ visesaṃ joteti. Anantarapaccayādīnanti ādi-saddena samanantarapaccayaṃ saṅgaṇhāti. Purepacchābhāvā, tadupādikā vā uppādanirodhā pubbantāparantaparicchedo, tena gahitānaṃ khaṇattayapariyāpannānanti attho. Tenāha ‘‘uppajjatīti vacanaṃ alabhantāna’’nti. Uppādakkhaṇasamaṅgī hi ‘‘uppajjatī’’ti vuccati. Tathā hi vuttaṃ ‘‘uppādakkhaṇe uppajjamānaṃ, no ca uppannaṃ, bhaṅgakkhaṇe uppannaṃ no ca uppajjamāna’’nti (yama. 2.cittayamaka.81). Soti anantarādipaccayabhāvo. Aparicchedanti kālavasena paricchedarahitaṃ. Yatoti pubbantāparantavasena paricchedābhāvato. Tenevāti kālavasena paricchijja eva dhammānaṃ gahaṇato.
“以生起的缘性而明显”——这是对此例证性质的说明,因为例证是已经成立的。“缘所生”指由缘所生起的诸法,意即作为自身果报的那些法,这是此处用意。“以俱生状态”即以一同生起的状态。因为对于与自身一同生起的诸法,以俱生状态而给予资助,这便是俱生缘性。因此,即使在住立刹那,它们也具有资助性,应当了知。这样,“如灯对于光明”的例证也就善巧地相符了。因为灯对于光明,即使在住立时也是缘。显示巴利原文
Uppattiyāpaccayabhāvena pākaṭenāti idaṃ tassa nidassanabhāvanidassanaṃ. Siddhañhi nidassanaṃ. Paccayuppannānanti paccayanibbattānaṃ, attano phalabhūtānanti adhippāyo. Sahajātabhāvenāti saha uppannabhāvena. Attanā sahuppannadhammānañhi sahuppannabhāvena upakārakatā sahajātapaccayatā. Tena ṭhitikkhaṇepi nesaṃ upakārakatā veditabbā. Evañhi ‘‘pakāsassa padīpo viyā’’ti nidassanampi suṭṭhu yujjati. Padīpo hi pakāsassa ṭhitiyāpi paccayoti.
“唯依互相性”——以此显示:并非以俱生等状态而对资助者仅仅有所资助就是互相缘,而是依于互相缘的状态,因此并无特相混杂;并非离于俱生等缘而有互相缘的转起。故说“非以俱生性等方式”。虽然互相缘若离于俱生等缘便不存在,但俱生等缘离开它却可以存在。为了显示互相缘是以不同于俱生性等方式而转起,在说了“俱生等……不是”之后,更令此义明了而说“而前生……成为”。应知“俱生等”中的“等”字,包含了依止、有、不离去等。显示巴利原文
Aññamaññatāvasenevāti iminā sahajātādibhāvena attano upakārakassa upakārakatāmattaṃ na aññamaññapaccayatā, atha kho aññamaññapaccayabhāvavasenāti lakkhaṇasaṅkarābhāvaṃ dasseti, na sahajātādipaccayehi vinā aññamaññapaccayassa pavatti. Tenevāha ‘‘na sahajātatādivasenā’’ti. Yadipi aññamaññapaccayo sahajātādipaccayehi vinā na hoti, sahajātādipaccayā pana tena vināpi hontīti sahajātatādividhureneva pakārena aññamaññapaccayassa pavattīti dassento ‘‘sahajātādi…pe… na hotī’’ti vatvā tamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘na ca purejāta…pe… hontī’’ti āha. Sahajātatādīti ca ādi-saddena nissayaatthiavigatādīnaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ.
余界皆依于地界而立足,方能如所造色般各尽其作用,故说“地界以住持的方式成为其余诸界的基础”。此处“以住持的方式”即“以支撑的方式”。而此处的支撑方式,应理解为其余诸界极度依止于彼地界而存在,由此诸界被称为“不可指示其处所者”。如此,眼等诸根以住持的方式成为助益,也就十分合理了。因为,除了上述这种依止而存在的特殊性之外,在眼等诸根中,对于无处所可指的无色法,不可能有其他住持的方式。虽然凡是依某法而生起的诸法,都具备依彼而存在的性质,然而,由于某种特定的缘力,眼识等心法在眼等诸根敏锐或迟钝的状态下,是依随顺的方式生起的——这正是一种由它们依止而存在的性质所成就的特殊性。如是,即使在缘的共性上,也应了知所缘缘与依止缘是有差别的。而这差别在《界分别》中已加以阐明。蕴等作为各自所依的蕴等的助益,应联系“助益者”来理解。显示巴利原文
Pathavīdhātuyaṃ patiṭṭhāya eva sesadhātuyo upādārūpāni viya yathāsakakiccaṃ karontīti vuttaṃ ‘‘adhiṭṭhānākārena pathavīdhātu sesadhātūna’’nti. Ettha adhiṭṭhānākārenāti ādhārākārena. Ādhārākāro cettha nesaṃ sātisayaṃ tadadhīnavuttitāya veditabbo, yato bhūtāni aniddisitabbaṭṭhānāni vuccanti. Evañca katvā cakkhādīnampi adhiṭṭhānākārena upakārakatā suṭṭhu yujjati. Na hi yathāvuttaṃ tadadhīnavuttiyā visesaṃ muñcitvā añño cakkhādīsu adesakānaṃ arūpadhammānaṃ adhiṭṭhānākāro sambhavati. Yadipi yaṃ yaṃ dhammaṃ paṭicca ye ye dhammā pavattanti, tesaṃ sabbesaṃ tadadhīnavuttibhāvo, yena pana paccayabhāvavisesena cakkhādīnaṃ paṭumandabhāvesu cakkhuviññāṇādayo tadanuvidhānākāreneva pavattanti, svāyamidaṃ tesaṃ tadadhīnavuttiyā siddho visesoti vutto. Evañhi paccayabhāvasāmaññe satipi ārammaṇapaccayato nissayapaccayassa viseso siddhoti veditabbo. Svāyaṃ dhātuvibhaṅge vibhāvitoyeva. Khandhādayo taṃtaṃnissayānaṃ khandhādīnanti ‘‘upakārakā’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ.
此处说“任何因缘即是依止”,并非仅指具备所述特征的因缘。由此表明,此处的“缘”义即是“依止”义。其中,“于彼处”是表示简别的依格,故说“简别”。显示巴利原文
Yaṃkiñci kāraṇaṃ nissayoti vadati, na vuttalakkhaṇūpapannameva. Etena paccayaṭṭho idha nissayaṭṭhoti dasseti. Tatthāti niddhāraṇe bhummaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘niddhāretī’’ti.
它阐明“善作性”。是谁的?是“自己的”——即被“本性”一词所限定的缘。由谁所作?由自己的诸因所作,此义自明。“如是”即指以能生果的堪能状态;或者,指以成就的方式和亲近修习的方式。其中,成就是指因缘和合而令果生起。这容易理解,故搁置不论,仅阐明亲近修习,而说“或已亲近修习”。其中,依附应理解为受用,因此说“受用亲近修习”。以了知等的方式,即依了知、想知、领受等的方式。因此,即依所述亲近修习的本性。未来诸法……乃至……已说,何况过去与现在?这是意旨。因为对于现在法,也有“依止现在的时节、食物、住所而生起禅那”等说法,故现在法亦可得有本性依止的缘力。显示巴利原文
Suṭṭhukatataṃ dīpeti, kassa? ‘‘Attano’’ti vuttassa pakatasaddena visesiyamānassa paccayassa. Kena katanti? Attano kāraṇehīti siddhovāyamattho. Tathāti phalassa uppādanasamatthabhāvena. Atha vā tathāti nipphādanavasena upasevanavasena ca. Tattha nipphādanaṃ hetupaccayasamodhānena phalassa nibbattanaṃ, taṃ suviññeyyanti anāmasitvā upasevanameva vibhāvento ‘‘upasevito vā’’ti āha. Tattha allīyāpanaṃ paribhogavasena veditabbaṃ. Tenāha ‘‘upabhogūpasevana’’nti. Vijānanādivasenāti vijānanasañjānanānubhavanādivasena. Tenāti yathāvuttaupasevitassa pakatabhāvena. Anāgatānampi…pe… vuttā hoti, pageva atītānaṃ paccuppannānañcāti adhippāyo. Paccuppannassapi hi ‘‘paccuppannaṃ utu bhojanaṃ senāsanaṃ upanissāya jhānaṃ uppādentī’’tiādivacanato (paṭṭhā. 2.18.8) pakatūpanissayabhāve labbhatīti.
如同某些法对某些法是后生缘,它们对他们也必定是不相应缘、有缘、不离去缘;同样地,某些法对某些法是前生缘,它们对他们也是依止缘和所缘缘。为了显示这两组缘相在特征上并无混杂,故说“以不相应等相而殊胜,以依止、所缘等相而殊胜”。正如后生与前生的行相互为殊胜,同样,后生与不相应等行相,以及前生与依止等行相,也是彼此体性各别的。显示巴利原文
Yathā ye dhammā yesaṃ dhammānaṃ pacchājātapaccayā honti, te tesaṃ ekaṃsena vippayuttaatthiavigatapaccayāpi honti, tathā ye dhammā yesaṃ dhammānaṃ purejātapaccayā honti, te tesaṃ nissayārammaṇapaccayāpi hontīti ubhayesu ubhayesaṃ paccayākārānaṃ lakkhaṇato saṅkarābhāvaṃ dassetuṃ ‘‘vippayuttākārādīhi visiṭṭhā, nissayārammaṇākārādīhi visiṭṭhā’’ti ca vuttaṃ. Yathā hi pacchājātapurejātākārā aññamaññavisiṭṭhā, evaṃ pacchājātavippayuttākārādayo purejātanissayākārādayo ca aññamaññavibhattasabhāvā evāti.
“以意思食之力而转起”——以此说明,与思相应的诸法也随顺其力,于以彼为缘而生起的诸法中转起。“因此故”即正因为是以意思食之力而作助益。显示巴利原文
Manosañcetanāhāravasena pavattamānehīti iminā cetanāya sampayuttadhammānampi tadanuguṇaṃ attano paccayuppannesu pavattimāha. Tenevāti cetanāhāravasena upakārakattā eva.
“以加行而应作的”——由此排除了那种由不同种类、无法以如是加行作成的事物。“由于多次转起,故习练之义明显”,因此说为“再三地作”。然而,一个缘法仅转起一次。“与自己相似的”——即由无色法所缘性、白黑等状态而与自己相似。这是对缘所生法的限定;而“令生起与自己相似的自性”则是对缘性的限定,它遮止了不同种类等的不相似性,并非遮止地界等的差别。因为,有限之法并非不能成为广大、无量法的习练缘。“习气”即令熏习、令持取,但此处“习气”如同熏习,意指修习。“于典籍等中”——即于典籍、技艺等中。此处的依格是境位格,而非简别格。因此,以典籍、技艺等为境,先前已成就的读诵等行为,被称为“典籍等中前前(的习练)”,而此习练行相于此是作为例证而被意趣的,故说“意旨是:如同前前的习练”。或者,此依格正是简别格。因为,以典籍等为境的习练被称为“典籍等”,如同以色为境的禅那被称为“色”,如“有色者见色”等语中所说。显示巴利原文
Payogena karaṇīyassāti etena bhinnajāti yaṃ tādisaṃ payogena kātuṃ na sakkā, taṃ nivatteti. Anekavāraṃ pavattiyā āsevanaṭṭhassa pākaṭabhāvoti katvā vuttaṃ ‘‘punappunaṃ karaṇa’’nti. Ekassa pana paccayadhammassa ekavārameva pavatti. Attasadisassāti arūpadhammasārammaṇatāsukkakaṇhādibhāvehi attanā sadisassa. Idaṃ paccayuppannavisesanaṃ, ‘‘attasadisasabhāvatāpādana’’nti idaṃ pana paccayabhāvavisesanaṃ, tañca bhinnajātiyatādimeva visadisasabhāvataṃ nivatteti, na bhūmantaratādi. Na hi parittā dhammā mahaggataappamāṇānaṃ dhammānaṃ āsevanapaccayā na hontīti. Vāsanaṃ vāsaṃ gāhāpanaṃ, idha pana vāsanaṃ viya vāsanaṃ, bhāvananti attho. Ganthādīsūti ganthasippādīsu. Visaye cetaṃ bhummaṃ, na niddhāraṇe. Tena ganthasippādivisayā purimasiddhā ajjhayanādikiriyā ‘‘ganthādīsu purimā purimā’’ti vuttā, sā pana āsevanākārā idha udāharaṇabhāvena adhippetāti āha ‘‘purimā purimā āsevanā viyāti adhippāyo’’ti. Niddhāraṇe eva vā etaṃ bhummaṃ. Ganthādivisayā hi āsevanā ganthādīti vuttā yathā rūpavisayajjhānaṃ rūpanti vuttaṃ ‘‘rūpī rūpāni passatī’’tiādīsu (ma. ni. 2.248; 3.312; paṭi. ma. 1.209; dha. sa. 248).
思能成就与自己相似的相应诸法的作用,它以心的策励状态为其特征,故说“心之策励即是思”。“以彼”——即以彼思。“以已生起的作用性而殊胜”——即依称为心策励的思作用之生起而殊胜、而成就特殊。因为,在某个相续中,当善或不善的思生起时,它便在那里尽其力地赋予那样的特殊性之后灭去,由此,就在那里,当其余诸缘和合时,作为其果的异熟业生色便会生起。因此说“其余诸缘……并非别异”。“他们”——即异熟业生色。“因此”——即因心的作用状态。“何须说?”——意思是:对于非俱生的未来法,思是助益者;对于俱生法,思是助益者,这更何须说?显示巴利原文
Attano viya sampayuttadhammānampi kiccasādhikā cetanā cittassa byāpārabhāvena lakkhīyatīti āha ‘‘cittapayogo cetanā’’ti. Tāyāti tāya cetanāya. Uppannakiriyatāvisiṭṭheti cittapayogasaṅkhātāya cetanākiriyāya uppattiyā visiṭṭhe visesaṃ āpanne. Yasmiñhi santāne kusalākusalacetanā uppajjati, tattha yathābalaṃ tādisaṃ visesādhānaṃ katvā nirujjhati, yato tattheva avasesapaccayasamavāye tassā phalabhūtāni vipākakaṭattārūpāni nibbattissanti. Tenāha ‘‘sesapaccaya…pe… na aññathā’’ti. Tesanti vipākakaṭattārūpānaṃ. Tenāti cittakiriyabhāvena. Kiṃ vattabbanti asahajātānampi bhāvīnaṃ upakārikā cetanā sahajātānaṃ upakārikāti vattabbameva natthīti attho.
“以无勤作、寂静之状态”:勤策名为勤作,无此勤作即是无勤作,此即寂静状态,故称“无勤作寂静之状态”,以此说明。所谓勤作,应知是指唯作心生起的活动行相,亦称为“功用”,而非精进之勤策。此勤作在未断随眠者的唯作心生起中较为显著;在已断随眠者中则不如此。因此,阿罗汉等的唯作心是寂静性质的,即无有产生异熟的功用;然而由于仍是唯作心生起,故仍具有勤作。为简别,说“以无勤作、寂静之状态”。以此,即把握“无勤作、寂静之状态”。以有所缘等状态,即具有所缘、非色法、心、心所、触等的状态。显示不相似的异熟状态,因为如上所述仅无勤作之寂静状态,唯在已成为异熟的非色法中可得。此状态即异熟性。异熟不可由加行成就:如“有欲者何事不成?”等所说,善与不善是由心之思的加行成就,异熟则不能由加行成就。所谓加行,即作为业果生起根本因的前加行。依此而说“由加行成就而成熟”等。否则即无加行。于其余缘中,即在业生异熟时的助缘中。业唯因已作,无论有无加行,以决定说显示此义。显示巴利原文
Nirussāhasantabhāvenāti ussāhanaṃ ussāho, natthi etassa ussāhoti nirussāho, so eva santabhāvoti nirussāhasantabhāvo, tena. Ussāhoti ca kiriyamayacittuppādassa pavattiākāro veditabbo, yo byāpāroti ca vuccati, na vīriyussāho. Svāyaṃ yathā asamugghātitānusayānaṃ kiriyamayacittuppādesu sātisayo labbhati, na tathā niranusayānaṃ. Tato eva te santasabhāvā vipākuppādanabyāpārarahitāva honti, kiriyamayacittuppādatāya pana saussāhā evāti tatopi visesanatthaṃ ‘‘nirussāhasantabhāvenā’’ti vuttaṃ. Etenāti nirussāhasantabhāvaggahaṇena. Sārammaṇādibhāvenāti sārammaṇaarūpadhammacittacetasikaphassādibhāvena. Visadisavipākabhāvaṃ dasseti yathāvuttaussāhamattarahitasantabhāvassa vipakkabhāvamāpannesu arūpadhammesu eva labbhanato. Soti vipākabhāvo. Vipākānaṃ payogena asādhetabbatāyāti ‘‘chandavato kiṃ nāmana sijjhatī’’tiādinā cittābhisaṅkhārapayogena yathā kusalākusalā nipphādīyanti, evaṃ vipākānaṃ payogena anipphādetabbattā. Payogenāti kammaphaluppattimūlahetubhūtena purimapayogena. Yaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘payogasampattiṃ āgamma vipaccantī’’tiādi. Aññathāti payogena vinā. Sesapaccayesūti kammassa vipākuppādane sahakārīkāraṇesu. Kammassa kaṭattāyeva payoge sati asatipīti vuttamevatthaṃ avadhāraṇena dassento vipākānaṃ nirussāhataṃ pākaṭaṃ karoti. Na kilesavūpasamasantabhāvo yathā taṃ santānesu jhānasamāpattīsūti adhippāyo. Ayañca vipākānaṃ santabhāvo nānumāniko, atha kho paccakkhasiddhoti dassento ‘‘santabhāvatoyevā’’tiādimāha. Tattha abhinipātaggahaṇena kiccato pañcaviññāṇāni dasseti. Tenevāha ‘‘pañcahi viññāṇehi na kiñci dhammaṃ paṭijānāti aññatra abhinipātamattā’’ti. Tappaccayavatanti vipākapaccayavantānaṃ, vipākapaccayena upakattabbānanti attho. Avipākānaṃ rūpadhammānaṃ. Vipākānukulaṃ pavattinti santasabhāvaṃ paccayabhāvamāha.
对于各自由缘所生的缘生法,给予助力即资助性。这在食中并非固定,因为也可由其他方式转起。既然如此,为何在此处唯独取它呢?作意此问后,说:“即使有……以资助性故”。以此显示,在主要与次要中,以主要而说,是合理的。虽然在此处笼统地说“以对色、非色的资助性”,但总说会停留在别相上,故应随宜确定缘的状态。此状态,正是通过阐明其资助性的主要性而显明,为显示此而说:“因为资助性……”。触、意思、识,以与自己俱生之法俱生的方式而为缘,故说:“即使非色食有能生性”。资助性存在,是因为在生起之后,它们仍为缘。即使无能生性,因为被资助的色是由其他各自缘所生的。因此说:“四所生色资助色食”。从非色食与色食成为自果生起之缘开始,它们也成为住立之缘,故资助性不离能生性。因此,无资助的食,何来能生性?因此说:“然而若无……则无,故资助性是主要”。因为食即使不是能生者,也可以是资助者;但若非资助者,则绝不能是能生者,故其资助性是主要的,这是含义。现在,为显示食的能生性也唯依资助性而有,说:“即使正在生起……”。以无间断的方式,即以相续的击触方式。显示巴利原文
Yathāsakaṃ paccayehi nibbattānaṃ paccayuppannānaṃ anubalappadānaṃ upatthambhakattaṃ, tayidaṃ āhāresu na niyataṃ tato aññathāpi pavattanato. Tathā sati tadeva tattha kasmā gahitanti codanaṃ manasi katvā āha ‘‘satipi…pe… upatthambhakattenā’’ti. Tena padhānāppadhānesu padhānena niddeso ñāyagatoti dasseti. Kāmañcettha ‘‘rūpārūpānaṃ upatthambhakattenā’’ti avisesato vuttaṃ, sāmaññajotanā pana visese avatiṭṭhatīti yathārahaṃ paccayabhāvo niddhāretabbo. Svāyaṃ tesaṃ upatthambhakattassa padhānabhāvavibhāvaneneva āvi bhavatīti tameva dassento ‘‘upatthambhakattañhī’’tiādimāha. Phassamanosañcetanāviññāṇāni attanā sahajātadhammānaṃ sahuppādanabhāvena paccayā hontīti āha ‘‘satipi janakatte arūpīnaṃ āhārāna’’nti. Upatthambhakattaṃ hoti uppādato parampi nesaṃ paccayabhāvato. Asatipi janakatte upatthambhiyamānassa rūpassa aññehi yathāsakaṃ paccayehi janitattā. Tenāha ‘‘catusamuṭṭhānikarūpūpatthambhakarūpāhārassā’’ti. Yadaggena rūpārūpāhārā attano phalassa uppattiyā paccayā honti, tadaggena ṭhitiyāpi paccayā hontiyevāti upatthambhakattaṃ janakattaṃ na byabhicarati, tasmā anupatthambhakassa āhārassa kuto janakatā. Tenāha ‘‘asati pana…pe… natthīti upatthambhakattaṃ padhāna’’nti. Yasmā janako ajanakopi hutvā āhāro upatthambhako hoti, anupatthambhako pana hutvā janako na hotiyeva, tasmāssa upatthambhakattaṃ padhānanti attho. Idāni janakattampi āhārānaṃ upatthambhanavaseneva hotīti dassento ‘‘janayamānopi hī’’tiādimāha. Avicchedavasenāti santatiyā ghaṭṭanavasena.
如果增上义即是根缘性,那么根缘与增上缘有何差别?作意此问后,为显示它们的差别,说:“不像增上缘法那样……”。其中,遮止转起者,即对于自己增上缘的转起有遮止作用的其他增上缘法。以征服而转起,即以前行思所成就的堪任性,征服而转起。重性,即最胜性。此处略义为:欲等以最胜性,征服自己转起的障碍——同类俱行法,如同征服其他法那样而转起,但这并非根缘性的增上义,这是意旨。那么是什么呢?说:“而是……”。在见等作用中,眼识等对于作为所缘的眼等缘,眼等有随顺性,这是关联。在命根维持生命时,命根对于俱生的活命法有随顺性;乐等对于俱生的乐、苦、喜、忧、舍诸法有随顺性,这是连结。于各各作用中,即回顾前述的见等作用。眼等为缘者,即眼等缘,指眼识等。以这些眼等缘。眼等,即眼等、命根、乐等、信等。显示巴利原文
Yadi adhipatiyaṭṭho indriyapaccayatā, evaṃ sante adhipatipaccayato indriyapaccayassa kiṃ nānākaraṇanti codanaṃ manasi katvā taṃ tesaṃ nānākaraṇaṃ dassento ‘‘na adhipatipaccayadhammānaṃ viyā’’tiādimāha. Tattha pavattinivāraketi attano adhipatipaccayapavattiyā nivārake aññe adhipatipaccayadhamme. Abhibhavitvā pavattanenāti purimābhisaṅkhārasiddhena dhoreyyabhāvena abhibhuyya pavattiyā. Garubhāvoti jeṭṭhakabhāvo. Ayañhettha saṅkhepattho – yena jeṭṭhakabhāvena chandādayo attano pavattivibandhake tulyayogīdhamme tadaññadhamme viya abhibhuyya pavattanti, na so indriyapaccayatāya adhipatiyaṭṭhoti adhippetoti. Atha ko carahīti āha ‘‘atha kho’’tiādi. Dassanādikiccesu nimittabhūtesu cakkhuviññāṇādīhi cakkhādīhi paccayehi cakkhādīnaṃ anuvattanīyatāti sambandho. Jīvane anupālane jīvantehi sahajātadhammehi jīvitassa, sukhitādīhi sukhitadukkhitasomanassitadomanassitupekkhitehi sahajātadhammehi sukhādīnaṃ anuvattanīyatāti yojanā. Taṃtaṃkiccesūti vuttameva dassanādikiccaṃ paccāmasati. Cakkhādayo paccayā etesanti cakkhādipaccayā, cakkhuviññāṇādayo. Tehi cakkhādipaccayehi. Cakkhādīnanti cakkhādijīvitasukhādisaddhādīnaṃ.
“于诸事中”,即于见等诸事中。眼等诸根的自在力,即是增上之义,这就是根缘的意思。作为它们之缘的眼识等,正是随顺它们——随顺那些眼等诸根而转起,在见等事中发挥作用。“转起”则是令那一增上之义得以显露:因为由随顺者,所应随顺的增上义便显露出来。正如眼等依其作用而有增上之义,但男女二根并非如此。然而,它们(男女二根)仅由类似之因性而有,为阐明此义而说“然而,女根男根……”等。由诸缘,即由业等诸缘;从彼处,即从执取女性等缘的状态;于彼俱有之相续中,即于女根等俱有之相续中。“乐根与苦根亦由眼等之执取而摄”这一说法是就根缘而言,但依后生缘等,它们也转而成为色法之缘。显示巴利原文
Tesu kiccesūti dassanādikiccesu. Cakkhādīnaṃ issariyaṃ adhipatiyaṭṭho, sā indriyapaccayatāti attho. Tappaccayānaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ tadanuvattanena tesaṃ cakkhādīnaṃ anuvattanena. Tattha dassanādikicce. Pavattīti ca idaṃ tassa adhipatiyaṭṭhassa pākaṭakaraṇaṃ. Anuvattakena hi anuvattanīyo adhipatiyaṭṭho pākaṭo hoti. Yathā cakkhādīnaṃ kiccavasena adhipatiyaṭṭho, na evaṃ bhāvadvayassa. Tassa pana tādisena kāraṇatāmattenāti dassento ‘‘itthipurisindriyānaṃ panā’’tiādimāha. Paccayehīti kammādipaccayehi. Tatoti itthādiggahaṇapaccayabhāvato. Taṃsahitasantāneti itthindriyādisahitasantāne. ‘‘Sukhindriyadukkhindriyānipi cakkhādiggahaṇena gahitānī’’ti idaṃ indriyapaccayameva sandhāya vuttaṃ, pacchājātādīhi pana tāni rūpadhammānampi paccayā hontiyeva.
“成为相与所缘之审察者”,是指依审察的力量,以无常等相及地遍等所缘而转起者。“寻等”,是指寻、伺、喜、受、心一境性。“亲近而审察”,即近依审察——以禅眼对禅那所缘作更加明了的观察,从义理上说即是思惟,故说“观察与思惟”,因此也说“依寻等之力”。这是寻等诸法的共通性,由此它们被称为“禅支”。“乐受与苦受二者”虽是通称,但就审察义而言,乐苦二受其实并无审察的性质,为说明这一点而说“乐根与苦根二者”。因为此处所指的正是此二者,而非喜根与忧根,故说“意指”。非禅支者,即舍与心一境性,应知道这是与五识俱起者,因为禅支以寻为最后。如此,便以“禅支”之说排除了非禅支。当这样存在时,并非像舍那样是一向的,而是非一向的,因为舍的非禅支性并非一向。如果乐根与苦根是一向的非禅支,为什么又会有附带的说法呢?所以回答:“因为它们在论禅支的地方被列记”。或者说,如果这二受是一向的非禅支性,为什么会有禅支的称谓?所以回答:“因为它们在论禅支的地方被列记”。虽然存在……为了显示……而说“除去乐根与苦根二者”,如此上下连结。如果这样,为何如上所说的这二受,与同类的舍及心一境性,却不被除去呢?所以进一步说“舍……存在”,意指与五识俱起的舍。显示巴利原文
Lakkhaṇārammaṇūpanijjhānabhūtānanti aniccatādilakkhaṇassa pathavīkasiṇādiārammaṇassa ca upanijjhānavasena pavattānaṃ. Vitakkādīnanti vitakkavicārapītivedanācittekaggatānaṃ. Upagantvā nijjhānanti upanikacca nijjhānajjhānārammaṇassa jhānacakkhunā byattataraṃ olokanaṃ atthato cintanameva hotīti vuttaṃ ‘‘pekkhanaṃ cintanañcā’’ti. Tenevāha ‘‘vitakkanādivasenā’’ti. Vitakkādīnaṃyeva sādhāraṇo, yena teyeva ‘‘jhānaṅgānī’’ti vuccanti. Sukhadukkhavedanādvayanti sāmaññavacanampi upanijjhāyanaṭṭhassa adhikatattā anupanijjhānasabhāvameva taṃ bodhetīti āha ‘‘sukhindriyadukkhindriyadvaya’’nti. Tañhi idhādhippetabbaṃ, na somanassadomanassindriyaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘adhippāyo’’ti. Ajhānaṅgā upekkhācittekaggatā pañcaviññāṇasahagatā daṭṭhabbā vitakkapacchimakattā jhānaṅgānaṃ. Yadi evanti jhānaṅgavacaneneva ajhānaṅgānaṃ nivattanaṃ kataṃ, evaṃ sante. Ekantena na upekkhāya viya anekantena. Anekantikañhi upekkhāya ajhānaṅgattaṃ. Yadi ekantena ajhānaṅgaṃ sukhadukkhindriyaṃ, atha kathaṃ pasaṅgoti āha ‘‘jhānaṅgaṭṭhāne niddiṭṭhattā’’ti. Atha vā yadi ekantena ajhānaṅgataṃ vedanādvayaṃ, kathaṃ jhānaṅgavohāroti āha ‘‘jhānaṅgaṭṭhāne niddiṭṭhattā’’ti. Satipi…pe… dassanatthaṃ ‘‘ṭhapetvā sukhadukkhindriyadvaya’’nti vuttanti yojanā . Yadi evaṃ yathāvuttavedanādvayena saddhiṃ tādisā upekkhācittekaggatā kasmā na ṭhapitāti āha ‘‘upekkhā…pe… atthī’’ti, pañcaviññāṇasahagatānaṃ jhānapaccayabhāvo pana natthi, na itaresanti adhippāyo. Gahaṇaṃ kataṃ upekkhācittekaggatānanti ānetvā yojanā.
“从任何处”,即从恶趣或善趣,从杂染或清净,这是出离之义。而这出离之义,依次成为正或邪,所以解释说“即正或邪之义”。“于无因心中不可得”——在这里,应理解为限定句“唯于无因心中不可得”,而不是“在无因心中不可得”这种限定。因此,在前一种限定中,无因心与“不得”是决定的,故而它相对于有因心便被排除了,所以说“为了显示在有因心中没有‘不得’而说”。然而,在第二种限定中,无因心与“不得”是决定的,那么它们(这些禅支等)在无因心中就应当毫无例外地不可得。如果这样,某些无因心中所获得的禅那缘也会被遮止。因此说“非于无因心中……”等。其中,“为显示无所得”,仅仅是为了显示无所得而说,并非为了别的。由此,部分的所得便没有被遮止,所以说“某处、某人的所得未被遮止”。当以此义理来理解时,也就是依上述之理,顺着前句的限定来理解义理时,应该如此领会:于无因心中,某些禅那、道缘之心,某种缘的获得并未被遮止,仅此而已,因为这是总说。然而,这里还有什么需要做的吗?所以进一步说“非有寻……已作”。虽文字未作,但在义理上,那其实已经完成了,应当知道。显示巴利原文
Yato tato vāti duggatito vā sugatito vā saṃkilesato vā vodānato vā niyyānaṭṭho, svāyaṃ yathākkamaṃ sammā micchā vā hotīti āha ‘‘sammā vā micchā vāti attho’’ti. Ahetukacittesu na labbhantīti ettha ahetukacittesu eva na labbhantīti evamavadhāraṇaṃ gahetabbaṃ, na ahetukacittesu na labbhanti evāti. Tasmā purimasmiñhi avadhāraṇe ahetukacittesu alābho niyatoti so patiyogīsu nivattito hoti. Tenāha ‘‘sahetukacittesu alābhābhāvadassanatthaṃ vutta’’nti. Dutiye pana ahetukacittāni alābhe niyatānīti tesu anavasesato alābhena bhavitabbaṃ. Tathā sati yo kesuci ahetukacittesu jhānapaccayo labbhati, sopi nivārito siyā. Tena vuttaṃ ‘‘na ahetukacittesū’’tiādi. Tattha lābhābhāvadassanatthanti lābhābhāvasseva dassanatthaṃ na vuttanti attho. Tena ekaccālābho apaṭikkhitto hoti. Tenevāha ‘‘katthaci kassaci lābho na nivārito’’ti. Evaṃ atthe gayhamāneti evaṃ vuttanayena paṭhamapadāvadhāraṇavasena atthe viññāyamāne. Ettakameva viññāyeyyāti ahetukacittesu kesuci cittesu jhānamaggapaccayesu kassaci paccayassa lābho na nivāritoti ettakameva viññāyeyya avisesena vuttattā. Kiṃ panettha upari kātabbanti āha ‘‘na savitakka…pe… kata’’nti. Yadipi na kataṃ, atthato pana taṃ katamevāti veditabbaṃ.
“或为显示于无因心中无所得”等,是依后句的限定来显示义理。“因此”,即因为若作“唯于无因心中不可得”这样的决定时,便能成立如前所述之义,故而说“因此”。而此义亦与其他传本相符,为显示此而说“由彼不得……”等。“彼不得”,即彼于《法集论》中所阐明的不得。“此”,即此处于《发趣论注》中所说“于无因心中不可得”之不得。然而,是怎样的不得?为显示此而说“如……”等。其中,“于有因中”即于有因心中。“聚集”即令不散乱。“令成统一状态”即令成一体。然而,于此论中,禅那缘已说,因为说法是随顺所得之缘相而阐明,故以此要义为归。显示巴利原文
Ahetukacittesu vā lābhābhāvadassanatthetiādi pacchimapadāvadhāraṇavasena atthadassanaṃ. Tasmāti yasmā ahetukacittesu na labbhanti evāti evaṃ niyame kariyamāne yathāvutto attho sambhavati, tasmā. Ayañca attho pāṭhantarenapi saṃsandatīti dassetuṃ ‘‘yena alābhenā’’tiādi vuttaṃ. Taṃ alābhanti taṃ dhammasaṅgaṇiyaṃ pakāsitaṃ alābhaṃ. Esāti esa idha paṭṭhānavaṇṇanāyaṃ ‘‘ahetukacittesu na labbhantī’’ti alābho vutto. Kīdiso pana alābhoti taṃ dassento ‘‘yathā hī’’tiādimāha. Tattha sahetukesūti sahetukacittesu. Saṅkaḍḍhitvāti avisaṭe katvā. Ekattagatabhāvakaraṇanti ekabhāvāpādanaṃ. Imasmiṃ pana pakaraṇe jhānapaccayo vuttova yathālābhapaccayākāravibhāvane desanāya tapparabhāvato.
“俱”即不偏、正,或一起。“以诸方式”,即以同一所依等诸种方式。“由相应性”,即由俱存性。然而,此俱存性,因虽有多法,于自性上却犹如成为一体,故说“如以趋入一体而作助益”。如此,这些众多法的助益,应通过俱存而令成一体来显示。显示巴利原文
Samanti avisamaṃ, sammā, saha vā. Pakārehīti ekavatthukatādippakārehi. Yuttatāyāti saṃsaṭṭhatāya. Sā pana saṃsaṭṭhatā yasmā sabhāvato anekesampi sataṃ ekattagamanaṃ viya hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘ekībhāvopagamanena viya upakārakatā’’ti. Evaṃ upakārakatā ca tesaṃ bahūnaṃ sahacca ekattakāritāya nidassetabbā.
所谓“相应者的结合”,是指如上所述,虽同为相应者,却因混合、因互相联结而有结合。然而,此处的“结合”不应像“相应缘”那样在缘法与缘生法中来理解,仅仅因为在那里两者皆属无色自性,故而同等;而在此处,由于属色与无色自性,故而不等,此为差别。“以不相应状态”,即以不混合之状态。故说“以不同类随转”。此中,作为不相应的修饰语,即名为“不同类随转”的不相应,它并非如“智不相应”等词中仅指“无”而已;此不相应之助成性,应通过无有混合、唯依共同安住而有的作用等来显示。“不然”等语,是对所说“相应”之义作出成立,即“唯有在如此结合时,才有不相应缘”。故说“不然”等。其义为:正如从“处是诸蕴的缘,俱生善蕴是心等起色的缘,后生善蕴是此前生身的以不相应缘为缘”等语中,依处、俱生、后生之方式,相应者得有不相应缘;而非不相应者,则无“依处、俱生等为缘”之事。若如是,为何不说色法对色法有不相应缘呢?故说“然而,色法……”等。因无有混合,恐人作混合之想,故说“无混合”。若被混合的显示巴利原文
Yuttānampi satanti vuttappakārena saṃsaṭṭhatāya aññamaññasambandhatāya yuttānampi samānānaṃ. Ayañca yuttatā na sampayuttapaccayatāya viya paccayadhammesu paccayuppannadhammesu ca veditabbā, kevalaṃ tattha arūpasabhāvattā ubhayaṃ samadhuraṃ, idha rūpārūpasabhāvattā vidhuranti ayaṃ viseso. Vippayuttabhāvenāti visaṃsaṭṭhabhāvena. Tena vuttaṃ ‘‘nānattūpagamenā’’ti. Idañhettha vippayuttatāya visesanaṃ yā nānattūpagamanasaṅkhātā vippayuttatā, na sā ‘‘ñāṇavippayutta’’ntiādīsu viya abhāvamattanti, ayañca upakārakatā vinā saṃsaggena sahāvaṭṭhāyitāya kiccakāritādīhi nidassetabbā. Na hītiādi ‘‘yuttāna’’nti vuttassa atthassa samatthanaṃ ‘‘tādise yoge satiyeva vippayuttapaccayatā’’ti. Tenāha ‘‘na hī’’tiādi. Tassattho – yathā ‘‘vatthu khandhānaṃ, sahajātā kusalā khandhā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ, pacchājātā kusalā khandhā purejātassa imassa kāyassa vippayuttapaccayena paccayo’’tiādivacanato (paṭṭhā. 1.1.434) vatthusahajātapacchājātavasena yuttānaṃ atthi vippayuttapaccayatā, na evaṃ ayuttānaṃ vatthusahajāta…pe… atthīti. Yadi evaṃ rūpānaṃ rūpehi kasmā vippayuttapaccayo na vuttoti āha ‘‘rūpānaṃ panā’’tiādi. Vippayogoyeva natthi sampayogāsaṅkāya abhāvato. Sampayujjamānānañhi arūpānaṃ rūpehi, rūpānañca tehi siyā sampayogāsaṅkā, sampayogalakkhaṇaṃ pana natthīti tesaṃ vippayogo vutto. Tenāha ‘‘catūhi sampayogo catūhi vippayogo’’ti.
“有作恶业者”——此处所说的存在性,特指已作的状态,它显示由作用所成就的状态,并非正在形成者,因此说“已生之相为存在性”。然据义理,由于业尚未生果,当知此处所说的存在性如此。“有补特伽罗”——在这里,应把握其施设(概念),或者可断除对其的执取,因此说“能被把握之相为存在性”。虽然缘法从生起到坏灭的过程中可以被把握,其存在性也是如此;然而,正如从生起刹那到住刹那有殊胜的作用,缘生法也是如此,因此说“虽有生起作用,但仍以住立的存在性为助成性”。所谓“处、所缘、俱生等”中的“等”字,包含前生、后生等。由于是以存在性而非依止等状态,故说“共通”,以此区分此助成性。显示巴利原文
Atthime pāpakammaṃ katanti katabhāvavisiṭṭhā atthitā vuccamānā kiriyāya siddhabhāvameva dīpeti, na sijjhamānatanti āha ‘‘nibbattatālakkhaṇaṃ atthibhāva’’nti. Atthato pana kammassa anibbattaphalatāya evamettha atthitā veditabbā. Atthi puggaloti panettha tassā paññattiyā gahetabbatā, tadupādānassa vā pabandhāvicchedo labbhatevāti vuttaṃ ‘‘upalabbhamānatālakkhaṇaṃ atthibhāva’’nti. Paccayadhammassa yadipi uppādato paṭṭhāya yāva bhaṅgā labbhamānatā atthibhāvo, tathāpi tassa yathā uppādakkhaṇato ṭhitikkhaṇe sātisayo byāpāro, evaṃ paccayuppannepīti vuttaṃ ‘‘satipi janakatte upatthambhakappaṭṭhānā atthibhāvena upakārakatā’’ti. Vatthārammaṇasahajātādīnanti ādi-saddena purejātapacchājātādīni saṅgaṇhāti. Atthibhāveneva na nissayādibhāvenāti ‘‘sādhāraṇa’’nti vuttaṃ upakārakattaṃ vibhāveti.
“众多触等无俱生”——这并不是就同一心生起而言,而是为了显示就不同心生起而说,因此说“当一个触等聚存在时,没有第二个触等聚”。这一意义仅凭否定“俱生”即可了解。然而,为了那些不能以此通达的人,故再作开显。“故”——即由于众多触等无俱生。如果仅仅以“无性”作为助成性而成为无有缘,那么依无间、灭等也能作这样的责难,为了指出这一点,故说“虽有”等。“那些”是指较前的心。“如给予般”——为何这样说?难道只是给予机会吗?因为确实说“以转起机会的给予为助成性”。这话是真实的,为了显示缘法似乎有“我将离去”的意图,因此取用“如”字。显示巴利原文
Phassādīnaṃ anekesaṃ sahabhāvo natthīti idaṃ na ekacittuppādapariyāpanne sandhāya, atha kho nānācittuppādapariyāpanneti dassento ‘‘ekasmiṃ phassādisamudāye sati dutiyo na hotī’’ti āha. Svāyamattho ‘‘sahabhāvo natthī’’ti sahabhāvapaṭikkhepeneva viññāyati. Ettāvatā pana anavabujjhantānaṃ vasena vivaritvā vutto. Tenāti anekesaṃ phassādīnaṃ sahabhāvābhāvena. Yadi natthitāmattena upakārakatā natthipaccayatā, anānantarātītavasenapi siyāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘satipī’’tiādi. Tānīti purimataracittāni. Dadamānaṃ viyāti kasmā vuttaṃ, nanu okāsaṃ detiyeva. Tathā hi vuttaṃ ‘‘pavattiokāsadānena upakārakatā’’ti? Saccametaṃ, evamajjhāsayā viya paccayadhammā abhāvaṃ gacchantīti dassanatthaṃ viya-saddaggahaṇaṃ.
为了分辨“无性”与“离去性”在缘法虽存有却不可得的共通性中,无性缘与离去缘各自所得的特殊意义,故说“在此亦……”等。“仅以无”——即成为不存在,仅以此无性。由此,他指出缘法灭后无间的助成性,如所说的“给予机会”。“以自性的离去”——即由此从灭后更进一步,故说“离去性即达至灭尽的状态”。于缘法中,依据其无性与离去性而施设无性缘与离去缘;当显示它们的特殊之处时,也就显示了无性缘与离去缘的特殊之处,因此说“无性是灭后无间的空无,离去性是达至灭尽的状态”,其中“灭后无间”意为非与灭同时。“如是”——即以此方式,如同于缘法无差别中已判明无性缘与离去缘状态的差别,同样也判明有性缘与不去缘状态的差别,这便是所含摄的义理。因为如同以灭后无间与灭尽来标示无性与离去性的差别,同样也以缘法的住立与随顺灭,来标示有性与不去性。然而,这些缘状态的差别,是依二种可知之相而安立,如何在法无差别中能够正确分辨呢?因此说“诸法无……”等,为的是通达它们作为缘的差别,为的是证得此义。显示巴利原文
Natthitāvigamānaṃ satipi paccayassa dhammassa anupaladdhitāsāmaññe natthivigatapaccayesu labbhamānaṃ visesamatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ettha cā’’tiādi vuttaṃ. Abhāvamattenāti hutvā abhāvamattena. Tenettha nirodhānantaraṃ paccayadhammassa upakārakattaṃ āha, yathā taṃ ‘‘okāsadāna’’nti vuttaṃ. Sabhāvavigamenāti etena nirodhato parampi yato ‘‘vigatatā nirodhappattatā’’ti vuttaṃ. Paccayadhamme yāsaṃ natthitāvigatatānaṃ vasena natthivigatapaccayā vuttā, tāsaṃ visese dassite natthivigatapaccayānaṃ viseso dassito hotīti ‘‘natthitā ca nirodhānantarasuññatā vigatatā nirodhappattatā’’ti vuttaṃ, tattha nirodhānantarā na nirodhasamakālāti adhippāyo. Tathāti iminā yathā paccayadhammāvisesepi natthivigatapaccayabhāvaviseso niddhārito, tathā atthiavigatapaccayabhāvavisesoti imamatthaṃ upasaṃharati. Yathā hi nirodhānantaranirodhappattīhi natthivigatatānaṃ bhedo lakkhito, evaṃ paccayadhammassa dharamānatānirodhānupagamehi atthiavigatatānanti. Kathaṃ panāyaṃ dhammāvisese paccayabhāvaviseso duviññeyyarūpena ṭhito sammā vibhāvissatīti āha ‘‘dhammānañhī’’tiādi. Tadabhisamayāya tesaṃ paccayavisesānaṃ adhigamatthaṃ.
因为在四蕴之中无一蕴能摄持它,所以把表示“无间等”含义的语格转换后再作连接。“其他”是指微细色。它确实不是前生缘。但即便是色法对色法,也未以“前生缘”的身份出现在善三法之中,因此说“然而,色法对色法……”等。“在他处已出现”——意思是,尽管在善三法中并未出现,但既然在有见无见等其他处已经出现,便不能否认色法对色法之前生缘,此即其义。显示巴利原文
Catūsu khandhesu ekassapi asaṅgahitattābhāvato anantarādīhīti vibhattiṃ pariṇāmetvā yojanā. Aññanti sukhumarūpaṃ. Na hi taṃ purejātapaccayo hoti. Nanu ca rūparūpampi purejātapaccayabhāvena kusalattike nāgatanti āha ‘‘rūparūpaṃ panā’’tiādi. Aññattha āgatamevāti yadipi kusalattike nāgataṃ, sanidassanattikādīsu pana āgatattā na sakkā rūparūpassa purejātapaccayataṃ paṭikkhipitunti attho.
一、因缘广说注释显示巴利原文
1. Hetupaccayaniddesavaṇṇanā
1 以因缘而成为缘的状态,被宣说为“因缘”,并不是说缘法本身是因缘,这是它的意思。“以”是指以因的状态而作缘。此中,第一种解释里所说的“以因缘而成为缘的状态”,与第二种解释里所说的“以因的状态而作缘”,这两种说法从意义上讲,正是前述缘法对于前述缘生法所呈现的因缘状态,因此说:“两种方式都说明以因的状态而助成,宣说为因缘。”就像在这里一样,在“所缘缘”等处也应该这样理解:“以所缘缘而成为缘的状态,或以所缘的状态而作为缘,即是所缘缘。”为了指出这一点,他才说:“此理亦适用于其余诸缘。”只存在法的自性,并没有一个在法之外另立的、叫做“法的作用力”的东西。“助成法”指缘法,“助成性”指缘的状态。显示巴利原文
1.Hetupaccayena paccayabhāvo hetupaccayoti uddiṭṭho, na hetupaccayadhammoti attho. Soti hetubhāvena paccayo. Ettha ca paṭhamavikappe yo hetupaccayena paccayabhāvo vutto, yo ca dutiyavikappe hetubhāvena paccayo vutto, so yasmā atthato yathāvuttassa paccayadhammassa yathāvuttānaṃ paccayuppannānaṃ hetupaccayabhāvoyeva, tasmā vuttaṃ ‘‘ubhayathāpi hetubhāvena upakārakatā hetupaccayoti uddiṭṭhoti dassitaṃ hotī’’ti. Yathā cettha, evaṃ ‘‘ārammaṇapaccayena paccayabhāvo, ārammaṇabhāvena vā paccayo ārammaṇapaccayo’’tiādinā ārammaṇapaccayādīsu attho netabboti dassento ‘‘esa nayo sesapaccayesupī’’ti āha. Dhammasabhāvo eva, na dhammato aññā dhammasatti nāma atthīti. Upakārakaṃ dhammanti paccayadhammaṃ āha. Upakārakatanti paccayataṃ.
“以主格宣说”是指以主格的形式来宣说,也就是用第一转语格来宣说的意思。“依此”是指依那个作为缘法宣说、以主格形式宣说的第一个“因”字。“对此”是指对于“因”字所表达的含义而言。因为那个含义虽然有六种、九种、十二种等许多差别,但以“因的状态”这一共性统归为一,所以用单数来宣说。“第二个因字”是引用过来作连接。“与因相应的诸法”——由于是增上的道理,故说:“因作为与因相应诸法的缘时,它仅仅是与因相应诸法的缘,而不是与不相应诸法的缘”,应如此理解此句。并非所有因不相应法都完全没有因缘。因为“相应”一词是关联之语,所以说“相应一词是有所待的”。因为当说“相应”时,必然会期待另一个关联项:“与什么相应?”因此他说:“其余……可知。”“这并非决定”——即“当第二个因字不存在时”等所说的义理,这并非决定如此,因为有所待的词也能成为对其他事物的简别,这并不在一切情况下都成立,这是其含义。通过“以主格宣说”这句话,说明第一个因字并不期待“相应”一词。因此说:“它只作用于‘以因缘而成为缘’这一句。”“无简别”即未被简别。“如是”:就像因字由于作用于别处而显示巴利原文
Paccattaniddiṭṭhoti paccattavasena niddiṭṭho, paṭhamāya vibhattiyā niddiṭṭhoti attho. Tenāti paccayadhammaniddesabhūtena paccattaniddiṭṭhena paṭhamena hetusaddena. Etassāti hetusaddābhidheyyamatthamāha. So hi chabbidho navavidho dvādasavidhoti anekabhedena bhinnopi hetubhāvasāmaññena ekajjhaṃ katvā ekavacanena vutto. Dutiyo hetusaddoti ānetvā yojanā. Hetunā sampayuttānanti adhikatattā vuttaṃ ‘‘hetu sampayuttānaṃ paccayo honto hetunā sampayuttānameva paccayo hoti, na vippayuttāna’’nti evaṃ padametaṃ. Na hi sabbena sabbaṃ hetuvippayuttadhammānaṃ hetupaccayo na hotīti. Sampayuttasaddassa sambandhīsaddattā ‘‘sampayuttasaddassa sāpekkhattā’’ti vuttaṃ. Sampayuttoti hi vutte kena sampayuttoti ekantato sambandhiantaraṃ apekkhitabbaṃ. Tenāha ‘‘aññassa…pe… viññāyatī’’ti. Nāyaṃ ekantoti yvāyaṃ ‘‘dutiye hetusadde avijjamāne’’tiādinā vutto attho, ayamekanto na hoti, aññāpekkhopi saddo aññassa visesanaṃ hotīti idaṃ na sabbattheva sambhavatīti attho. ‘‘Paccattaniddiṭṭho’’ti iminā paṭhamassa hetusaddassa sampayuttasaddānapekkhataṃ āha. Tena vuttaṃ ‘‘hehupaccayena paccayoti ettheva byāvaṭo’’ti. Avisiṭṭhāti na visesitā. Evanti yathā hetusaddena aññattha byāvaṭena sampayuttā na visesiyanti kiccantarapasutattā, evaṃ sampayuttasaddena hetusaddavisesanarahitena tadatthamattabyāvaṭattā avisesato sampayuttānaṃ gahaṇaṃ siyā. Tena vuttaṃ ‘‘sampayuttasaddenā’’tiādi. Āhārindriyāsampayuttassa abhāvatoti āhārehi indriyehi ca nasampayuttassa dhammassa abhāvato. Na hi phassacetanāviññāṇavedanājīvitavirahito cittuppādo atthi. Tenāha ‘‘vajjetabbā…pe… taṃ na kata’’nti. Vajjetabbaṃ hetuvippayuttaṃ.
“即便如此”:即使结合第二个“因”字来理解,也不为过。虽然“因”有多种,而此处仅作总说,但意在通过总说的阐明而作简别宣说。因此说:“以主格……已说故”。“即使没有第二个‘因’字,与因相应的状态也已成立”——以此句特别指出前文所说的“此非决定”之义。“然而并非诸因”:这是针对有人担心“因既已被作为缘来把握,就不应再作为缘生来把握”而说。故言:“即便如此,亦可把握。”“那”即指第二个“因”字。另有一些人则把“hetusampayuttakānaṃ”解释为“因与相应者”的复合词。“以仅作住立等状态而无待”:因、禅那、道等法,仅以住立、审察、出离的作用,不待其他法,即能执行因、禅那、道缘的作用。“正是有所待”:正是有待于其他。“应被食、根缘所摄取、所期待的”:应被食缘和根缘所资助的诸法。“因此”:因为那些有所待的法,正是以缘的状态来限定自己的缘生法而得以安立,故如此说。因此他说:“即使没有那些……那并未做。”“限定”即简别。“那”是指第二次对食、根的把握。“在那里”:即在食、根缘的解说中。显示巴利原文
Evampīti dutiyena hetusaddena gayhamānepi nāpajjati. Yadipi hetavo bahavo, sāmaññaniddeso cāyaṃ, tathāpi sāmaññajotanāya visesaniddiṭṭhattāti adhippāyo. Tena vuttaṃ ‘‘paccatta…pe… vuttattā’’ti. Vināpi dutiyena hetusaddena hetusampayuttabhāve siddhepīti iminā yaṃ vuttaṃ ‘‘nāyamekanto’’ti, tameva ulliṅgeti. Na pana hetūnanti idaṃ hetussa paccayabhāvena gahitattā paccayuppannabhāvena gahaṇaṃ na yujjeyyāti āsaṅkamānaṃ sandhāya vuttaṃ. Tenevāha ‘‘evampi gahaṇaṃ siyā’’ti. Soti dutiyo hetusaddo. Apare pana ‘‘hetusampayuttakāna’’nti ettha hetūnañca sampayuttakānañcāti samāsaṃ vikappenti. Patiṭṭhāmattādibhāvena nirapekkhāti hetujhānamaggadhammā patiṭṭhānaupanijjhānaniyyānamattena aññadhammanirapekkhā hetujhānamaggapaccayakiccaṃ karonti. Sāpekkhā evāti aññasāpekkhā eva. Āharitabbaisitabbā āhārindriyapaccayehi upakattabbadhammā. Tasmāti yasmā yehi sāpekkhā, te attano paccayuppannadhamme paccayabhāveneva paricchinditvā tiṭṭhanti, tasmā. Tenāha ‘‘te vināpi…pe… na kata’’nti. Paricchindanti visesenti. Tanti dutiyaṃ āhārindriyaggahaṇaṃ. Tatthāti āhārindriyapaccayaniddese. Na kevalañca tattheva, idha ca hetupaccayaniddese dutiyena hetuggahaṇena paccayuppannānaṃ puna visesanakiccaṃ natthi, kasmā? Paccayabhūteneva hetunā sampayuttānaṃ aññesañca hetūnaṃ avicchinnattā.
“期待前文”:是对已说之事的宣说,这是指“taṃ”一词具有复指的性质。它只运行于已经显明的意义上,而此显明性应理解为由不待他的词所阐明。“无可期待”:因为它专注于其他意义。“其他”:指不同于“因”字的其他词。并没有一个被宣说的、能指示所应指示之物的词,可以作为“taṃ”字的复指对象。显示巴利原文
Purimavacanāpekkho vuttasseva niddesoti taṃ-saddassa paṭiniddesabhāvamāha. Pākaṭībhūte eva atthe pavattati, pākaṭībhāvo ca aññānapekkhena saddena pakāsitattā veditabbo. Anapekkhanīyo atthantarabyāvaṭattā. Aññoti hetusaddato añño. Niddisitabbapakāsako vutto natthi, yo taṃ-saddena paṭiniddesaṃ labheyya.
若如此,那么此处的“taṃsamuṭṭhānānaṃ”应如何理解?他说:“然而以‘hetusampayuttakānaṃ’……”等。在此,“pana”一词,虽然“因”也存在,但于“hetusampayuttakānaṃ”作为宣说的情况下,它显示了与“因”字不同的差别,即令“hetusampayuttaka”一词中可得的所应宣说者变得显明。“hetusampayuttakānaṃ”这一复合词,以后分义为主,故说“以缘生之词”。而以此,只表达了所欲表达之义的一部分,因为是诸法的简别状态,故说“以不完整之词”。所谓简别,是期待被简别者的,故说“期待另一个缘生之词”。因为没有已说,就不存在复指,所以说“以先前已说”。显示巴利原文
Yadi evaṃ ‘‘taṃsamuṭṭhānāna’’nti ettha kathanti āha ‘‘hetusampayuttakānanti iminā panā’’tiādi. Tattha pana-saddo satipi hetū hetusampayuttakānaṃ niddesabhāve hetusampayuttakasadde labbhamānānaṃ niddisitabbānaṃ pākaṭīkaraṇasaṅkhātaṃ hetusaddato visesaṃ joteti. ‘‘Hetusampayuttakāna’’nti imassa samāsapadassa uttarapadatthappadhānattamāha ‘‘paccayuppannavacanenā’’ti. Tena ca yathādhippetassa atthassa ekadesova vuccati dhammānaṃ visesanabhāvatoti āha ‘‘asamattenā’’ti. Visesanaṃ nāma visesitabbāpekkhanti āha ‘‘paccayuppannavacanantarāpekkhenā’’ti. Vuttatāya vinā paṭiniddesatā natthīti ‘‘pubbe vuttenā’’ti vuttaṃ.
问:所谓“应以‘彼’字指称者”——即在“他们生起者”中应以“彼”字指称、且在“因相应者”一词中已显明者,那是什么?答:那些因……乃至……与因相应者,正是应以“彼”字指称、在“因相应者”一词中已显明者,这是其中的关联。所谓“否则”,是指与“由哪些因”等所述方式不同的另一种方式。为显示那种不同的方式,故说:“那些因……乃至……在有关联的情况下”。这里,以处格指示紧接前文所说的关联。所谓“即以彼”,即指第一个“因”字。应以“彼”字指称者:正如在“他们生起者”中应以“彼”字指称那样明显,同样,在前面“彼相应者”的质难中,也正应当以同一个“彼”字来指称,才可成为明显。若那样的话,所指称者……乃至……便不合理。或者,不计两种“因”的取用:不审察在“因对因相应者”中所取的两种“因”,而以“不说‘彼相应者’”等来质难应以“彼”字所说的内容,并以“由于所指称者不明显”等来反驳。说“因即是缘”,这是将此视为因缘之论而说的。显示巴利原文
Taṃ-saddenaniddisitabbanti ‘‘taṃsamuṭṭhānāna’’nti ettha taṃ-saddena niddisitabbaṃ hetusampayuttakasadde pākaṭībhūtaṃ kiṃ panāti pucchati. Te hetū ceva…pe… hetusampayuttakā ca taṃ-saddena niddisitabbā hetusampayuttakasadde pākaṭībhūtāti sambandho. Aññathāti ‘‘yehi hetūhī’’tiādinā vuttappakārato aññathā aññena pakārena. Taṃ aññaṃ pakāraṃ dassento ‘‘te hetū…pe… sambandhe satī’’ti āha. Idhāti anantaraṃ vuttasambandhanaṃ bhummaniddesena parāmasati. Tenevāti paṭhameneva hetusaddena. Taṃ-saddena niddisitabbāti ‘‘taṃsamuṭṭhānāna’’nti ettha taṃ-saddena niddisitabbā yathā pākaṭā, evaṃ pubbe ‘‘taṃsampayuttakāna’’nti vuttacodanāyampi evameva teneva taṃ-saddena niddisitabbā pākaṭā bhavituṃ arahanti. Tathā ca sati niddisitabbassa…pe… na yujjeyya. Duvidhampi vā hetuggahaṇaṃ apanetvāti ‘‘hetū hetusampayuttakāna’’nti ettha kataṃ dvippakārahetuggahaṇaṃ avicāretvā ‘‘taṃsampayuttakānanti avatvā’’tiādinā taṃ-saddavacanīyataṃ codeti, ‘‘niddisitabbassa apākaṭattā’’tiādinā pariharati ca. Hetū hi paccayāti idaṃ ayaṃ hetupaccayakathāti katvā vuttaṃ.
“彼未说”:指未说“心生起”之言。“彼的”:指俱生缘的。若说所作色的缘性未被宣说,然而在“异熟无记的一个蕴,对三个蕴及所作色以俱生缘为缘;三个蕴对一个蕴及所作色”等处已经说了,因此,心与心所对所作色的缘性并不能被遮止。在那里,指在俱生缘的解说中。因为在那里只解说了心、心所对心生起色以俱生缘为缘,即“心生起色”。在这里,指在此因缘的解说中。应当如此:应以“心生起者”来解说。若如此,为何不如是说?答:“然而‘心生起者’……”等。以一切心、心所俱生的状态而成为殊胜。“以言”:指以如所说的俱生缘解说之言。因为在那里,缘的解说中所说的是心、心所的缘性,而非心、心所的生起状态,这是意旨。显示巴利原文
Taṃ na vuttanti cittasamuṭṭhānavacanaṃ na vuttaṃ. Tassāti sahajātapaccayassa. Kaṭattārūpassa paccayabhāvo na vutto bhaveyya, vuttova so ‘‘vipākābyākato eko khandho tiṇṇannaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ sahajātapaccayena paccayo, tayo khandhā ekassa khandhassa kaṭattā ca rūpāna’’ntiādinā, tasmā cittacetasikānaṃ kaṭattārūpapaccayabhāvo na sakkā nivāretuṃ. Tatthāti sahajātapaccayaniddese. Tattha hi ‘‘cittacetasikā dhammā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ sahajātapaccayena paccayo’’ti cittasamuṭṭhānarūpāni eva niddiṭṭhāni. Idhāpīti imasmiṃ hetupaccayaniddesepi. Evaṃ bhavitabbanti ‘‘cittasamuṭṭhānāna’’nti niddesena bhavitabbaṃ. Yadi evaṃ kasmā tathā na vuttanti āha ‘‘cittasamuṭṭhānānanti panā’’tiādi. Visesitaṃ hoti sabbacittacetasikāsamuṭṭhānabhāvena. Vacanenāti yathādassitena sahajātapaccayaniddesavacanena. Cittacetasikānaṃ paccayabhāvo eva hi tattha paccayaniddese vutto, na cittacetasikānaṃ samuṭṭhānabhāvoti adhippāyo.
而且,显示了与因等相连接的特性:由于那些(心所)依于心而连接现起,因此它们也依于彼相应法而连接现起。“这是所缘”:即依善、不善思而发生于意门的思,以及依身、语加行而发生于其余诸门的思惟,还有诸欲贪等随眠在相续中的随住——这即是所缘,这即是识安住与确立的缘。所谓“确立”:在业令速行后,于具有牵引结生能力而确立的业识中增长;也就是说,由此业识,结生识的种子已增长、正在增长。或者,“识的立足处”:在烦恼与行的业识中,当安住、转起的所缘缘被遮止时,便成为未来结生识的立足处;在那结生识中以再生于后有的方式确立、以种子状态增长时,便有名色的入胎。至此,应如此随顺地理解其义。因此说:“在二有中确立的业,或结生识,称为‘行’。”显示巴利原文
Hetuādipaṭibaddhatañca dasseti yadaggena tāni cittapaṭibaddhavuttīni, tadaggena taṃsampayuttadhammapaṭibaddhavuttīnipi hontīti. Ārammaṇametaṃ hotīti yadetaṃ kusalākusalacetanāvasena manodvāre cetanaṃ sesadvāresu kāyavacīpayogavasena saṅkappanaṃ, yañca kāmarāgādīnaṃ santāne anusayanaṃ, etaṃ ārammaṇaṃ eso paccayo kammaviññāṇassa ṭhitiyā patiṭṭhānāya. Patiṭṭhiteti kammaṃ javāpetvā paṭisandhiākaḍḍhanasamatthatāpatiṭṭhāpatte kammaviññāṇe viruḷheti tato eva kammaviññāṇato paṭisandhiviññāṇabīje viruḷhe viruhanteti attho. Atha vā patiṭṭhā viññāṇassa hotīti kilesābhisaṅkhārasaṅkhāte kammaviññāṇassa ṭhitiyā pavattiyā ārammaṇe paccaye paṭisiddhe āyatipaṭisandhiviññāṇassa patiṭṭhā hoti, tasmiṃ paṭisandhiviññāṇe punabbhavābhinibbattivasena patiṭṭhite patiṭṭhahante viruḷhe bījabhāvena viruhante nāmarūpassa avakkanti hotīti evamettha attho veditabbo. Tenāha ‘‘paṭisandhināmarūpassa viññāṇapaccayatā vuttā’’ti.
“先前已成就的”:是指在田地的修习产生之前,就已先行成就的地。在此,所谓安立,仅是获得自体,并非指已得诸有的安住。为了阐明此义,故说:“‘立足处’即是业之所作而引生的,此义已说。”显示巴利原文
Purimatarasiddhāyāti khettabhāvanibbattiyā puretarameva siddhāya pathaviyā. Attalābhoyeva cettha patiṭṭhānaṃ, na paṭiladdhattabhāvānaṃ avaṭṭhānanti dassento ‘‘patiṭṭhānaṃ kammassa kaṭattā uppattīti vuttaṃ hotī’’ti āha.
“其余诸色”:指结生刹那的地界等其余色,在转起中则兼指三类相续之色。或者,此语仅示共起而已。因为即便依于共起,亦有其某种殊胜处。“于某处某处”:指于自然、时间、有情的差别等。因为在第三自然及初劫之时,并无性根聚;于色有中,亦无身聚。以“等”字,此处亦兼摄鼻聚、舌聚,以及于欲有中盲者等的眼聚等。“由于某处无,故而无”:由于在那名色之处中,某处无,故而无有。显示巴利原文
Sesarūpānanti paṭisandhikkhaṇe pathavīdhātuādīnaṃ sesarūpānaṃ, pavatte pana tisantatirūpānampi. Sahabhavanamattaṃ vā dasseti. Sahabhāvenapi hi atthi kāci visesamattā. Katthaci katthacīti pakatikālabhavavisesādike. Tatiyapakatiyañhi paṭhamakappikakāle ca bhāvakalāpo natthi, rūpabhave kāyakalāpopi. Ādi-saddena tattheva ghānajivhākalāpā, kāmabhave ca andhādīnaṃ cakkhādikalāpā saṅgayhanti. Katthaci abhāvābhāvatoti nāmarūpokāse katthacipi abhāvābhāvato.
“它们的”:指在转起中的所作色等。因为在转起中,因并非所作色的缘,而时节生、食生色的可能,则根本不存在。因此说:“缘性的连带关系,根本不存在。”然而,在缘的遮止中,由于并未举出那样的遮项,故不可得。“此”:即“由于遮止了转起中诸所作色等的缘性”,这是对“因对于俱生者”那段解说所作的答复。为了显示如此的质难根本没有余地,故说:“然而世尊……”等。因为,凡是世尊以某种方式解说的法,便应那样领受。显示巴利原文
Tesanti pavattiyaṃ kaṭattārūpādīnaṃ. Na hi hetu pavattiyaṃ kaṭattārūpassa paccayo hoti, utuāhārajānaṃ pana sambhavoyeva natthi. Tena vuttaṃ ‘‘paccayabhāvappasaṅgoyeva natthī’’ti. Na pana labbhati paccayapaccanīye tādisassa vārassa anuddhaṭattā. Idanti ‘‘pavattiyaṃ kaṭattārūpādīnaṃ paccayabhāvapaṭibāhanato’’ti idaṃ ‘‘hetū sahajātāna’’nti adesanāya parihāravacanaṃ, īdisī pana codanā anokāsā evāti dassetuṃ ‘‘bhagavā panā’’tiādi vuttaṃ. Yo hi dhammo yathā bhagavatā desito, so tatheva gahetabboti.
二、所缘缘广说解释显示巴利原文
2. Ārammaṇapaccayaniddesavaṇṇanā
2 「于生起之刹那」:此处应从生起直到灭去之间,转起、进行、持续、生起的那个刹那,即所谓生起之刹那——应如此理解其义。如此,则犹如以「已生」一词,以「生起」一词即摄尽一切正在转起的状态,而非仅指生起本身。因此,即是眼识等正在转起的那一刹那,以色等为所缘缘。所谓「不被缘取」,即是全然不被攀缘之义。否则,若如所说色等正处于无所缘缘的状态时,即是不被缘取。「一切色」,即一切色处,凡是进入境域并住于适当位置的,皆为一切色之义。「不共有」,即不共同成为同一所缘。因为即使有多个色同时进入境域,先前作意于哪一处,便唯以那一处为所缘,而非以一切为所缘。这是依青等聚合而说,非依各别各别的青等色处而说。因为色处唯有合集,方能成为眼识之所缘,而非各别分离——这一道理已于《界分别论》的注释中开示。至于注释书中所说「它们各别各别地作为所缘缘」,也是依上述之义而说。否则,色处便不能称为意根之境。于声等中,道理也是如此。故说「如是声等亦然」。为以圣典阐明「不共有」之义,所以说「因为『凡』这一词,破析了色等」。显示巴利原文
2.Uppajjanakkhaṇeyevāti ettha uppādato paṭṭhāya yāva bhaṅgā uddhaṃ pajjanaṃ gamanaṃ pavattanaṃ uppajjanaṃ, tassa khaṇo, tasmiṃ uppajjanakkhaṇeti evaṃ vā attho daṭṭhabbo. Evañhi sati uppajjanasaddena uppannasaddena viya sabbe pavattamānabhāvā saṅgahitā honti, na uppādamattaṃ. Tenāti cakkhuviññāṇādīnaṃ vattamānakkhaṇeyeva rūpādīnaṃ ārammaṇapaccayattena. Anālambiyamānānanti sabbena sabbaṃ nālambiyamānānanti attho. Aññathā hi yathāvuttānaṃ rūpādīnaṃ yadā ārammaṇapaccayattābhāvo, tadā anālambiyamānatāvāti. Sabbarūpānīti sabbāni rūpāyatanāni, yattakāni tāni āpāthagatāni yogyadese ṭhitāni, tāni sabbānīti attho. Saha na hontīti ekajjhaṃ ārammaṇaṃ na honti. Satipi hi anekesaṃ ekajjhaṃ āpāthagamane yattha yattha pubbābhogo, taṃ taṃyeva ārammaṇaṃ hoti, na sabbaṃ. Nīlādisaṅghātavasena cetaṃ vuttaṃ, na paccekaṃ nīlādirūpāyatanamattavasena. Samuditāniyeva hi rūpāyatanāni cakkhuviññāṇassa ārammaṇaṃ, na visuṃ visunti dhātuvibhaṅgavaṇṇanāyaṃ dassitoyaṃ nayo. Yaṃ pana aṭṭhakathāyaṃ ‘‘te te visuṃ visuṃ ārammaṇapaccayo hontī’’tipi vuttaṃ, tampi yathāvuttamevatthaṃ sandhāya vuttaṃ. Aññathā rūpāyatanaṃ manindriyagocaraṃ nāma na siyā. Saddādīsupi eseva nayo. Tenevāha ‘‘tathā saddādayopī’’ti. ‘‘Saha na hontī’’ti vuttamatthaṃ pāḷiyā vibhāvetuṃ ‘‘yaṃ yanti hi vacanaṃ rūpādīni bhindatī’’ti āha.
「他们」等是前义,「非同一」等是后义。为何又说「或以一切所缘性等之理,此处亦应取其义」呢?因为不同于「或凡所缘」那段圣典,在「凡缘取何法」这一文句之前,并未出现意界的一切所缘性。因为经中已说:「一切法对意界及彼相应诸法,以所缘缘为缘。」并非仅仅取用紧接着的前文圣典中依自性而说之义,来解释另一句。因为在彼处,先以「或以色为所缘」等,依限定而说六所缘之后,再以「或凡所缘」显示一切所缘性等,这是合理的。而在此处,既已说了「一切所缘性」,又说「凡缘取何法」来显示一切所缘性等,这如何合理呢?即使没有次第,以「一切法」这一无简别之词,已经确立了所缘并无次第,因为并未依次第而取所缘。此中并不像意界那样,对此意界依次第取所缘;或者说,如彼处那样,以这种方法,便注释了无决定之理,应当了知。因此,应依照注释书中所说的道理,取其义。显示巴利原文
‘‘Ye ete’’tiādiko purimo attho, ‘‘na ekato hontī’’tiādiko pana pacchimo, ‘‘sabbārammaṇatādivasena vā idhāpi attho gahetabbo’’ti kasmā vuttaṃ. Na hi ‘‘yaṃ yaṃ vā panārabbhā’’ti imissā pāḷiyā viya ‘‘yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbhā’’ti imassa pāṭhassa purato manoviññāṇassa sabbārammaṇatā nāgatā. Vuttañhi ‘‘sabbe dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo’’ti. Na hi anantarameva pāḷiyaṃ sarūpato āgatamatthaṃ gahetvā padantaraṃ saṃvaṇṇetabbaṃ. Tattha hi ‘‘rūpārammaṇaṃ vā’’tiādinā niyamavasena cha ārammaṇāni vatvā ‘‘yaṃ yaṃ vā panārabbhā’’ti vacanaṃ sabbārammaṇatādidassananti yuttamevetanti, idha pana sabbārammaṇataṃ vatvā puna ‘‘yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbhā’’ti vuccamānaṃ sabbārammaṇatādassananti kathamidaṃ yujjeyya? Kamābhāvopi ‘‘sabbe dhammā’’ti avisesavacaneneva siddho ārammaṇānupubbiyāva aggahitattā. Na hi manodhātuyā viya manoviññāṇadhātuyā idha ārammaṇāni anupubbato gahitāni, tattha viya vā eteneva niyamābhāvopi saṃvaṇṇitoti veditabbo. Tasmā aṭṭhakathāyaṃ vuttanayenevettha attho gahetabbo.
「转起」,即转起。如同说「河之流动、山之安住」,此处是无间无断地如此转起的作用。因此说「无间、无断地流转」。如是,正如「流转」一词是现在式,由于以「凡诸法生起」总摄一切,从所缘流转的角度而言,「生起」也是现在式,这便是其意义。因此,注释书中说:「以总摄一切时故」等。又如所说「过去、未来……意趣」,即是过去、未来、现在之心与心所之义。以合集故,即是以心而作积聚之义。所谓「意趣」,是借此表示:即使不依现在式的假说,在「凡诸法生起」中也可与现在的意义相结合。因此说「然这些」等。虽然有些缘法属于过去或未来,但缘所生法唯是现在,因此说「于过去、未来,则不成为」。因为作为缘所生法之缘,必定发生在生时或住时。因此,由于过去、未来在胜义中并不存在,所以于他们的缘所生法中,所谓彼彼缘者,即是以彼彼色等所缘为缘者。此义已显:因为自性相同。因为义无差别,自性亦无差别。但在过去、未来中,并未显示有彼彼缘,因为在他们中,没有依第一义的彼彼有缘。因为具缘者唯是缘所生法,而他们唯是现在。显示巴利原文
Pavattanti pavattanaṃ. Nadiyā sandanaṃ pabbatassa ṭhānanti hi vuttā aviratamavicchedanāyaṃ tathāpavattikiriyāva. Tenāha ‘‘avirataṃ avicchinnaṃ sandantī’’ti. Evanti yathā ‘‘sandantī’’ti vattamānavacanaṃ vuttaṃ, evaṃ ‘‘ye ye dhammā uppajjantī’’ti sabbasaṅgahavasena uppajjanassa gahitattā ārammaṇapavaggato ‘‘uppajjantī’’ti vattamānavacanaṃ vuttanti attho. Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sabbakālasaṅgahavasenā’’tiādi. Tathā ca vuttaṃ ‘‘atītānāgata…pe… adhippāyo’’ti, atītānāgatapaccuppannānaṃ cittacetasikānanti attho. Samudāyavasenāti cittena rāsīkaraṇavasena. Adhippāyoti iminā vattamānupacārena vināva ‘‘ye ye dhammā uppajjantī’’ti ettha vattamānatthaṃ sakkā yojetunti imamatthaṃ ulliṅgeti. Tenāha ‘‘ime panā’’tiādi. Yadipi paccayadhammā keci atītā anāgatāpi honti, paccayuppannadhammo pana paccuppanno evāti āha ‘‘atītānāgatānaṃ na hontī’’ti. Uppāde vā hi paccayuppannassa paccayena bhavitabbaṃ ṭhitiyaṃ vāti. Tasmāti yasmā atītānāgatā paramatthato natthi, tasmā. Tesūti paccayuppannesu. Taṃtaṃpaccayāti taṃ taṃ rūpādiārammaṇaṃ paccayo etesanti taṃtaṃpaccayā. Ayamattho dassito hoti samānasabhāvattā. Na hi atthābhedena sabhāvabhedo atthi. Na pana taṃtaṃpaccayavantatā dassitā hoti atītānāgatesu nippariyāyena tadabhāvato. Yasmā paccayavanto paccayuppannāyeva, te ca paccuppannāyevāti.
“凡任何法,那些诸法”这一句,是为了显示基于何种缘由而有此言语差别,故以“在此处”等语起头。色法与非色法,纵使以聚的方式转起,对心与心所而言,有时各别地成为所缘,有时则合为一聚,于此并无固定法则,唯有先前的作意才是如此执取的原因。世尊乃是为了阐明此理而作此言语差别。然而,纵使是同一聚中的法,当合在一起执取时,若缺乏那种作意,便不是执取集合体,而是执取集合起来的诸法本身,因此合执也具有各别执取的性质。是故,为了显示各别执取的存在而说“凡任何”,又为了显示即使在各别执取存在的情况下,他们一切法合在一起也能成为所缘缘,而说“那些诸法”。为了显示这个意义,进而说“四蕴”等语。其中,“于受等”是指对于受等四蕴,以不分别的方式执取;而对于触等,则是以分别的方式执取。所谓“而某个色等”,是就与识共通的所缘而说;“而诸多触等”,是就不共通的所缘而说。“他们一切”是指那些共通与不共通等一切所缘法。“各各缘取一个而生起”在此处应说的,前面已经说过了。色所缘法也因青等差别而有多样。同样地,即显示巴利原文
Yaṃyaṃ dhammaṃ te te dhammāti yaṃnimittāyaṃvacanabhedo, taṃ dassetuṃ ‘‘ettha cā’’tiādi āraddhaṃ. Rūpārūpadhammā hi kalāpato pavattamānāpi cittacetasikānaṃ kadāci visuṃ visuṃ ārammaṇaṃ honti, kadāci ekajjhaṃ, na ettha niyamo atthi, purimābhogoyeva pana tathāgahaṇe kāraṇaṃ. Tayimaṃ dīpetuṃ bhagavatā yaṃvacanabhedo katoti ca sakkā vattuṃ, yasmā pana ekakalāpapariyāpannānampi dhammānaṃ ekajjhaṃ gahaṇe na samudāyo gayhati tadābhogābhāvato, atha kho samuditā dhammā evāti sahaggahaṇampi visuṃgahaṇagatikaṃ, tasmā visuṃgahaṇasabbhāvadīpanatthaṃ ‘‘yaṃ ya’’nti vatvā satipi visuṃgahaṇe te sabbe ekajjhaṃ ārammaṇapaccayo hontīti dassanatthaṃ ‘‘te te’’ti vuttanti imamatthaṃ dassento ‘‘cattāro hi khandhā’’tiādimāha. Tattha vedanādīsūti vedanādīsu catūsu khandhesu abhinditvā gahaṇavasena, bhinditvā pana gahaṇavasena phassādīsu. Yoca rūpādikoti idaṃ viññāṇantarassa sādhāraṇārammaṇavasena vuttaṃ, ye ca aneke phassādayoti idaṃ asādhāraṇārammaṇavasena. Te sabbeti te sādhāraṇāsādhāraṇappabhede sabbepi ārammaṇadhamme. Ekekameva ārabbha uppajjantīti ettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva. Rūpārammaṇadhammā ca aneke nīlādibhedato. Tathāti aneke. Tena bherisaddādike, mūlagandhādike, mūlarasādike, kathinasamphassādike, vedanādike ca saṅgaṇhāti. Aneketi hi iminā anekakalāpagatānaṃyeva vaṇṇādīnaṃ indriyaviññāṇārammaṇabhāvamāha. Sāmaññato hi vuttaṃ yathārahaṃ bhinditvā nidassitabbaṃ hotīti.
“善异熟的”即善的异熟与(唯作)的。所谓“涅槃并非过去曾住”,这是将“已见涅槃者”等即将说到的意义放在心中而说的。以宿住随念智阐明涅槃,可能是未见谛者,也可能是已见谛者。其中,未见谛者由于尚未证得,根本不能以此阐明涅槃;而已见谛者,涅槃早已极为明显,因此可以说由他阐明了涅槃,这是意趣所在。在此处,“而此未说”一句,是依教理显示宿住随念智不以涅槃为所缘,接着以“因为涅槃”等句依正理显示。其中,为何说“并非过去曾住,因为是无为”?因为通常只有通过境之惯习而数数串习的事物,才可望说为“曾住”。实际上,唯有已见谛者能以宿住随念智阐明涅槃,未见谛者则不能。然而,那种智如同对于诸蕴,对于系属于蕴的事物也能阐明,因此,在阐明以涅槃为所缘的蕴时,也可以理解为阐明了涅槃。应知以此遮止了“无必要性”的责难。同样地,对于未来分智也应如此配合:如同显示了宿住随念智以涅槃为所缘,对于未来分智也应随宜配合。但在那里,应以“于阐明系属于蕴的(涅槃)时”等方式来理解其配合。因此说“随宜”。这是对于某个已得神通的有色界显示巴利原文
Kusalavipākassāti kusalassa vipākassa ca. Na hi nibbānaṃ pubbe nivutthanti idaṃ ‘‘diṭṭhanibbānoyevā’’tiādinā vakkhamānameva atthaṃ hadaye ṭhapetvā vuttaṃ. Pubbenivāsānussatiñāṇena hi nibbānavibhāvanaṃ adiṭṭhasaccassa vā siyā diṭṭhasaccassapi vā. Tattha adiṭṭhasaccena tāva taṃ vibhāvetumeva na sakkā appaṭividdhattā, itarassa pana pageva vibhūtamevāti taṃ tena vibhāvitaṃ nāma hotīti adhippāyo. Ettha ca ‘‘na ca taṃ vutta’’nti iminā pubbenivāsānussatiñāṇassa nibbānārammaṇakaraṇābhāvaṃ āgamato dassetvā ‘‘na hi nibbāna’’ntiādinā yuttito dasseti. Tattha ‘‘na pubbe nivutthaṃ asaṅkhatattā’’ti kasmā vuttaṃ? Gocarāsevanāya āsevitassapi nivutthanti icchitattā. Diṭṭhasaccoyeva hi pubbenivāsānussatiñāṇena nibbānaṃ vibhāveti, na adiṭṭhasacco. Taṃ pana ñāṇaṃ khandhe viya khandhapaṭibaddhepi vibhāvetīti nibbānārammaṇakhandhavibhāvane nibbānampi vibhāvetīti sakkā viññātuṃ. Etena payojanābhāvacodanā paṭikkhittāti daṭṭhabbā. Evaṃ anāgataṃsañāṇepi yojetabbanti yathā pubbenivāsānussatiñāṇassa nibbānārammaṇatā dassitā, evaṃ anāgataṃsañāṇepi yathārahaṃ yojetabbaṃ. Tattha pana ‘‘khandhapaṭibaddhavibhāvanakāle’’tiādinā yojanā veditabbā. Tena vuttaṃ ‘‘yathāraha’’nti. Kassaci abhiññāppattassapi rūpāvacarassa, pageva itarassa.
三、增上缘广说解释显示巴利原文
3. Adhipatipaccayaniddesavaṇṇanā
3 因为负重共行,所以称为“负重者”,因此说“重担即荷重”。“欲”具有先行性,成就了可赞叹的状态,注释书中依此而说为“最胜者”,为显示此义而说为“最上”。正如《阿毗达摩义集》中所说:“以欲为先行而策励”。“前一个欲”是指在前句“欲增上”中,以释义方式所说的“欲”一词,具有相同形式与相似行相。“紧接着被解说的”是指紧接在那个“欲”词之后、以释义方式所说的。正因如此,且由于意义相同及关联,“与欲相应者”在此处即单用“欲”这个词本身,而不带“增上”一词,这是其含义。“作为缘的”即作为增上缘的。“相应法的差别状态”即对于与自己相应的诸法,那种被称为增上缘性的差别状态。“此理”一词,指示了应说的意义,如“精进增上对于与精进相应者等,其中前一个精进以相同形式”等。显示巴利原文
3. Dhurasahacariyato dhoreyyo ‘‘dhura’’nti vuttoti āha ‘‘dhuranti dhuraggāha’’nti. Chandassa pubbaṅgamatāsiddhaṃ pāsaṃsabhāvaṃ upādāya aṭṭhakathāyaṃ ‘‘jeṭṭhaka’’nti vuttanti tamevatthaṃ dīpento ‘‘seṭṭha’’nti āha. Tathā hi vuttaṃ aṭṭhasāliniyaṃ ‘‘chandaṃ pubbaṅgamaṃ katvā āyūhita’’nti. Purimachandassāti ‘‘chandādhipatī’’ti purimasmiṃ pade niddesavasena vuttassa chandasaddassa samānarūpena sadisākārena. Tadanantaraṃ niddiṭṭhenāti tassa purimassa chandasaddassa anantaraṃ niddesavasena vuttena. Tato eva ca taṃsamānatthatāya ca taṃsambandhena ‘‘chandasampayuttakāna’’nti ettha chandasaddeneva adhipatisaddarahitenāti attho. Paccayabhūtassāti adhipatipaccayabhūtassa. Sampayuttakavisesanabhāvoti attanā sampayuttadhammānaṃ so eva adhipatipaccayatāsaṅkhāto visesanabhāvo. Esa nayoti iminā ‘‘vīriyādhipati vīriyasampayuttakānantiādīsu purimavīriyassa samānarūpenā’’tiādinā vattabbaṃ atthavacanaṃ atidisati.
“善与无记的转起”,即善与无记的增上法转起的方式。“未得的所缘”,即应得的、可得的,或者能够获得的;在第二种意义上,因为值得获得而被称为“应得”。“被轻视的”,也就是先前所说的“不被轻视的”之义。显示巴利原文
Kusalābyākatānaṃ pavattinti kusalābyākatānaṃ adhipatīnaṃ pavattanākāraṃ. Aladdhaṃ ārammaṇaṃ laddhabbaṃ labbhanīyaṃ, laddhuṃ vā sakkuṇeyyaṃ, dutiye pana atthe lābhamarahatīti laddhabbaṃ. Avaññātanti pageva anavaññātanti attho.
达到安止的善和唯作法,力量强大,必定具有增上;同样,邪定性法也是如此,因此说它们“与安止相似……不生起”。“与安止相似”,即与达到安止者相似。那些法同时也是业障与烦恼障:邪定性法中,属于业障的是无间业之类,属于烦恼障的是决定邪见法。但在这里,相应思应视为属于烦恼障一方,正如与无间业思相应的嗔恚属于业障一方。“现前趣”,是指不具有无间性而存在的,因此说“对于作为现前天界的欲界天人”。这便显示:在他们之中,并不存在如同无间业那样无因的执著等。显示巴利原文
Appanāppattā kusalakiriyadhammā mahābalā sādhipatikā eva honti, tathā micchattaniyatāpīti āha ‘‘appanāsadisā…pe… nuppajjantī’’ti. Appanāsadisāti appanāppattasadisā. Kammakilesāvaraṇabhūtā ca teti te micchattaniyatadhammā kammāvaraṇabhūtā, ye ānantariyappakārā kilesāvaraṇabhūtā, ye niyatamicchādiṭṭhidhammā, sampayuttacetanāya panettha kilesāvaraṇapakkhikatā daṭṭhabbā ānantariyacetanāsampayuttassa paṭighassa kammāvaraṇapakkhikatā viya. Paccakkhagati anantaratāya vinā bhāvinīti vuttaṃ ‘‘paccakkhasaggānaṃ kāmāvacaradevānampī’’ti. Tena tesu ānantariyā viya asambhāvino ahetukābhinivesādayopīti dasseti.
对于“三种唯作所缘增上”这句话,这里所谓的“唯作所缘增上”,究竟是指内在所缘,还是指外在所缘?为了说明两者皆不成立,于是接着说“然而,依欲界等之区分……”等。其间的关联在于:对于属于其他相续的有所缘法,增上缘的关系并不存在。“由于不存在”,是指未予言说。因为在如法的教说与阿毗达摩中,未予言说即意味着不存在,由此,未被提及也应理解为未予言说。由于不存在脱离内在所缘与外在所缘二者的有所缘法,所以理应说“不存在”。为了阐明这正在被理解的含义,而说“在‘不存在’正被理解的情况下”。由此谈到“外在的蕴”等,其意图是:在这类情形中,唯有色法可能存在,而非色法则不可能。而且,应知这种不可能性是依据如前所述的圣典。为什么说“已思考”?难道不是根据“于过去所缘、未来蕴中,以尊重心而乐着”等说法,即使在非色法中,在此情形下,“蕴”这个词也是通用的吗?然而,“由于转向唯作的存在”这句话,正是为了避免与所引圣典的矛盾而说。而未予言说,有时是随所化导者的意乐,有时是依示导的理趣,因此哪里会有矛盾的机会呢?显示巴利原文
Tividhopi kiriyārammaṇādhipatīti ettha ayaṃ kiriyārammaṇādhipatīti ajjhattārammaṇo adhippeto, udāhu bahiddhārammaṇoti ubhayathāpi na sambhavo evāti dassento ‘‘kāmāvacarādibhedato panā’’tiādimāha. Tattha parasantānagatānaṃ sārammaṇadhammānaṃ adhipatipaccayatā natthīti sambandho. Abhāvatoti avacanato. Avacanañhi nāma yathādhammasāsane abhidhamme abhāvo evāti eteneva anuddhaṭatāpi avuttato veditabbā. Ajjhattārammaṇabahiddhārammaṇadvayavinimuttassa sārammaṇadhammassa abhāvato natthīti viññāyatīti vattabbe tameva viññāyamānataṃ sambhāvento ‘‘natthīti viññāyamānepī’’ti āha. Tena vuttaṃ ‘‘bahiddhā khandhe’’tiādi. Rūpe eva bhavituṃ arahati edisesu ṭhānesu arūpe asambhavatoti adhippāyo. Asambhavato ca yathāvuttapāḷianusāratoti veditabbanti. ‘‘Vicārita’’nti kasmā vuttaṃ, nanu ‘‘atītārammaṇe anāgate khandhe garuṃ katvā assādetī’’tiādivacanato arūpepi edisesu ṭhānesu khandhasaddo pavattateva. Āvajjanakiriyasabbhāvato panāti idaṃ yathādassitapāḷiyā virodhapariharaṇādhippāyena vuttaṃ, avacanaṃ pana katthaci vineyyajjhāsayena, katthaci nayadassanena hotīti kuto virodhāvasaro.
四、无间缘广说解释显示巴利原文
4. Anantarapaccayaniddesavaṇṇanā
4 正如前文所说,灭尽之后的空性、已达灭尽的状态、给予机会的差别,以及自身能生起相应心的能力,即是心的决定因。其中,由于无有间隔而能无间生起的能力,乃至更殊胜的无间生起能力,应视为心之决定因的差别。所谓“依界”,是指识界、意界、意识界。因为唯有这些界具有不同自性,才应被确立为无间缘性而说;而自性无异者,由于没有差别,只能以前者的差别来说明,因此它们依善等区分而被那样说。由此而说“以及依善等”。然而,当依意界和意识界而说无间缘性时,如果说“意识界以无间缘为意界的缘”,可能会产生混淆,因为之前已说意界为无间缘,现在若说意识界对意界,则缘与缘生的差别将无法了知;而当说意界对眼识界等为无间缘时,则没有决定。由此而说“以及意界对眼识界等”。其意思是:由于没有决定。因此,若以其他方式教导,就会产生缘与缘生无差别、心差别显示中断、以及无决定等过失。以示例,即依界的示例,显示了理趣,亦即显示了“意识界及其相应诸法以无间缘为意界及其相应诸法的缘”这类把握无间缘性的理趣。为了无余显示,即为了显示无余的无间缘性。显示巴利原文
4. Yathāvuttā nirodhānantarasuññatā nirodhappattatā okāsadānaviseso, attano anurūpacittuppādanasamatthatā cittaniyamahetutā, tattha anantaruppādanasamatthatā ca saṇṭhānābhāvato suṭṭhutaraṃ nirantaruppādanasamatthatā ca cittaniyamahetuviseso daṭṭhabbo. Dhātuvasenāti viññāṇadhātumanodhātumanoviññāṇadhātuvasena. Ettakā eva hi dhātuyo bhinnasabhāvā anantarapaccayatāya niyametvā vattabbā, abhinnasabhāvā pana visesābhāvato purimatāmattaṃyeva visesaṃ purakkhatvā vattabbāti tā kusalādibhedena tathā vuttā. Tenāha ‘‘kusalādivasena cā’’ti. Yā pana manodhātumanoviññāṇadhātuvasena anantarapaccayatā vattabbā, tattha manoviññāṇadhātu manodhātuyā anantarapaccayena paccayoti vuccamāno sammoho siyā, pure manodhātuyā anantarapaccayabhāvena vuttā, idāni manoviññāṇadhātu manodhātuyāti paccayapaccayuppannavisesā na viññāyeyya, manodhātuyā pana cakkhuviññāṇādidhātūnaṃ anantarapaccayabhāve vuccamāne niyamo natthi. Tenāha ‘‘manodhātu cakkhuviññāṇadhātuyāti cā’’ti . Tathevāti niyamābhāvato evāti attho. Tasmāti yasmā ito aññathā desanāya paccayapaccayuppannānaṃ visesābhāvo cittavisesadassanavicchedo niyamābhāvo cāti ime dosā āpajjanti, tasmā. Nidassanenāti dhātuvasena nidassanena. Nayaṃ dassetvāti ‘‘manoviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo’’ti evamādikassa anantarapaccayatāggahaṇassa nayaṃ dassetvā. Niravasesadassanatthanti niravasesassa anantarapaccayabhāvino cittuppādassa dassanatthaṃ.
“同类善”是指同类的善法,此处的同类性应理解为属于同一条路心。由此而说“即使地界不同,也说明了缘的关系”。又因为同一条路心中,受与因都是相同的,所以说了“受或因相似的同类善”。此处的“或”字表示不确定义。由此,通过简择的方式,也应知包含了智行等差别。死心也被包含在内,因为它具有那样的性质:在生命终结时,有分心即被称为“死”。而善与无记之后,它有时会生起,因此应知彼所缘也被包含;其意图是:在唯作速行之后,会有彼所缘生起。显示巴利原文
Sadisakusalānanti samānakusalānaṃ, samānatā cettha ekavīthipariyāpannatāya veditabbā. Tenevāha ‘‘bhūmibhinnānampi paccayabhāvo vutto hotī’’ti. Samānavīthitā ca yasmā samānavedanā samānahetukā ca honti, tasmā ‘‘vedanāya vā hetūhi vā sadisakusalāna’’nti āha. Vā-saddo cettha aniyamattho. Tena ñāṇasaṅkhārādibhedassapi vikappanavasena saṅgaho daṭṭhabbo. Cutipi gahitā taṃsabhāvattā. Bhavaṅgacittameva hi pariyosāne ‘‘cutī’’ti vuccati. Kusalākusalānantarañca kadāci sā uppajjatīti tadārammaṇampi gahitanti daṭṭhabbaṃ, kiriyajavanānantaraṃ tadārammaṇuppattiyanti adhippāyo.
为了显示此处所指的意图是“对于欲界唯作,它对于转向而言”,而说“以转向的摄取来简别欲界唯作”。正是为了令此义更为明了,才说“欲界异熟”等语。其意图是:确定也被包含在内,因为它是紧接着推度之后。显示巴利原文
Kāmāvacarakiriyāya āvajjanassāti ayamettha attho adhippetoti dassento ‘‘āvajjanaggahaṇena kāmāvacarakiriyaṃ visesetī’’ti āha. Tameva hi atthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘kāmāvacaravipāko’’tiādi vuttaṃ. Voṭṭhabbanampi gahitaṃ santīraṇānantarattāti adhippāyo.
六、俱生缘说明的注释显示巴利原文
6. Sahajātapaccayaniddesavaṇṇanā
6 第六,“古注本”指古代的注释书文本。“此”即指这个词。“未说”指在巴利圣典中未加说明。虽然在对“俱行”一词释义时,如同对“混杂”一词那样,有时为了显示同义词的差别,也会解释意义相同而用词不同的词义,但根本词的意义并未阐明。为了显示这一点,所以说“并非……阐明……”。“aññamañña”一词,本应说成“aññaañña”,插入ma音后加以表述,此词用于表示交互作用,因此意思是“互相”。由于缘与缘所生法在同一刹那中,缘所生法亦成为缘,这是被认可的,因此,对于某个法,谁是它的缘,就在那个刹那中,它也是那个法的缘——这就是此处的“互相缘”性。因此,注释书中先说“一个对另一个”,然后说“以此……显示……”。“入胎”的意思是进入,因为在结生刹那,诸法如同从过去生进入此生,所以说“如同从彼世来到此世而进入般地生起”。因此,以不加区分的方式,结生被称为“入胎”一词所表达的意义,基于这个意图,说“入胎……意图而说”。“为了遮止那个”指为了遮止“色法在刹那之间有时不以俱生缘为缘”这种说法。通过那对词语,在相同的……显示巴利原文
6.Porāṇapāṭhoti purātano aṭṭhakathāpāṭho. Imassāti imassa padassa. Avuttassāti pāḷiyaṃ avuttassa. Yadipi sahagatasaddassa atthasaṃvaṇṇanāyaṃ saṃsaṭṭhasaddassa viya samānatthassapi katthaci saddantarassa attho vuccati pariyāyavisesabodhanatthaṃ, tathāpi na mūlasaddassa attho vibhāvito hotīti dassento āha ‘‘na ca…pe… hotī’’ti. ‘‘Aññamañña’’nti ca ‘‘aññaañña’’nti vattabbe ma-kārāgamaṃ katvā niddeso, kammabyatihāre cetaṃ padaṃ, tasmā itaretaranti vuttaṃ hoti. Paccayapaccayuppannānaṃ ekasmiṃyeva khaṇe paccayuppannapaccayabhāvassa icchitattā yo hi yassa paccayo yasmiṃ khaṇe, tasmiṃyeva khaṇe sopi tassa paccayoti ayamettha aññamaññapaccayatā. Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘añño aññassā’’ti vatvā ‘‘iminā…pe… dīpetī’’ti vuttaṃ. Okkamanaṃ pavisananti attho. Āsanakkhaṇe hi dhammā purimabhavato imaṃ bhavaṃ pavisantā viya honti. Tena vuttaṃ ‘‘paralokato imaṃ lokaṃ āgantvā pavisantaṃ viya uppajjatī’’ti. Tasmā avisesena paṭisandhi okkantisaddābhidheyyāti adhippāyena vuttaṃ ‘‘okkanti…pe… adhippāyenāhā’’ti. Taṃnivāraṇatthanti tassa khaṇantare rūpīnaṃ sahajātapaccayabhāvassa ‘‘kañci kāle na sahajātapaccayena paccayo’’ti nivāraṇatthaṃ. Tena padadvayena samānesu paccayapaccayuppannadhammesu purimato pacchimassa visesamatthaṃ dasseti.
如此,首先对“有时”一词,通过格位转换,将其意义理解为“某些时”或“于某时”,由此显示了第一种解释;现在为了以另一种方式显示,又说“有时,意思是某些或于某时”。由此显示“kañcī”是一般性的表述。因为,由主格复数所表达的意义“某些”与由处格单数所表达的意义“于某时”,这两者在有时间性与时间本身的区分中,由于“kiṃ”词所指的一般性,在巴利圣典中被合在一起说为“kañcī”;为了将其分开显示,所以说“某些,于某时”。然而在注释书中,仅以处格说为“于某时”。通过那个词,依如上所说的意义加以区分。作为依处者,即具有依处本质者,这是就心色而说。其他色法,指心所依处以外的其他色法。对于非色法的俱生缘关系,前面在“入胎刹那的名色”处未被遮止,在此加以遮止,应如此连接;同样,在依处方面,于其他时间——即结生时以外的其他时间——遮止非色法以俱生缘为缘。通过这些说明,指出了如上意义解释中,巴利圣典里格位表述的语法形式。再者,为了通过后法较前法增盛而显示差别,说“以前面……”等。其中,“以前面”……显示巴利原文
Evañca ‘‘kañci kāle’’ti padassa ‘‘keci kāleti vā, kismiñci kāle’’ti vā vibhattivipallāsena attho gahetabboti adhippāyena paṭhamavikappaṃ dassetvā idāni pakārantarena dassetuṃ ‘‘kañci kāleti kecikismiñci kāleti vā attho’’ti āha. Tena ‘‘kañcī’’ti ayaṃ sāmaññaniddesoti dasseti. Yo hi ayaṃ ‘‘kecī’’ti paccattabahuvacanābhidheyyo attho, yo ca ‘‘kismiñcī’’ti bhummekavacanābhidheyyo, tadubhayaṃ sati kālavantakālatāvibhāge kiṃ-saddassa vacanīyatāsāmaññena pana ekajjhaṃ katvā ‘‘kañcī’’ti pāḷiyaṃ vuttanti taṃ vibhajitvā dassetuṃ ‘‘keci kismiñcī’’ti vuttaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘kismiñcī’’ti bhummavaseneva vuttaṃ. Tena yathāvuttaatthavibhāgena padena. Vatthubhūtāti vatthusabhāvā. Hadayarūpameva sandhāya vadati. Rūpantarānanti hadayavatthuto aññarūpānaṃ. Arūpīnaṃ sahajātapaccayataṃ pubbe ‘‘okkantikkhaṇe nāmarūpa’’nti ettha anivāritaṃ nivāretīti yojanā, tathā vatthussa ca kālantare paṭisandhikālato aññasmiṃ kāle arūpīnaṃ nivāretīti. Evañca katvātiādinā yathāvuttaatthavaṇṇanāya pāḷiyaṃ vibhattiniddesassa rūpakabhāvamāha. Punapi purimato pacchimassa upacayena visesaṃ dassetuṃ ‘‘purimena cā’’tiādi vuttaṃ. Tattha purimenāti ‘‘okkantikkhaṇe nāmarūpa’’nti iminā paccayaniddesavacanena. ‘‘Eko khandho vatthu ca tiṇṇaṃ khandhāna’’ntiādinā paṭiccavārādipāṭhena. Atthavivaraṇañhi paccayaniddesapāḷiyā sabbepi satta mahāvārā. Vatthussa vattabbatte āpanne kinti paccayoti tassa nāmassāti yojanā. Etenāti ‘‘rūpino dhammā arūpīnaṃ dhammāna’’nti etena vacanena. Kevalassāti nāmarahitassa vatthussa. Tathāti nāmassa paccayabhāvena.
“某处”指在“色法对非色法有时以俱生缘为缘”这一表述中。因为在此处,获得了互相俱生缘的关系。“以词语”指在巴利圣典中,由于“互相”这一词语,俱生缘的关系未被包含,但从意义上说,确实可以获得。因此说“即使获得”。“它的”指互相缘的性质。“如此”指以“非以互相的方式”这种方式。以整体的一部分来表示属格,意思是在部分与整体的关系中,对整体使用属格;或者,是表示别举,如同在“诸牛中的黑色者”等例子中那样。显示巴利原文
Katthacīti ‘‘rūpino dhammā arūpīnaṃ dhammānaṃ kañci kālaṃ sahajātapaccayena paccayo’’ti etasmiṃ niddese. Ettha hi aññamaññasahajātapaccayabhāvo labbhati. Vacanenāti ‘‘aññamañña’’nti iminā vacanena pāḷiyaṃ sahajātapaccayabhāvassa asaṅgahitattā, atthato pana labbhatevāti. Tenāha ‘‘labbhamānepī’’ti. Tassāti aññamaññapaccayattassa. Evanti ‘‘na aññamaññavasenā’’ti iminā pakārena. Samudāyekadesavasena sāmivacananti avayavāvayavisambandhe avayavini sāmivacananti attho, niddhāraṇe vā ‘‘kaṇhā gāvīna’’ntiādīsu viya.
八、依止缘说明的注释显示巴利原文
8. Nissayapaccayaniddesavaṇṇanā
8 “于某时”这一说法在此处不成立,因为依止缘性在任何时候都可获得。事实上,若不区分俱生与前生,单就依止性本身而言,即是依止缘。“依处色在五蕴有中”——应知此中的“和”字已被省略。“它的”是指对于无色界异熟的安立。“因为应被阐明”,以此显示:通过将不明显者阐明,以论辩发出的诘难即无容身之地。显示巴利原文
8.Kismiñcikāleti idaṃ na labbhati sabbadāpi nissayapaccayatāya labbhamānattā. Sahajaṃ purejanti hi vibhāgaṃ anāmasitvā nissayatāmattameva nissayapaccayatā. Vatthurūpaṃ pañcavokārabhaveti vatthurūpaṃ pañcavokārabhave cāti ca-saddo luttaniddiṭṭho daṭṭhabbo. Tassāti āruppavipākaṭṭhapanassa. Pakāsetabbattāti iminā apākaṭaṃ pākaṭaṃ katvā vacanena codanā anokāsāti dasseti.
九、亲依止缘说明的注释显示巴利原文
9. Upanissayapaccayaniddesavaṇṇanā
9 9. “依止有三种”:指在无间依止、所缘依止与自然依止的差别中,有三种依止。“由于含摄多种”:即由含摄多种缘法之故。“必定是”:它们由于心决定因与转起决定,而必定如此。“于某些处”:于善等范畴中。“被含摄”:即被纳入其中,意思是:在善等范畴中,唯有那些获得无间依止的语句(概念)被含摄。此处并未说“某些人的”。何以故?因其存在无法被绝对地指出。“于这些处”:于善与不善的范畴中。因为善法不是不善法的无间依止,不善法也不是善法的无间依止;然而,所缘自然依止并非绝对,故在那里说“某些人的”。“已成的缘法”:指依缘的作用已成的善等法,属于善或不善,此为其义。“由不善等”:据其所应之数,由不善或善法。“无差别地”:不采取前述的特定差别,而于不善等法中,对不善与善法以“某些人的”等方式加以表述。显示巴利原文
9.Upanissaye tayoti anantarārammaṇapakatūpanissayappabhede tayo upanissaye. Anekasaṅgāhakatāyāti anekesaṃ paccayadhammānaṃ saṅgahaṇato. Ekanteneva honti cittaniyamahetubhāvena pavattiniyamato. Yesu padesūti yesu kusalādipadesu. Saṅgahitoti saṅgahaṃ gato, kusalādipadesu yesaṃ padānaṃyeva anantarūpanissayo labbhatīti attho. Tesu ‘‘kesañcī’’ti na vuttaṃ. Kasmā? Na sakkā vattuṃ ekanteneva upalabbhanato. Tesūti kusalākusalapadesu. Na hi kusalo akusalassa anantarūpanissayo hoti, akusalo vā kusalassa, ārammaṇapakatūpanissayā pana anekantikā, tasmā tattha ‘‘kesañcī’’ti vuttaṃ. Siddhānaṃ paccayadhammānanti paccayabhāvena purimanipphannānaṃ kusalādīnaṃ kusalassa akusalassa vāti attho. Akusalādīhīti yathāsaṅkhyaṃ akusalena kusalena vā. Avisesenāti yathāvuttavisese niyamaṃ aggahetvā akusalādīsu akusalakusalānaṃ ‘‘kesañcī’’tiādinā.
因为没有所缘,且所缘依止不会依前后次第而转起,所以不获得无间依止——这是贯通的理解。“已修习的”:即已令生起的,或已反复修习的。因为色相续中既没有信等的生起,也没有时节、食物等的反复修习可得。因此说:“正如……在色相续中”。难道不是吗?在色相续中不是确有前后的差别可得吗?而它并非没有同类因。由此或许可以推测获得自然依止,故说“而在某处”等。其中,“那”:指时节、种子等,以及业等,以那先前已成的色为因。“生起”:应视为带有目的。如同在上首缘中的前行那样,是决意与安排。“作为”:以所说的特相,安立为因的状态;由此因的差别,被称为“已修习的”。若是如此,为何唯将色法排除?故说“应如……所见”。即使如此,时节、种子等对于芽等,如何有缘的差别?故说“然而,时节、种子等……由状态”。“依止”:因其意指强力的因,所以在此不应绝对要求先已生成。若是如此,在圣典中为何说“前”?故说“然而,前前的……”。或者,那些也只是依假立而说为先已生成的。因为在未辨识因的基体上,愿等不会转起。因此说“由同相之故”。显示巴利原文
Anārammaṇattā ārammaṇūpanissayaṃ pubbāparaniyamena appavattito anantarūpanissayaṃ na labhatīti yojanā. Pakatassāti nipphāditassa, upasevitassa vā. Na hi rūpasantānassa saddhādinipphādanaṃ atthi, utubhojanādiupasevanaṃ vā sambhavati. Tenāha ‘‘yathā hi…pe… rūpasantānenā’’ti. Nanu ca rūpasantāne pubbenāparaṃ viseso labbhati , so ca na vinā samānajātiyena kāraṇenāti svāyaṃ pakatūpanissayalābhoti kadāci āsaṅkeyyāti āha ‘‘yasmiñcā’’tiādi. Tattha tanti utubījādikaṃ kammādi ca tena rūpena purimanipphannena. Uppādanaṃ sābhisandhikaṃ daṭṭhabbaṃ. Adhipatīsu pubbābhisaṅkhāro viya pakappanaṃ saṃvidahanaṃ. Pakaraṇaṃ vuttalakkhaṇena kāraṇabhāvena avaṭṭhānaṃ, yato kāraṇaviseso ‘‘pakatī’’ti vuccati. Yadi evaṃ kasmā rūpasseva taṃ paṭikkhipīyatīti āha ‘‘yathā ca…pe… daṭṭhabbā’’ti. Evampi utubījādīnaṃ aṅkurādīsu kathaṃ paccayavisesabhāvoti āha ‘‘utubījādayo pana…pe… bhāvato’’ti. Upanissayoti ca yasmā balavatākāraṇaṃ adhippetaṃ, tasmā na ettha ekantena purimanipphatti icchitabbā. Yadi evaṃ pāḷiyaṃ kathaṃ purimaggahaṇanti āha ‘‘purimapurimānaṃyeva panā’’tiādi. Tepi vā parikappanavasena purimanipphannāyeva nāma honti. Na hi asaṃviditākāre vatthusmiṃ patthanāpavattīti. Tenāha ‘‘taṃsamānalakkhaṇatāyā’’ti.
“法”:指以人、床座等施设为所依的法。所谓“此理趣”,即通过施设门应作施设时,彼所依之法被摄入,如上所述之理趣。“就在此处”,即指“床座亦依亲依止缘为缘”这一语句。“现在的如何有自然亲依止性?”——对此质难,为了显示圣典依据而说“将说”等,为了显示合理性而说:“且对于现在的那些,由于先前已修习”。“那样的”:即如季节等现前的情形,由于那些在更早以前已修习,由堪任自然亲依止性而使之转起。显示巴利原文
Dhammeti puggalasenāsanapaññattīnaṃ upādānabhūte dhamme. Ayaṃ nayoti paññattimukhena paññapetabbā tadupādānabhūtā dhammā gayhantīti yathāvutto nayo. Etthevāti ‘‘senāsanampi upanissayapaccayena paccayo’’ti etasmiṃyeva vacane. Kathaṃ paccuppannassa pakatūpanissayabhāvoti codanāya ‘‘vakkhatī’’tiādinā āgamaṃ dassetvā yuttiṃ dassetuṃ ‘‘paccuppannānampica tādisānaṃ pubbepakatattā’’ti vuttaṃ. Tādisānanti yādisā utuādayo paccupaṭṭhitā, tādisānaṃ tato pubbe puretaraṃ pakatattā pakatūpanissayayogyatāya āpāditattā.
考虑到遍等处也有作为所缘亲依止的可能,因而说“以此意趣说‘某些’”。正如在注释中,以“见遍相曼陀罗”等说明了它的亲依止性。显示巴利原文
Kasiṇādīnampi ārammaṇūpanissayatā sambhavatīti katvā vuttaṃ ‘‘iminā adhippāyena ‘ekaccāyā’ti āhā’’ti. Tathā hi ‘‘kasiṇamaṇḍalaṃ disvā’’tiādinā tassa upanissayabhāvo aṭṭhakathāyaṃ vutto.
其意趣是:无色界善法尚可作为亲依止,何况欲界、色界善法。为了显示它如何作为亲依止,故说“于某遍等处”等。“令未生的禅定生起”:这是指色界禅定而言;对于无色界禅定,则不须再说。“彼生起的善法”:即令彼色界异熟生起的善法,也就是色界善法。“结生决定者”:即色界结生已决定者。“死心”:即对色界结生作为无间缘的死心。“依前速行”:即死心作为紧邻速行的状态。在“色界善法对无色界异熟”中,亦应结合“彼生起的善法”等。如说“色界善法对无色界异熟为亲依止”,同样应结合“欲界善法对彼生起的善法”等。出世间的异熟对三地善法的亲依止性,由基础等方式是极明显的;如是,各地善法对各地唯作法,欲界善法对色、无色界唯作法,色界善法对无色界唯作法的亲依止性——为显示此义,故说“如是各别……应知”。“依止信而布施”等,其自然亲依止仅依略说方式传诵,而非依详释方式,故说“于圣典中……已解答”。由于在善三法之类中有顺逆等差别,于问题章节中——这是对多数词的说明。显示巴利原文
Arūpāvacarakusalampi upanissayo hoti, pageva kāmāvacararūpāvacarakusalanti adhippāyo. Taṃ pana yathā upanissayo hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘yasmiṃ kasiṇādimhī’’tiādi vuttaṃ. Anuppannajhānuppādaneti rūpāvacarajjhānaṃ sandhāyāha, arūpāvacarajjhāne pana vattabbameva natthi. Taduppādakakusalānanti tassa rūpāvacaravipākassa uppādakakusalānaṃ, rūpāvacarakusalānanti attho. Paṭisandhiniyāmakassāti rūpāvacarapaṭisandhiniyāmakassa. Cutitoti rūpāvacarapaṭisandhiyā anantarapaccayabhūtāya cutiyā. Purimajavanassa vasenāti cutiyā āsannajavanabhāvena. Rūpāvacarakusalaṃ arūpāvacaravipākassāti etthāpi ‘‘taduppādakakusalāna’’ntiādinā ānetvā yojetabbaṃ. Yathā ca ‘‘rūpāvacarakusalaṃ arūpāvacaravipākassa upanissayo’’ti vuttaṃ, evaṃ ‘‘kāmāvacarakusalampi taduppādakakusalāna’’ntiādinā yojetabbaṃ. Lokuttaravipākassa tebhūmakakusalānampi pādakādivasena upanissayabhāvo pākaṭoyeva, tathā taṃtaṃbhūmakakusalānaṃ taṃtaṃbhūmakakiriyānaṃ, kāmāvacarakusalassa rūpārūpāvacarakiriyānaṃ, rūpāvacarakusalassa arūpāvacarakiriyāya upanissayabhāvoti imamatthaṃ dassento ‘‘evaṃ paccekaṃ…pe… veditabbo’’ti āha. ‘‘Saddhaṃ upanissāya dānaṃ detī’’tiādinā pakatūpanissayo uddesavaseneva pāṭho āgato, na vibhajanavasenāti āha ‘‘pāḷiyampi…pe… vissajjito’’ti. Kusalattikādīsu anulomādibhedabhinnattā pañhāvāresūti bahuvacananiddeso.
此中有一类机巧之说:由于依止出世间法的生起而对他人产生爱着,出世间法便如同依止缘一般。然而,不善法确实能成为未来出世间法的依止缘,因此说“这不应被视为核心”,此是意旨所在。所谓“色界等善”,是指当色界、无色界、出世间善法生起时,色界善法为其依止的关联。至于色界唯作与无色界异熟如何成为依止缘,则说“于过去居住……阿罗汉”。由于希求种种异熟而生起作为彼异熟之因的善法,故说异熟对善有依止缘的关系,即“四地……依止缘”。然而,为了显示世间善法并不成为出世间异熟的依止缘,而说了“虽然……”等语。正是因此,才说“同样地,三地异熟”,而采用“三地”一词。其中,“因此”是指由阿那含。“彼”指阿罗汉果。“所以”是因为未曾见过。如同那些(初果等)一样,即如同须陀洹果等一样。“他们的”是指凡夫等。“此”是指阿那含。这是要说明:如同凡夫等相续中的禅那等,由于未曾获得,故不成为须陀洹果等的依止缘;同样地,阿那含的禅那等,由于未曾见过,故不成为最高果——阿罗汉果的依止缘。因此说:“未来的依止缘,确实……”显示巴利原文
Lokuttaranibbattanaṃ upanissāya parassa sinehuppādane lokuttaradhammā upanissayo viya hontīti ayamettha leso, bhāvino pana lokuttarassa akusalānaṃ upanissayatā sambhavatīti āha ‘‘na idaṃ sārato daṭṭhabbanti adhippāyo’’ti. Rūpāvacarādikusalānanti rūpārūpāvacaralokuttarakusalānaṃ uppādiyamānassa rūpāvacarakusalassāti yojanā. Rūpāvacarakiriyassa ca arūpāvacaravipāko upanissayo kathanti āha ‘‘pubbe nivutthādīsu…pe… arahato’’ti . Taṃ taṃ vipākaṃ patthento tassa tassa vipākassa hetubhūtaṃ kusalaṃ nibbattetīti vipākānaṃ kusalūpanissayatāti āha ‘‘catubhūmakā…pe… upanissayo’’ti. Lokiyakusalānaṃ pana lokuttaravipākā upanissayo na hontīti dassento ‘‘yadipī’’tiādimāha. Teneva hi ‘‘tathā tebhūmakavipāko’’ti tebhūmakaggahaṇaṃ kataṃ. Tattha tenāti anāgāminā. Tanti arahattaphalaṃ. Tasmāti adiṭṭhapubbattā. Tāni viyāti sotāpattiphalāni viya. Tesanti puthujjanādīnaṃ. Imassāti anāgāmino. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā puthujjanādīnaṃ santāne jhānādīnaṃ sotāpattiphalādīnaṃ na upanissayapaccayo anupaladdhapubbattā, evaṃ anāgāmino jhānādīnaṃ aggaphalaṃ upanissayapaccayo adiṭṭhapubbattā. Tenāha ‘‘upaladdhapubbasadisameva hi anāgatampi upanissayo’’ti. Aṭṭhakathāyaṃ pana heṭṭhimaphalānaṃ kusalūpanissayatā vuttā eva.
正如异熟对善法有依止缘,唯作也同样对善法有依止缘,为了显示这一理趣,而说“唯作,即义无碍解等”。对于如理作意,已无需多言——意思是,即便是四地善法,如理作意显然也为其依止缘,对此已无需多言,即指那些令如理作意生起的情形。“彼”指如理作意。其关联是:如理作意也是不善以及四地异熟的依止缘。同样地,对于唯作也是如此,意思是:如同依止如理作意而说善的依止缘,同样地,也应依止如理作意来关联唯作的依止缘。因为依止如理作意而生起贪等,按照对不善所说的道理,通过成为善与不善的依止缘这一途径,它确实成为四地异熟的依止缘。如果被称为唯作的法……确实成为依止缘,那么为什么在分别自然亲依止缘时没有取唯作,而只取了时节、食物、坐卧处呢?因此说:“在非异熟非非异熟法……只是举例说明而已。”“如这些”的“等”字,包含了“善法生起时,俱生的无记法生起,非依止缘”等。考虑到“依止”一词是“亲依止”的同义词,所以说:“依‘识为亲依止而有名色,名色为亲依止而有六处’等。”因为在这里,已说明了识对名色、触色等,以及眼处等的亲依止关系。显示巴利原文
Yathā vipākā kusalānaṃ, evaṃ kiriyāpi tesaṃ upanissayo hotīti taṃ nayaṃ dassetuṃ ‘‘kiriyaṃ atthapaṭisambhidādi’’ntiādi vuttaṃ. Yonisomanasikāre vattabbameva natthīti catubhūmakakusalassapi yonisomanasikāro upanissayo hotīti ettha vattabbameva natthi, tadatthaṃ yonisomanasikāraṃ pavattentassāti attho. Tanti yonisomanasikāraṃ. Akusalassa ca catubhūmakavipākassa upanissayo yonisomanasikāroti yojanā. Evaṃ kiriyassapīti yathā kusalassa yonisomanasikārassa vasena upanissayo vutto, evaṃ kiriyassapi yonisomanasikārassa vasena yojetabbanti attho. So hi taṃ upanissāya rāgādiuppādane akusalassa vuttanayena kusalākusalūpanissayabhāvamukhena catubhūmakavipākassa upanissayo hotiyeva. Yadi kiriyasaṅkhāto…pe… hotiyeva, atha kasmā pakatūpanissayavibhajane kiriyā na gahitā, utubhojanasenāsanāniyeva gahitānīti āha ‘‘nevavipākanavipākadhammadhammesu…pe… nayadassanamattamevā’’ti. Evamādikanti ādi-saddena ‘‘kusalaṃ dhammaṃ sahajāto abyākato dhammo uppajjati na upanissayapaccayā’’ti evamādikaṃ saṅgaṇhāti. Upanissayapariyāyo upanisasaddoti katvā vuttaṃ ‘‘viññāṇūpanisaṃ nāmarūpaṃ, nāmarūpūpanisañca saḷāyatanantiādikenā’’ti. Ettha hi viññāṇassa nāmarūpānaṃ phassarūpādīnaṃ cakkhāyatanādīnañca upanissayabhāvo vuttoti.
十、前生缘说明的注释显示巴利原文
10. Purejātapaccayaniddesavaṇṇanā
10 其关联是:仅以显示已说过的理趣的方式而说。如果已经显示过了,为何又说“是以有余的方式而作开示”呢?回答说:“因为未以具体行相显示。”即在圣典中,未以“凡是以任何已生起的法为所缘,而令任何心、心所法生起,那些法就以亲依止缘的方式成为那些法的缘”这样的具体行相来显示。至于“及对神通智”中的“及”字,应理解为此中也包含了死生智。因为当它以物质法为所缘时,在十八种所缘中,任何一种所缘的已生起,由于是现在所缘,都成为所缘前生缘,因为经中说“于死亡时,于结生时”。至于天眼智和天耳智,则更无需多言。显示巴利原文
10. Dassitameva nayadassanavasenāti yojanā. Yadi dassitameva, kasmā vuttaṃ ‘‘sāvasesavasena desanā katā’’ti āha ‘‘sarūpena adassitattā’’ti. ‘‘Yaṃ yaṃ dhammaṃ purejātaṃ ārabbha ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā, te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo’’ti evaṃ sarūpena pāḷiyaṃ adassitattā. Iddhividhābhiññāya cāti ca-saddena cutūpapātañāṇassapi saṅgaho daṭṭhabbo. Tassapi hi rūpadhammārammaṇakāle aṭṭhārasasu yaṃ kiñci ārammaṇapurejātaṃ hoti paccuppannārammaṇattā. ‘‘Cavamāne upapajjamāne’’ti hi vuttaṃ. Dibbacakkhudibbasotañāṇesu ca vattabbameva natthi.
“由于另一种也不存在”的意思是:因为所缘前生也不存在,所以不将结生者包含在内,这是其关联。虽然某些结生者确实有所缘前生,但由于它不能清晰地作为所缘被认知,因此被视为如同不存在,于是说“由于另一种也不存在”。正因如此才说:“如同在结生时,所缘不清晰,仅具所缘之名而已。”其关联是:对于作为推度者的意识界,色等五种所缘也必定是前生缘。而此处的“以及对于意界等”这段文字,本应放在“作为彼所缘者”一语之前,却按顺序被写在了后面。显示巴利原文
Itarassapi abhāvāti ārammaṇapurejātassapi abhāvā aggahaṇaṃ paṭisandhibhāvinoti yojanā. Satipi kassaci paṭisandhibhāvino ārammaṇapurejāte vibhūtaṃ pana katvā ārammaṇakaraṇābhāvato avijjamānasadisanti katvā vuttaṃ ‘‘itarassapi abhāvā’’ti. Tenevāha ‘‘paṭisandhiyā viya aparibyattassa ārammaṇassa ārammaṇamattabhāvato’’ti. Santīraṇabhāvino manoviññāṇadhātuyāpi ekanteneva purejātapaccayo rūpādīni pañcārammaṇānīti yojanā. Ettha ca ‘‘manodhātūnañcā’’tiādi ‘‘tadārammaṇabhāvino’’ti padassa purato vattabbo, uppaṭipāṭiyā likhitaṃ.
十一、后生缘说明的注释显示巴利原文
11. Pacchājātapaccayaniddesavaṇṇanā
11 “以无余显示前生的方式”,是指就“由四因所生、三因所生的色身”这样无余显示的前生缘所生法而言。因为这里的缘是欲界异熟和色界异熟,其中欲界异熟是四因所生色身的缘,而非色界异熟。正因如此才说:“然而色界异熟并非食生色身的缘”,所以即便说“正是它的”,也应随宜理解其义。显示巴利原文
11.Niravasesadassitapurejātadassanavasenāti ‘‘catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikarūpakāyassā’’ti evaṃ niravasesato dassitassa purejātassa paccayuppannassa dassanavasena. Paccayā hi idha kāmāvacararūpāvacaravipākā, tesu kāmāvacaravipāko ca catusamuṭṭhānikarūpakāyassa paccayo, na itaro. Tenevāha ‘‘rūpāvacaravipāko pana āhārasamuṭṭhānassa na hotī’’ti, tasmā ‘‘tassevā’’ti vuttepi yathārahamattho veditabbo.
十二、重复缘说明的注释显示巴利原文
12. Āsevanapaccayaniddesavaṇṇanā
12 “以种种方式被练习而熟练”,意思是:通过多次生起而被修习。极其熟练即是更为熟练,也因此更有力。以此更为熟练、更有力的状态,它成为殊胜、达到殊胜。这种殊胜在异熟中并不存在,因此说:“以此将异熟无记区别开来。”显示巴利原文
12. Pakārehi guṇitaṃ paguṇaṃ, bahukkhattuṃ pavattiyā bhāvitanti attho. Atisayena paguṇaṃ paguṇataraṃ, tatoyeva balavataraṃ. Tassa bhāvo, tena paguṇatarabalavatarabhāvena visiṭṭhaṃ visesappattaṃ. Svāyaṃ viseso vipāke natthīti āha ‘‘etena vipākābyākatato visesetī’’ti.
十三、业缘说明注释显示巴利原文
13. Kammapaccayaniddesavaṇṇanā
13 「有如此自性」:指由业缘而成为资助者的自性。「能力」:即威力。「其」:指所谓的果报蕴与业生色之果。业缘的状态已被说明,即由业缘而成为缘的状态已被说明。在一种存在状态中,色也是如此,意思是:即便在一种存在状态中也不生色,更遑论四种存在状态了。显示巴利原文
13.Evaṃsabhāvāti kammapaccayena upakārakasabhāvā. Samatthatāti ānubhāvo. Tassāti vipākakkhandhakaṭattārūpasaṅkhātassa phalassa. Kammapaccayabhāvo vuttoti kammapaccayena paccayabhāvo vutto. Ekavokāre rūpampīti ekavokārepi rūpaṃ na janeti, pageva catuvokāreti attho.
十四、果报缘说明注释显示巴利原文
14. Vipākapaccayaniddesavaṇṇanā
14 如同在色有中,有想者的色生起是由其本身所造作的福行所生,无想者也是如此。在这里,欲界业作为与果报相应的缘,只对某些法成为缘,并非对一切;只于某处成为缘,并非于一切处。而果报则非如此,故说为「绝对地」。「以其等之力」:即指那些获得果报缘的果报蕴之力。透过「非也」等句,以遮遣的方式阐明「绝对地」所说的意义。二地果报——即欲界与色界的果报——在无色界中并非色的缘,这是衔接。显示巴利原文
14. Yathā hi rūpabhave saññīnaṃ taṃnibbattitapuññābhisaṅkhāreneva rūpuppatti, evaṃ asaññīnampīti tattha kāmāvacarakammunā yathā vipākānurūpānaṃ paccayo honto kesañciyeva hoti, na sabbesaṃ, katthaciyeva hoti, na sabbattha, na evaṃ vipākānanti āha ‘‘ekantenā’’ti. Tesaṃ vasenāti tesaṃ vipākapaccayalābhīnaṃ vipākakkhandhānaṃ vasena. Na hītiādinā ‘‘ekantenā’’ti vuttamatthaṃ byatirekato vibhāveti. Bhūmidvayavipākoti kāmāvacararūpāvacaravipāko āruppe rūpassa na hi paccayoti yojanā.
十五、食缘说明注释显示巴利原文
15. Āhārapaccayaniddesavaṇṇanā
15 因为并无单独吞咽食素的情形,所以这样说:「与所食、所饮等事物一起被吞咽」。在嚼食与噉食的分类中,首先,嚼食可成为段食,但可饮等又如何呢?因此说:「可饮的……成为……」。或者应知,这是依多数情况而说的。显示巴利原文
15. Kevalāya ojāya ajjhoharaṇassa abhāvā ‘‘asitapītādivatthūhi saha ajjhoharitovā’’ti vuttaṃ. Khādanīyabhojanīyappabhede asite tāva kabaḷīkāratā hotu, pātabbādike pana kathanti āha ‘‘pātabba…pe… hontī’’ti. Yebhuyyavasena vā evaṃ vuttanti veditabbaṃ.
「随护者」意为支持者。心生色的身体以段食为食缘的关系,应当审察段食之后再来把握。为何如此?此处说出理由:「非也」等。因为若确有缘的关系,则应说「心生色以段食为食缘,对心生色的身体以食缘为缘」等,然而并未这样说,而是说了非心生色的情形。因此说「三种……已被说」。显示巴利原文
Anupālakoti upatthambhako. Cittasamuṭṭhānassa kāyassa āhārapaccayabhāvo kabaḷīkārāhārassa vicāretvā gahetabbo. Kasmāti ce? Ettha kāraṇamāha ‘‘na hī’’tiādinā. Sati hi paccayabhāve ‘‘cittasamuṭṭhāno kabaḷīkārāhāro cittasamuṭṭhānassa kāyassa āhārapaccayena paccayo’’tiādi vattabbaṃ siyā, na pana vuttaṃ, nocittasamuṭṭhānassa pana vuttaṃ. Tenāha ‘‘tividhopi…pe… vutto’’ti.
十六、根缘说明注释显示巴利原文
16. Indriyapaccayaniddesavaṇṇanā
16 「由于是混合的」:这是就根性中,将色命根与无色命根合在一起而宣说的情况而说的。因此,「由于是混合的」意思是:由于与色命根混合。此处所说的命根,指无色命根。并非一切都要完全排除,意思是:如同在问分中,无色命根因是混合的而未被纳取,并非在此处无色命根也被排除。显示巴利原文
16. ‘‘Missakattā’’ti idaṃ indriyatāya rūpārūpajīvitindriyānaṃ ekajjhaṃ katvā desitataṃ sandhāya vuttaṃ, tasmā missakattāti rūpajīvitindriyamissakattāti attho. Jīvitindriyanti arūpajīvitindriyaṃ. Na sabbena sabbaṃ vajjitabbanti yathā pañhāpucchake arūpajīvitindriyaṃ missakattā na gahitaṃ, na evamidha arūpajīvitindriyaṃ aggahitanti attho.
对于非色的眼识等,它们尚需依赖其他缘,须有待于转向、所缘等其他缘,才可能成为根缘;因为眼等色与非色之间,任何时候都没有不相分离的状态,而且它们有待于其他缘的和合。然而,那个无待的——即不像眼等那样有待于其他缘,而是无待的根缘,对于不相分离的法而言,如同两种命根,它对于自己的……是没有的,这是连接。对于不相分离的那些,如性根等,可能成为相分离的、缘所生法的根缘性,因为未见其有。难道不是见到了眼等相分离的根缘状态吗?确实见到了,但并非同一种类;为了显示这一点,说「非也」等。如果存在,即如前所述,只有在同一种类中,不相分离的根缘状态存在时,才与女根男根一起。此处为俱格。即使女根男根在凝滑等阶段时,可能不遍及性根等的根缘性,因为那时它们并不存在。然而,那些当时存在的色法,它们是不相分离的,为何不遍及呢?因此说「然而对于其他……」等。由于非种子状态、非特征状态。随顺于他们,即随顺于凝滑等阶段的存在,他们许其存在,由此可知「女人、男人」的本性区别,这是他们的意图。显示巴利原文
Arūpānaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ paccayantarāpekkhāni āvajjanārammaṇādiaññapaccayasāpekkhāni indriyapaccayā siyuṃ cakkhādīnaṃ rūpārūpānaṃ aññamaññaṃ kadācipi avinibbhuttabhāvassa abhāvato, paccayantarasamodhānāpekkhatāya ca. Yo pana nirapekkhoti yathā cakkhādīni paccayantaresu sāpekkhāni, evaṃ sāpekkho ahutvā yo tattha nirapekkho indriyapaccayo hoti avinibbhuttadhammānaṃ yathā duvidhampi jīvitindriyaṃ, so attano…pe… natthīti yojanā. Avinibbhuttānaṃ tesampi liṅgādīnaṃ siyuṃ vinibbhuttānaṃ paccayuppannānaṃ indriyapaccayatābhāvassa adiṭṭhattā. Nanu cakkhādīnaṃ vinibbhuttānaṃ indriyapaccayabhāvo diṭṭhoti? Saccaṃ diṭṭho, na pana so samānajātiyāti dassento ‘‘na hī’’tiādimāha. Sati cevanti evaṃ vuttappakāre samānajātiyaṃyeva avinibbhuttassa indriyapaccayabhāve sati itthipurisindriyehi saddhiṃ. Sahayoge hi idaṃ karaṇavacanaṃ. Yadipi itthipurisindriyāni liṅgādīnaṃ kalalādikāle indriyapaccayataṃ na phareyyuṃ tesaṃ tadā abhāvato. Ye pana rūpadhammā tadā santi, tehi avinibbhuttāva, tesaṃ kasmā na pharantīti āha ‘‘aññesaṃ panā’’tiādi. Abījabhāvato animittabhāvato. Tadanurūpānanti kalalādiavatthānurūpānaṃ atthitaṃ icchanti, yato ‘‘itthī, puriso’’ti pakativibhāgo viññāyatīti tesaṃ adhippāyo.
“于善种类”是依处格。而读作“善种类者”的,则是各别单数。并没有单独的一种类或地,因为那只是它的一部分。在因等中也是如此,其“等”字即包含了“于不善食,此理亦然”等例。此理亦应如此应用于通过“依地而说”等方式,针对无色界中不可得的根缘所安立的义理。同样地,对于非摄善因,以及非摄善因与忧俱的不善因,也没有单独的种类或地;因此,即使在无色界中不可得,也没有单独安立,应如此衔接。此理亦适用于“于不善食,此理亦然”等。显示巴利原文
Kusalajātiyanti niddhāraṇe bhummaṃ. Ye pana ‘‘kusalajātika’’nti paṭhanti, tesaṃ paccattekavacanaṃ. Visuṃ ekajāti vā bhūmi vā na hoti tadekadesabhāvato. Hetuādīsupīti ādi-saddena ‘‘akusalāhāresupi eseva nayo’’ti evamādikaṃ saṅgaṇhāti. Esa nayoti yvāyaṃ ‘‘bhūmivasena vuttesū’’tiādinā arūpe alabbhamānassa indriyapaccayassa aṭṭhapane atthanayo vutto, esa nayo yojetabboti. Tathā apariyāpannakusalahetu, tathā akusalahetūti etthāpi paṭhamāpariyāpannakusalahetu domanassasahagatākusalahetu ca visuṃ ekajāti bhūmi vā na hontīti āruppe alabbhamānāpi visuṃ na ṭhapitāti yojetabbo. Esa nayo ‘‘akusalāhāresupi eseva nayo’’ti evamādīsu.
考虑到在俱生缘的意义上,即使在生起刹那也可能存在根缘关系,故说“这是就俱生缘性的不存在而言”。的确,有言:“正在生起的法,以与正在生起的法一同生起的方式而作助益,此即俱生缘”(《发趣论》注释·缘略释)。虽然注释中已明确显示“但它没有俱生缘性”,但为了遮止对此说的执取,先说了“生起……遮止”,再以“将说”等来成立此义。所谓“类似业缘”,正是以此表明在生起刹那的缘关系。而“在转起时”一词,加上“ca”字,应连接为:在结生时及转起时,除了色命根之外,并没有其他的根缘。缘起分等六种分,直到相应分为止,皆是唯取生起刹那而施设的,例如“以善法为缘,善法生起,以因缘”等,并非指住时刹那,这是其中的意趣。而“如此作了”,是指唯取生起刹那来施设。在这些之中,乃指所说的六种分之中。然而,有一些人说:“色命根的守护在生起刹那并不明显而有力;而在住时刹那,由于获得后生缘等缘而达到坚固性,其守护才变得明显而有力,因此说在住时刹那。”显示巴利原文
Sati sahajātapaccayatte uppādakkhaṇepi indriyapaccayatā siyāti katvā vuttaṃ ‘‘sahajātapaccayattābhāvaṃ sandhāyā’’ti. Vuttañhi ‘‘uppajjamāno saha uppajjamānabhāvena upakārako dhammo sahajātapaccayo’’ti (paṭṭhā. aṭṭha. paccayuddesavaṇṇanā). Tassa pana sahajātapaccayattābhāvo yadipi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sahajātapaccayatā pana tassa natthī’’ti sarūpeneva dassito, tathāpi taṃ ananujānanto ‘‘uppāda…pe… nivāretu’’nti vatvā ‘‘vakkhatī’’tiādinā tamatthaṃ samattheti. Kammapaccayasadisanti hi etena tassa uppādakkhaṇe paccayabhāvo pakāsito. Pavattecāti ca-saddena paṭisandhiyañca kaṭattārūpassa rūpajīvitindriyato añño indriyapaccayo na hi atthīti yojanā. Paṭiccavārādayo sampayuttavārapariyosānā cha vārā uppādakkhaṇameva gahetvā pavattā ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā’’tiādinā, na ṭhitikkhaṇanti adhippāyo. Evañca katvāti uppādakkhaṇameva gahetvā pavattattā. Etesūti yathāvuttesu chasu vāresu. Keci pana ‘‘rūpajīvitindriyassa anupālanaṃ uppādakkhaṇe na pākaṭaṃ balavañca yathā ṭhitikkhaṇe pacchājātādipaccayalābhato thirabhāvappattiyāssa taṃ pākaṭaṃ balavañca, tasmā ‘ṭhitikkhaṇe’ti vutta’’nti vadanti.
十七、禅那缘说明注释显示巴利原文
17. Jhānapaccayaniddesavaṇṇanā
17 “称为喜与忧的”一语,是指以喜与忧的同义语而说,或者,为了显示只有作为禅支的喜与忧——即由禅支特性的差别而成为喜与忧本身的乐与苦——才是禅支,而不是其他的乐与苦。因此,为了显示唯有作为禅支的乐与苦的禅支性,才采用了喜与忧的说法。接下来,以“在五双识中”等详加阐明如上所述,这些很容易理解。所谓“以此”,即指以这种差别的喜与忧的采用。显示巴利原文
17.Somanassadomanassasaṅkhātānīti somanassadomanassapariyāyena vuttāni, jhānaṅgabhāvavisesanato vā somanassadomanassabhūtāneva sukhadukkhāni jhānaṅgāni, na itarasukhadukkhānīti jhānaṅgabhūtānaṃyeva sukhadukkhānaṃ jhānaṅgabhāvadassanatthaṃ somanassadomanassaggahaṇaṃ kataṃ. Idāni yathāvuttameva ‘‘dvipañcaviññāṇesū’’tiādinā vitthārato vibhāveti, taṃ suviññeyyameva. Tenāti visesanabhūtena somanassadomanassaggahaṇena.
“仅由投向故”是指仅因成为所缘的状态。在思维运作中,在审虑运作中。以先前所说的同样理由,即“由于没有审虑的相状”这一理由。“先前”即从起始。四支被排除,是指在所示七支中,有四支被排除。因为这是注释,便以简略的方式说明应予排除之理。在三者之中,本应只说一个,但因它们特征相同,故其余三者也被一并说明。然而,采用“三者”的说法,是为显示舍、乐、苦的非禅支性。由此,除开舍等,心一境性作为禅支,因其不摄非禅支,便呈现未被引出的状态。以所说之因——“由于没有审虑的相状”——或依其他理趣,由于与不具审虑自性的法一起而不被纳入,心一境性便与具有审虑相状者全然不同,因而在圣典中呈现未被引出的状态。为避除彼过,即为解脱此中所述的过失。显示巴利原文
Abhinipātamattattāti ārammaṇakaraṇamattabhāvato. Cintanāpavattiyā upanijjhāyanapavattiyā. Yathāvutteneva kāraṇenāti ‘‘upanijjhānākārassa abhāvato’’ti etena kāraṇena. Pubbetiādito. Cattāri aṅgāni vajjitānīti sattasu aṅgesu dassiyamānesu cattāri aṅgāni vajjitāni. Aṭṭhakathā hesāti lesena apakāsetabbatāya kāraṇamāha. Tīsupi ekameva vattabbaṃ siyā, taṃsamānalakkhaṇatāya itaresaṃ tiṇṇampi gahaṇaṃ hotīti. Tiṇṇaṃ pana vacanenāti upekkhāsukhadukkhānaṃ ajhānaṅgatādassanatthena vacanena. Tato upekkhādito aññassa dhammassa cittekaggatāya jhānaṅganti uddhaṭabhāvo āpajjati ajhānaṅgesu aggahitattā. Yathāvuttakāraṇatoti ‘‘upanijjhānākārassa abhāvato’’ti vuttakāraṇato aññena kāraṇena anuddhaṭabhāvo vā āpajjati anupanijjhāyanasabhāvehi saddhiṃ aggahitattā upanijjhāyanākārabhāvato aññeneva kāraṇena cittekaggatāya pāḷiyaṃ anuddhaṭabhāvo āpajjati. Taṃdosapariharaṇatthanti yathāvuttadosavinimocanatthaṃ.
“而某些”等,仅是显示字句形式。“以喜等”,即与喜、忧、禅支舍相应。不明显的状态即是舍,因为舍被认为其作用不明显。与哪些相同?与乐等相同。以何为相同?以喜等为相同。如何相同?应如此连接:乐……相应。并非心一境性,因其与乐等、与其他如安止等、以非根的作用、以非审虑的作用而不相同,故此,在五识中,心一境性作为禅支未被引出的理由不可说。它,即心一境性。在此,即在“舍、乐、苦”这一注释语句中未被包含。在与疑相应的意界等中,即在与疑相应之心中、在意界的领受等中。于彼,即于心一境性,亦是如此。显示巴利原文
Yepanātiādi padakāramattadassanaṃ. Somanassādīhīti somanassadomanassajhānaṅgupekkhāhi. Avibhūtabhāvo upekkhanaṃ. Upekkhā hi avibhūtakiccā vuttā. Samānānaṃ kesaṃ? Sukhādīnaṃ, kehi? Somanassādīhi, kathaṃ? Sukha…pe… yuttatāti yojanā. Na cittekaggatāyāti sukhādīhi, tadaññehi abhiniropanādīhi ca anindriyakiccatāya ca anupanijjhāyanakiccatāya ca asamānatāya pañcaviññāṇesu cittekaggatāya jhānaṅganti anuddhaṭabhāve kāraṇaṃ na vattabbanti. Sāti cittekaggatā. Etthāti ‘‘upekkhāsukhadukkhānī’’ti etasmiṃ aṭṭhakathāvacane na gahitā. Vicikicchāyuttamanodhātuādīsūti vicikicchāsampayuttacitte manodhātuyā sampaṭicchanādīsu ca. Tassāpi cittekaggatāyapi.
十八、道缘说明注释显示巴利原文
18. Maggapaccayaniddesavaṇṇanā
18 “两种思”,即正思惟与邪思惟,如此依无过与有过之别而分为两种。精进与定,在此也是同理。以寻等的共通状态总括而取,再一一分别而取,这是其义。“以彼”,即邪语、邪业、邪命。“在此”,即在此道缘解说中,可得的是因有道缘的状态,而以“ca”字显示不可得的是因无道缘的状态。若如此,为何又有所说?答曰:“以道支名称的共通性”。如是,此处的间接解说有何意义?为遮此难,说:“因为这样也显示了经中的通称”。然,如此显示,意在成立:于胜义上非道支者,在经中亦依道支通称而于此与道支一并被显示。引出,即作词句的引出。那么,不应与邪语等一同显示十二支吗?为何?答:“因为于圣典中……不应说”。它们仅仅是作为其对立面而为邪道支,并非如邪见等那样具有自性,这是意旨所在。显示巴利原文
18.Duvidhampi saṅkappanti sammāsaṅkappo micchāsaṅkappoti ca evaṃ anavajjasāvajjabhedena duvidhampi. Vīriyaṃ samādhinti etthāpi eseva nayo. Saṅgaṇhitvā vitakkādibhāvasāmaññena saha gahetvā, ekekameva katvā gahetvāti attho. Tehi micchāvācākammantājīvehi. Idhāti imasmiṃ maggapaccayaniddese labbhamānāni ca maggapaccayabhāvato, ca-saddena alabbhamānāni ca maggapaccayattābhāvā. Yadi evaṃ kasmā vuttānīti āha ‘‘maggaṅgavacanasāmaññenā’’ti. Evaṃ pariyāyaniddeso idha kimatthiyoti codanaṃ sandhāyāha ‘‘evañhi suttavohāropi dassito hotī’’ti. Evaṃ pana dassentenāti paramatthato amaggaṅgānipi sutte maggaṅgavohārasiddhiyā idha maggaṅgehi saha dassentena. Uddharitvāti paduddhāraṃ katvā. Idāni micchāvācādīhi saddhiṃ dvādasaṅgāni na dassetabbāni, kasmāti ceti āha ‘‘na hi pāḷiyaṃ…pe… vattabbo’’ti. Tappaṭipakkhabhāvatoyeva micchāmaggaṅgāni, na micchādiṭṭhiādayo viya sabhāvatoti adhippāyo.
即使在显示“间接与非间接道支”的意义时,也不应如此解说句义,因此说:“间接……(中略)……诤事”。其含义是:如同在“别部分的诤事”中,有一词与巴利文中“诤事”一词形似而义异,因为它既与巴利文中该词相通,又与其他词相通,于是把双方面的词义一并举出,说“所谓诤事,即四种诤事”;同样地,在此处,若想显示非间接的道支及其他道支,本应举出一个既与巴利文中该词相通、又与其他词相通的道支词,然而并未如此。因此,由于只举出了巴利文中固有的道支词,而非那种与其他词共通者,并且未通过举义的方式限定所指的意义,故这样说。“在这些之中”,是指在无因的心生起之中。在“正见……(中略)……定”中,思惟、精进、定是以“正”与“邪”等词加以区别而说,因此说“正见等如前所述是存在的”。然而,在它们之中,确有某些思惟、精进、定是存在的。或者,“正见等”是就前述种类正见等的全体而言,因此说“如前所述”。其意图是:这是为了确定生起之处,而不是为了作区别。显示巴利原文
Pariyāyanippariyāyamaggaṅgadassanatthepi atthavacane evaṃ na vattabbamevāti dassento ‘‘pariyāya…pe… adhikaraṇānī’’ti āha. Tassattho – yathā ‘‘aññabhāgiyassa adhikaraṇassā’’ti ettha pāḷigataadhikaraṇasaddapatirūpako añño adhikaraṇasaddo pāḷigatatadaññasādhāraṇatāya ubhayapadattho uddhaṭo ‘‘adhikaraṇaṃ nāma cattāri adhikaraṇānī’’ti, evamidhāpi nippariyāyaṃ itarañca maggaṅgaṃ dassetukāmena pāḷigatatadaññasādhāraṇo maggaṅgasaddo uddharitabbo siyā, tathā na katanti. Tasmāti yasmā pāḷigatoyeva maggaṅgasaddo uddhaṭo, na tadaññasādhāraṇo, na ca atthuddhāramukhena adhippetattho niyamito, tasmā. Tesūti ahetukacittuppādesu. ‘‘Sammādiṭṭhi…pe… samādhayo’’ti ettha saṅkappavāyāmasamādhayo sammāmicchāsaddehi visesetvā vuttāti āha ‘‘sammādiṭṭhiādayo yathāvuttā santī’’ti. Saṅkappavāyāmasamādhippattā pana tattha keci santiyevāti. Atha vā sammādiṭṭhiādayoti vuttappakāre sammādiṭṭhiādike anavasese sandhāya vuttaṃ. Tenāha ‘‘yathāvuttā’’ti. Uppattiṭṭhānaniyamanatthattā na visesanatthattāti adhippāyo.
二十、不相应缘说明的注释显示巴利原文
20. Vippayuttapaccayaniddesavaṇṇanā
20 “相应之疑”的所依事,即成为“相应之疑”的立足处。因此,义注中说:“因为无色蕴在眼等所依处中,仿佛从内部出来一般地生起。”显示巴利原文
20.Sampayogāsaṅkāvatthubhūtoti sampayogāsaṅkāya adhiṭṭhānabhūto. Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘arūpino hi khandhā cakkhādīnaṃ vatthūnaṃ abbhantarato nikkhamantā viya uppajjantī’’ti.
二十一、有缘说明的注释显示巴利原文
21. Atthipaccayaniddesavaṇṇanā
21 “若某物存在,某物便存在;若某物不存在,某物便不存在 —— 该物即是它的缘”,这是从略说而言的缘相,经中依此而说:“此存在时,彼存在;此不存在时,彼不存在”。为了显示将此应用于有缘,在说了“因为凡……”等之后,又为了显示此理在涅槃中不可得,因此涅槃不作为有缘而被举出,而说“涅槃……(中略)……是助益者”。由此显示:缘法的缘性,特别通过遮遣的方式而变得显明。“与无有之助益性相违”,即与无有缘的状态相违。因为无有缘与有缘,恰如已离缘与未离缘一般,处于彼此径直对立的状态。涅槃不是有缘,因为它与无有之助益性不相违。其意图是:凡属有缘的诸法,都被视为必定与无有之助益性相违。显示巴利原文
21. Yasmiṃ sati yaṃ hoti, asati ca na hoti, so tassa paccayoti yadidaṃ samāsato paccayalakkhaṇaṃ yaṃ sandhāya sutte vuttaṃ ‘‘imasmiṃ sati idaṃ hoti, imasmiṃ asati idaṃ na hotī’’ti, tayidaṃ atthipaccaye yojetvā dassento ‘‘yo hī’’tiādiṃ vatvā ayañca nayo nibbāne na labbhati, tasmā nibbānaṃ atthipaccayabhāvena na uddhaṭanti dassetuṃ ‘‘nibbānañca…pe… upakārakaṃ hotī’’ti āha. Tena paccayadhammānaṃ paccayabhāvo visesato byatirekamukhena pākaṭo hotīti dasseti. Natthibhāvopakārakatāviruddhoti natthipaccayabhāvaviruddho. Vigatāvigatapaccayā viya hi aññamaññaṃ ujupaccanīkabhāvena ṭhitā natthiatthipaccayā. Na nibbānaṃ atthipaccayo natthibhāvopakārakatāavirodhato. Ye hi atthipaccayadhammā, te natthibhāvopakārakatāviruddhā eva diṭṭhāti adhippāyo.
“存在时,即已生起”,这是关联。“那些是缘的食与根”,这是连接。“一起”意为同时。“因为没有俱生等缘性”,意思是缺乏俱生缘、前生缘、后生缘的缘性。“没有那个”,即没有俱生等缘性。“这些”,指依有缘性而转起的食与根。“依法之自性”,即是依法性。因为这是法性:食与根在与缘所生法同时、之前、之后而被获得时,是他们法的有缘,而非俱生等缘。又如眼等诸门与色等所缘,虽各有固定的作用,但在依门与所缘宣说识的六种分类时,并不随所缘命名,而是随门命名,从所缘而说六种分类;同样,此处食与根虽与缘所生法有俱生等状态,但因为在问分中依无色蕴等显示了与俱生等分类不同的有缘,所以,在依食与根而来的第四、第五部分的有缘特殊状态中,不触及俱生等分类。为了表明这一点,义注中说:“食与根不得俱生等分类”,但这并非因为食与根中没有俱生等的状态。应如此理解此处的意义。显示巴利原文
Sati ca uppannatteti sambandho. Yesaṃ paccayā honti āhārindriyāti yojanā. Ekatoti saha. Sahajātādipaccayattābhāvatoti sahajātapurejātapacchājātapaccayattābhāvato. Tadabhāvoti sahajātādipaccayattābhāvo. Etesanti atthipaccayatāvasena pavattamānānaṃ āhārindriyānaṃ. Dhammasabhāvavasenāti dhammatāvasena. Dhammatā hesā, yadidaṃ paccayuppannehi saha puretaraṃ pacchā ca labbhamānā āhārindriyā tesaṃ atthipaccayā honti, na sahajātādipaccayāti. Yathā vā cakkhādidvārānaṃ rūpādiārammaṇānaṃ satipi niyatavuttitāya dvārārammaṇato viññāṇassa chabbidhabhāve ārammaṇamanāmasitvā, dvārato dvāramanāmasitvā ārammaṇato chabbidhatā vuccati, evamidhāpi āhārindriyānaṃ paccayuppannehi satipi sahajātādibhāve arūpakkhandhādivasena sahajātādibhedabhinnassa atthipaccayassa dassitattā pañhāvāre āhārindriyānaṃ vasena āgate catutthapañcamakoṭṭhāsabhūte atthipaccayavisese sahajātādibhedaṃ āmasituṃ na labbhatīti dassetuṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘āhāro indriyañca sahajātādibhedaṃ na labhatī’’ti vuttaṃ, na pana āhārindriyesu sahajātādibhāvassa abhāvato. Evampettha attho daṭṭhabbo.
二十二至二十四、无有缘、离去缘、不离去缘说明的注释显示巴利原文
22-23-24. Natthivigataavigatapaccayaniddesavaṇṇanā
22-23 “在此”,指在无有缘中。“不同”,即差异性。“以此”,是通过显示无有缘与无间缘仅有少许差别,而说“在此,仅是缘相不同”这句话。“义”,即法。“被包含在文句中”,指被包含在“无有缘、离去缘”等文句中。“仅是缘相”,指在这些缘的纯粹相状方面,例如:无色法通过给予生起机会而为助益者,通过离去状态而为助益者等。显示巴利原文
22-23.Etthāti natthipaccaye. Nānanti nānattaṃ. Etenāti anantarapaccayato natthipaccayassa visesamattadīpanena ‘‘paccayalakkhaṇameva hettha nāna’’nti iminā vacanena. Atthoti dhammo. Byañjanasaṅgahiteti ‘‘natthipaccayo vigatapaccayo’’ti evamādibyañjanena saṅgahite. Paccayalakkhaṇamatteti ettha pavattiokāsadānena upakārakā arūpadhammā, vigatabhāvena upakārakāti evamādike paccayānaṃ lakkhaṇamatte.
缘说明中杂项抉择论的注释显示巴利原文
Paccayaniddesapakiṇṇakavinicchayakathāvaṇṇanā
“Ādimapāṭho”,指先前的经文。如此,当“念”存在时,即烦恼也以十七种缘为缘时,其增上缘性得到认可,故说“烦恼的重大意义也应在圣典中宣说”。或许有人会疑惑:“仅凭‘其余’一词就已排除了”,为消除此疑,故说“而非其余”等。“以纯前生等”,是指前生、业、食、禅那、根、道、果报等缘。为遮止彼,即是遮止如前所述的烦恼。未单独执取,意为“贪与痴也不成为果报缘,同样,烦恼也是如此”,如此未单独执取。触处对身识界成为所缘等缘,因其具有地等自性,对与自己俱生者则成为俱生等缘,因此说“显示触处的俱生等缘性”。“一切法”,是就“一切法对意识界及其相应法,以所缘缘而为缘”中所说的一切法,而言“显示一切法随宜的因等缘性”。此处并非显示一法的单一性,而是显示一法的多缘性,故说“以此,触处……”等,这是其意旨。“色等”,即色处等。显示巴利原文
Ādimapāṭhoti purimapāṭho. Tathā ca satīti dosassapi sattarasahi paccayehi paccayabhāve sati. Adhipatipaccayabhāvopissa anuññāto hotīti āha ‘‘dosassapi garukaraṇaṃ pāḷiyaṃ vattabbaṃ siyā’’ti. ‘‘Sesāna’’nti vacaneneva nivāritoti kadāci āsaṅkeyyāti taṃnivattanatthamāha ‘‘na ca sesāna’’ntiādi. Purejātādīhīti purejātakammāhārajhānindriyamaggavipākapaccayehi. Tannivāraṇatthanti tassa yathāvuttadosassa nivāraṇatthaṃ. Visuñca aggahetvāti lobhamohā vipākapaccayāpi na honti, tathā dosoti evaṃ visuñca aggahetvā. Phoṭṭhabbāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā ārammaṇādipaccayo hontaṃyeva pathavīādisabhāvattā attanā sahajātānaṃ sahajātādipaccayā hontiyevāti vuttaṃ ‘‘phoṭṭhabbāyatanassa sahajātādipaccayabhāvaṃ dassetī’’ti. ‘‘Sabbadhammāna’’nti ‘‘sabbe dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo’’ti ettha vutte sabbadhamme sandhāyāha ‘‘sabbadhammānaṃ yathāyogaṃ hetādipaccayabhāvaṃ dassetī’’ti. Na hi etaṃ…pe… bhāvadassanaṃ, atha kho ekadhammassa anekapaccayabhāvadassanaṃ, tasmā ‘‘etena phoṭṭhabbāyatanassā’’tiādi vuttanti adhippāyo. Rūpādīnanti rūpāyatanādīnaṃ.
“Bhedā”意为差别。未触及差别,即未执取眼识界等种种差别。所谓“它们即是”,乃指这些差异的共相,也就是蕴。为了说明“如此便不可说”是就什么而言的,因此说“因为不……”等。这正是《发趣论》的注释,由此表明:依经中所显的方式,不能将邪语等的道缘说为道缘。其余的缘性,即除了道缘之外,以所说的其余十八种缘而为缘。增上缘不成立,这是指所缘增上缘不成立。彼,即疑。在那里,即在所说的无惭等之中。显示巴利原文
Bhedāti visesā. Bhedaṃ anāmasitvāti cakkhuviññāṇadhātuādivisesaṃ aggahetvā. Te evāti yathāvuttavisesānaṃ sāmaññabhūte khandhe eva. Yaṃ sandhāya ‘‘evaṃ na sakkā vattu’’nti vuttaṃ, taṃ vibhāvetuṃ ‘‘na hī’’tiādi vuttaṃ. Paṭṭhānasaṃvaṇṇanā hesāti etena sutte vuttapariyāyamaggabhāvenettha na sakkā micchāvācādīnaṃ maggapaccayaṃ vattunti dasseti. Sesapaccayabhāvoti maggapaccayaṃ ṭhapetvā yathāvuttehi sesehi aṭṭhārasahi paccayehi paccayabhāvo. Adhipatipaccayo na hotīti ārammaṇādhipatipaccayo na hoti. Tanti vicikicchaṃ. Tatthāti yathāvuttesu ahirikādīsu.
“以十种为缘,又同样地,心脏色”——这是略说其义。但文句应理解为:“心脏色通过它们及不相应者的方式,以十种而为缘。”之所以只说“局限于色、声、香、味处”,是因为色等没有俱生缘性和依止缘性,而有前生缘性。这些,即如前所说的色、声、香、味所缘。超越一切缘的观察,即在对“一法具多缘性”的考察中,这些色等并非有了超越因等缘的观察之新义,而是有了对所缘、所缘增上、所缘亲依止缘的观察。因为色等并非以因、俱生、增上等的方式而为缘。彼,即色命根,由于有前生缘性而有了新义,因此说它成为十九种缘。应以七种缘性来组合,因为食素并非不是前生缘。显示巴利原文
Dasadhā paccayā honti, puna tathā hadayavatthunti idaṃ atthamattavacanaṃ. Pāṭho pana ‘‘hadayavatthu tesañceva vippayuttassa ca vasena dasadhā paccayo hotī’’ti veditabbo. Rūpasaddagandharasāyatanamattamevāti idaṃ rūpādīnaṃ sahajātapaccayatāya viya nissayapaccayatāya ca abhāvato, purejātapaccayatāya ca bhāvato vuttaṃ. Etānīti yathāvuttāni rūpasaddagandharasārammaṇāni. Sabbātikkantapaccayāpekkhāti ‘‘ekadhammassa anekapaccayabhāvato’’ti etasmiṃ vicāre hetuādiatikkantapaccayāpekkhā etesaṃ rūpādīnaṃ apubbatā natthi, atha kho ārammaṇaārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayapaccayāpekkhā. Na hi rūpādīni hetusahajātādhipatiādivasena paccayā hontīti. Tassāti rūpajīvitindriyassa purejātapaccayabhāvato apubbatā, tasmā taṃ ekūnavīsatividho paccayo hotīti vuttaṃ hoti. Sattadhā paccayabhāvo yojetabbo, na hi ojā purejātapaccayo na hotīti.
“义”,或可理解为因等诸法的自性。依其自性,它为自己所缘生的诸法所应寻求、所应趣近,或者以智所应知,故称为“义”。“行相”,即它的转起方式,由此而成为自己诸缘所生法的缘。在此,应如此了知其义。然而,那是不相应的。所谓“以七种行相”,是为了说明《发趣论》的理据,而说“因为这是最高的区分”等。显示巴利原文
Atthoti vā hetuādidhammānaṃ sabhāvo veditabbo. So hi attano paccayuppannehi araṇīyato upagantabbato, ñāṇena vā ñātabbato ‘‘attho’’ti vuccati. Ākāroti tasseva pavattiākāro, yena attano paccayuppannānaṃ paccayabhāvaṃ upagacchatīti evamettha attho daṭṭhabbo. Taṃ pana vippayuttaṃ. ‘‘Sattahākārehī’’ti paṭhānassa kāraṇamāha ‘‘ukkaṭṭhaparicchedo hī’’tiādinā.
“业缘……应见”:由习行缘与业缘所生之法,处于无间位,故应如此观见,因为俱生亦是无间的。然而,此处所说“有些人”,是指在自然亲依止的集合中,某些属于业自性的部分,亦为自然亲依止,这是它的含义。在其中,即“然于此中,所缘前生不得根不相应缘性”所说之处,是在所缘前生的执取中,或在彼处而言。不应说“依处的根不相应缘性可得”,因为作为所缘的依处并非不相应缘,而是作为依止的依处。此后,“从此”这一指称,是就前生或所缘前生而言。其中,依第一种方法,说“从前生之后也”。由此,在将阐述的业等诸缘中,当知可得与不可得,此即所说之义。然而,不依第二种方法,而依注释书所说,谓“或从此,从根不相应”,但依自宗的方法,则是“或从依止、根不相应”。此处,所应说的,自己便会说“所缘增上”等。在业等缘中,可得与不可得,将不会再说“从此以后”等,因为先前已作了类推。因此,前一种“从前生之后也”所说之义,方为其真实意旨。显示巴利原文
Yaṃ kammapaccayo…pe… daṭṭhabbaṃ āsevanakammapaccayānaṃ paccayuppannassa anantaraṭṭhānatāya. Sahajātampi hi anantaramevāti. Koci panetthāti ettha etasmiṃ pakatūpanissayasamudāye koci tadekadesabhūto kammasabhāvo pakatūpanissayoti attho. Tatthāti ‘‘yadidaṃ ārammaṇapurejāte panettha indriyavippayuttapaccayatā na labbhatī’’ti vuttaṃ, tasmiṃ, tasmiṃ vā ārammaṇapurejātaggahaṇe. Vatthussa vippayuttapaccayatā labbhatīti na vattabbā. Na hi ārammaṇabhūtaṃ vatthu vippayuttapaccayo hoti, atha kho nissayabhūtamevāti. Ito uttarīti ettha ‘‘ito’’ti idaṃ paccāmasanaṃ purejātaṃ vā sandhāya ārammaṇapurejātaṃ vā. Tattha paṭhamanayaṃ apekkhitvā vuttaṃ ‘‘purejātato paratopī’’ti. Tena kammādipaccayesupi vakkhamānesu labbhamānālabbhamānaṃ veditabbanti vuttaṃ hoti. Dutiyaṃ pana nayaṃ anapekkhitvā aṭṭhakathāyaṃ āgatavasena vuttaṃ ‘‘ito vā indriyavippayuttato’’ti, attanā vuttanayena pana ‘‘nissayindriyavippayuttato vā’’ti. Tattha vattabbaṃ sayamevāha ‘‘ārammaṇādhipatī’’tiādi. Kammādīsu labbhamānālabbhamānaṃ na vakkhati ‘‘ito uttarī’’tiādinā pageva atidesassa katattā, tasmā purimoyeva purejātatopīti vuttaatthoyeva adhippeto.
“或不舍离道缘性”:由此,道缘已被说出,故在后段文中说“除道之外的九种”;而前段文中,因已说“或不舍离道缘性”,所以道缘应与俱生等缘一并执取,故说“十种”。其中,后段文应说“以十一种行相”,前段文应说“以十二种”。显示巴利原文
‘‘Maggapaccayataṃ avijahantovā’’ti iminā ca maggapaccayo vuttoti ‘‘maggavajjānaṃ navanna’’nti vuttaṃ pacchimapāṭhe, purimapāṭhe pana ‘‘maggapaccayataṃ avijahantovā’’ti vuttattā eva maggapaccayena saddhiṃ sahajātādipaccayā gahetabbāti ‘‘dasanna’’nti vuttaṃ. Tattha pacchimapāṭhe ‘‘ekādasahākārehī’’ti vattabbaṃ, purimapāṭhe ‘‘dvādasahī’’ti.
“以等无间灭尽为所缘境”:虽存在差别,却不特别指出,唯以等无间灭尽为所缘境,并非以等无间灭尽与所缘境的共通性为缘,此即其义。“以此方便”:即通过显示缘的同分与异分,将所说两句合而为一,以指明语句的提取,故说“因等俱生……应如此连结”。因、所缘等,以俱生与非俱生的状态而彼此相异,这即是连结。由“如这些”的“等”字,应知亦摄取了如下诸类:如眼等对于色等,以“前生”的状态而为同分的“前生”;以及在转起中,依处、蕴等的“前生”与“后生”,以“前生”与“后生”的状态而为异分等。在此,亦应从“因”与“非因”等状态,以成对的方式来理解抉择。因为“因缘”是以“因”的状态为缘,其他诸缘则以与之不同的状态为缘。同样地,对于其他诸缘,也应依次以成对的方式依理通达。显示巴利原文
Samanantaraniruddhatāya ārammaṇabhāvena cāti vijjamānampi visesamanāmasitvā kevalaṃ samanantaraniruddhatāya ārammaṇabhāvena, na ca samanantaraniruddhatāārammaṇabhāvasāmaññenāti attho. ‘‘Iminā upāyenā’’ti paccayasabhāgatādassanena paccayavisabhāgatādassanena ca vuttaṃ padadvayaṃ ekajjhaṃ katvā paduddhāro katoti dassento ‘‘hetuādīnaṃ sahajātānaṃ…pe… yojetabbā’’ti āha. Hetuārammaṇādīnaṃ sahajātāsahajātabhāvena aññamaññavisabhāgatāti yojanā. Evamādināti ādi-saddena purejātānaṃ cakkhādīnaṃ rūpādīnañca purejātabhāvena sabhāgatā, pavattiyaṃ vatthukhandhādīnaṃ purejātapacchājātānaṃ purejātapacchājātabhāvena visabhāgatāti evamādīnampi saṅgaho daṭṭhabbo. Hetunahetuādibhāvatopi cettha yugaḷakato viññātabbo vinicchayo. Hetupaccayo hi hetubhāvena paccayo, itare tadaññabhāvena. Evamitaresupi yathārahaṃ yugaḷakato veditabbo.
“Ubhayappadhānatā”意指生起与扶持的两种主要性。“Ṭhāna”是对“pada”(句)的义释,即因果关系;由此,即使未直接提及有缘,也能了知有缘的义理。“Upanissayaṃ bhindantenā”是指以无间依止、亲依止、自然亲依止的区分来分别者。这三种也应称为依止,因为它们是依止的分类。对此,只需总括地把握“依止”即可。在此,若作如是确立,所谓“无间依止、亲依止、自然亲依止”的分别,是为了显示自然亲依止对色法不具有缘的作用。那么,难道所缘依止、无间依止对色法也不是缘吗?它们的确不是;但它们已显示了方法,因此通过其中一部分,其余也就被显示了。为了说明此义,他说:“所缘……应见”。“Taṃsamānagatikattā”是指与那些无间等具有相同的趣向,因此只对非色法成为缘。“Taṃ”指前生缘。“Tatthā”是指在无间等之中如此解读之后。显示巴利原文
Ubhayappadhānatāti jananopatthambhanappadhānatā. Ṭhānanti padassa atthavacanaṃ kāraṇabhāvoti vināpi bhāvapaccayaṃ bhāvapaccayassa attho ñāyatīti. Upanissayaṃ bhindantenāti anantarūpanissayapakatūpanissayavibhāgena vibhajantena. Tayopi upanissayā vattabbā upanissayavibhāgabhāvato. Upanissayaggahaṇameva kātabbaṃ sāmaññarūpena. Tatthāti evamavaṭṭhite anantarūpanissayapakatūpanissayoti bhindanaṃ vibhāgakaraṇaṃ yadi pakatūpanissayassa rūpānaṃ paccayattābhāvadassanatthaṃ, nanu ārammaṇūpanissayaanantarūpanissayāpi rūpānaṃ paccayā na hontiyevāti? Saccaṃ na honti, te pana dassitanayāti tadekadesena itarampi dassitameva hotīti imamatthaṃ dassento ‘‘ārammaṇaṃ…pe… daṭṭhabba’’nti āha. Taṃsamānagatikattāti tehi anantarādīhi samānagatikattā arūpānaṃyeva paccayabhāvato. Tanti purejātapaccayaṃ. Tatthāti anantarādīsu paṭhitvā.
一、缘之顺说的注释显示巴利原文
1. Paccayānulomavaṇṇanā
“逐一的三法及二法”者,是指在善三法等二十二种三法中,以及在因二法等一百种二法中,每一种三法与二法。“非三法二法”者,意为并非单纯的三法与二法的并列。然而,以三法为殊胜的二法、以二法为殊胜的三法,如同在以三法为殊胜的三法及以二法为殊胜的二法中那样,依此而展开了随后的教导。显示巴利原文
Ekekaṃ tikaṃ dukañcāti kusalattikādīsu bāvīsatiyā tikesu hetudukādīsu sataṃ dukesu ekekaṃ tikaṃ dukañca. Na tikadukanti tulyayogīnaṃ na tikadukanti attho. Tikavisiṭṭhaṃ pana dukaṃ, dukavisiṭṭhañca tikaṃ, tikavisiṭṭhatikadukavisiṭṭhadukesu viya nissāya upari desanā pavattā evāti.
“凡缘于善等法”,是指在“缘善法,善法以因缘生起”等句中所说的那些善等法;它们遍达“缘”义,同时成就因等“缘”义,因此既是善等法也是缘,这便是它的含义。“因此他说”,因为缘法对缘生法遍达“缘”义,唯在二者俱存时,而非他时。正因如此,他说“而且,那些正是俱生的”。“那些”指因等缘。在这些缘中,因、俱生、相互、依止等是俱生缘,而无间、等无间等则是非俱生缘。“通过这两种方式,依彼此义理开示而进行的教导,成就了什么呢?”自问自答说:“如此,便成就了词源学的善巧。”显示巴利原文
Ye kusalādidhamme paṭiccāti vuttā ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā’’tiādīsu, te kusalādidhammā paṭiccatthaṃ pharantā hetuādipaccayaṭṭhaṃ sādhentā kusalādipaccayā cevāti attho. Tenevāhāti yasmā paccayadhammānaṃ paccayuppannesu paṭiccatthapharaṇaṃ ubhayesaṃ tesaṃ sahabhāve sati, nāññathā. Teneva kāraṇenāha ‘‘te ca kho sahajātāvā’’ti. Teti hetuādipaccayā. Tesu hi hetusahajātaaññamaññanissayādayo sahajātā, anantarasamanantarādayo asahajātā paccayā hontīti. Etehi dvīhi vārehi itaretaratthabodhanavasena pavattāya desanāya kiṃ sādhitaṃ hotīti āha ‘‘evañca niruttikosallaṃ janitaṃ hotī’’ti.
“抽取那些问题”,即诸如“善法是否以因缘为缘,成为善法的缘”等,凡是能得到解答的问题,都一一抽取出来。“这是疏忽的书写”,是针对所写的“善因对因相应诸法”而说。在俱生分与缘依分中,俱生缘被说为决定的;在缘依分与依止分中,依止缘被说为决定的;在混合分与相应分中,相应缘被说为决定的,因此他说:“在前面的分中……作了确定”。“于此”,指他们前面的六种分。“不能辨识”,指由于未被抽取出来,便不能依其自相而被了知。以如是等问题。“于因等缘及缘生法中”,指在因等缘法中,依相应蕴等的差别,以及在他们的缘生法中。此中“于”是处格,表简别。“由于对因等缘缺乏确定”,即由于没有确定“这些就是所谓的因等缘法”,所以未能依自相被简别出来。正如一堆杂乱缠结的乱麻,以及隐藏在灌木丛中形状相似之物,因不能依自相被看见,便无法判断“这就是那个”;同样地,即使想要了知的意义,若未依自相被简别出来,由于缺乏确定,便不能称为“解结”与“出丛”。然而,若依自相将其简别出来,则依对彼所缘的确定之力,此人便达到通达,那个问题便可称……显示巴利原文
Tete pañhe uddharitvāti ‘‘siyā kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo’’tiādayo ye ye pañhā vissajjanaṃ labhanti, te te pañhe uddharitvā. Pamādalekhā esāti idaṃ ‘‘kusalo hetu hetusampayuttakānaṃ dhammāna’’nti likhitaṃ sandhāya vuttaṃ. Paṭiccasahajātavāresu sahajātapaccayo, paccayanissayavāresu nissayapaccayo, saṃsaṭṭhasampayuttavāresu sampayuttapaccayo ekantikoti katvā vuttoti āha ‘‘purimavāresu…pe… niyametvā’’ti. Tatthāti tesu purimavāresu chasu. Na viññāyanti sarūpato anuddhaṭattā. Evamādīhi pañhehi. Hetādipaccayapaccayuppannesūti hetuādīsu paccayadhammesu sampayuttakkhandhādibhedesu tesaṃ paccayuppannesu. Niddhāraṇe cetaṃ bhummaṃ. Hetādipaccayānaṃ nicchayābhāvatoti ‘‘ime nāma te hetuādayo paccayadhammā’’ti nicchayābhāvato sarūpato aniddhāritattā. Yathā hi nāma nānājaṭājaṭitaṃ gumbantaragatañca taṃsadisaṃ sarūpato adissamānaṃ idaṃ tanti na vinicchinīyati, evaṃ ñātuṃ icchitopi attho sarūpato aniddhārito nijjaṭo nigumbo ca nāma na hoti nicchayābhāvato, sarūpato pana tasmiṃ niddhārite tabbisayassa nicchayassa vasena puggalassa asambuddhabhāvāppattiyā so pañho nijjaṭo nigumbo ca nāma hotīti āha ‘‘nicchayābhāvato te pañhā nijjaṭā nigumbā ca katvā na vibhattā’’ti, ‘‘na koci pucchāsaṅgahito…pe… vibhattā’’ti ca. Tanti pañhāvissajjanaṃ sandhāya nijjaṭatā na vuttā, atha kho nicchayuppādananti adhippāyo.
“安立”,在此是指在所化众生的相续中建立,而此建立即是阐明、照亮其义,故说“因为已阐明”。“以种种方式”,即以因等缘的种种方式,或以善等缘及缘生法的种种方式。显示巴利原文
Ṭhapanaṃ nāma idha vineyyasantāne patiṭṭhapanaṃ, taṃ pana tassa atthassa dīpanaṃ jotananti āha ‘‘pakāsitattā’’ti. Pakārehīti hetuādipaccayappakārehi, kusalādipaccayapaccayuppannappakārehi vā.
25-34 将“parikappanaṃ”(设定)理解为“vidahanaṃ”(规定)之后,便说:“parikappapucchā(设定问)即vidhipucchā(规定问)”。“siyā”意为“可能是”,此是其义。那么,此“规定”有何意义?“siyā”是表示规定的动词,由此可知。而问句应知是依句义而成立的。正是为了显示这依句义成立的问句,注疏中才说:“他以善法为缘,可能是什么?”“saṃpucchanaṃ(完整问句)即parikappapucchā(设定问)”,因为在此观点中,问句正是通过动词来显明的,故如此说。“善法或以因缘而生起善法”——在此,“以善法为缘”与“以因为缘”两者,是缘之语;“善法生起”则是缘已生之语。其中,若缘法的缘作用已显明,缘已生法的生起在意义上也已然显明,因此只应问缘法。其中,应问别于缘法的“缘依之理趣”,或是“以缘为特胜的理趣”,注疏说这两种意义的抉择皆应被问。为了显示此中——显示巴利原文
25-34. Parikappanaṃ vidahananti katvā āha ‘‘parikappapucchāti vidhipucchā’’ti. Siyāti bhaveyyāti attho. Eso vidhi kiṃ atthīti etena ‘‘siyā’’ti vidhimhi kiriyāpadaṃ. Pucchā pana vākyatthasiddhā veditabbā. Tameva hi vākyatthasiddhaṃ pucchaṃ dassetuṃ aṭṭhakathāyampi ‘‘kiṃ so kusalaṃ dhammaṃ paṭicca siyā’’ti vuttaṃ. Saṃpucchanaṃ parikappapucchāti tasmiṃ pakkhe hi kiriyāya padeneva pucchā vibhāvīyatīti vuttaṃ hotīti. ‘‘Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti ettha ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca hetupaccayā’’ti ubhayamidaṃ paccayavacanaṃ, ‘‘kusalo dhammo uppajjeyyā’’ti paccayuppannavacanaṃ. Tesu paccayadhammassa paccayabhāve vibhāvite paccayuppannassa uppatti atthato vibhāvitāyeva hotīti paccayadhammova pucchitabbo. Tattha ca paccayadhammavisiṭṭho paṭiccattho vā pucchitabbo siyā paccayavisiṭṭho vāti duvidhā pucchitabbāyeva atthavikappā aṭṭhakathāyaṃ vuttā. Tesu paṭhamasmiṃ pucchā sadosāti dassento ‘‘yo kusalo dhammo uppajjeyyā’’tiādimāha. Tattha sabbapucchānaṃ pavattitoti kusalamūlādīnaṃ sattasattapucchānaṃ pavattanato, uppajjamānaṃ kusalaṃ. Tehi paccayehīti pacchājātavipākapaccayehi uppatti anuññātāti āpajjati, na ca taṃ yuttanti adhippāyo. Taṃtaṃpaccayāti tato tato yonisomanasikārādipaccayato. Bhavanamatthitā ettha na ca pucchitāti ‘‘kiṃ siyā’’ti vuttayojanāya dosamāha. Evañca katvāti uppattiyā eva pucchitattā.
“于此”——是指在说了“或者”等词之后,进入的不同义理。“uppajjeyyā(可能生起)”即允许其生起——在“uppajjeyyā”一词中,是允许了以善法为缘的那一生起。“其”——即指该生起。“bhavanapucchanaṃ(有之问)”——意指以因为缘而去问“有”,是不合宜的,此为句子的关联。“又,其(puna tassā)”——即指以因为缘的生起。“bhavanapucchanaṇṭi(有之问)”则仅是问“有”。“因此”——由于如上所述的方法,在两种意义下,以允许生起为前提而去问“有”皆不合宜,由此故说。而在注疏所说的两种意义抉择中,其意义已自成立,他不接受那种允许,而说了“或者不允许”等语。“仅是完整问句”——由此显示,“uppajjeyyā”是完整问句中的动词。倘若如此,“siyā”又是什么呢?他解释说“siyā……是问”。此法则即是紧随“siyā”等词之后所阐明的义理法则。由于不知其特胜之处——显示巴利原文
Tatthāti ‘‘atha vā’’tiādinā vutte atthantare. Uppajjeyyāti uppattiṃ anujānitvāti ‘‘uppajjeyyā’’ti ettha vuttaṃ kusalapaccayaṃ uppattiṃ anujānitvā. Tassāti uppattiyā. Bhavanapucchananti hetupaccayā bhavanapucchanaṃ na yuttanti sambandho. Puna tassāti hetupaccayā uppattiyā. Bhavanapucchananti kevalaṃ bhavanapucchanaṃ. Tasmāti yasmā vuttanayena ubhayatthāpi uppattianujānanamukhena bhavanapucchanaṃ ayuttaṃ, tasmā. Anujānanañca aṭṭhakathāyaṃ vutte atthavikappadvaye atthato āpannaṃ, taṃ ananujānanto āha ‘‘ananujānitvāvā’’tiādi. Saṃpucchanamevāti iminā saṃpucchane ‘‘uppajjeyyā’’ti idaṃ kiriyāpadanti dasseti. Yadi evaṃ ‘‘siyā’’ti idaṃ kathanti āha ‘‘siyāti…pe… pucchatī’’ti. Ayaṃ nayoti ‘‘siyā’’tiādinā anantaravutto atthanayo. Na viññāyati anāmaṭṭhavisesattā. Dvepi pucchāti sambhavanapucchā tabbisesapucchā cāti duvidhāpi pucchā ekāyeva pucchā saṃpucchanabhāvato ekādhikaraṇabhāvato ca.
“gamanussukkavacanaṃ”即策励前往之言。正如行走的动作,其作者本身适合去行应作之事;同样地,位置对前往的策励,即是令其觉知之言。由于这样的行为在意义上名为“观待其他行为”,所以说“是前往……的意义”。然而,在俱生缘的缘起中,缘依轮的“缘”一词为何观待后时的行为?考虑到此诘问,他说了“即使”等语。由此他显示:“即使在缘已生法的生起没有次第时,除了因果关系中可见的先后次第外,将此因果的共通性强加于此,依惯例而施设了先后的世俗施设。”因此他说“应从执取的转起行相……来理解”。其中,自得即是生起,此为其义。显示巴利原文
Gamanussukkavacananti gamanassa ussukkavacanaṃ. Gamanakiriyāya yathā attano kattā upari kattabbakiriyāya yogyarūpo hoti, evameva ṭhānaṃ gamanussukkanaṃ tassa bodhanaṃ vacanaṃ. Evaṃbhūtā ca kiriyā yasmā atthato kiriyantarāpekkhā nāma hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘gamanassa…pe… attho’’ti. Kathaṃ panetasmiṃ sahajātapaccayapaṭṭhāne paṭiccavāre paṭiccasaddassa pacchimakālakiriyāpekkhatāti codanaṃ manasi katvā āha ‘‘yadipī’’tiādi. Tenetaṃ dasseti ‘‘asatipi paṭiayanuppajjanānaṃ kālabhede aññatra hetuphalesu dissamānaṃ purimapacchimakālataṃ hetuphalatāsāmaññato idhāpi samāropetvā ruḷhīvasena purimapacchimakālavohāro kato’’ti. Tenāha ‘‘gahaṇappavattiākāravasena…pe… daṭṭhabbo’’ti. Tattha attapaṭilābho uppādoti attho.
“前往”(gamanaṃ):此处指“paṭicca”(缘)一词中所含的动作,他以“方便”(pariyāya)来说明。此动作在意义上即是转起,而法的转起也就是依缘而生起。因为自性法生起时,世间才施设一切作者与行为,所以在“paṭicca”一词中,其所含的“缘取”“反向前往”,在意义上即是“反向生起”——这是相对于“去”等而言。因此他说:“去者的反向前往,即是生起者的反向生起。”这种前往与反向前往、生起与反向生起,是同时的行为。为什么呢?因为“paṭi”(反向)有“回应”之义。所以,作为俱生缘的生起法,其“反向生起”正是此处“paṭicca uppajjati”(缘而生起)的意义所在。由此,他说“tadāyattuppattiyā”(依彼所系属的生起):在俱合(sahayoga)中为具格,表示手段或因,意思是:当那善法生起时,依止于、系属于它的生起,与它同时反向前往。这便显示了缘取所得的同时性。所以他说“sahajātapaccayaṃ katvā”(作俱生缘)等。然而,在同时的行为中并没有这样。显示巴利原文
Gamananti ‘‘paṭiccā’’ti ettha labbhamānaṃ ayanakiriyaṃ pariyāyantarenāha. Sā panatthato pavatti, pavatti ca dhammānaṃ yathāpaccayaṃ uppattiyeva. Sabhāvadhammānañhi uppattiyaṃ loke sabbo kiriyākārakavohāro, tasmā ‘‘paṭiccā’’ti ettha labbhamānaṃ yaṃ paṭiayanaṃ paṭigamanaṃ atthato paṭiuppajjamānaṃ, tañca gacchantādiapekkhāya hotīti āha ‘‘gacchantassa paṭigamanaṃ, uppajjantassa paṭiuppajjana’’nti. Tayidaṃ gamanapaṭigamanaṃ, uppajjanapaṭiuppajjanaṃ samānakiriyā. Kathaṃ? Yasmā paṭikaraṇaṃ paṭisaddattho. Tasmāti yasmā sahajātapaccayabhūtassa uppajjantassa paṭiuppajjanaṃ ‘‘paṭicca uppajjatī’’ti ettha attho, tasmā. Tadāyattuppattiyāti sahayoge karaṇavacanaṃ, karaṇatthe, hetutthe vā, tasmiṃ uppajjamāne kusaladhamme āyattāya paṭibaddhāya uppattiyā saheva paṭigantvāti attho. Tena paṭiayanattalābhānaṃ samānakālataṃ dasseti. Tenevāha ‘‘sahajātapaccayaṃ katvāti vuttaṃ hotī’’tiādi. Nanu ca samānakālakiriyāyaṃ īdiso saddappayogo natthi, purimakālakiriyāyameva ca atthīti? Nāyamekanto samānakālakiriyāyampi kehici icchitattā. Tathā hi –
摧毁世间黑暗,犹如百光生起;
成为世间唯一的眼目,太阳升至中天。
以吉祥妙相之姿,令一切光輝顯耀;
覺者從初便照耀,猶如具百道光芒之日。
显示巴利原文 ‘‘Nihantvā timiraṃ loke, udito sataraṃsami; Lokekacakkhubhūtoya-matthameti divākaro. ‘‘Sirīvilāsarūpena, sabbasobhāvibhāvinā; Obhāsetvādito buddho, sataraṃsi yathā paro’’ti. –
及諸用例,皆可得見。显示巴利原文
Ca payogā dissanti.
35-38 “tāsūti”是指双根根本理趣中,关于因缘所缘双论有四十九问,于这四十九问中。“hetārammaṇaduke”是指“以因缘、以所缘缘”这样,依因缘与所缘缘之力而出现的缘双论。因为显示了两个问句,即是就那样的读诵道而说:以善法词为根本、以善法词为结尾,以及以善等三词为根本、以善等三词为结尾的四十九问中,只显示了作为起始和结尾的两个问句。“etthāti”意为:在此施设品中,所说的是问句,并非诸缘。因为依问句而言,以因缘——即名为因缘的一个根本——为其根本,故为“单根本”,而此词是依于“理趣”一词的阳性表述。对于所缘缘为根本等也是如此。同样地,应结合为:以名为因缘与所缘缘的两个根本为其根本,故为“双根本”等。然而,若说诸缘,则第一理趣便不会有单根本性,因为那里没有其他可作为根本而说的缘。因此说“然而依诸缘……”等。“hetārammaṇadukādīnaṃ”是对部分的属格,“adhipatiādīnaṃ”是其关联。此后,由于无有根本,故为“一切根本”,因为无余的诸缘都被作为根本。显示巴利原文
35-38.Tāsūti dukamūlakanaye hetārammaṇaduke ekūnapaññāsapucchā, tāsu. Hetārammaṇaduketi ‘‘hetupaccayā ārammaṇapaccayā’’ti evaṃ hetupaccayaārammaṇapaccayānaṃ vasena āgate paccayaduke. Dvinnaṃ pucchānaṃ dassitattāti yasmiṃ vācanāmagge kusalapadamūlā kusalapadāvasānā , kusalādipadattayamūlā kusalādipadattayāvasānā ca ekūnapaññāsāya pucchānaṃ ādipariyosānabhūtā dve eva pucchā dassitā, taṃ sandhāya vuttaṃ. Etthāti etasmiṃ paṇṇattivāre pucchānaṃ vutto na paccayānanti attho. Pucchāya hi vasena hetupaccaye hetupaccayasaṅkhātaṃ ekamūlaṃ etassāti ekamūlako, nayasaddāpekkhāya cāyaṃ pulliṅganiddeso. Evaṃ ārammaṇapaccayamūlakādīsu. Tathā hetuārammaṇapaccayasaṅkhātāni dve mūlāni etassāti dvimūlakotiādinā yojetabbā. Paccayānaṃ pana vuccamāne paṭhamanayassa ekamūlakatā na siyā. Na hi tattha paccayantaraṃ atthi, yaṃ mūlabhāvena vattabbaṃ siyā. Tenāha ‘‘paccayānaṃ pana vasenā’’tiādi. Hetārammaṇadukādīnanti avayave sāmivacanaṃ, adhipatiādīnanti sambandho. Tato paraṃ mūlassa abhāvato sabbamūlakaṃ anavasesānaṃ paccayānaṃ mūlabhāvena gahitattā. Na hi mūlavantabhāvena gahitā paccayā mūlabhāvena gayhanti. Paccayagamanaṃ pāḷigamananti viññāyati abhidheyyānurūpaṃ liṅgavacanādīti katvā. Idhāti anulome. Ca-saddo upacayattho. So tevīsatimūlassa sabbamūlabhāvaṃ upacayena vuccamānaṃ joteti.
39-40 “evaṃ satīti”意为:当有此读诵道时,即从“以所缘缘、以因缘”开始,直至“以所缘缘、以不离缘,以所缘缘、以因缘”等。若有人可能这样说:“以轮转的方式令巴利圣典进行,又有何过失?”于是回答:“在此阿毗达摩中,巴利圣典是以从下清理的方式而进行的。”正如在蕴分别等中,巴利圣典也是以从下清理的方式而展开。为了以计数的方式来达成其义,故说“evañca katvā”等。“ārammaṇādīsūti”指在所缘为根本等理趣中。“tasmiṃ tasminti”指在各个所缘等缘中。“suddhikatoti”是指从纯净理趣而言。“tasmāti”因为于所缘为根本等中,并未得到纯净理趣。其意是:应知单根本理趣即是所缘为根本。诸如“以所缘缘……乃至……以不离缘”等,即是就那样的读诵道而说。在那里,于所缘为根本中,显示了以无间缘为根本、以所缘缘为结尾的单根本之后,从上面剩余的单根本开始,直至一切根本中的“以离缘”为止,作了简略,只显示了不离缘。显示巴利原文
39-40.Evaṃ satīti ‘‘ārammaṇapaccayā hetupaccayā’’ti ārabhitvā ‘‘ārammaṇapaccayā avigatapaccayā, ārammaṇapaccayā hetupaccayā’’ti evaṃ vācanāmagge sati. Cakkabandhanavasena pāḷigati āpajjatu, ko dosoti kadāci vadeyyāti āha ‘‘heṭṭhimasodhanavasena ca idha abhidhamme pāḷi gatā’’ti. Tathā hi khandhavibhaṅgādīsupi pāḷi heṭṭhimasodhanavasena pavattā. Gaṇanacārena tamatthaṃ sādhetuṃ ‘‘evañca katvā’’tiādi vuttaṃ. Ārammaṇādīsūti ārammaṇamūlakādīsu nayesu. Tasmiṃ tasminti tasmiṃ tasmiṃ ārammaṇādipaccaye. Suddhikatoti suddhikanayato. Tasmāti ārammaṇamūlakādīsu suddhikanayassa alabbhamānattā. Ekamūlakanayo daṭṭhabbo ārammaṇamūlaketi adhippāyo. ‘‘Ārammaṇapaccayā…pe… avigatapaccayāti vā’’tiādi tādisaṃ vācanāmaggaṃ sandhāya vuttaṃ. Yattha ‘‘ārammaṇapaccayā hetupaccayā, ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā, ārammaṇapaccayā…pe… avigatapaccayā’’ti evaṃ ārammaṇamūlake anantarapaccayamūlabhūtā ārammaṇapaccayapariyosānameva ekamūlakaṃ dassetvā upari avasiṭṭhaekamūlakato paṭṭhāya yāva sabbamūlake vigatapaccayā, tāva saṃkhipitvā avigatapaccayova dassito. Tenāha ‘‘ekamūlakesū’’tiādi. Ito paresupi edisesu ṭhānesu eseva nayo. Mūlameva dassetvāti adhipatimūlake ekamūlakassa ādimeva dassetvā. Na suddhikadassananti na suddhikanayadassanaṃ. ‘‘Suddhikanayo hi visesābhāvato ārammaṇamūlakādīsu na labbhatī’’ti hi vuttaṃ. Nāpi sabbamūlakekatipayapaccayadassanaṃ upari sabbamūlake ekamūlakassa āgatattā.
41 “ekasmiñcāti”指在不离为根本等的理趣中。“saṅkhepantaragatoti”意为属于简略之内、即被简略者所包含,也就是应被简略。“majjhimānaṃ dassananti”指中间诸理趣的显示,否则简略本身便不可能。“gatidassananti”指不显示末端,而显示巴利圣典的进行,且那只是从开头显示若干而已。以此,通过抽出离缘,显示了末尾的四句,因为在不离为根本中,离缘是末尾。以一切根本的结尾,即“以离缘”一词。显示巴利原文
41.Ekasmiñcāti avigatamūlakādike ca naye. Saṅkhepantaragatoti saṅkhepassa saṅkhipitassa abbhantaragato, saṅkhipitabboti attho. Majjhimānaṃ dassananti majjhimānaṃ nayato dassanaṃ, aññathā saṅkhepo eva na siyā. Gatidassananti antadassanaṃ akatvā pāḷigatiyā dassanaṃ, tañca ādito paṭṭhāya katipayadassanameva. Tena vigatapaccayuddhāraṇena osānacatukkaṃ dasseti avigatamūlake vigatapaccayassa osānabhāvato. Sabbamūlakassa avasānena ‘‘vigatapaccayā’’ti padena.
如同依因等诸缘的列举次第而作双论、三论等结合那样,在那里纵使跳过所缘等缘也能作结合,为何未如此作呢?虽然因已无余地将诸缘作为根本来摄持,某些缘与某些缘的结合并无义理上的差别,然而在所缘为根本等之中,对所缘增上双论等,与对因根本中的因增上无间三论等,当它们与各自剩余的诸缘结合时,确实存有差别。即便如此,因为不依次第的结合不易掌握,而具殊胜智慧者能依所示之理趣予以结合,所以不取不依次第的缘,而是按次第将它们结合之后显示出来。为说明此义,故有“ettha cā”等语。显示巴利原文
Yathā hetuādīnaṃ paccayānaṃ uddesānupubbiyā dukatikādiyojanā katā, evaṃ tattha ārammaṇādipaccaye laṅghitvāpi sakkā yojanaṃ kātuṃ, tathā kasmā na katā? Yadipi anavasesato paccayānaṃ mūlabhāvena gahitattā kesañci kehici yojane atthaviseso natthi, ārammaṇamūlakādīsu pana ārammaṇādhipatidukādīnaṃ hetumūlake ca hetuadhipatianantaratikādīnaṃ taṃtaṃavasiṭṭhapaccayehi yojanāya attheva viseso, evaṃ santepi yasmā uppaṭipāṭiyā yojanā na sukhaggahaṇā, sakkā ca ñāṇuttarena puggalena yathādassitena nayena yojitunti uppaṭipāṭiyā paccaye aggahetvā paṭipāṭiyāva te yojetvā dassitāti imamatthamāha ‘‘ettha cā’’tiādinā.
“tañca gamanaṃ yuttanti”是指:依一切三论与每一双论的结合方式而有的巴利圣典进行,那是合理的,因为双论被纳入三论之中。“tatthāti”是指在诸双论中。“ekekasminti”是指在每一双论三论中。“nayāti”是指在每一品中,顺理趣等四种理趣,而问句则有二十七种。既然如此,为何说与因双论相同呢?那是就因双论在每一三论处皆可获得,由因双论状态的共通性而说。显示巴利原文
Tañca gamanaṃ yuttanti yaṃ sabbehi tikehi ekekassa dukassa yojanāvasena pāḷigamanaṃ, taṃ yuttaṃ tikesu dukānaṃ pakkhepabhāvato. Tatthāti dukesu. Ekekasminti ekekasmiṃ dukatike. Nayāti anulomanayādayo vāre vāre cattāro nayā, pucchā pana sattavīsati. Yadi evaṃ kasmā hetudukena samānāti? Taṃ tikapadesu paccekaṃ hetudukassa labbhamānassa hetudukabhāvasāmaññato vuttaṃ.
“vuttanayenāti”是指以“na hī”等语句在双论三论中所说的理趣。因为在那里,并非以双论结合三论,而是以诸双论的每一词结合三论。因此说“每一三论与百双论结合”。“ekekasminti”是指在每一三论双论中。显示巴利原文
Vuttanayenāti ‘‘na hī’’tiādinā dukatike vuttanayena. Tattha hi na dukassa yojanā atthi, atha kho dukānaṃ ekekena padena tikassa yojanā. Tenāha ‘‘ekeko tiko dukasatena yojito’’ti. Ekekasminti ekekasmiṃ tikaduke.
“三等为首之引导”,即“三法发趣之殊胜”等偈中所说的三法发趣等六种引导。所谓“七种”,是指依分章之别而分为七种所说。“顺”,是指将缘顺与顺的共相一同把握。同样地,四种三法发趣依三法发趣之共相,二法发趣等各四种亦依各自共相而一同把握。领会此义之后,为了阐明“三法发趣之殊胜”等偈的意旨,而说“于顺中”等语,正是领会此义而说。在七种分类中,是指依缘分章等而有的七种分类。此六种亦依三等分类而各成四种分类,依顺法等当提取为六种——这是为了显示此义而作的连接。此处略义为:虽然依顺法等分别而有不同,但以三等共相总括而说的、名为三法发趣等的六种法引导,当依缘分章等分别、在诸处拣择时,以顺之共相总括为“顺”的缘顺,极为甚深。然而注释书中说:“但此处此偈是就彼顺法中的缘顺而说”,这是将顺法作为缘顺的简别而加以限定后解说。此理于逆偈等中亦然。因三法发趣与二法发趣之义前已说,故说“于二法三法发趣等中”。“以三法而发趣”,是指以三法依种种方式阐明缘,或以三法作为智生起之处。为了显示“与二法相关的三法发趣,或以二法所简别……显示巴利原文
Tikādayocha nayāti ‘‘tikañca paṭṭhānavara’’ntiādinā gāthāyaṃ vuttā tikapaṭṭhānādayo cha nayā. Sattavidhampīti vārabhedena sattadhā bhinditvā vuttampi. Anulomanti paccayānulomaṃ anulomabhāvasāmaññena saha gahetvā. Tathā catubbidhampi tikapaṭṭhānaṃ tikapaṭṭhānatāsāmaññena, dukapaṭṭhānādīni ca cattāri cattāri taṃsāmaññena saha gahetvā. Imamatthaṃ gahetvā ‘‘tikañca paṭṭhānavara’’nti gāthāya adhippāyavibhāvanavasena ‘‘anulomamhī’’tiādinā vuttaṃ imamatthaṃ gahetvā. Sattappabhedeti paṭiccavārādivasena sattappabhede. Chapi ete tikādibhedena catucatuppabhedā dhammānulomādivasena cha uddharitabbāti idaṃ dassetīti yojanā. Ayañhettha saṅkhepattho – dhammānulomādivibhāgabhinnāpi tikādibhāvasāmaññena ekajjhaṃ katvā vuttā tikapaṭṭhānādisaṅkhātā tikādayo cha dhammanayā paṭiccavārādivasena vibhajiyamānā tattha tattha niddhāriyamāne anulomatāsāmaññena anulomanti ekato gahite paccayānulome suṭṭhu ativiya gambhīrāti. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘idha pana ayaṃ gāthā tasmiṃ dhammānulome paccayānulomaṃ sandhāya vuttā’’ti dhammānulomo paccayānulomassa visesanabhāvena niyametvā vutto. Esa nayo paccanīyagāthādīsupi. Tikapaṭṭhānassa dukapaṭṭhānassa ca pubbe attho vuttoti āha ‘‘dukatikapaṭṭhānādīsū’’ti. Tikehi paṭṭhānanti tikehi nānappakārato paccayavibhāvanaṃ, tikehi vā ñāṇassa pavattanaṭṭhānaṃ. Dukasambandhi tikapaṭṭhānaṃ, dukavisiṭṭhānaṃ vā tikānaṃ paṭṭhānaṃ dukatikapaṭṭhānanti imamatthaṃ dassento ‘‘dukāna’’ntiādimāha. Dukādivisesitassāti dukādipadavisesitassa dukādibhāvo daṭṭhabbo ‘‘hetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca, nahetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭiccā’’tiādivacanato.
二、缘逆说的解释显示巴利原文
2. Paccayapaccanīyavaṇṇanā
42-44 “Yāva”一词是解释经文含义,即“yattaka”(意为“多少”),因此说为“分类”。意思是“有以二十三种为根本的”。如此,有那样多的分类数目。“于彼处”是指出现在顺中的,这是它的意思。为了显示引导而说,如何显示呢?即显示每一个词的详细内容。其余的缘是以根本方式被把握的。显示巴利原文
42-44.Yāvāti pāḷipadassa atthavacanaṃ yattakoti āha ‘‘pabhedo’’ti. Atthi tevīsatimūlakassāti attho. Tāva tattakaṃ pabhedaṃ. Tatthāti anulome āgatanti attho. Nayadassanavasenadassitaṃ, kinti? Ekekassa padassa vitthāraṃ dasseti. Avasesassa paccayassa mūlavantabhāvena gahitassa.
三、顺逆说的解释显示巴利原文
3. Anulomapaccanīyavaṇṇanā
45-48 “复次,于彼处”是指在顺中。“缘词”,即缘本身作为词,故称缘词。“此处”是指在顺逆中。“纯粹缘”是指不与其他缘相混合的诸缘,这是针对即将说示的顺逆教说而言的意思。显示巴利原文
45-48. Puna tatthāti anulome. Paccayapadānīti paccayā eva padāni paccayapadāni. Idhāti anulomapaccanīye. Suddhikapaccayānanti paccayantarena avomissānaṃ paccayānaṃ, anulomapaccanīyadesanaṃ vakkhamānaṃ sandhāyāti attho.
一、善三法显示巴利原文
1. Kusalattikaṃ
一、缘起分注释显示巴利原文
1. Paṭiccavāravaṇṇanā
一、缘顺显示巴利原文
1. Paccayānulomaṃ
(一)分别分注释显示巴利原文
(1) Vibhaṅgavāravaṇṇanā
53 三法词与三法内部词之间的不相似性显而易见,故说“除了三法词的差别”。依根本与结尾的方式,即依“一根一结尾为九”等所说,以根本与结尾为准则。“非即他们,于受三法等中”此处,为了显示被遮止的相似性,而说“就相似性而言,说‘非即他们’”。所谓“彼”,即彼问。“总集一切问”,即无余地总集一切四十九问。这应在缘起分纲要中进行。因为最初无余地说后,随后再随宜说其一部分,是合理的。实际上,在那里的四十九问不得解答,意思是:在彼顺法逆中,于喜三法中,四十九问确实不得解答,而仅得二十八问解答。显示巴利原文
53. Tikapadānaṃ tikantarapadehi visadisatā pākaṭāyevāti vuttaṃ ‘‘tikapadanānattamattena vinā’’ti. Mūlāvasānavasenāti ‘‘ekamūlekāvasānaṃ navā’’tiādinā vuttamūlāvasānavasena. ‘‘Na tāyeva vedanāttikādīsū’’ti ettha yā sadisatā paṭikkhittā, taṃ dassetuṃ ‘‘sadisataṃ sandhāya ‘na tāyevā’ti vutta’’nti āha. Yāti yā pucchā. Sabbapucchāsamāharaṇanti sabbāsaṃ ekūnapaññāsāya pucchānaṃ samuccayanaṃ anavasesetvā kathanaṃ. Idha imasmiṃ paṭiccavāruddese kattabbaṃ. Ādito hi anavasesato vutte pacchā yathārahaṃ tadekadesavacanaṃ yuttaṃ. Na hi tattha ekūnapaññāsa pucchā vissajjanaṃ labhantīti tattha tasmiṃ dhammānulomapaccanīye pītittike ekūnapaññāsa pucchā vissajjanaṃ na hi labhanti, aṭṭhavīse pana labhantīti attho.
“以彼为俱生缘者”,是指以彼受等差别而为一法,成为俱生缘,或达到、成就俱生缘性的意思。“似已被允许”,意思是:虽然注释书中以“乃至至灭”等语,说具足三刹那者生起,似已被允许,但实则唯具足生刹那者生起,因为缘分等六分皆唯取生起而转起。如此,在他们之中,后生缘于顺中不能成立。显示巴利原文
Tena sahajātapaccayabhūtenāti tena vedanādibhedena ekena dhammena sahajātapaccayo hontena, sahajātapaccayataṃ vā pattena pāpuṇantenāti attho. Anuññātaṃ viya hotīti yadipi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yāva nirodhagamanā’’tiādivacanehi khaṇattayasamaṅgī uppajjatīti anuññātaṃ viya hoti, uppādakkhaṇasamaṅgīyeva pana uppajjatīti vutto paṭiccavārādīnaṃ channaṃ vārānaṃ uppādameva gahetvā pavattattā. Tathā hi tesu pacchājātapaccayo anulomato na tiṭṭhati.
此处,“就善言所摄的蕴而说”意指:在此缘分别章中,“缘取善法,善法生起”是就“善”字所摄的蕴而说,当四善蕴一起生起、依总相而说时,依俱生等共通缘,一切对一切无差别地为缘,故无法决定说“此唯是彼之缘,此缘唯属彼”。因此,注释书中说“唯一个或唯两个”等。然而在“缘取与乐受相应之法”等处,由于以简别的方式分别把握受等,故能说“缘取一蕴,二蕴”等。因此说“然于受三法等中”。以“如是”一词,引出“一一之二法等分类亦”这一句。显示巴利原文
Idha kusalavacanena gahite khandhe sandhāya vuttanti imasmiṃ paṭiccavāre ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjatī’’ti kusalasaddena gahite khandhe sandhāya vuttaṃ catūsupi kusalakhandhesu ekato uppajjamānesu sāmaññato vuttesu sahajātādisādhāraṇapaccayavasena avisesato sabbe sabbesaṃ paccayāti ayameva imassa paccayo, imasseva ayaṃ paccayoti ca niyametvā vattuṃ na sakkā. Tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ekasseva dvinnaṃyeva vā’’tiādi. ‘‘Sukhāya vedanāya sampayuttaṃ dhammaṃ paṭiccā’’tiādīsu pana visesanabhāvena vedanādīnaṃ visuṃ gahitattā ‘‘ekaṃ khandhaṃ paṭicca dve khandhā’’tiādi vattuṃ sakkā. Tena vuttaṃ ‘‘vedanāttikādīsu panā’’tiādi. Tathāti iminā ‘‘ekekassapi dukādibhedānañcā’’ti imaṃ anukaḍḍhati.
在“异熟无记、唯作无记”这一句中,如此摄取了异熟与唯作无记。若问:“一切皆不应取,那么何处应取?”答:“即在此‘心所生色’之中。”如此,于第一句中排除了过度扩展之失后,为于第二句中排除不扩展之失,而说“并非仅仅”等语。此处,即在“异熟无记、唯作无记”句中不应取,因为那在无色界中生起时,是离色而生的。而且,正如仅由摄取因缘便排除了无因,同样,仅由摄取“心所生色”这一色,便未将无色界中与彼处生起的心一同生起的异熟一并摄进。然而,为不使此仅作为义理成就,而依其自性更清晰地显示,注释书中才说“异熟无记”等语。但在此,结生心与死心,即使它们不产生色,由于未作限定,故不应视为已被摄取。显示巴利原文
Etasminti ‘‘vipākābyākataṃ kiriyābyākata’’nti evaṃ vipākakiriyābyākataggahaṇe. ‘‘Sabbasmiṃ na gahetabba’’nti vuttaṃ, kattha pana gahetabbanti āha ‘‘cittasamuṭṭhānañca rūpanti etthevā’’ti. Evaṃ paṭhame vākye atibyāpitaṃ pariharitvā dutiye abyāpitaṃ pariharituṃ ‘‘na kevala’’ntiādi vuttaṃ. Etthāti ‘‘vipākābyākataṃ kiriyābyākata’’nti ettha na gahetabbaṃ tassapi āruppe uppajjamānassa rūpena vinā uppattito. Ettha ca yathā hetupaccayaggahaṇeneva ahetukaṃ nivattitaṃ, evaṃ cittasamuṭṭhānañca rūpanti rūpaggahaṇeneva āruppe vipākopi tattha uppajjamānena cittuppādena saddhiṃ na gahito. Taṃ panetaṃ atthasiddhameva akatvā sarūpato pākaṭataraṃ katvā dassetuṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘vipākābyākata’’ntiādi vuttaṃ. Paṭisandhipacchimacittāni panettha satipi rūpassa anuppādane vavatthānābhāvato na gahitānīti daṭṭhabbaṃ.
为避免“作为缘的依处未被摄取”之失,如何避免?以其为“缘所生”的方式。如何示现?在“及业生色”这一总称中,说“缘于蕴而有依处”;如此便显示了它的缘所生性。所谓“相互观待的二句”,即“缘于蕴而有依处,缘于依处而有蕴”这两句。所谓“以总相被摄取”,即以此“及业生色”的总称,或以业生色的总相而被摄取。显示巴利原文
Paccayabhūtassāti khandhānaṃ paccayabhūtassa vatthussa aggahitatāpattiṃ nivāretuṃ, kathaṃ? Paccayuppannabhāvena, kattha? ‘‘Kaṭattā ca rūpa’’nti etasmiṃ sāmaññavacane ‘‘khandhe paṭicca vatthū’’ti vuttaṃ, evañhissa paccayuppannatā dassitā hotīti. Aññamaññāpekkhaṃ vacanadvayanti ‘‘khandhe paṭicca vatthu, vatthuṃ paṭicca khandhā’’ti padadvayaṃ sandhāya vuttaṃ. Sāmaññena gahitanti ‘‘kaṭattā ca rūpa’’nti iminā sāmaññavacanena, kaṭattārūpasāmaññena vā gahitaṃ.
“不取所造色”的意思是:不执取“所造色”,而唯取心所生色,即唯取“业生色”。所谓“在此显示中”,即当说到“为显示也缘于大种而生起”时,在此义理的显示中。“与蕴的缘俱”是指结生时的业生色,以及转起时的心所生色。“不俱”则指转起时的业生色、食生色、时节生色、非根所缚色,以及包含在无想有情中的色。在结生时亦如此;以“亦”字,应知转起时的业生色及彼处生起的其他所造色,也属此义。然而,在此如何说缘于大种而生起的色是由因缘所生起的呢?此句应读为:“缘于蕴、由因缘而生起的色,也缘于大种而生起”,或者因为大种是由因缘所生的,故如此说。因为因之因也可称为因,如说“村被贼所烧”。显示巴利原文
Upādārūpaggahaṇena vinā ‘‘upādārūpa’’nti aggahetvā kevalaṃ cittasamuṭṭhānarūpaṃ ‘‘kaṭattārūpaṃ’’icceva gahetvāti attho. Etasmiṃ pana dassaneti ‘‘mahābhūtepi paṭicca uppattidassanattha’’nti vutte etasmiṃ atthadassane. Khandhapaccayasahitanti paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpaṃ, pavattiyaṃ cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ vadati. Asahitanti pana pavattiyaṃ kaṭattārūpaṃ āhārasamuṭṭhānaṃ utusamuṭṭhānaṃ anindriyabaddhaṃ asaññabhavasaṅgahitañca rūpaṃ. Paṭisandhiyampīti pi-saddena pavattiyampi kaṭattārūpaṃ aññañca tattha uppajjanakaṃ upādārūpanti attho daṭṭhabbo. Kathaṃ panettha bhūte paṭicca uppajjamānassa rūpassa hetupaccayā uppajjatīti? ‘‘Khandhe paṭicca hetupaccayā uppajjamānaṃ rūpaṃ bhūtepi paṭicca uppajjatī’’ti evaṃ padametaṃ, bhūtānaṃ vā hetupaccayato nibbattattā evaṃ vuttaṃ. Kāraṇakāraṇampi hi kāraṇantveva vuccati yathā ‘‘corehi gāmo daḍḍho’’ti.
“缘于大种而有依止色”这一短语被析出,而经文是“缘于大种,依止色”,注释书也正如此说。此处的意思是:依“缘于大种,依止色”这一经文所开示的道理,依止色也缘于善蕴及大种而生起。那么,那是什么道理呢?为了说明它,而说“大种……”等语。其中,从义理上看,这个道理已经表明:借着“缘于大种,心所生色、业生色、依止色”这句表述,通过无记蕴中缘于大种而有依止色生起,便已从义理上含摄了善蕴中缘于大种而有依止色生起,这就是意思。显示巴利原文
Bhūte paṭicca upādārūpanti paduddhāro kato, ‘‘mahābhūte paṭicca upādārūpa’’nti pana pāṭhoti aṭṭhakathāyañca tameva vuttaṃ. Ayaṃ hetthattho – ‘‘mahābhūte paṭicca upādārūpa’’nti imasmiṃ pāṭhe vuttanayena upādārūpampi kusale khandhe mahābhūte ca paṭicca uppajjatīti. Ko pana so nayoti taṃ dassetuṃ ‘‘mahābhūte…pe… sandhāyāhā’’ti vuttaṃ. Tattha atthato ayaṃ nayo vuttoti ‘‘mahābhūte paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ kaṭattārūpaṃ upādārūpa’’nti iminā abyākate khandhe mahābhūte ca paṭicca upādārūpānaṃ uppattivacanena kusale khandhe mahābhūte ca paṭicca upādārūpānaṃ uppatti atthato vutto hotīti attho.
54 “离色则不得缘所生”,以此显示:那些所问,乃至“无色混杂”为止,在此尚且不被采纳,更遑论“以色为终”的了。显示巴利原文
54.Rūpenavinā paccayuppannaṃ na labbhatīti etena yā pucchā arūpamissakāvasānā, tāpi idha na gayhanti, pageva rūpāvasānāti dasseti.
57 “与彼相同特征”:指与五蕴结生中的胎藏结生有相同的特征。“圆满法”:指教理分别中的五蕴法。“在此”:即在此俱生缘的解说中。显示巴利原文
57.Tāya samānalakkhaṇāti pañcakkhandhapaṭisandhitāya gabbhaseyyakapaṭisandhiyā samānalakkhaṇā. Paripuṇṇadhammānanti pariyattivibhāgānaṃ pañcakkhandhadhammānaṃ. Etthāti etasmiṃ sahajātapaccayaniddese.
“心、业所生色”:指心所生色与业所生色。“再说食所生”中的“再”字,是相对于时节所生而言的。因为时节所生先前并未被外在的摄取所遗漏,而食所生却是未被摄取的;那么,为何对时节所生还要再说呢?因此说“由这些”等语。“在那里”,即在无想有情中。“对于它”,即对于时节所生。“在开头”,即依外在、食所生、时节所生、无想有情而出现的最初部分。“无简别的说法”,是指未作外在等简别而说的法,它将无色法也作为得缘之法,与得因等缘的法一同摄取而连结。以“对于它”和“在那里”二词,正是指如前所述的最初部分。“有相同趋向”,是指有心所生色的趋向。“在此亦然”,即在此俱生缘的解说中亦然。如同在业缘分别中,即在异刹那业缘的解说中。注释书中确实这样说:“‘彼所生’以此也摄取了结生刹那的业生色”。为了表明此中的特殊义理确为应理,故说“因为……并非……存在”。显示巴利原文
Cittakammasamuṭṭhānarūpanti cittasamuṭṭhānarūpaṃ kammasamuṭṭhānarūpañca. Puna āhārasamuṭṭhānanti ettha punagahaṇaṃ utusamuṭṭhānāpekkhaṃ. Na hi taṃ pubbe bāhiraggahaṇena aggahitaṃ, āhārasamuṭṭhānaṃ pana aggahitameva, utusamuṭṭhānassa kasmā punagahaṇanti āha ‘‘etehī’’tiādi. Tatthāti asaññasattesu. Tassāti utusamuṭṭhānassa. Ādimhīti bāhiraāhārasamuṭṭhānautusamuṭṭhānaasaññasattavasena āgatavārehi paṭhamavāre. Avisesavacananti bāhirādivisesaṃ akatvā vuttavacanaṃ, arūpampi paccayaṃ labhantaṃ atthaṃ hetādike paccaye labhantaṃ saha saṅgaṇhitvāti yojanā. Tassāti, tatthāti ca padadvayena yathāvuttaṃ paṭhamavārameva paccāmasati. Taṃsamānagatikanti cittasamuṭṭhānagatikaṃ. Idhāpīti imasmiṃ sahajātapaccayaniddesepi. Kammapaccayavibhaṅge viyāti nānākkhaṇikakammapaccayaniddese viya. Tathā hi vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘taṃsamuṭṭhānanti iminā paṭisandhikkhaṇe kaṭattārūpampi saṅgaṇhātī’’ti. Ayañca atthaviseso ettha ekaṃsena icchitabboti dassento ‘‘na hi…pe… atthī’’ti āha.
“未作简别”:指未以“时节所生”等方式作简别。那么,为何是在简别为“依止色”之后才说的呢?应如此连结理解。“在因缘等中”,以“等”字摄俱生缘等。“俱”是将心所生色与业生色如此合在一起说;“别”则是将心所生色从业生色中简别出来。在那里,如同以“外在”等摄取一样,即如在“一种外在的大种”等中,以外在、食所生、时节所生的摄取来简别大种;同样,在此“缘于大种”的解说中,由于大种未作任何简别而被简别,故是以心所生色性、业生色性作了简别之后才说,应如此连结理解。显示巴利原文
Avisesetvāti ‘‘utusamuṭṭhāna’’ntiādinā visesaṃ akatvā. Upādārūpanti visesetvāva kasmā pana vuttānīti yojanā. Hetupaccayādīsūti ādi-saddena sahajātapaccayādiṃ saṅgaṇhāti. Sahāti cittasamuṭṭhānarūpaṃ kaṭattārūpanti evaṃ ekato. Visunti cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ kaṭattārūpato visesetvā. Tattha bāhiraggahaṇādīhi viyāti yathā ‘‘bāhiraṃ ekaṃ mahābhūta’’ntiādīsu bāhiraāhārasamuṭṭhānautusamuṭṭhānaggahaṇehi mahābhūtāni visesitāni, evaṃ ettha ‘‘mahābhūte paṭiccā’’ti etasmiṃ niddese mahābhūtānaṃ kenaci visesanena avisesitattā cittasamuṭṭhānarūpabhāvakaṭattārūpabhāvehi visesetvāva vuttānīti yojanā.
现在,为从另一角度说明它们应被区别,所以说“再者……”等。其中,“无任何缘”是依《发趣论》中所说的道理,意指色法不获得亲依止缘,因此他说“在因等之中”。然而,由于与此不相离,应知它是心与业的原因,因为这是由神通心所生的业缘。难道心不是食生与时节生(色法)的缘吗?确实是,但那是作为支持者,而非作为产生者,为显示此义,他说“食……是产生者”。那么,谁是它们的产生者呢?他说“正是大种……是产生者”。意思是,在没有心与业的情况下,依次是心等起与业等起的所造色。所谓“正是心等起色、异熟色的大种”,是因为心等起与业等起的大种所生的大种,是那些所造色的近因。所谓“其他”,是指时节生与食生的所造色。他简别说:“心等起色、异熟色、所造色”。意思是,由同类色、时节与食所生。所谓“正是明确的简别”,是指那些大种被简别为“食等起、时节等起”,因为它们是由那些大种所生的。它们不配得简别,即不应被简别,因为通过原因的简别,其差别已经成立,意思是只应说“依大种而有所造色”。显示巴利原文
Idāni aññenapi kāraṇena tesaṃ visesitabbataṃ dassetuṃ ‘‘apicā’’tiādi vuttaṃ. Tattha nakoci paccayoti idaṃ paṭṭhāne āgataniyāmena rūpaṃ upanissayapaccayaṃ na labhatīti katvā vuttaṃ. Tenāha ‘‘hetādīsū’’ti. Tadavinābhāvato pana tassa cittakammānaṃ kāraṇabhāvo veditabbo, yato iddhicittanibbattāni kammapaccayāni cāti vuttāni. Nanu cittaṃ āhārautusamuṭṭhānānaṃ paccayo hotīti? Saccaṃ hoti, so pana upatthambhakattena, na janakattenāti dassento āha ‘‘āhāra…pe… janaka’’nti . Kiṃ pana tesaṃ janakanti āha ‘‘mahābhūtāneva…pe… janakānī’’ti. Cittena kammunā ca vinā abhāve yathākkamaṃ cittakammasamuṭṭhānaupādārūpānanti attho. Cittasamuṭṭhānarūpakaṭattārūpabhūtānevāti cittakammasamuṭṭhānamahābhūtanibbattāneva mahābhūtānaṃ tesaṃ āsannakāraṇattā. Aññānīti utuāhārasamuṭṭhānāni upādārūpāni vadati. Visesanaṃ kataṃ ‘‘cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ kaṭattārūpaṃ upādārūpa’’nti. Samānajātikena rūpena utunā āhārena cāti attho. Pākaṭavisesanānevāti idaṃ yehi mahābhūtehi tāni nibbattāni, tesaṃ ‘‘āhārasamuṭṭhānaṃ utusamuṭṭhāna’’nti visesitattā vuttaṃ. Na visesanaṃ arahanti na visesitabbāni kāraṇavisesaneneva visesassa siddhattā, ‘‘mahābhūte paṭicca upādārūpa’’ntveva vattabbanti attho. Etāni pana cittajakammajarūpāni.
所谓“有简别”,为显示以何种差别而被区别,他针对心而说“由于俱生等缘的状态”,针对另一者则说“由于根本原因的状态”,意思是业亲依止缘的状态。所谓“其他”,是指食等起和时节等起的所造色。所谓“正是以大种简别而被简别”,即“依一个食等起大种,依一个时节等起大种”,这正是以作为产生缘的食与时节,通过大种简别而被区别。所谓“在此”,是指在“心等起色、异熟色、所造色”这句话中。因为在这里,通过说出所造色的心、业等起性,也显示了其依止(大种)的彼性。一种简别便成为两种简别,因为两者无差别地转起。显示巴利原文
Savisesenāti yena visesena visesitā, taṃ dassento cittaṃ sandhāyāha ‘‘sahajātādipaccayabhāvato’’ti, itaraṃ pana sandhāya ‘‘mūlakāraṇabhāvato’’ti, kammūpanissayapaccayabhāvatoti attho. Itarānīti āhārautusamuṭṭhānānipi upādārūpāni. Mahābhūtavisesaneneva visesitānīti ‘‘āhārasamuṭṭhānaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca utusamuṭṭhānaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ paṭiccā’’ti mahābhūtavisesaneneva janakapaccayena āhārena utunā ca visesitāni. Idhāti ‘‘cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ kaṭattārūpaṃ upādārūpa’’nti imasmiṃ vacane. Ettha hi upādārūpānaṃ cittakammasamuṭṭhānatāvacanena taṃnissayānampi tabbhāvo pakāsitoti. Aññataravisesanaṃ ubhayavisesanaṃ hoti ubhayesaṃ avinibbhogena pavattanato.
58 58. “在前”是指在因缘等之中。“以各别的缘的状态”,是指如“在结生刹那,依一个异熟无记蕴,而有三个蕴及异熟色”等所说,依处作为各别缘的状态。而在这里,不能说“正是以各别的缘的状态而显示”,因为如同“依蕴而有依处,依依处而有蕴”的缘生状态那样,也显示了诸蕴一同作为缘的状态。正因如此,他在解释这个意义时,表达了不赞同,说“以此意图而说”。然而,为了显示他自己赞同的意义,他说了“然而,‘依蕴而有依处’这一句”等。这是为显示作为缘的诸蕴,其缘力是遍及的;以及显示作为缘的依处,其缘力是遍及的,而非显示诸蕴的,这是关联。所谓“就在这里”,是指在相互缘之中。在因缘等之中也是同样的道理,因为在那里,缘力的遍及是相同的,已显示了两种缘力的遍及。而蕴与依处的缘力遍及也已显示,即蕴与依处一起的缘力遍及也已显示。显示巴利原文
58.Pubbeti hetupaccayādīsu. Visuṃ paccayabhāvenāti ‘‘paṭisandhikkhaṇe vipākābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā kaṭattā ca rūpa’’ntiādinā vatthussa visuṃ paccayabhāvena. Ettha ca visuṃyeva paccayabhāvena dassitānīti na sakkā vattuṃ, ‘‘khandhe paṭicca vatthu, vatthuṃ paṭicca khandhā’’ti paccayuppannabhāvo viya khandhānaṃ ekatopi paccayabhāvo dassito. Teneva hi tasmiṃ atthe attano aruciṃ vibhāvento āha ‘‘iminā adhippāyenāhā’’ti. Yo panattho attano ruccati, taṃ dassetuṃ ‘‘khandhe paṭicca vatthūti idaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Khandhānaṃ paccayabhūtānaṃ paṭiccaṭṭhapharaṇatādassanaṃ , vatthussa paccayabhūtassa paṭiccaṭṭhapharaṇatādassanaṃ, na khandhānanti sambandho. Idhevāti imasmiṃ aññamaññapaccaye eva. Hetupaccayādīsupi ayameva nayo, tattha hi paṭiccaṭṭhapharaṇassa samānatā. Dassitāya paṭiccaṭṭhadvayapharaṇatāya. Khandhavatthūnañca dassitāyevāti khandhavatthūnañca ekato paṭiccaṭṭhapharaṇatā dassitāyeva.
“如是等”中的“等”字,包含了“依不善法”等内容。应这样连接:“难道不应有吗?”为了显示如同因缘等一样的相似例证,他说了“因为不……”等。所谓“依一个、三个、两个蕴”,是指缘的种类。因为缘的意义即是依缘的意义。因此他说:“它们并非就是因缘的状态。”以此表明:并非凡是缘力周遍者,就必定是因等缘的状态。因此他说:“这个道理也适用于所缘缘等之中。”因为作为所缘缘的法,并不周遍依缘的状态。而且经中说:“依善法,善法生起,以所缘缘。”显示巴利原文
Evamādīti ādi-saddena ‘‘akusalaṃ dhammaṃ paṭiccā’’ti evamādi saṅgayhati. Nanu bhavitabbanti yojanā. Hetupaccayādīhi viyāti sadisūdāharaṇanti taṃ dassento ‘‘na hī’’tiādimāha. Yaṃ ‘‘ekaṃ, tayo, dve ca khandhe paṭiccā’’ti vuttaṃ paccayajātanti attho. Paccayaṭṭho hi paṭiccaṭṭho. Tenāha ‘‘te hetupaccayabhūtā eva na hontī’’ti. Etena na paṭiccaṭṭhapharaṇakassa ekantiko hetuādipaccayabhāvoti dasseti. Tenāha ‘‘esa nayo ārammaṇapaccayādīsū’’ti. Na hi ārammaṇapaccayabhūto dhammo paṭiccaṭṭhaṃ pharati. Vuttañca ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati ārammaṇapaccayā’’ti.
即使在依缘品和其余品中,通过把握以其他缘为助成者的状态,也同样显示了因等缘。为了以归纳的方式解释如前所述,他说了“在缘品中”等。“以彼为缘”,意思是以依处为缘,即获得了相应作为缘的依处。“他们”,是指依于善蕴。“它们的”,是指那些大种与蕴。“由于没有缘的状态”,这是指在诸大种中,已见到诸蕴具有因、俱生等缘的状态,所以才这样说。如果这样,那么它们对于它们而言,也可能有相互缘吧?为了消除他人的这种疑虑,他说了“因为‘相互’这个词”等。“无期待”,是指不期待其他。因为因法并非期待其他法而成为因缘,这里是以词首的方式表达意义。“期待某一者”,是指期待与自己俱在的助成原因,或者期待其他任何一种。“如所说的互相期待”,是指如同色蕴等的分类,在圣典中所说的那种方式,互相期待作为相互的缘。为什么说“诸蕴和大种在这里可以如所说的那样”呢?因为诸蕴和大种并非以相互缘的状态而被说为相互;而是诸蕴和诸大种应各自分别把握。若是如此,就不应说“大种对诸蕴没有任何缘”。显示巴利原文
Paccayantarenapi upakārakatāmattampi gahetvā paṭiccavāre vārantare ca hetuādipaccayā dassitāti upacayena yathāvuttaṃ vibhāvento ‘‘paccayavāre cā’’tiādimāha. Taṃpaccayāti vatthupaccayā, yathārahaṃ paccayabhūtaṃ vatthuṃ labhitvāti attho. Teti kusale khandhe paṭicca. Tesanti mahābhūtānaṃ khandhānaṃ. Paccayabhāvābhāvatoti idaṃ khandhānaṃ hetusahajātādipaccayabhāvassa mahābhūtesu diṭṭhattā vuttaṃ. Yadi evaṃ aññamaññapaccayāpi te tesaṃ bhaveyyunti parassa āsaṅkanirāsaṅkaṃ karonto ‘‘aññamaññasaddo hī’’tiādimāha. Nirapekkhoti aññanirapekkho. Na hi hetudhammo dhammantarāpekkho hutvā hetupaccayo hoti, saddasīsenettha attho vutto. Aññatarāpekkhoti attanā sahakārikāraṇabhūtaṃ, itaraṃ vā yaṃ kiñci aññataraṃ apekkhatīti aññatarāpekkho. Yathāvuttetaretarāpekkhoti arūpakkhandhādibhedaṃ pāḷiyaṃ vuttappakāraṃ itaretaraṃ mithu paccayabhūtaṃ apekkhatīti itaretarāpekkho. Paccayapaccayuppannā ca khandhā mahābhūtā idha yathāvuttā bhaveyyunti kasmā vuttaṃ. Na hi khandhā mahābhūtā aññamaññaṃ aññamaññapaccayabhāvena vuttā, atha khandhā ca mahābhūtā cāti visuṃ visuṃ gayheyyuṃ, evaṃ sati ‘‘mahābhūtā khandhānaṃ na koci paccayo’’ti na vattabbaṃ.
“凡彼以此为缘,即由彼或依彼而生者”:若某法自身为缘,则从该法自身生起之法,如何可说为由彼法或依彼法、以相互缘的方式,如此生起的法聚是依相互缘而生呢?为了以实例阐明上述已说之义,而说“犹如”等。其中,“依蕴而诸蕴”是“由彼相互缘而生”的实例;而“依所依而诸蕴”则是“依彼之相互缘而生”的实例。因此,是以理由的方式回顾上述已说之义。“由于自己的缘没有缘的状态”:由于作为自己之缘的无色蕴没有缘的状态。因为大种并非从它们所由生的蕴成为其缘。“由于期待彼”:由于期待相互为缘的状态。“依蕴为缘”:即如缘起分中所说的方法,依蕴;如缘分中所说的方法,以蕴为缘。“且非说为相互缘”:意思是,大种从与相互缘不同的依止缘等生起,也已说。“依所依而生”:以所依为前生缘而生起。“且依彼之相互缘”:即依止该所依的蕴,以成为相互缘的方式而生起。因此,依上述理由,“依所依……已说”,但依此理趣,在直接转起中,所依有相互缘的状态,这是其义。显示巴利原文
Yassasayaṃ paccayo, tato tena tannissitena vāti yassa dhammassa sayaṃ attanā paccayo hoti, tato dhammato sayaṃ uppajjamānaṃ kathaṃ tena dhammena tannissitena vā aññamaññapaccayena evaṃbhūtaṃ taṃ dhammajātaṃ aññamaññapaccayā uppajjatīti vattabbataṃ arahatīti vuttamevatthaṃ udāharaṇena vibhāveti ‘‘yathā’’tiādinā. Tattha ‘‘khandhe paṭicca khandhā’’ti idaṃ ‘‘tena aññamaññapaccayena uppajjamāna’’nti imassa udāharaṇaṃ, ‘‘vatthuṃ paccayā khandhā’’ti idaṃ pana ‘‘tannissitena aññamaññapaccayena uppajjamāna’’nti etassa. Tasmāti vuttameva atthaṃ kāraṇabhāvena paccāmasati. Attano paccayassa paccayattābhāvatoti attano paccayabhūtassa arūpakkhandhassa paccayabhāvābhāvato. Na hi mahābhūtā yato khandhato uppannā, tesaṃ paccayā honti. Tadapekkhattāti itaretarapaccayabhāvāpekkhattā. Khandhe paṭicca paccayā cāti paṭiccavāre vuttaniyāmeneva khandhe paṭicca, paccayavāre vuttaniyāmena khandhe paccayā ca. Naaññamaññapaccayā ca vuttāti aññamaññapaccayato aññasmā nissayapaccayādito mahābhūtānaṃ uppatti vuttā cāti attho. Vatthuṃ paccayā uppajjamānāti vatthuṃ purejātapaccayaṃ katvā uppajjamānā. Tannissitena ca aññamaññapaccayenāti taṃ vatthuṃ nissitena khandhena aññamaññapaccayabhūtena uppajjanti, tasmā yathāvuttena kāraṇena vatthuṃ paccayā…pe… vuttā, iminā pariyāyena pana ujukaṃ pavattiyaṃ vatthussa aññamaññapaccayabhāvoti attho.
59 “彼未取”:即“依眼处”等所述眼处等的依止缘状态,在此缘起分中并未提及,这是以俱生义为缘起义之故。因此说“眼处等……意趣”。然而,对于那些依无色蕴、大种、名色、心与心所、大种与色法而分为六种所希求的依止缘,在此已依它们而作分别。若问“如何依色而分别?”则“依所依而诸蕴”已依心所依处而具体显示。其余亦依“依无记法,无记法依依止缘而生”而在此显示。正如在“依善法,善法依所缘缘而生”等中,即使色处等未达到缘起分的范围,也显示了所缘缘的状态;同样,在此也显示了眼处等的依止缘状态。因此说“依止……未取”。显示巴利原文
59.Sā na gahitāti yā ‘‘cakkhāyatanaṃ nissāyā’’tiādinā cakkhāyatanādīnaṃ nissayapaccayatā vuttā, sā idha paṭiccavāre na vuttāti attho sahajātattho paṭiccatthoti katvā. Tenāha ‘‘cakkhāyatanādīni…pe… adhippāyo’’ti. Yesaṃ pana arūpakkhandhamahābhūtanāmarūpacittacetasikamahābhūtarūpidhammānaṃ vasena chadhā nissayapaccayo icchito, tesaṃ vasena idha vibhatto eva. Kathaṃ rūpivasena vibhattoti ce? ‘‘Vatthuṃ paṭicca khandhā’’ti hadayavatthuvasena sarūpato dassito eva. Itaresampi vasena ‘‘abyākataṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati nissayapaccayā’’ti ettha dassito. Yathā hi ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati ārammaṇapaccayā’’tiādīsu rūpāyatanādīnaṃ asatipi paṭiccaṭṭhapharaṇe ārammaṇapaccayabhāvo dassito hoti, evamidhāpi cakkhāyatanādīnaṃ nissayapaccayabhāvo dassito hoti. Tena vuttaṃ ‘‘nissaya…pe… na gahitānī’’ti.
60 “于二种亲依止中”:即无间亲依止与本性亲依止。而“善法虽是广大”中的“虽”字,亦将无记与广大牵入,意思是“善法虽是广大,尚不得所缘亲依止,何况无记法”。有时不得,即当不将其作为重要而转起时,这便是它的含义。显示巴利原文
60.Dvīsuupanissayesūti anantarapakatūpanissayesu. Kusalāpi pana mahaggatāti pi-saddena abyākate mahaggate ākaḍḍhati ‘‘kusalāpi mahaggatā ārammaṇūpanissayaṃ na labhanti, pageva abyākatā’’ti. Kadāci na labhanti, yadā garuṃ katvā na pavattantīti attho.
61 “于他处因缘等中”:未指定缘,即未具体指出缘法。因为在因缘等的解说中,并未依无贪等、善等的具体自性而显示因等法。“于善等中”:这是对无贪等的简别。由此显示,正如在无贪等中并无“此即是缘”的决定,在其差别善等中也是如此。然而,在此前生缘中。“于所依与非所依诸法中”:是简别中的处格。以“依前生缘而生者”,遮止了结生刹那及生于无色界时的诸蕴。为何在此只取所依前生,而不取所缘前生?考虑到这一问难,而说:“因为若无所依前生,所缘前生亦不可得。”“彼”:即结生异熟。“未举出”:为了令已说之义明了,而说“非异熟……三”。若可得,则显示应说“四”。“于彼处”:即于异熟三法中。“三”:即“依异熟法,异熟法依前生缘而生;依异熟法法;依非异熟非非异熟法”,此三者。显示巴利原文
61.Aññattha hetupaccayādīsu. Paccayaṃ aniddisitvāti paccayaṃ dhammaṃ sarūpato aniddisitvā. Na hi hetupaccayaniddesādīsu alobhādikusalādisarūpavisesato hetuādidhammā dassitā. Kusalādīsūti idaṃ alobhādivisesanaṃ. Tena yathā alobhādīsu ayameva paccayoti niyamo natthi, evaṃ tabbisesesu kusalādīsūti dasseti. Idha pana purejātapaccaye. Vatthunavatthudhammesūti niddhāraṇe bhummaṃ. Purejātapaccayā uppajjamānānanti iminā paṭisandhikkhaṇe, āruppe uppajjamāne ca khandhe nivatteti. Kasmā panettha vatthupurejātameva gahitaṃ, na ārammaṇapurejātanti codanaṃ manasi katvā āha ‘‘ārammaṇapurejātampi hi vatthupurejāte avijjamāne na labbhatī’’ti. Tassāti paṭisandhivipākassa. Na uddhaṭoti vuttamevatthaṃ pākaṭaṃ kātuṃ ‘‘nevavipāka…pe… tīṇīti vutta’’nti vuttaṃ. Alābhatoti yadi labbheyya, ‘‘cattārī’’ti vattabbaṃ siyāti dasseti. Tatthāti vipākattike. Tīṇīti ‘‘vipākaṃ dhammaṃ paṭicca vipāko dhammo uppajjati purejātapaccayā, vipākadhammadhammaṃ, nevavipākanavipākadhammadhammaṃ paṭiccā’’ti imāni tīṇi.
63 “他们之所造色”:即依止他们大种而转起的所造色。“说”:是说一刹那与多刹那的业缘,因为对于依不可分离性而转起的它们,以缘而言并无差别。“于转起中之令生色”:此为简别,因为在结生刹那,即使是一刹那的业缘也被允许用于令生色。正因如此,注释中说:“同样,于结生刹那之大种”,说为二种业缘。显示巴利原文
63.Tadupādārūpānanti te mahābhūte nissāya pavattaupādārūpānaṃ. Vadatīti ekakkhaṇikanānākkhaṇikakammapaccayaṃ vadati avinibbhogavasena pavattamānānaṃ tesaṃ paccayena visesābhāvato. Pavattiyaṃ kaṭattārūpānanti visesanaṃ paṭisandhikkhaṇe kaṭattārūpānaṃ ekakkhaṇikassapi kammapaccayassa icchitattā. Teneva hi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tathā paṭisandhikkhaṇe mahābhūtāna’’nti duvidhopi kammapaccayo vutto.
64 “凡于结生中所得者”:即在眼根等诸根中,凡于结生时所得的根色,依他们而说根色与所依色为“令生色”。显示巴利原文
64.Yaṃ yaṃ paṭisandhiyaṃ labbhatīti cakkhundriyādīsu yaṃ yaṃ indriyarūpaṃ paṭisandhiyaṃ labbhati, tassa tassa vasena indriyarūpañca vatthurūpañca ‘‘kaṭattārūpa’’nti vuttaṃ.
69 「某些」指五蕴有情之结生蕴等。因为它们的依处必定是不相应缘。「等不相应缘」即同类不相应缘。善、不善蕴及某些无记蕴,对于某些法是不相应缘,自身却不从他们法获得不相应缘,因为心等起诸法没有不相应缘,唯依依处作为不相应缘而生起。然而,某些无记蕴对于某些法是不相应缘,自身亦从他们法获得不相应缘,例如结生刹那的依处与蕴。故说「某些蕴……种种不相应缘亦有」。「令成为缘」的意思是:将作为缘法的依处与蕴,令成为自己的缘,即依所说之缘法为缘而生起,此其义。「由于执行彼作用」指执行不相应缘的作用。「非依缘生」指没有遍满缘的作用,因为俱生之义即是缘之义。只说「缘而生起」如此,缘于何?即缘于「蕴」,此义明显。因此说「然而缘于何」等。有人可能依近因之理,理解为无间缘的规律或遮止,为了遮止这种理解,说明「由于无间……故如是说」。显示巴利原文
69.Kesañcīti pañcavokāre paṭisandhikkhandhādīnaṃ. Tesañhi vatthu niyamato vippayuttapaccayo hoti. Samānavippayuttapaccayāti sadisavippayuttapaccayā. Kusalākusalā hi khandhā ekacce ca abyākatā yassa vippayuttapaccayā honti, na sayaṃ tato vippayuttapaccayaṃ labhanti cittasamuṭṭhānānaṃ vippayuttapaccayābhāvato vatthunāva vippayuttapaccayena uppajjanato. Ekacce pana abyākatā yassa vippayuttapaccayā honti, sayampi tato vippayuttapaccayaṃ labhanti yathā paṭisandhikkhaṇe vatthukkhandhā. Tena vuttaṃ ‘‘kesañci khandhā…pe… nānāvippayuttapaccayāpī’’ti. Paccayaṃ paccayaṃ karotīti paccayadhammaṃ vatthuṃ khandhe ca attano paccayabhūtaṃ karoti, yathāvuttaṃ paccayadhammaṃ paccayaṃ katvā pavattatīti attho. Taṃkiriyākaraṇatoti vippayuttapaccayakiccakaraṇato. Paṭicca uppatti natthīti paṭiccaṭṭhapharaṇaṃ natthi sahajātaṭṭho paṭiccaṭṭhoti katvā. ‘‘Paṭicca uppajjantī’’ti ettakamevāha, kiṃ paṭicca? Khandheti pākaṭoyamatthoti. Tenāha ‘‘kiṃ pana paṭiccā’’tiādi. Paccāsattiñāyena anantarassa vidhi paṭisedho vā hotīti gaṇheyyāti taṃ nivāretuṃ vuttanti dassento ‘‘anantarattā…pe… vuttaṃ hotī’’ti āha.
71-72 「这是依略说之缘而说」的意思是:依略说的缘,在巴利文中也有「这些是二十三缘」等语句,这是开示读诵道者所言,在注释书中如此说。「以一词」是指在善等句中以一词,或在各缘解说中以一句为一词。三个缘即因缘、所缘缘、增上缘。那四个缘除去后生缘——在此,就所说的四个缘,因已详细展开,故说「除去」;而后生缘则完全未被纳入。除去所说的缘后,所剩的即是此十九缘。而「那些」是指造论者所说。「略说」一词的含义是:将巴利文中已展开与未展开的全部总括而说。因说「总括一切」,故应有「二十三缘」的文句。因为只有后生缘是应当除去的。如此说了其他宗义中应说的之后,现在为显示巴利文不颠倒的含义,说「然而在开头……」等。显示巴利原文
71-72.Saṅkhipitvā dassitānaṃ vasenetaṃ vuttanti saṅkhipitvā dassitānaṃ paccayānaṃ vasena etaṃ ‘‘ime tevīsati paccayā’’tiādivacanaṃ vācanāmaggaṃ dassentehipi pāḷiyaṃ vuttanti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Ekenapīti kusalādīsu ca padesu ekenapi padena, tasmiṃ tasmiṃ vā paccayaniddese vākyasaṅkhātena ekenapi padena. Tayo paccayāti hetuārammaṇādhipatipaccayā. Te cattāro pacchājātañca vajjetvāti ettha yathāvutte cattāro paccaye vitthāritattā ‘‘vajjetvā’’ti vuttaṃ, pacchājātaṃ pana sabbena sabbaṃ aggahitattā. Ettakā hi ekūnavīsati paccayā yathāvutte paccaye vajjetvā avasiṭṭhā. Ye panāti padakārake vadati. Saṅkhipitvāti padassa ‘‘pāḷiyaṃ vitthāritaṃ avitthāritañca sabbaṃ saṅgahetvā vutta’’nti atthaṃ vadanti. ‘‘Tevīsati paccayā’’ti pāṭhena bhavitabbaṃ ‘‘sabbaṃ saṅgahetvā’’ti vuttattā. Pacchājātapaccayoyeva hi vajjetabboti. Evaṃ vādantare vattabbaṃ vatvā idāni pāḷiyā aviparītaṃ atthaṃ dassetuṃ ‘‘ādimhi panā’’tiādi vuttaṃ.
(二)数目分注释显示巴利原文
(2) Saṅkhyāvāravaṇṇanā
73 「如同在分别中,相互缘有差别」这是依因缘等分别的差别体性之共相而说。因为相互缘分别中的差别,并不与前生缘分别中的差别相同。确实如此:在相互缘中有结生,在前生缘中则没有。在「缘异熟无记的一个蕴」等的分别中,是以举例的方式显示在某一缘中举出了异熟无记。如此说即是:如同在因缘等中,以「缘异熟无记的一个蕴」等,在分别中举出了异熟无记;同样地,显示在习行缘中没有异熟无记的差别。显示巴利原文
73.Yathāaññamaññapaccaye viseso vibhaṅge atthīti idaṃ hetupaccayādivibhaṅgato visesabhāvasāmaññena vuttaṃ. Na hi yādiso aññamaññapaccayavibhaṅge viseso, tādiso purejātapaccayavibhaṅge. Tathā hi aññamaññapaccaye paṭisandhi labbhati, na purejātapaccaye. ‘‘Vipākābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭiccā’’tiādike vibhaṅgeti iminā yasmiṃ paccaye vipākābyākataṃ uddhaṭaṃ, taṃ nidassanavasena dasseti. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā hetupaccayādīsu ‘‘vipākābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭiccā’’tiādinā vibhaṅge vipākābyākataṃ uddhaṭaṃ atthi, evaṃ vipākābyākatābhāvaṃ āsevanapaccaye visesaṃ dassetīti.
74 「在此顺」是指在此缘起的缘顺之中。「纯净理趣」是指第一理趣。「从所示数目」是指从「九、三、一」这样略示的数目。「从此后的诸理趣」是指从第一理趣之后的第二等理趣。「别的」是指不同于九等分类的其他数目。「以与少数目相应的缘,拥有多数目,以那少数的数目」。「而数目相同」中的「而」字是表示差别,由此显示在逆中有别于顺中所说。因此说「应仅在顺中见」。「仅在顺中」是为了显示以简别所遮除的,所以说「在逆中……将说」。显示巴利原文
74.Etasmiṃ anulometi imasmiṃ paṭiccavāre paccayānulome. Suddhikanayeti paṭhame naye. Dassitagaṇanatoti ‘‘nava, tīṇi, eka’’nti evaṃ saṅkhepato dassitagaṇanato. Tato paresu nayesūti tato paṭhamanayato paresu dutiyādinayesu. Aññissāti navādibhedato aññissā gaṇanāya. Abahugaṇanena yuttassa bahugaṇanassa paccayassa, tena abahugaṇanena. Samānagaṇanatā cāti ca-saddo byatireko. Tena paccanīyato anulome yo viseso vuccati, taṃ joteti. Tenāha ‘‘anulomeyeva daṭṭhabbā’’ti. Anulomeyevāti avadhāraṇena nivattitaṃ dassetuṃ ‘‘paccanīye…pe… vakkhatī’’ti vuttaṃ.
76-79 然而,于十三根本等理趣中,在具有习行与异熟的两个二十二根本里,只取习行而舍去另一个,故说“由于后生与异熟的缺失”。在无矛盾的情况下,这是针对如“是否缘善法而生起不善法”等假设之说而说的。因此说“以提问中所示的方法”。而那是二十三种根本的方法,却称名为二十三种根本。说“二十二……说”等,是为了显示在究竟意义上只有二十二根本可得,而非二十三根本。显示巴利原文
76-79. Te pana terasamūlakādike naye sāsevanasavipākesu dvīsu dvāvīsatimūlakesu sāsevanameva gahetvā itaraṃ pajahanto āha ‘‘pacchājātavipākānaṃ parihīnattā’’ti. Virodhābhāve satīti idaṃ ‘‘siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjeyyā’’tiādīsu viya parikappavacanaṃ sandhāya vuttaṃ. Tenāha ‘‘pucchāya dassitanayenā’’ti. Tassa ca tevīsatimūlakassa. Nāmanti tevīsatimūlakanti nāmaṃ. Dvāvīsati…pe… vuttanti etena dvāvīsatimūlakova paramatthato labbhati, na tevīsatimūlakoti dasseti.
“其他句”,即因句、增上句等。“纯净理趣”,即第一理趣,也就是注释书中所说的“一根”。在所缘根本等中不可得,是指在二根本等中不适用。因为论藏巴利语是先净化较低层次而流转的,所以说“于所缘……问题”——这便是其关联。在那里,即在“只有三个问题”的文句中。认为“词语的运用是随顺意图的”,为阐明此意图而说“遮止向上的数目,并非否定向下”。由于数目是依假名施设的,不舍弃向下的数目,向上的数目才得以成立,故说“三个中已包含了一个,因此说‘只有三个’”。“自说”,是指以“此中,这是特相”等方式所表达的自身语句。显示巴利原文
Aññapadānīti hetuadhipatipadādīni. Suddhikanayoti paṭhamanayo, yaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ekamūla’’nti vuttaṃ. Ārammaṇamūlakādīsu na labbhatīti dumūlakādīsu taṃ na yojīyati. Heṭṭhimaṃ heṭṭhimaṃ sodhetvā eva hi abhidhammapāḷi pavattā, tasmā ‘‘ārammaṇe…pe… pañhā’’ti vuttanti sambandho. Tatthāti ‘‘tīṇiyeva pañhā’’ti pāṭhe. ‘‘Vattu adhippāyānuvidhāyī saddappayogo’’ti katvā adhippāyaṃ vibhāvento āha ‘‘tato uddhaṃ gaṇanaṃ nivāreti, na adho paṭikkhipatī’’ti. Gaṇanāya upanikkhittapaññattibhāvato heṭṭhāgaṇanaṃ amuñcitvāva uparigaṇanā sambhavatīti āha ‘‘tīsu ekassa antogadhatāya ca ‘tīṇiyevā’ti vutta’’nti. Attano vacananti ‘‘tatridaṃ lakkhaṇa’’ntiādinā vuttaṃ attano vacanaṃ.
80-85 第80-85节。“无间……乃至……”在如此说时,也不作颠倒结合,这便是意趣。“它被显示”——即使在不作颠倒结合而显示时,虽有所显示,却并非以揭示特殊意义的方式而显示,因为不存在如作颠倒结合时那样的标志,这便是意趣。因此说“颠倒……乃至……发生”。同样的,意趣应当结合:即在“那些……乃至……显示它”处,正如以“即使无间不离去”等所作的意趣结合那样,在“以此揭示它”处也当如此结合。这说明了什么?如在那里,为了说明“在较少计数与同等计数的结合中,有较少与同等计数”这一意义而作显示,在此也是如此。因此注释说:“所缘缘,无论与较多计数或同等计数的缘结合,从而归于三法、二法等分别时,在一切处都应知只有三种解答。”在此作这样的结合,并非仅仅为了揭示特殊意义,而是为了显示说法的次第,所以说“然而于逆等中”等。其中,“根本词”,即于各种方法中作为根本的所缘缘等词。“于彼”,即于逆等中。“此相”,即“于此有此相”等所表示的相。“因此”,即由于前后的巴利语如此流转,故而如此。通过将根本词置于最前,表明说法是随顺理趣的。若如此,又如何以标志来揭示呢?显示巴利原文
80-85.Avigatā…pe… vuttepi vipallāsayojanaṃ akatvāti adhippāyo. Sā dassitā hotīti sā vipallāsayojanaṃ akatvā dassiyamānā yadipi dassitā hoti, na evaṃ āvikaraṇavasena dassitā hoti tādisassa liṅganassa abhāvato yathā vipallāsayojanāyanti adhippāyo. Tenāha ‘‘vipallāsa…pe… hotī’’ti. Evameva adhippāyo yojetabboti ‘‘ye…pe… taṃ dassetu’’nti ettha ‘‘yadipi avigatānantara’’ntiādinā yathā adhippāyo yojito, evameva ‘‘tenetaṃ āvikarotī’’ti etthāpi adhippāyo yojetabbo. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yathā tattha ‘‘ūnataragaṇanehi samānagaṇanehi ca saddhiṃ saṃsandane ūnatarā samānā ca gaṇanā hotī’’ti ayamattho ñāpanavasena dassito, evamidhāpīti. Tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ārammaṇapaccayo yena yena bahutaragaṇanena vā samānagaṇanena vā paccayena saddhiṃ tikadukādibhedaṃ gacchati, sabbattha tīṇeva pañhavissajjanāni veditabbānī’’ti. Na kevalamatthavisesāvikaraṇatthamevettha tathā yojanā katā, atha kho desanākkamoyeva soti dassetuṃ ‘‘paccanīyādīsupi panā’’tiādimāha. Tattha mūlapadanti ārammaṇapaccayādikaṃ tasmiṃ tasmiṃ naye mūlabhūtaṃ padaṃ. Tatthāti paccanīyādīsu. Etaṃ lakkhaṇanti ‘‘tatridaṃ lakkhaṇa’’ntiādinā vuttalakkhaṇaṃ. Tasmāti yasmā pubbenāparaṃ pāḷi evameva pavattā, tasmā eva. Tena mūlapadaṃ ādimhiyeva ṭhapetvā desanā ñāyāgatāti dasseti. Yadi evaṃ liṅganena atthavisesāvikaraṇaṃ kathanti āha ‘‘na ca viññāte atthe vacanena liṅgena ca payojanaṃ atthī’’ti.
缘逆解释显示巴利原文
Paccayapaccanīyavaṇṇanā
86-87 第八十六至八十七节。“应唯依色生起之力而知”——这是注释书中的话,因为紧接着巴利原文中有“心等起色”之说,故如此说;然而考虑到依五识与无因结生心之力,结合是可能的,因此说“然而依总摄之力,此并非不可结合”。显示巴利原文
86-87.Rūpasamuṭṭhāpakavasenevaveditabbanti idaṃ aṭṭhakathāvacanaṃ anantaraṃ ‘‘cittasamuṭṭhānañca rūpa’’nti pāḷiyaṃ āgatattā vuttaṃ, pañcaviññāṇānaṃ pana ahetukapaṭisandhicittānañca vasena yojanā sambhavatīti katvā vuttaṃ ‘‘sabbasaṅgāhikavasena panetaṃ na na sakkā yojetu’’nti.
93 第九十三节。“俱生缘与前生缘”——这是为了显示“以缘为缘法之相”,而说“俱生诸因等……乃至……应见其义”,随后以“非也”等成立同一义理。显示巴利原文
93.Sahajātapurejātapaccayāti idaṃ paccayena paccayadhammopalakkhaṇanti dassetuṃ ‘‘sahajātā ca hetuādayo…pe… attho daṭṭhabbo’’ti vatvā ‘‘na hī’’tiādinā tamevatthaṃ samattheti.
94-97 第九十四至九十七节。“彼缘”——即彼依止而遍满的缘。显示巴利原文
94-97.So paccayoti so paṭiccaṭṭhapharaṇako paccayo.
99-102 第九十九至一百零二节。“心等起等”——以“等”字包含外在色、食等起等色分。于彼——指获得道缘的色。“然而如是”——以此归纳此义:正如于非道缘中所说,于非因缘等中,因它获得因缘,由它的缺失,故说“应当了知某色之缘生性”。显示巴利原文
99-102.Cittasamuṭṭhānādayoti ādi-saddena bāhirarūpaāhārasamuṭṭhānādayo rūpakoṭṭhāsā saṅgayhanti. Tassāti maggapaccayaṃ labhantassa rūpassa. Evameva panāti iminā yathā namaggapaccaye vuttaṃ, evameva nahetupaccayādīsu yaṃ hetupaccayaṃ labhati, tassa parihīnattāti imamatthaṃ upasaṃharati. Tenāha ‘‘ekaccarūpassa paccayuppannatā daṭṭhabbā’’ti.
107-130 第一百零七至一百三十节。“于一切处”——即在十五根本等一切理趣之中。虽然于净法等理趣中,解答有所不同,但为显示此处所意趣的意义,故说“于某些”等语。“此处”——即在这些非食根本等理趣之中。“唯是计数而非显示同相”——其意为:如同在净法中,唯依计数而作,并非意在显示同相。显示巴利原文
107-130.Sabbatthāti pannarasamūlakādīsu sabbesu nayesu. Kāmaṃ suddhikanayādīsu visadisavissajjanā, idhādhippetatthaṃ pana dassetuṃ ‘‘ekesū’’tiādi vuttaṃ. Idhāti etesu nāhāramūlakādinayesu. Gaṇanāyeva na sarūpadassananti suddhikanaye viya gaṇanāya eva na sarūpadassanaṃ adhippetanti attho.
缘顺逆解释显示巴利原文
Paccayānulomapaccanīyavaṇṇanā
131-189 第一百三十一至一百八十九节。“三种”,指因、增上、道这三缘。“共有的”,指这三缘所共有的缘,在逆中不可得,因为这是依总摄而说。“道缘”,即住于道缘的顺转时。“由其余”,即由因缘和增上缘。“共有七”,即除去道缘之外,有七种。因缘在逆中同样不可得,因为无因之中即无增上。然而,因缘作为“不共有”而未加说明,因为此处所说的是不可得之共有缘;因缘故并非道缘的共有。“由何”,即由何种缘。“他们”,指无间缘等。“决定性”,即由不离性而决定。“无色依处”,即无色缘作为无色法之缘的无间缘等。因此,是由“决定性、无色依处”于此所示的意义。“由他们”,指由前生缘、数习缘。“依他们”,是依这些缘而有的较少计数,如“一”等。“各各”,指在逆中结合的各各二法等,即多种计数。“计数”,即较少计数。“于顺转而住者亦然”,由“亦”字显示:或是住于顺转,或是在逆中结合,在较少计数上是相同的。“此相非决定性”,由此显示,如上所说的相是依多数情况而说,并非绝对。显示巴利原文
131-189.Tiṇṇanti hetu adhipati maggoti imesaṃ tiṇṇaṃ paccayānaṃ. Sādhāraṇānanti ye tesaṃ tiṇṇaṃ sādhāraṇā paccayā paccanīkato na labbhanti, yasmā tesaṃ saṅgaṇhanavasena vuttaṃ, tasmā. Maggapaccayeti maggapaccaye anulomato ṭhite. Itarehīti hetuadhipatipaccayehi. Sādhāraṇā sattevāti maggapaccayavajje satteva. Hetupaccayopi paccanīyato na labbhatīti heturahitesu adhipatino abhāvā. So panāti hetupaccayo asādhāraṇoti katvā na vutto sādhāraṇānaṃ alabbhamānānaṃ vuccamānattā. Na hi hetupaccayo maggapaccayassa sādhāraṇo. Yehīti yehi paccayehi. Teti anantarapaccayādayo. Ekantikattāti avinābhāvato. Arūpaṭṭhānikāti arūpapaccayā arūpadhammānaṃyeva paccayabhūtā anantarapaccayādayo. Tenāti ‘‘ekantikānaṃ arūpaṭṭhānikā’’ti idhādhippetattā. Tehīti purejātāsevanapaccayehi. Tesaṃ vasenāti tesaṃ ūnataragaṇanānaṃ ekakādīnaṃ vasena. Tassa tassāti paccanīyato yojitassa tassa tassa dukādikassa bahugaṇanassa. Gaṇanāti ūnataragaṇanā. Anulomato ṭhitassapīti pi-saddena anulomato ṭhito vā hotu paccanīyato yojito vā, ūnataragaṇanāya samānanti dasseti. Nayidaṃ lakkhaṇaṃ ekantikanti iminā yathāvuttalakkhaṇaṃ yebhuyyavasena vuttanti dasseti.
缘逆顺解释显示巴利原文
Paccayapaccanīyānulomavaṇṇanā
190 第一百九十节。“于一切亦”,即除后生缘外,在一切缘中。因为后生缘在顺转中由不可得性而被执取,所以在“于一切”一词中不得总摄。无色界异熟在无色界,以及已生起的出世间异熟,皆不得前生缘与数习缘,因此说“为显示少许示例而说”。显示巴利原文
190.Sabbesupīti pacchājātaṃ ṭhapetvā sabbesupi paccayesu. So hi anulomato alabbhamānabhāvena gahito ‘‘sabbesū’’ti ettha saṅgahaṃ na labhati. Arūpāvacaravipākassa āruppe uppannalokuttaravipākassa ca purejātāsevanānaṃ alabbhanatoti ‘‘kiñci nidassanavasena dassento’’ti āha.
“其余之唯得”,指其余中某一部分之得,因而说“非其余一切之得”。“后生无关联”,指后生缘住于顺转,故无此关联。“前生……乃至……可得”:对于住于逆的不相应法,前生缘可得,此义由此也已达成;为了指出此义及于彼处所应说的内容,故说“然而前生缘于不相应法住于逆时,在顺转中可得,此亦”等。其中,若取“其余一切亦”的含义,便会落入过失;此处应视为仅是显示“一切”之词,而不可取其义,这便是本处的意趣。因此说“且某些”等。显示巴利原文
Avasesānaṃ lābhamattanti avasesānaṃ ekaccānaṃ lābhaṃ. Tenāha ‘‘na sabbesaṃ avasesānaṃ lābha’’nti . Pacchājāte pasaṅgo natthīti pacchājāto anulomato tiṭṭhatīti ayaṃ pasaṅgo eva natthi. Purejā…pe… labbhatīti iminā vippayutte paccanīyato ṭhite purejāto labbhatīti ayampi atthato āpanno hotīti taṃ niddhāretvā tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘purejāto pana vippayutte paccanīyato ṭhite anulomato labbhatīti idampī’’tiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘avasesā sabbepīti atthe gayhamāne āpajjeyyā’’ti idaṃ tassā atthāpattiyā sabbhāvadassanamattaṃ daṭṭhabbaṃ, attho pana tādiso na upalabbhatīti ayamettha adhippāyo. Tenāha ‘‘yampi kecī’’tiādi.
其中,“某些”一词是针对那些论师而说的。他们这样说:“为了阐明‘从无色界死去而往生欲界者的趣相是以所缘前生为缘’,而确立了‘不相应缘中的前生缘’这一义理。”但此说不合理,因为在无色界中不可能有以色为所缘的心生起。同样地,有些论师认为无色界之后的结生心,如同无想有情之后的结生心那样,有其先前未呈现的所缘。因此论师说:“那也只是他们自己的喜好而已”等。或者,依于合理论理的缘所生法而说,意思是:在随顺着安立的各种缘中,凡有可能成为缘所生法的,就依于那些缘所生法而说。其用意是:由于这些内容容易理解,所以未作详细分析。九种是指:所缘缘、无间缘、等无间缘、依止缘、前生缘、习行缘、相应缘、无有缘、离去缘。那即是指这九种缘在随顺论中不被获得的情形。显示巴利原文
Tattha kecīti padakāre sandhāyāha. Te hi ‘‘arūpadhātuyā cavitvā kāmadhātuṃ upapajjantassa gatinimittaṃ ārammaṇapurejātaṃ hotīti ñāpetuṃ ‘navippayuttapaccayā purejāte’ti ayamattho niddhārito’’ti vadanti, taṃ na yujjati āruppe rūpaṃ ārabbha cittuppādassa asambhavato. Tathā heke asaññabhavānantarassa viya āruppānantarassa kāmāvacarapaṭisandhiviññāṇassa purimānupaṭṭhitārammaṇaṃ icchanti. Tenevāha ‘‘tampi tesaṃ rucimattamevā’’tiādi. Yujjamānakapaccayuppannavasena vāti yasmiṃ yasmiṃ paccaye anulomato ṭhite yaṃ yaṃ paccayuppannaṃ bhavituṃ yujjati, tassa tassa vasenāti attho. Na vicāritaṃ suviññeyyattāti adhippāyo. Navāti ārammaṇaanantarasamanantarūpanissayapurejātāsevanasampayuttanatthivigatapaccayā. Tampi tesaṃ navannaṃ paccayānaṃ anulomato alabbhamānataṃ.
191-195 “非由相互缘所结合的根本”是指:第七根本,它是从逆论的角度,由相互缘所连结而建立起来的,对此已作了详细说明。“一切相似”是指:所有圣典的说明方式都是相似的。显示巴利原文
191-195.Na aññamaññena ghaṭitassa mūlassāti aññamaññapaccayena paccanīyato ṭhitena yojitassa sattamassa mūlassa vitthāritattā. Sabbaṃ sadisanti sabbapāḷigamanaṃ sadisaṃ.
在“于此……应当了知”中,“于此”和“在此”是两个处格指示词。其中,第一个处格所指示的范围是“逆顺论”,这在注释书中已经显示;因此,为了显示未显示之处的范围,才说“在这些之中”等。以“pi”声(即“亦”字)是指“这些也”中的“pi”声。在某种缘中,即使获得业缘的眼等色法以及异熟识等,也并不获得根缘,因此说“大多”,意指只有少数获得。在“道缘”等中,也是同样的道理。“如前所说”是指:仅限于五蕴转起及无想有情地所摄的业生色,而非心生色,这是其意趣。“那些是色法的缘”是指:那些因缘、增上缘、俱生缘等是色法的缘,这些色法唯独不获得因缘、增上缘等六种缘。以“这些唯独”的说法,便成立了其他一些缘是获得的,为了显示这一点,而说“后生缘……获得”。又,为了显示这种缘的获得不应理解为能生缘的意义,而说“正在被获得……显示”。依于法而说,即依于缘所生法而说。“根”是指根缘。既然如此,对于业生色,若一一说明每种不获得的缘,那么在色法中,四大种色唯独获得相互缘,因此说“所造色……应”。显示巴利原文
Imasmiṃ…pe… veditabboti ettha imasmiṃ etthāti dve bhummaniddesā. Tesu paṭhamassa visayo paccanīyānulometi aṭṭhakathāyameva dassitoti adassitassa visayaṃ dassetuṃ ‘‘etesū’’tiādi vuttaṃ. Pi-saddenāti ‘‘imesampī’’ti ettha pi-saddena. Kismiñci paccaye. Kammapaccayaṃ labhantānipi cakkhādīni vipākaviññāṇādīni ca indriyaṃ na labhantīti katvā ‘‘yebhuyyenā’’ti vuttaṃ, katipayaṃ na labhatīti vuttaṃ hoti. Maggapaccayantiādīsupi eseva nayo. Yathāvuttānīti pañcavokārapavattiasaññabhavapariyāpannāni kaṭattārūpāneva vadati, na cittasamuṭṭhānarūpānīti adhippāyo. Ye rūpadhammānaṃ paccayā hontīti ye hetuadhipatisahajātādipaccayā rūpadhammānaṃ paccayā honti, eteyeva hetuadhipatiādike cha paccaye na labhanti. Eteyevāti vacanena aññe katipaye labhantīti siddhaṃ hotīti taṃ dassento ‘‘pacchājātā…pe… labhatī’’ti āha. Ayañca paccayalābho na janakavasena veditabboti dassetuṃ ‘‘labbhamānā…pe… dassana’’nti vuttaṃ. Dhammavasenāti paccayuppannadhammavasena. Indriyanti indriyapaccayaṃ. Yadi evanti kaṭattārūpaṃ yaṃ yaṃ na labhati, taṃ taṃ yadi vattabbaṃ, evaṃ sante rūpadhammesu bhūtarūpāniyeva aññamaññapaccayaṃ labhantīti āha ‘‘upādārūpāni…pe… vattabba’’nti. Taṃ pana upādārūpānaṃ aññamaññapaccayālābhavacanaṃ. Arūpindriyālābhanti arūpīnaṃ indriyānaṃ vasena indriyapaccayālābhaṃ.
196-197 纵使数量众多,若与较少的数量相结合,也只会成为较少的数量,因此说:“虽然在论母等分类中,并不存在‘因缘有五种’这样的说法。”其义不显,难以了知,故为深奥。又,如同四大种色并非以所缘缘、而是以相互缘生起一样,在结生刹那的依处色也是如此,因此说:“然而,能获得依处色。”如同在下文中,将单根本称为“双根本”一样,在此处,也将双根本称为“三根本”。显示巴利原文
196-197. Bahugaṇanampi ūnataragaṇanena yojitaṃ ūnataragaṇameva hotīti katvā vuttaṃ ‘‘yadipi tikādīsu ‘hetuyā pañcā’ti idaṃ natthī’’ti. Anuttānaṃ duviññeyyatāya gambhīraṃ. Yathā ca bhūtarūpāni nārammaṇapaccayā aññamaññapaccayā uppajjanti, evaṃ paṭisandhikkhaṇe vatthurūpanti āha ‘‘vatthupi pana labhatī’’ti. Yathā heṭṭhā ekamūlakaṃ ‘‘dumūlaka’’nti vuttaṃ, evaṃ idhāpi dumūlakaṃ ‘‘timūlaka’’nti vadanti.
203-233 “以唯思为摄”是指:在只以唯思作为缘所生法而成立的问难中。因为在那裡,可以说“非业缘、非因缘”。为了显示“如此种类”即是“在‘三种’等之中”的“等”字的意义,而说:“因为‘等’字是表示种类的意义。”色法也能被获得,因其不摄属于唯思。显示巴利原文
203-233.Cetanāmattasaṅgāhaketi cetanāmattaṃyeva paccayuppannaṃ gahetvā ṭhite pañhe. Tattha hi ‘‘nakammapaccayā hetupaccayā’’ti vattuṃ sakkā. Evaṃpakāreti idaṃ ‘‘tīṇītiādīsū’’ti ettha ādi-saddassa atthavacananti dassento ‘‘ādi-saddo hi pakāratthova hotī’’ti āha. Rūpampi labbhati cetanāmattameva asaṅgaṇhanato.
二、俱生品释显示巴利原文
2. Sahajātavāravaṇṇanā
234-242 “作俱生缘”是指:以俱生的缘法为缘而转起。“入于俱生所属”是指:缘所生法进入对于俱生缘法的从属状态,即缘所生法自身依于俱生缘而存在。在此,“俱生”一词,由于它兼具“作俱生缘”与“入于俱生所属”二义,即:正在转起的缘所生法,以与自己俱生的缘法为缘而转起,并进入其从属状态,因此说:“以‘俱生’一词……而说。”对于那作(俱生缘)或入(俱生所属),即对于如前所述的作俱生缘或入于俱生所属。“善法俱生”的意思是:以善法为俱生缘,并以与之俱存者为缘,因此说:“由于善等具有业的状态。”在此,为了摄集与俱生缘俱存的其他诸缘,而说“或入于俱生所属”。显示巴利原文
234-242.Sahajātapaccayakaraṇanti sahajātaṃ paccayadhammaṃ paccayaṃ katvā pavatti. Sahajātāyattabhāvagamananti sahajāte paccayadhamme āyattabhāvassa gamanaṃ paccayuppannassa attanā sahajātapaccayāyattavuttitā . Ettha ca sahajātapaccayasaṅkhātaṃ sahajātaṃ karotīti sahajāto, tathāpavatto paccayuppannadhammo. Tattha pavattamāno sahajātasaddo yasmā tassa paccayuppannassa attanā sahajātaṃ paccayadhammaṃ paccayaṃ katvā pavattiṃ tadāyattabhāvūpagamanañca vadatīti vuccati, tasmā vuttaṃ ‘‘sahajātasaddena…pe… vutta’’nti. Tassa karaṇassa gamanassa vāti tassa yathāvuttassa sahajātapaccayakaraṇassa sahajātāyattabhāvūpagamanassa vā. ‘‘Kusalaṃ dhammaṃ sahajāto’’ti imassa kusalaṃ dhammaṃ sahajātaṃ taṃsahabhāvitañca paccayaṃ katvāti ayamatthoti āha ‘‘kusalādīnaṃ kammabhāvato’’ti. Sahajātapaccayasahabhāvīnaṃ paccayānaṃ saṅgaṇhatthañhettha ‘‘sahajātāyattabhāvagamanaṃ vā’’ti vuttaṃ.
所谓“彼业性”,即指如前所述的诸缘作用,以及那种依存于因缘的状态。然而在注释书中,则引用“缘”字而释其义:“善法俱生,即依于善法、与彼俱生”,这是将“缘义”解释为“俱生义”。在与“俱生”一词结合时,并未说明“善法”此处为宾格的用法之理;但有些论师指出,因有“与彼俱生”之说,故此处是以宾格表具格之义。然而,在“所依品”中,当说“以善法为所依缘”时,其实也已表达了“以善法为俱生缘”的意义;应知引用“缘”字,正是为了表示此义。任何所造色,即使对四大种有随护、支撑的作用,也不具备俱生的特征,因此不遍及于“缘”义,故说“并非由‘缘’这个词所显示的缘”。“以举例的方式说”,即是以实例来说明,并非毫无遗漏的意思。“如前所述”,即依照遍及“缘”义的方式而说。而且,为了显示正如所造色不是四大种及其他所造色的缘一样,除了六依处之外,其余色法也不是非色法的缘,所以说“除依处之外的色法,对于非色法……”。显示巴利原文
Taṃkammabhāvatoti tesaṃ yathāvuttapaccayakaraṇatadāyattabhāvagamanānaṃ kammabhāvato. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘kusalaṃ dhammaṃ sahajātoti kusalaṃ dhammaṃ paṭicca tena sahajāto hutvā’’ti paṭiccasaddaṃ āharitvā attho vutto, taṃ ‘‘paṭiccattho sahajātattho’’ti katvā vuttaṃ. Sahajātasaddayoge kusalaṃ dhammanti upayogavacanassa yutti na vuttā, ‘‘tena sahajāto hutvā’’ti pana vuttattā karaṇatthe upayogavacananti dassitanti keci. Nissayavāre pana kusalaṃ dhammaṃ nissayatthena paccayaṃ katvāti vadantena idhāpi ‘‘kusalaṃ dhammaṃ sahajātatthena paccayaṃ katvā’’ti ayamattho vuttoyeva hoti, paṭiccasaddāharaṇampi imamevatthaṃ ñāpetīti daṭṭhabbaṃ. Upādārūpaṃ kiñci bhūtarūpassa anupālakaṃ upatthambhakañca hontampi sahajātalakkhaṇena na hoti, tasmā paṭiccatthaṃ na pharatīti āha ‘‘paṭiccāti iminā vacanena dīpito paccayo na hotī’’ti. Nidassanavasena vuttanti udāharaṇavasena vuttaṃ, na anavasesatoti attho. Yathāvuttoti paṭiccatthapharaṇavasena vutto. Yathā ca upādārūpaṃ bhūtarūpassa upādārūpassa ca paccayo na hoti, evaṃ ṭhapetvā cha vatthūni sesarūpāni arūpadhammānaṃ paccayo na hotīti dassento ‘‘vatthuvajjāni rūpāni ca arūpāna’’nti āha.
三、缘品释显示巴利原文
3. Paccayavāravaṇṇanā
243 前缀“pati-”表示“依止”之义,如在“于坚实中依止”等句中;“aya-”这个词根表示“去”之义,如“由此而来、于此而去,故名为aya”。显示巴利原文
243.Pati-saddo patiṭṭhatthaṃ dīpeti ‘‘sāre patiṭṭhito’’tiādīsu, aya-saddo gatiṃ dīpeti ‘‘eti etthāti ayo’’ti.
这是将四大种与所造色合在一处而说,意谓四大种如同所造色一样,也成为所依。若是如此,为何在注释书中只显示了所造色,如说“依于大种的心生所造色”?因此说“但在注释书中……”等。显示巴利原文
Bhūtupādārūpāni saha saṅgaṇhitvā vuttaṃ upādārūpānaṃ viya bhūtarūpāni nissayo hotīti katvā. Yadi evaṃ kasmā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘mahābhūte nissāya cittasamuṭṭhānaṃ upādārūpa’’nti upādārūpaṃyeva dassitanti āha ‘‘aṭṭhakathāyaṃ panā’’tiādi.
255 255. “于缘品中,俱生”:即在缘品的俱生缘解释中,结合依业生与时节生二门而说其义。正如该处所说:“依二种相续等起之理而说”。“于业中”:即指把握了能生业缘之时。“纯业生与非纯业生”:指纯粹从业生者与不纯粹从业生者。其中,在无想有情处,所谓的纯业生为命根,其余的所造色与四大种则非纯业生,两者在那里被合在一起说;而“依四大种而有业生色”一句,则是纯粹从业等起的角度而说。“那并非所意指的”:即缘品俱生缘中所开示的义理,在此处并非所意指。若问何故,则说:“因为业生……已被把握”。“舍弃彼”:即舍弃、不取缘品中所说之义。“如所把握的”:即如经文中“无想……业生色、所造色”这样所把握到的。“缘、依缘”:这是对二品的总括。不应依缘品所示之理,阻碍“依四大种”、即依缘品所示“以四大种为缘”而有四大种生起之理;由此,应如此理解此处的结合:以“称为所造色的业生色”这样的所造色把握,不将业生色另作区分,而由于存在应被排除的所造色——即时节生、心生、食生等所造色,故“业生……显示巴利原文
255.Paṭiccavāre sahajāteti paṭiccavāre sahajātapaccayavaṇṇanāyaṃ, kammautujānanti kammajānaṃ utujānañca vasena attho vuttoti yojanā. Tathā hi tattha vuttaṃ ‘‘dvisantatisamuṭṭhānabhūtavasena vutta’’nti (paṭṭhā. aṭṭha. 1.57). Kamme cāti kamme janakakammapaccaye gahite. Ekantānekantakammajānanti ekantena kammajānaṃ na ekantakammajānañca. Tattha asaññabhave ekantakammajaṃ nāma jīvitindriyaṃ, itaraṃ upādārūpaṃ bhūtarūpañca na ekantakammajaṃ, tadubhayampi tattha ekajjhaṃ katvā vuttaṃ, ‘‘mahābhūte paṭicca kaṭattārūpa’’nti idaṃ pana kammasamuṭṭhānavaseneva vuttanti. So nādhippetoti yo yathādassito paṭiccavāre sahajātapaccaye attho vutto, so idha na adhippeto. Kasmāti ce, āha ‘‘kaṭattā…pe… gahitattā’’ti. Taṃ pahāyāti taṃ paṭiccavāre vuttamatthaṃ pahāya aggahetvā. Yathāgahitassāti ‘‘asañña…pe… kaṭattārūpaṃ upādārūpa’’nti pāḷiyaṃ eva gahitassa. Paṭicca paccayāti idaṃ dvinnaṃ vārānaṃ upalakkhaṇaṃ. Paṭiccavāre āgatanayena mahābhūte paṭicca, paccayavāre āgatanayena mahābhūte paccayā mahābhūtānaṃ uppatti na nivāretabbā, tasmā ‘‘upādārūpasaṅkhātaṃ kaṭattārūpa’’nti evaṃ upādārūpaggahaṇena kaṭattārūpaṃ avisesetvā upādārūpānaṃ nivattetabbānaṃ utucittāhārasamuṭṭhānānaṃ atthitāya kaṭattā…pe… visesanaṃ daṭṭhabbanti evamettha yojanā veditabbā.
286-287 286-287. “某一部分色”:指由无因心生起之色。此后凡说“某一部分色”之处,皆与此理相同。“依眼等诸法”:即依眼处等色法。“依心生等类别”:即依心生色等色法的类别。“一切都可得”:即使此理趣属于无因根,在“非有非无”中,以“一”作计数,一切色法依一切色法而得的计数仍然可得,因为在依四种相续而存在的二十五种色法中,没有任何应被排除的色。显示巴利原文
286-287.Ekaccassa rūpassāti ahetukacittasamuṭṭhānassa. Ito paresupi ekaccarūpaggahaṇe eseva nayo. Cakkhādidhammavasenāti cakkhāyatanādirūpadhammavasena. Cittasamuṭṭhānādikoṭṭhāsavasenāti cittajādirūpadhammabhāgavasena. Sabbaṃ labbhatīti satipi imassa nayassa nahetumūlakatte nonatthinovigatesu ekanti gaṇanaṃ sabbaṃ rūpaṃ sabbassa rūpassa vasena gaṇanā labbhati catusantativasena vattamānesu pañcavīsatiyā rūpadhammesu vajjitabbassa abhāvā.
四、依止品释显示巴利原文
4. Nissayavāravaṇṇanā
329-337 329-337. “所依缘的状态”:即通过缘品,来界定在依止品中所说的俱生与前生的、具有所依义之法的缘的状态,这是结合。同样,通过依止品,来界定在缘品中所说的“以……为缘”的缘法之俱生与前生的状态,这是结合。应知,此处的界定,是为了表明缘义与所依义虽依不同方式被阐明,在意义上并无差别。因此说:“所谓缘性即是所依性,所谓所依性即是缘性”。显示巴利原文
329-337.Nissayapaccayabhāvanti nissayavāre vuttassa sahajātapurejātassa ca nissayaṭṭhassa dhammassa paccayabhāvaṃ paccayavārena niyametunti yojanā. Tathā paccayavāre ‘‘paccayā’’ti vuttassa paccayadhammassa sahajātapurejātabhāvaṃ nissayavārena niyametunti yojanā. Niyamanañcettha paccayaṭṭhanissayaṭṭhānaṃ pariyāyantarena pakāsitattā atthato bhedābhāvadassananti veditabbo. Tena vuttaṃ ‘‘paccayattaṃ nāma nissayattaṃ, nissayattaṃ nāma paccayatta’’nti.
五、相杂品释显示巴利原文
5. Saṃsaṭṭhavāravaṇṇanā
351-368 351-368.‘彼’:指有依处的结生。‘此处亦’:即在此《相杂品》中亦复如是。于增上缘、前生缘、习行缘中,顺法不可得;于非业、非异熟、非禅那、非不相应等逆法中,亦不可得。而于其他如俱生等缘中,于顺法及如因等缘中,于逆法与顺法皆可得。因此说‘于可得之缘中’。‘为显此差别’:即为显示上述差别而举出。由于没有须显示的此类差别,无依处的结生便未举出,并非因为在‘不相应’的逆法中不存在。‘仅显无因缘’:以此表明说‘无因’是如实说,并非为了排除变异。应说‘依无因异熟及唯作’,因为道以因为究竟。显示巴利原文
351-368.Sāti savatthukā paṭisandhi. Idhāpīti imasmiṃ saṃsaṭṭhavārepi. Adhipatipurejātāsevanesu anulomato nakammanavipākanajhānanavippayuttesu paccanīyato ṭhitesu na labbhati, aññesu sahajātādīsu anulomato hetuādīsu paccanīyato ca anulomato ca ṭhitesu labbhatīti. Tenāha ‘‘labbhamānapaccayesū’’ti. Imassa visesassāti imassa yathāvuttassa visesassa dassanatthaṃ uddhaṭā, tasmā tādisassa visesassa dassetabbassa abhāvato vatthuvirahitā paṭisandhi anuddhaṭā, na vippayutte paccanīyato ṭhite abhāvatoti attho. Hetupaccayavirahitamattadassanatthanti iminā bhūtakathanaṃ ahetukaggahaṇaṃ na byabhicāranivattananti dasseti. ‘‘Ahetukavipākakiriyavasenā’’ti bhavitabbaṃ hetupariyantattā maggassa.
369-391 “当因于顺位成立时,禅那与道于逆位不可得”等,在此注释书中所说;依因缘等生起的法,无不获得这八个缘——即四遍摄食、根、禅那、道。以此,于《缘起分·顺逆注释》中所说的理趣,即可了知,故说“在缘起分……以理趣”。在其余无因心中,除了无因痴之外,在无因的五识……获得禅那缘,因此不能说“唯有无因痴获得禅那道缘”。而且,在逆顺中,二缘的顺与顺的联结并不存在,因为只有每一缘各自的联结,所以这里应理解为“唯有无因痴获得道缘”的联结。显示巴利原文
369-391. ‘‘Hetumhi anulomato ṭhite jhānamaggā paccanīyato na labbhantī’’tiādi yaṃ idha aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, taṃ hetupaccayādivasena uppajjamāno dhammo cattāro sabbaṭṭhānikā āhārindriyajhānamaggā cāti ime aṭṭha paccaye alabhanto nāma natthīti iminā paṭiccavāre anulomapaccanīyavaṇṇanāyaṃ vuttena nayena vedituṃ sakkāti āha ‘‘paṭiccavāre…pe… nayenā’’ti. Sesesūti ahetukamohavajjāhetukesu pañcaviññāṇā…pe… jhānapaccayaṃ labhanti, tasmā ‘‘ahetukamohova jhānamaggapaccayaṃ labhatī’’ti na sakkā vattuṃ, kiñca paccanīyānulome dvinnaṃ paccayānaṃ anulomena anulomavasena saha yojanā natthi ekekasseva yojanāya āgatattā, tasmā ahetukamohova maggapaccayaṃ labhatīti evamettha yojanā veditabbā.
六、相应品释显示巴利原文
6. Sampayuttavāravaṇṇanā
392-400 “同者相应”,当说“同者即俱集”时,并非相应,如“俱集之马被轭”等。“不俱集而混杂”:即非俱集,由间隔生起而混杂者,因混合性而被称为相应,但这并非俱集,如“那审察……与懈怠相应”等。如此,不相应也有俱集的同义语,不俱集也有相应的同义语。为显示此二者互相限定,故说有两品教示,因此说“两者……是限定者”。因为“俱集”一词没有混杂义,而“相应”一词有同义,所以正如“俱集”一词依赖于“相应”一词,从同义退转,而只表示俱生等自性义;同样,“相应”一词也依赖于“俱集”一词,从混杂义退转。应知此互相依赖的两词,有互相限定的作用。显示巴利原文
392-400.Sadisaṃ sampayuttanti ‘‘yaṃ sadisaṃ, taṃ saṃsaṭṭha’’nti vuccamānaṃ sampayuttaṃ na hoti ‘‘saṃsaṭṭhā yojitā hayā’’tiādīsu. Asaṃsaṭṭhaṃ vokiṇṇanti yaṃ na saṃsaṭṭhaṃ antarantarā uppajjamānena vokiṇṇampi vimissatāya sampayuttanti vuccamānaṃ, taṃ saṃsaṭṭhaṃ na hoti ‘‘yā sā vīmaṃsā…pe… kosajjasampayuttā’’tiādīsu. Evaṃ asampayuttassapi saṃsaṭṭhapariyāyo asaṃsaṭṭhassa ca sampayuttapariyāyo atthīti tadubhayaṃ itaretaraṃ niyametīti dassanatthaṃ vāradvayadesanāti dassento āha ‘‘ubhayaṃ…pe… niyāmakaṃ hotī’’ti, saṃsaṭṭhasaddo hi vokiṇṇaṭṭho natthi, sampayuttasaddo ca sadisattho, tasmā yathā saṃsaṭṭhasaddo sampayuttasaddāpekkho sadisatthato vinivattitvā ekuppādādisabhāvameva atthaṃ bodheti, evaṃ sampayuttasaddopi saṃsaṭṭhasaddāpekkho vokiṇṇaṭṭhato vinivattitvāti aññamaññāpekkhassa saddadvayassa aññamaññaniyāmakatā veditabbā.
七、问品分别释显示巴利原文
7. Pañhāvāravibhaṅgavaṇṇanā
401-403 “Tepaccaye”指的是那些因等诸缘。关于“Paṭipāṭiyā”,为避免疑义——究竟是指缘的次第,还是指善等词语的次第——为显示两种意义皆可通融,首先便针对第一种说:“依其顺序”等。其含义是:按照“因缘、所缘缘”等的教示次第,在缘起分中,诸缘如何依次而来,便随顺那样的次第而显示它们。其次,为显示第二种意义,又说“善对善”等。然而,这词语的次第并非仅仅藉由指出善的词语而得以显示,因此,为以部分显示全部之理,便说“善对善……是”。其中,“善对善”一词,仅是作为例示。所说的“一切分类”,是指在各个处所,于诸缘之中,诸如“善对善”等所有被解答的分类,即一切分类之意。为了以次第显示那些缘,也就是说,为了使那些因等诸缘依善等词语的次第得以显示。显示巴利原文
401-403.Tepaccayeti te hetuādike paccaye. Paṭipāṭiyāti ettha paccayapaṭipāṭiyā kusalādipadapaṭipāṭiyā vāti āsaṅkāyaṃ ubhayavasenapi attho yujjatīti dassento paṭhamaṃ tāva sandhāyāha ‘‘yathākkamenā’’tiādi. Tassattho – ‘‘hetupaccayo ārammaṇapaccayo’’tiādinā nayena desanākkamena yāya paṭipāṭiyā paṭiccavāre paccayā āgatā, tadanurūpaṃ te dassetunti. Dutiyaṃ pana dassetuṃ ‘‘kusalo kusalassā’’tiādi vuttaṃ. Sā panāyaṃ padapaṭipāṭi yasmā na kusalapadadassanamattena dassitā hoti, tasmā taṃ ekadesena sakalaṃ nayato dassento āha ‘‘kusalo kusalassāti…pe… hotī’’ti. Tenāti nidassanamattena ‘‘kusalo kusalassā’’ti padena. Sabbo pabhedoti yaṃ tattha tattha paccaye ‘‘kusalo kusalassā’’tiādiko yattako pabhedo vissajjanaṃ labhati, so sabbo pabhedoti attho. Te paccaye paṭipāṭiyā dassetunti te hetuādipaccaye kusalādipadapaṭipāṭiyā dassetuṃ.
404 希求殊胜果报者,如同从受者方面,也从施者方面,使供养清净,如此而行布施,故说“令清净”。以“他们应被说”来显示净化的斯陀含等的不共性。虽然净化也是最高道的前行,但成为无学后观察它,所以这里不取。那是指净化。“种姓心”指在第八人(向须陀洹)生起时,应被称为“种姓”的心。或者,与种姓相似,或者能压倒须陀洹等种姓,故为种姓心,这里应如此理解其义。它确定缘生法从地的角度,如同在“唯三地善”中那样,不是缘法,这是其义。因教示不同,即与“具善心者”等补特伽罗论说不同,否则已取的不应再取,这是意旨。显示巴利原文
404. Phalavisesaṃ ākaṅkhantā paṭiggāhakato viya dāyakatopi yathā dakkhiṇā visujjhati, evaṃ dānaṃ dentīti āha ‘‘visuddhaṃ katvā’’ti. Tesanti vattabbatārahanti iminā vodānassa sakadāgāmiādīnaṃ āveṇikataṃ dasseti. Kāmaṃ aggamaggapurecārikampi vodānameva, asekkho pana hutvā taṃ paccavekkhatīti na taṃ idha gahitaṃ. Tanti vodānaṃ. Gotrabhucittanti aṭṭhamakassa uppajjanakāle ‘‘gotrabhū’’ti vattabbatārahaṃ cittaṃ. Gotrabhusadisanti vā sotāpannādigotrābhibhāvīti vā gotrabhucittanti evamettha attho veditabbo. Paccayuppannaṃ bhūmito vavatthapeti, ‘‘tebhūmakakusalamevā’’ti ettha viya na paccayadhammanti attho. Desanantarattāti ‘‘kusalacittasamaṅgissā’’tiādinā puggalāmasanadesanato aññattā, aññathā gahitaṃ puna na gaṇheyyāti adhippāyo.
405 如同无贪者与无悦者,贪并非以享受所缘的方式生起,而是处于中舍的状态,故说“享受……的作用”。对于具有忽然而起之相、兴奋性质的喜,由之赋予特殊性质的渴爱,被称为“渴爱之喜乐”,针对此而说“与喜作用相伴的渴爱之作用”。正如由具上述特殊作用的喜所赋予性质的渴爱是渴爱之喜乐,同样,也应知见之喜乐亦是如此。然而,因其意义就是具特殊缘之差别的见本身,故说“见之喜乐即是见”。此处,“喜乐”一词是依渴爱与见两种意义而说。而“喜乐者”一词独指见之喜乐而说,出于此意而说“采取后一种意义”。然而,由于“喜乐者”是不加简别而说的,此处所指的意义,是依渴爱而喜乐者与依见而喜乐者,因此“喜乐……不可说”这句话在此处便无机会。何以故?因为即使在无见的相续中,也说到喜乐。依渴爱而欢喜,即依渴爱之喜乐所说的意义,是前一种意义。而“在两种与悦俱行的心生起中”,是就无见的与悦俱行之心而说的。根据上述所说,即“有贪者的悦”等,以悦而享受者、以贪于上述两种心中享受者、于四种与悦俱行心中以有喜之渴爱而喜乐者、于四种与见相应心中……显示巴利原文
405. Rāgarahitassa viya somanassarahitassa ca rāgassa na ārammaṇe assādanavasena pavatti ajjhupekkhanatoti vuttaṃ ‘‘assādanaṃ…pe… kicca’’nti. Sahasākārappavattāya uppilāvitasabhāvāya pītiyā āhitavisesāya taṇhāya taṃ taṇhābhinandananti vuccatīti taṃ sandhāyāha ‘‘pītikiccasahitāya taṇhāya kicca’’nti. Yathā ca yathāvuttakiccavisesāya pītiyā āhitavisesā taṇhā taṇhābhinandanā, evaṃ diṭṭhābhinandanā veditabbā. Yasmā pana sā atthato paccayavisesavisiṭṭhā diṭṭhiyeva, tasmā vuttaṃ ‘‘diṭṭhābhinandanā diṭṭhiyevā’’ti. Ettha panāti ‘‘abhinandatī’’ti padassa taṇhādiṭṭhivasena vuttesu etesu pana dvīsu atthesu. Abhinandantassāti idaṃ diṭṭhābhinandanaṃyeva sandhāya vuttanti adhippāyena ‘‘pacchimatthameva gahetvā’’ti vuttaṃ. Abhinandantassāti pana avisesato vuttattā taṇhāvasena diṭṭhivasena abhinandantassāti ayamettha attho adhippeto, tasmā ‘‘abhinandanā…pe… na sakkā vattu’’nti idamidha vacanamanokāsaṃ. Kasmā? Diṭṭhirahitepi santāne abhinandanassa vuttattā. Taṇhāvasena nandatīti taṇhābhinandanavaseneva vutto attho purimo attho. Dvīsu pana somanassasahagatacittuppādesūti diṭṭhirahitāni somanassasahagatacittāni sandhāyāha. Yathāvuttenāti ‘‘sarāgassa somanassassā’’tiādinā vuttena somanassena assādentassa, rāgena ca tesuyeva yathāvuttesu dvīsu cittesu assādentassa, catūsupi somanassasahagatacittesu sappītikataṇhāya abhinandantassa, catūsupi diṭṭhisampayuttesu diṭṭhābhinandanāya abhinandantassa diṭṭhi uppajjatīti evamettha yojanā veditabbā. Tena vuttaṃ ‘‘itipi sakkā yojetu’’nti. Yathā diṭṭhūpanissayato diṭṭhābhinandanā sambhavati, evaṃ taṇhūpanissayato taṇhābhinandanāpi sambhavatīti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Abhinandati rāgo uppajjatī’’ti vacanato sappītikataṇhāya abhinandantassa rāguppattipi vattabbā, na vā vattabbā taṇhābhinandanāya eva rāguppattiyā vuttattā.
406 本当说“tadārammaṇatāya”,而说为“tadārammaṇatā”,故言“此处作了格位省略”。于“tadārammaṇatā”一词中,由tā词所指的意义称为状态,然此状态与tadārammaṇa词所指者并无不同,为显此义而说“状态与具有状态者并无不同”。由此显示此tā词是表自身义。因此说“果报即是彼所缘状态,此即其义”。在此义中,“tadārammaṇatā”应视为单数。识无边处……未说,意谓:虽欲界果报心亦能以业为所缘,却不如识无边处与非想非非想处果报心那般,确定地“此果报心的业是此所缘”,因欲界果报心种类繁多,故虽可得,亦未说。若尔,何以可得亦未显示?对此疑问,说“然而以彼所缘……”等。随顺入定时,大多显示近分定的所缘状态,否则“逆或隔一”之说便无意义,此其意图。可能成为,意谓:即使非近分之定亦可能成为所缘,不可否认。正因如此,方说“大多”。若如此,即:若仅以转向的所缘状态而意指善蕴的无记所缘性,则如此。应说,即:于圣典中应说“对神通智”,因为显示巴利原文
406. ‘‘Tadārammaṇatāyā’’ti vattabbe ‘‘tadārammaṇatā’’ti vuttanti āha ‘‘vibhattilopo hettha kato’’ti. Tadārammaṇatāti ettha tā-saddābhidheyyo attho bhāvo nāma, so pana tadārammaṇasaddābhidheyyato añño natthīti dassento āha ‘‘bhāvavantato vā añño bhāvo nāma natthī’’ti. Etena sakatthe ayaṃ tā-saddoti dasseti. Tenāha ‘‘vipāko tadārammaṇabhāvabhūtoti attho’’ti. Etasmiñcatthe ‘‘tadārammaṇatā’’ti paccattekavacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Viññāṇañcāyatana…pe… na vuttanti yadipi kāmāvacaravipākānampi kammaṃ ārammaṇaṃ labbhati, taṃ pana viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanavipākānaṃ viya na ekantena imassa vipākacittassa idaṃ kammaṃ ārammaṇanti vavatthitaṃ kāmāvacaravipākacittānaṃ bahubhedattā, tasmā taṃ labbhamānampi na vuttanti attho. Yadi evaṃ kiṃ taṃ labbhamānampi na dassitamevāti āsaṅkāyaṃ āha ‘‘tadārammaṇena panā’’tiādi. Anulomato samāpajjane yebhuyyena āsannasamāpattiyā ārammaṇabhāvo dassito, aññathā ‘‘paṭilomato vā ekantarikavasena vā’’ti vacanaṃ niratthakaṃ siyāti adhippāyo. Bhaveyyāti anāsannāpi samāpatti ārammaṇaṃ bhaveyya, na sakkā paṭikkhipitunti attho. Teneva hi ‘‘yebhuyyenā’’ti vuttaṃ. Evaṃ satīti yadi āvajjanāya eva ārammaṇabhāvena kusalānaṃ khandhānaṃ abyākatārammaṇatā adhippetā, evaṃ sante. Vattabbaṃ siyāti ‘‘iddhividhañāṇassā’’ti ca pāḷiyaṃ vattabbaṃ siyā tassāpi āvajjanāya ārammaṇabhāvato. Taṃ na vuttanti taṃ abyākataṃ iddhividhañāṇaṃ ‘‘kusalā khandhā iddhividhañāṇassā’’ti na vuttaṃ. Hontīti ārammaṇaṃ honti. Tānīti cetopariyañāṇādīni. Yāya kāyacīti cetopariyañāṇādīnaṃ aññesañca kusalānaṃ ārammaṇakaraṇavasena āvajjantiyā.
407-409 应知,由见过患、由自性及仅由不可爱程度而生起忧受,应如此连结。由嗔恚事等分类,应知不忍之分类。显示巴利原文
407-409. Ādīnavadassanena sabhāvato ca aniṭṭhatāmattavasena ca domanassassa uppatti veditabbāti yojetabbaṃ. Āghātavatthuādibhedena akkhantibhedā veditabbā.
410 “一切”:若依论典所限定而取,则指一切无记;若依另一义而取,则指一切所知。说“由于不能”是因应说者无穷无尽,而非因无知之障碍。显示巴利原文
410.Sabbassāti pakaraṇaparicchinne gayhamāne sabbassa abyākatassa, atthantaravasena pana gayhamāne sabbassa ñeyyassāti attho. Asakkuṇeyyattāti idaṃ vattabbassa anantāparimeyyatāya vuttaṃ, na aññāṇapaṭighātato.
417 名为清净的出起并非前所未有,故说“从非前所未有的心相续中出起,即是有分”。因为那只是对已得殊胜的净化、令其熟练,并非名为前所未有。正如所说:“下下的熟练禅那成为上上的近因,因此清净也称为出起。”由于应避免,故无应说;因为同是善法,无有应避免者,故无分别而说。因此,若有任何差别可得,为显示彼差别而说“非想非非想处……等至”。有关“善灭时,果报以彼所缘性生起”等,以及“唯作无间为彼所缘状态”应说的内容,在心生起品注释中已依《发趣论》而说。显示巴利原文
417. Vodānasaṅkhātaṃ vuṭṭhānaṃ apubbato na hotīti vuttaṃ ‘‘apubbato cittasantānato vuṭṭhānaṃ bhavaṅgamevā’’ti. Tañhi yathāladdhassa visesassa vodāpanaṃ paguṇabhāvāpādanaṃ apubbaṃ nāma na hoti. Tathā hi vuttaṃ ‘‘heṭṭhimaṃ heṭṭhimañhi paguṇajjhānaṃ uparimassa uparimassa padaṭṭhānaṃ hoti, tasmā vodānampi vuṭṭhānanti vutta’’nti. Avajjetabbattā vattabbaṃ natthīti kusalabhāvena samānattā vajjetabbatāya abhāvato vibhajitvā vattabbaṃ natthi, tasmā yadettha visesanaṃ labbhati, taṃ dassento ‘‘nevasaññānāsaññāyatanaṃ…pe… samāpattiyā’’ti āha. Cittuppādakaṇḍe vuttamevāti paṭṭhāne pana ‘‘kusale niruddhe vipāko tadārammaṇatā uppajjatī’’tiādinā ‘‘kiriyānantaraṃ tadārammaṇabhāve’’ti yaṃ vattabbaṃ, taṃ cittuppādakaṇḍavaṇṇanāyaṃ vuttameva.
所谓“这两者”,是指被说为“善异熟无因的喜俱与舍俱”的两种意识界,而这两者都是依喜俱意识界而说。为什么呢?因为在十种欲界有分作为彼所缘时与推度时,它是确定心的无间缘。至于舍俱者,则应如此连接:在上述十种异熟意识界作为彼所缘等时,它是确定唯作心的推度时,以及意界唯作心的有分时。显示巴利原文
Tā ubhopīti yā ‘‘kusalavipākāhetukasomanassasahagatā upekkhāsahagatā cā’’ti dve manoviññāṇadhātuyo vuttā, tā ubhopi somanassasahagatamanoviññāṇadhātuvasena vuttā. Kasmā? Dasannaṃ kāmāvacarabhavaṅgānaṃ attano tadārammaṇakāle santīraṇakāle ca voṭṭhabbanassa anantarapaccayabhāvato. Upekkhāsahagatā pana yathāvuttānaṃ dasannaṃ vipākānaṃ manoviññāṇadhātūnaṃ attano tadārammaṇādikāle voṭṭhabbanakiriyassa santīraṇakāle manodhātukiriyassa bhavaṅgakāleti yojetabbaṃ.
423 “Paṭivijjhitvā”意为“了知后”。“Daḷhaṃ na gahetabbaṃ”意为不应执取为坚固的执取。通过“强力的……异熟”等句,显示了强力与弱力并非定量,而已给与机会才是定量。而已给与机会,应理解为在其余诸缘和合时,趋向于异熟。“Yaṃ kiñci”意为强力的或弱力的。可以说:即使某些能生异熟的业,也不是亲依止缘。其意旨是:如果业亲依止缘与业缘不可分离,则在异熟三法中摄取了亲依止缘时,业缘就不应被单独列出;而在受三法中,当亲依止缘处于对立状态时,就不应说它与业缘不共存。然而,根据“以可得性为依归的教说”,即使在亲依止缘中已被摄取,业缘也仍然应当被列出,这是可以说的。因为列出可得之法是合乎道理的;同样,即使在亲依止缘中处于对立状态,业缘也应当被说,因为亲依止缘有多种分类。应知:正在生起异熟的业,并非异熟的亲依止缘,这是不可说的。显示巴利原文
423.Paṭivijjhitvāti jānitvā. Daḷhaṃ na gahetabbanti daḷhaggāhaṃ na gahetabbaṃ. Balavato…pe… vipaccanatoti etena balavatā dubbalatā ca appamāṇaṃ, katokāsatā pamāṇanti dasseti. Katokāsatā ca avasesapaccayasamavāye vipākābhimukhatāti daṭṭhabbaṃ. Yaṃ kiñcīti ca balavaṃ dubbalaṃ vāti attho. Vipākajanakampi kiñci kammaṃ upanissayapaccayo na hotīti sakkā vattuṃ. Sati hi kammaupanissayapaccayānaṃ avinābhāve vipākattike upanissayapaccaye gahite kammapaccayo visuṃ na uddharitabbo siyā, vedanāttike ca upanissaye paccanīyato ṭhite kammapaccayena saddhiṃ aṭṭhāti na vattabbaṃ siyāti adhippāyo. Paccayadvayassa pana labbhamānatapparāya desanāya upanissaye gahitepi kammapaccayo uddharitabboyevāti sakkā vattuṃ. Labbhamānassa hi uddharaṇaṃ ñāyāgataṃ, tathā upanissaye paccanīyato ṭhitepi kammapaccayo vattabbova upanissayassa anekabhedattā, vipākaṃ janentaṃ kammaṃ vipākassa upanissayo na hotīti na vattabbamevāti veditabbaṃ.
“Parassapavattaṃ omānaṃ”意为:在他人相续中,针对自己而生的轻慢。“Tesu”意为:在那些先前被此人杀害者的亲友当中。由于为了杀母而发起的先前思心所,与杀母业相似;同样,在命令下达与打击行为中也是如此。因此说:“此理趣亦适用于两种方式”。显示巴利原文
Parassapavattaṃ omānanti parasantāne attānaṃ uddissa pavattaṃ avamānaṃ. Tesūti yo anena pubbe hato, tassa ñātimittesu. Mātughātanatthaṃ pavattitatāya purimacetanāya mātughātakammena sadisatā, yathā ca āṇattiyaṃ pahārepi eseva nayo. Tena vuttaṃ ‘‘esa nayo dvīhi pakārehīti etthāpī’’ti.
“Vaṭṭanissito”:依止轮回而通过布施等生起信心者,即名为依止贪欲而通过布施等生起信心,并非依止出离者,因为这是无简别而说的。因此说:“以此意趣而说”。“Etesaṃ”指身苦与身乐。“Ekatopi”:虽然在同一相续中,苦与乐不会在同一刹那生起,但它们的缘和合却可以同时存在,因此这样说。显示巴利原文
Vaṭṭanissito dānādivasena saddhaṃ uppādento rāgaṃ upanissāya dānādivasena saddhaṃ uppādeti nāma, na vivaṭṭanissito avisesena vuttattāti āha ‘‘iminā adhippāyena vadatī’’ti. Etesanti kāyikasukhadukkhānaṃ. Ekatopīti idaṃ yadipi ekasmiṃ santāne sukhadukkhānaṃ ekasmiṃ khaṇe uppatti natthi, paccayasamāyogo pana tesaṃ ekajjhampi hotīti katvā vuttaṃ.
425 425.“如在前面的章节中”意为:如缘起分等前分章节。“在此”意为:在问分中。“以缘而说生起”:并非以因等、以彼彼缘而说彼彼缘所生法的生起。“彼彼诸法”:指因等彼彼缘法。“彼彼缘性”:指因等的彼彼缘性。正因如此,在前面的六个章节中,处处以“善法生起”等说明生起;而在此处,则以“善法的因缘为缘”等说明缘性。“以此”:以此支撑性的缘性。“在此”:即在此问分中。显示巴利原文
425.Purimavāresu viyāti paṭiccavārādīsu purimesu viya. Imasminti pañhāvāre. Paccayena uppatti vuccatīti hetuādinā tena tena paccayena taṃtaṃpaccayuppannassa uppatti na vuccati . Tesaṃ tesaṃ dhammānanti hetuādīnaṃ tesaṃ tesaṃ paccayadhammānaṃ. Taṃtaṃpaccayabhāvoti hetuādīnaṃ taṃtaṃpaccayabhāvo vuccati. Teneva purimesu chasu vāresu ‘‘kusalo dhammo uppajjatī’’tiādinā tattha tattha uppādaggahaṇaṃ kataṃ, idha pana ‘‘kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo’’tiādinā paccayabhāvo gahito. Tenāti upatthambhakattena paccayabhāvena. Idhāti pañhāvāre.
427 427.“Patiṭṭhābhūtassa”意为:作为依止的。“Kammapaccayo”指俱生业缘。“Dukamūlakadukāvasānā”意为:以“善与无记法是善与无记法的……”这样的二根二终句而提出的问句。“Tattha”:在缘起分中。“善与无记法”:指分属于善与无记类的缘所生法。“Yato tato vā”:并未限定缘法,而是不论从何处,以善或无记的方式,从两种缘而生起;在缘起分中,这只是就生起本身而言,并非指涉上述两种缘所生法以上述两种缘法为缘的缘性,因为此教导以生起为足。其意趣是:作为依止、存在、不离去等的缘法实不可得,因此“善与……”等未被说出。显示巴利原文
427.Patiṭṭhābhūtassāti nissayabhūtassa. Kammapaccayoti sahajātakammapaccayo. Dukamūlakadukāvasānāti ‘‘kusalo ca abyākato ca dhammā kusalassa ca abyākatassa ca dhammassā’’ti evaṃ dukamūlakadukāvasānā katvā vuttapañhā. Tatthāti paccayavāre. Kusalo ca abyākato ca dhammāti kusalābyākatappabhedā paccayuppannā dhammā. Yato tato vāti paccayadhammaniyamaṃ akatvā yato tato vā kusalābyākatavasena ubhayapaccayato uppattimattameva tattha paccayavāre adhippetaṃ, ubhayassa yathāvuttassa paccayuppannassa ubhinnaṃ yathāvuttānaṃyeva paccayadhammānaṃ paccayabhāvo na adhippeto uppādapadhānattā tassā desanāyāti adhippāyo. Nissayādibhūtāti nissayaatthiavigatabhūtā paccayadhammā na labbhanti, tasmā kusalo ca…pe… na vuttanti yojanā.
问分的组合中,顺数显示巴利原文
Pañhāvārassa ghaṭane anulomagaṇanā
439 439.“Ettha”意为:在无记根中。“Yadi evaṃ”意为:若在善与不善根中不可得者亦可得到,若是如此。其意趣是:这仅就数目上的共通而言,而非就缘的共通而言。显示巴利原文
439.Etthāti abyākatamūlake. Yadi evanti yadi kusalākusalamūlehi alabbhamānampi labbhati, evaṃ sante. Gaṇanamattasāmaññato, na paccayasāmaññatoti adhippāyo.
440 作为示例,通常应观察根缘、道缘与因缘的差异性。以“根缘与道缘是异类”作简别,便排除了其中共通的部分。“就彼如此有无而言”:指就彼因缘相状存在而言;当诸因法处于因缘性时,也处于俱生缘等缘性,这是其含义。“增上缘等”:即增上缘、根缘与道缘。“因缘与它们的差异”:指因缘与增上、根、道诸缘之间的差异。“善等因”:即善、不善、唯作、无记之因。“在因缘性中”:指在以因的性质作助益的因缘性之中。“由于不具果报缘性”:即由于不具足果报缘之性。果报法确实不会对果报法起果报缘的作用。果报的因与其余诸因在因缘性上有共同性,因此作者说“除因以外”。对于果报法而言应有差异,因为果报法之法与非果报法之法,同果报法之间并无共同性,这是由于类别不同,这是其用意。“二缘俱备”:即因缘与果报缘俱备之时。“在果报法中具有因缘性”:即于以因缘性运作的果报法中。“由于不缺果报缘性”:即由于不缺乏果报缘之性。因为果报法并非不对果报法起果报缘的作用,所以因缘与果报缘二者之间便无差异,这是其用意。显示巴利原文
440.Nidassanavasena daṭṭhabbo yebhuyyena indriyamaggapaccayānañca hetupaccayassa visabhāgattā. Indriyamaggapaccayā ca visabhāgāti visesanena yo tattha sabhāgabhāvo, taṃ nivatteti. Tathā bhāvābhāvatoti tasmiṃ hetupaccayākāre sati bhāvato, hetudhammānaṃ hetupaccayabhāve sati sahajātādipaccayabhāvatoti attho. Adhipatipaccayādīnanti adhipatindriyamaggapaccayānaṃ. Visabhāgatā hetupaccayassa. Kusalādihetūnanti kusalākusalakiriyābyākatahetūnaṃ. Hetupaccayabhāveti hetupaccayatte hetubhāvena upakārakatte. Vipākapaccayabhāvābhāvatoti vipākapaccayabhāvassa abhāvato. Na hi vipākānaṃ vipākapaccayatā atthi. Vipākahetūnaṃ itarahetūhi hetupaccayatāya atthi sabhāgatāti āha ‘‘hetuvajjāna’’nti. Vipākānaṃ visabhāgatāya bhavitabbaṃ, na hi vipākadhammadhammanevavipākanavipākadhammadhammānaṃ vipākehi sabhāgatā atthi rāsantarabhāvatoti adhippāyo. Ubhayapaccayasahiteti hetuvipākapaccayasahite. Hetupaccayabhāve vipākamhīti hetupaccayabhāvena vattamāne vipākadhamme. Vipākapaccayattābhāvābhāvatoti vipākapaccayabhāvābhāvassa abhāvato. Na hi vipāko vipākassa vipākapaccayo na hoti, tasmā natthi hetuvipākapaccayānaṃ visabhāgatāti adhippāyo.
现在,为了以譬喻证明刚才所说的道理,而说「犹如……」等。所谓「因缘与俱生缘俱备」,是指具备因缘与俱生缘,即具有此二缘之意。所谓「诸因」,这一句也应与「无俱生缘性」联系起来理解。因为,在因缘俱备的集合中,诸因既具有因缘性,也具有俱生缘性。而其中除因之外的俱生诸法,与因法之间,并不被称为于因缘上的共通性,因为它们的共通性在于俱生缘。同样地,在此处也是如此:如同在因缘与俱生缘中,依所述方式并无差别一般,在此处因缘与果报缘中,亦无差别,这就是它的意思。此道理也适用于不离缘:也就是说,在因缘与俱生缘中所阐述的无差别之理,也同样适用于与因俱备的不离缘,这是它的含义。因为在那个地方,也可以联系上「在与因缘及不离缘俱备的集合中……」等语句。只是现在生起的法为缘所生,而缘则可以是过去、未来或超越时间的,因此,在现在刹那的因缘性中,依俱生等缘性的有无而说共通性时,不应依据不同刹那的善等因与果报,而说该因本身有差别——为了显示这个意义,才说「再者……」等。显示巴利原文
Idāni vuttamevatthaṃ udāharaṇena samatthento ‘‘yathā hī’’tiādimāha. Hetusahajātapaccayasahiteti hetupaccayasahajātapaccayasahite, ubhayapaccayayutteti attho. Hetūnanti idaṃ ‘‘sahajātapaccayattābhāvo’’ti imināpi sambandhitabbaṃ. Hetūnañhi hetupaccayasahite rāsimhi hetupaccayabhāvo viya sahajātapaccayabhāvopi atthīti. Tattha hetuvajjānaṃ sahajātadhammānaṃ hetudhammassa ca na sabhāgatā vuccati sahajātapaccayena sabhāgabhāvato. Evamidhāpīti yathā hetusahajātapaccayesu vuttappakārena natthi visabhāgatā, evamidhāpi hetuvipākapaccayesu natthi visabhāgatāti attho. Esa nayo vippayuttapaccayepīti yvāyaṃ nayo hetusahajātapaccayesu visabhāgatābhāvo vutto, esa nayo hetusahite vippayuttapaccayepīti attho. Tatthāpi hi ‘‘hetuvippayuttapaccayasahite rāsimhī’’tiādi sakkā yojetunti. Paccuppanno eva paccayuppanno, paccayo pana atītopi anāgatopi kālavinimuttopi hotīti paccuppannakkhaṇe hetupaccayabhāve sahajātādipaccayabhāvaṃ sandhāya tathābhāvābhāvavasena sabhāgatāya vuccamānāya nānākkhaṇikānaṃ kusalādīnaṃ hetūnaṃ vipākānañca vasena visabhāgatā tasseva hetussa na vattabbāti imamatthaṃ dasseti ‘‘apicā’’tiādinā.
由于未把握其差别,仅从共性上难以了知其中的差异,基于此意,故说:「应这样说:是善法的审察增上」等。显示巴利原文
Aggahitavisesato sāmaññato viseso na suviññeyyo hotīti adhippāyenāha ‘‘kusalā vīmaṃsādhipatīti evaṃ vattabba’’nti.
441-443 「其余二者可得」这样的话是不能说的,因为在因缘论与增上论中所示的那四种解答——即「善法对善法、善法对无记、善法对善与无记、无记法对无记」——当把相应缘摄入因、俱生、依止、有、不离去、根、道这些缘中时,便可得「善法对善法、无记法对无记」这二者。关于这一点,注释书中说:「若是与它们俱在……则唯得彼二者。」然而,所谓的其余者,即「善法对无记、善法对善与无记」这二者,也可能存在。因为,善法并不能以不离缘作为善法的缘。所以说「其余二者可得,这是前读」等。或者,所谓「其余二者」,是指另外两种解答,即依相应缘而有的那两种;而当摄入不离缘时,便成为与此不同的另外两种解答。关于这一点,有说法是:「善法对无记、无记法对无记,得此二者,应如此读诵。」在他们那里,即在数目有所缺少的因中,例如异熟、相互等。显示巴利原文
441-443.‘‘Itarānidve labhatī’’ti evaṃ vattuṃ na sakkā, hetādhipatidukehi dassitāni yāni ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa, kusalo dhammo abyākatassa, kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca, abyākato dhammo abyākatassā’’ti cattāri vissajjanāni, tesu hetusahajātanissayaatthiavigataindriyamaggapaccayesu sampayuttapaccaye paviṭṭhe ‘‘kusalo dhammo kusalassa, abyākato dhammo abyākatassā’’ti imāni dve labhati. Yaṃ sandhāya aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘sace tehi saddhiṃ…pe… tāneva dve labhatī’’ti, tehi pana itarāni nāma ‘‘kusalo dhammo abyākatassa, kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa cā’’ti imāni dvepi siyuṃ. Na hi kusalo dhammo kusalassa vippayuttapaccayena paccayo hoti. Tena vuttaṃ ‘‘itarāni dve labhatīti purimapāṭho’’tiādi. Itarāni dveti vā aññāni dve, yāni sampayuttapaccayavasena dve vissajjanāni, vippayuttapavese pana tato aññāni aññathābhūtāni dve vissajjanāni. Yāni sandhāya vuttaṃ ‘‘kusalo abyākatassa, abyākato abyākatassāti dve labhatīti paṭhantī’’ti. Tesūti ūnataragaṇanāhetūsu vipākaaññamaññādīsu.
“未触果报者”,指尚未执取果报缘者。此处为中性词,是考量到组合故。并非无有果报因,因为是依共通性而说。因此注释书中说:“依共通性,乃以九种因之力而说”,以及“果报因亦可获得”。显示巴利原文
Anāmaṭṭhavipākānīti aggahitavipākapaccayāni, ghaṭanaṃ apekkhitvā ayaṃ napuṃsakaniddeso. Na vipākaheturahitāni sādhāraṇavasena vuttattā. Tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sāmaññato navannampi hetūnaṃ vasena vuttānī’’ti, ‘‘vipākahetupi labbhatī’’ti ca.
“于彼处”,即从第五种组合开始,在五种组合之中。与彼果报俱起或等起,称为“俱起”,此义亦可成立,故说:“在结生时,业生色亦由彼俱起所摄”。“同此理”,即以此指明“业生色亦由彼俱起所摄”正是此义。显示巴利原文
Tatthāti pañcamaghaṭanato paṭṭhāya pañcasu ghaṭanesu. Tena vipākena saha, samaṃ vā uṭṭhānaṃ etassāti samuṭṭhānanti ayampi attho sambhavatīti vuttaṃ ‘‘paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpampi taṃsamuṭṭhānaggahaṇeneva saṅgaṇhātī’’ti. Eseva nayoti iminā kaṭattārūpampi taṃsamuṭṭhānaggahaṇeneva saṅgaṇhātīti imamevatthaṃ atidisati.
“如斯亦”,意即:以“然于这些”等语简略所说之理趣亦如此。因此说:“然于这些……乃至……依所说理趣亦然”。“种种缘”,即因等缘作为根本而立,对于余诸缘而言。“彼缘法”,即由彼因等缘为缘的因等诸法。“无余、减、更减、最减之得”,是说在解说那些法时,依理趣可得无余便是无余之得,可得减、更减、最减便是减等之得。由此次第,在缘的组合之说中,缘生法亦依此无余等之得而得。故说:“亦当了知无余之得……乃至……”。显示巴利原文
Evampīti ‘‘etesu panā’’tiādinā saṅkhepato vuttappakārepīti attho. Tenāha ‘‘etesu pana…pe… vuttanayenapī’’ti. Yo yo paccayoti yo yo hetuādipaccayo mūlabhāvena ṭhito paresaṃ paccayānaṃ. Tappaccayadhammānanti tehi hetuādipaccayehi paccayabhūtānaṃ hetuādidhammānaṃ. Niravasesaūnaūnataraūnatamalābhakkamenāti te dhammā yesu vissajjanesu yathārahaṃ niravasesā labbhanti , yesu ūnā ūnatarā ūnatamā ca labbhanti, tena kamena ghaṭanāvacanato paccayuppannāpi yathākkamaṃ niravasesādikkameneva labbhanti. Tenāha ‘‘niravasesalābhe ca…pe… veditabbo’’ti.
445 第五项中,“依所依(缘)的无记根为不善”,此即就“依所依(事)”而说。“非此”者,指第四种结合虽亦可得,然由依事而不成结合,因其将被别处宣说;故“唯依所缘”是取一边之见,此即义趣之所在。显示巴利原文
445.Pañcame ekanti sanissayato abyākatamūlaṃ akusalanti idaṃ sandhāyāha ‘‘vatthuvasena sanissayaṃ vakkhatī’’ti. Na idanti idaṃ catutthaṃ ghaṭanaṃ labbhamānassapi vatthussa vasena ghaṭanaṃ na hoti tassa vakkhamānattā, tasmā ‘‘ārammaṇavasenevā’’ti ekaṃso gahitoti atthayojanā.
446 “俱生、前生为一依止缘”:以此显示虽缘法有差别,而缘的作用并无差别;“有缘”也是如此。此中的不离缘当知唯由有缘所摄。即读作“有不离缘”。然而俱生、所缘、增上,则不但缘法有差别,缘的作用亦有差别,故说“如是……乃至……无有”。为使已说之义更为明了,故有“依止作用即……”等语。此中“俱生前生依止等”即俱生依止、前生依止等。“初”一字即涵盖俱生、前生、有、不离的作用。复以“然非如是”等语开显已说之义,故说“以俱生故……”等。“自性有别”是说:虽同依增上之语而转,却由缘作用之殊胜自性而有自性差别,并非如因缘等唯是自性。因此即由自性有别。否则,应将“善法以俱生缘为善法之缘,无记法以所缘缘、增上缘为缘”此二合并而说;为显非如此说,故言:“于问分……乃至……未说”。显示巴利原文
446.Sahajātapurejātā eko nissayapaccayoti iminā satipi paccayadhammabhede paccayabhāvabhedo natthīti dasseti, tathā ‘‘atthipaccayo’’ti imināpi. Avigatapaccayopettha atthipaccayeneva saṅgahitoti daṭṭhabbo. ‘‘Atthiavigatapaccayo’’ti pāṭho. Sahajātārammaṇādhipati pana na kevalaṃ paccayadhammappabhedova, atha kho paccayabhāvabhedopi atthevāti āha ‘‘evaṃ…pe… abhāvato’’ti. Vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘nissayabhāvo hī’’tiādi vuttaṃ. Tattha sahajātapurejātanissayādīnanti sahajātanissayapurejātanissayādīnaṃ. Ādi-saddena sahajātapurejātaatthiavigatabhāve saṅgaṇhāti. Na panevantiādinā vuttamevatthaṃ vivaranto ‘‘sahajāto hī’’tiādimāha. Bhinnasabhāvāti samānepi adhipatisaddavacanīyabhāve paccayabhāvavisiṭṭhena sabhāvena bhinnasabhāvā, na hetupaccayādayo viya sabhāvamattena. Tenevāti bhinnasabhāvattā eva. Aññathā ‘‘kusalo kusalassa sahajātavasena, abyākato ārammaṇavasena adhipatipaccayena paccayo hotī’’ti tadubhayaṃ ekajjhaṃ katvā vattabbaṃ siyā, na ca vuttanti dassento āha ‘‘pañhāvāravibhaṅge…pe… na vutta’’nti.
447-452 “依共通”即依增上根之共通性。如此以“增上”等语,结合六种组合而作显示。二缘法:依精进与观,故为二缘法;唯依心增上,故为一缘法。其意趣为:前文所说之组合,应当依增上之次第而合说。因为先为精进增上,后为心增上。于食、道缘之后所宣说者,即为合说。“由相似”,即此依后文“由因缘所说组合之相似”等语而说。显示巴利原文
447-452.Sādhāraṇavasenāti adhipatindriyabhāvasāmaññena. Tathā ceva cha ghaṭanāni yojetvā dasseti ‘‘adhipatī’’tiādinā. Dve paccayadhammāti vīriyavīmaṃsānaṃ vasena dve paccayadhammā, ekoyeva cittādhipativasena. Samaggakāni pubbe vattabbāni siyuṃ adhipatipaṭipāṭiyāti adhippāyo. Paṭhamañhi vīriyādhipati pacchā cittādhipatīti. Tesaṃ āhāramaggapaccayānaṃ pacchā vuttāni samaggakāni. Sadisattāti idaṃ parato ‘‘hetuvasena vuttaghaṭanehi sadisattā’’tiādivacanaṃ sandhāya vuttaṃ.
457-460 二根,即善根与无记根。为何在善根中说?对此质难,答道:“为显示与无记俱起的善法具有缘的作用。”此处即指顺次计算。于“俱生、互相、依止、异熟、相应、不相应、有、不离根”如是所说的俱生等根中,除去“有不离根”之外,其余以食为食缘的组合并未结合,此即关联。再者,以增上根而言,在依止等之外,俱生等组合也未结合,此即理趣。于他们——即因、业、禅那、道之中,对于食与增上根,各各如其组合而如理结合。由彼即是:唯由因缘等无色法可得故。由他们组合:即由因缘等所结合的诸组合。“由色杂存”,即此由与所说相似而说为因。然何故于此除去有不离根,及依止、不相应、有、不离等?故说:“然由有不离……”等。由依止等所结合的增上根为色杂存,故未说,此即关联。若如此,为何于有不离根中以食,于依止等根中以增上根而作结合?针对此质难而说:“于增上、食、根……”等。显示巴利原文
457-460.Dumūlakanti kusalābyākatamūlakaṃ. Taṃ kusalamūlakesu kasmā vuttanti codanāyaṃ āha ‘‘abyākatasahitassa kusalassa paccayabhāvadassanavasenā’’ti. Etthāti anulomagaṇane. Yathāvuttesūti ‘‘sahajātaaññamaññanissayavipākasampayuttavippayuttaatthiavigatamūlakesū’’ti evaṃ vuttesu sahajātādimūlakesu. Atthiavigatamūlakavajjesūti atthiavigatamūlakāni ṭhapetvā avasesesu āhārena āhārapaccayena ghaṭanāni na yojitānīti sambandho. Adhipatindriyehi ca nissayādivajjesu sahajātādīsu ghaṭanāni na yojitānīti yojanā. Tesūti hetukammajhānamaggesu āhāre adhipatindriyesu ca taṃtaṃghaṭanavasena yathāvuttesu yojiyamānesu. Tenāti hetuādiarūpadhammānaṃyeva labbhanato. Tehi ghaṭanānīti hetuādīhi yojiyamānāni ghaṭanāni. Rūpamissakattābhāvenāti idaṃ vuttasadisatāya kāraṇavacanaṃ. Kasmā panettha atthiavigatamūlakāni nissayavippayuttaatthiavigatāni tehi vajjitānīti āha ‘‘atthiavigatehi panā’’tiādi. Nissayādīhi yojiyamānāni adhipatindriyāni rūpamissakāni hontīti na vuttānīti sambandho. Yadi evaṃ kasmā atthiavigatamūlakesu āhārena, nissayādimūlakesu ca adhipatindriyehi yojanā katāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘adhipatāhārindriyamūlakesū’’tiādi.
473-477 在这些地方,“蕴”这个词仅适用于无色法,因此说:“不应如在转起中那样,仅以缘生性来执取诸蕴。”然而,由于也存在“已造之色”,这句话否定了“这是依单一刹那业而说”的说法。为更清楚地阐明“为何未说”所针对的含义,在说了“难道不是……”等之后,又以譬喻说明,而说了“正如……”等。“以所缘缘和依止缘的方式”,是指以所缘缘的方式和依止缘的方式。业的缘性也是显而易见的,所以说“业也应以所缘缘的方式来说”。“两种缘性”,即业缘性和所缘缘性。“因为相互排斥”,以此显示由于两种缘性不同,在同一个刹那、同一个缘法中,转起的方式无法同时成立。为了显示所示例者与应示例者并不等同,而说:“因为现在……适合说……”。以“然而业……”等说明,由于业缘与所缘缘的转起方式不同,它们不能同时生起。既然说它们是相互排斥的,那为什么同一个基色可以是所缘缘和依止缘,而同一个业却不能既是所缘缘又是业缘呢?不应如此诘难,为了显示“这是法的自性”,而说了“这是自性……”等。其中,“正在存在的”,即指现在存在的。显示巴利原文
473-477. Edisesu ṭhānesu khandha-saddo arūpesveva niruḷhoti katvā vuttaṃ ‘‘na pavatte viya khandhāyeva paccayuppannabhāvena gahetabbā’’ti. Kaṭattārūpampi pana labbhatīti iminā ‘‘ekakkhaṇikakammavasena vuttānī’’ti vacanaṃ paṭikkhipati. Yamatthaṃ sandhāya ‘‘kasmā na vutta’’nti vuttaṃ, taṃ pākaṭataraṃ karonto ‘‘nanū’’tiādiṃ vatvā puna taṃ udāharaṇena vibhāvetuṃ ‘‘yathācā’’tiādi vuttaṃ. Ārammaṇanissayapaccayabhāvenāti ārammaṇapaccayabhāvena nissayapaccayabhāvena ca. Kammassa ca paccayabhāvo pākaṭoyevāti āha ‘‘kammampi ārammaṇapaccayabhāvena vattabba’’nti. Dvinnaṃ paccayabhāvānanti kammārammaṇapaccayabhāvānaṃ. Aññamaññapaṭikkhepatoti iminā dvinnaṃ paccayabhāvānaṃ bhinnattā pavattiākārassa ekakkhaṇe ekasmiṃ paccayadhamme ayujjamānataṃ dasseti. Yathādassitassa nidassitabbena asamānataṃ dassento ‘‘paccuppannañhi…pe… yuttaṃ vattu’’nti āha. Kammaṃ panātiādinā kammārammaṇapaccayānaṃ pavattiākārassa bhinnattā ekajjhaṃ hutvā appavattimeva vibhāveti. Yato te aññamaññaṃ paṭikkhepakā vuttā, kasmā pana taṃyeva vatthu ārammaṇapaccayo hoti nissayapaccayo ca, na taṃyeva kammaṃ ārammaṇapaccayo ca kammapaccayo cāti? Na codetabbametaṃ, dhammasabhāvo esoti dassento ‘‘esa ca sabhāvo’’tiādimāha. Tattha vattamānānanti paccuppannānaṃ. Yanti idaṃ ‘‘vattabbatā’’ti iminā sambandhiyamānaṃ ‘‘yā’’ti itthiliṅgavasena vipariṇāmetabbaṃ. Yathātiādinā tamevatthaṃ udāharaṇadassanena vibhāveti.
478-483 如果某一识不是增上缘,则应视其为未被增上缘所触及的状态。“依基色而言”,即是依应当被省略的基色而言。显示巴利原文
478-483. Yaṃ viññāṇaṃ adhipatipaccayo na hoti, taṃ anāmaṭṭhādhipatibhāvaṃ daṭṭhabbaṃ. Vatthussa vasenāti hāpetabbassa vatthussa vasena.
484-495 484-495. “无色根可作为色的缘”,这是句义会通。虽然作了这样的界定,但色根也可作为无色法的缘,因此说:“然而,眼等根也可作为眼识等的缘”。“与其同趣者”是指与精进同趣,以道缘的方式。显示巴利原文
484-495. Arūpindriyāni rūpānaṃ paccayattena labbhantīti yojanā. Yadipi evaṃ vuttaṃ rūpindriyānaṃ arūpānaṃ paccayattañca labbhatīti āha ‘‘cakkhādīni ca pana cakkhuviññāṇādīnaṃ labbhantī’’ti. Taṃsamānagatikāti vīriyena samānagatikā maggapaccayatāya.
511-514 511-514. 在不相应根本中,“于第十项,善等法为心等起诸色的缘”,这在注释书中是依转起而说的,因此有言:“然而在结生时,‘诸蕴是已作之色的缘,基色也是诸蕴的缘’,此亦可得”。所谓“以此显示”,是指为显示该基色,而非无余显示一切缘法。因此复言:“然而,‘诸蕴也是基色的缘’,此亦可得”。“不应被排除”,是因为它们也应当以缘生之理来关联。显示巴利原文
511-514. Vippayuttamūlake ‘‘dasame kusalādayo cittasamuṭṭhānāna’’nti idaṃ pavattivasena aṭṭhakathāyaṃ vuttanti āha ‘‘paṭisandhiyaṃ pana ‘khandhā kaṭattārūpānaṃ vatthu ca khandhāna’nti idampi labbhatī’’ti. Tassa dassanavasenāti tassa vatthussa dassanavasena, na anavasesato paccayadhammassa dassanavasena. Tenāha ‘‘khandhā ca vatthussāti idampi pana labbhatevā’’ti. Na vajjetabbānīti tesampi paccayuppannabhāvena yojetabbattā.
515-518 515-518. 此中义趣,是说无色法、基色、所缘、大种、根、食等诸缘法。然而,亦应言:“以及食缘、根缘”。这是因为,并非依食与根之力而得俱生等诸缘,而是依食与根之力,唯独得食缘与根缘。因已由列举“俱生、前生、后生、食、根”之后,对有缘作了分别。然而,此处有人如此说:“就食的摄受而言,唯摄段食;就根的摄受而言,唯摄色命根;其余诸食与根,则含摄于俱生等缘之中。针对他们所含摄者,注释书中说‘依无色法、基色、所缘、大种、根、食’,在此处亦作了根与食的摄受,是故言‘得俱生缘、前生缘、后生缘’。”显示巴利原文
515-518.Arūpavatthārammaṇamahābhūtaindriyāhārānaṃ paccayadhammānanti attho. ‘‘Āhārindriyapaccayā cā’’tipi pana vattabbaṃ. Kasmā? Na hi indriyāhārānaṃ vasena sahajātādayo labbhanti, indriyāhārānaṃ pana vasena indriyāhārapaccayāva labbhanti. ‘‘Sahajātaṃ purejātaṃ pacchājātaṃ āhāraṃ indriya’’nti hi uddisitvā atthipaccayo vibhattoti. Keci panettha ‘‘āhāraggahaṇena kabaḷīkāro āhārova gahito, indriyaggahaṇena ca rūpajīvitindriyameva, sesāhārindriyāni sahajātādīsveva antogadhāni katāni. Yāni tadantogadhāni, te sandhāya aṭṭhakathāyaṃ ‘arūpavatthārammaṇamahābhūtaindriyāhārānaṃ vasenā’ti ettha indriyāhāraggahaṇaṃ katanti ‘sahajātapurejātapacchājātapaccayā labbhantī’ti vutta’’nti vadanti.
其中,无色法的俱生、后生、食、根诸缘性,应如理了知。基色有俱生与前生,所缘唯是前生;然而对于神通智,有时俱生者也成为所缘缘。但在这里,以“俱生”一词所摄取的,唯取作为俱生缘者,而此俱生者具有同生等特征。因此,某一法虽是俱生而成为所缘,却并非此处所意指。若俱生者也可作为所缘,为何在巴利圣典中未作那样的分别?这是为了排除同一聚中具有同生等特征者与不同聚所摄者相混。再者,由于此事稀有不显,故不取之。由此,所指的是第九,并非意指第十;因为在第十一中无有增上。同样,在第十四中,以“tathā”一词,将“基色的摄取亦包含眼等基色”之意涵摄其中。那个即是所缘本身。显示巴利原文
Tattha arūpānaṃ sahajātapacchājātāhārindriyapaccayabhāvo yathārahaṃ veditabbo. Vatthu sahajātaṃ purejātañca, ārammaṇaṃ purejātameva, abhiññāñāṇassa pana kadāci sahajātampi ārammaṇapaccayo hotiyeva. Sahajātaggahaṇena panettha sahajātapaccayabhūtova gayhati, so ca ekuppādādilakkhaṇayuttovāti yo dhammo sahajāto hutvā ārammaṇaṃ hoti, na so idha adhippeto. Yadi sahajātopi ārammaṇaṃ hoti, kasmā pāḷiyaṃ tathā na vibhattanti? Ekakalāpapariyāpannassa ekuppādādilakkhaṇayuttassa bhinnakalāpapariyāpannato saṅkaramocanatthaṃ. Apica appacurabhāvato apākaṭabhāvato ca taṃ na gahitaṃ . Tatoti navamatoti attho, na dasamatoti adhippāyo. Na hi ekādasame adhipati atthīti. Tathā cuddasameti ettha tathā-saddena vatthuggahaṇena cakkhādivatthūnipi gahitānīti imamatthaṃ upasaṃharati. Tadevāti ārammaṇameva.
519 “如同俱生者”,意为如同以俱生缘相结合的组合。“以俱生”,意为以俱生缘。“那些”,指称为“杂集组合”的组合。凡未以俱生缘连结者,在此即称为杂集组合。在“前生……等的方式”中,其连结如下——即:对于前生、后生、食、根,以于俱生缘的共通性与相互性方式,以及仅以它们各自之俱生缘的相互性与非共通性方式而说。正如前生与后生因自性相异而与俱生缘不共通,食与根也因此不共通于彼;同样,前生等四者彼此也因自性相异而不共通。如此,以非共通性,以不同等性,前述诸组合便成为散杂。然而,俱生缘法——如无色蕴等——即以此称为俱生缘性的配对,以共同性而不与其他混杂,成为自己缘所生法的缘;前生等缘法也是如此。因此,那些组合依于俱生缘的相互性,以及前述的共通性与非共通性而散杂,故称为杂集。若如此,俱生组合是否也成了杂集?不成,因为他们即以俱生性而成就非散杂性。因此说“不取俱生而说者,名为杂集”。显示巴利原文
519.Sahajātāni viyāti sahajātapaccayasahitāni viya ghaṭanāni. Sahajātenāti sahajātapaccayena. Tānīti ‘‘pakiṇṇakaghaṭanānī’’ti vuttaghaṭanāni. Yāni hi sahajātapaccayena na yojitāni, tānettha pakiṇṇakaghaṭanānīti vuttāni. Purejāta…pe… vasenāti ettha ayaṃ yojanā – purejātassa pacchājātassa āhārassa indriyassa ca sahajātena aññamaññañca sāmaññavasena, tesaṃyeva sahajātena aññamaññañca asāmaññavasena cāti vuttaṃ hoti. Yathā purejātassa pacchājātassa ca sahajātena asāmaññaṃ bhinnasabhāvattā, tato eva āhārindriyānampi tena asāmaññaṃ, evaṃ purejātādīnaṃ catunnampi aññamaññaṃ asāmaññaṃ bhinnasabhāvattā. Evaṃ asāmaññavasena asamānatāvasena yathāvuttāni ghaṭanāni vippakiṇṇāni. Yathā pana sahajātapaccayadhammā arūpakkhandhādayo teneva sahajātapaccayatāsaṅkhātena mithūnaṃ samānabhāvena aññehi asaṃkiṇṇā attano paccayuppannānaṃ paccayo hontīti asāmaññavasena tesaṃ pavatti, evaṃ purejātādipaccayadhammāpīti tesaṃ sahajātena aññamaññañca yathāvuttassa sāmaññassa asāmaññassa ca vasena tāni ghaṭanāni vippakiṇṇānīti pakiṇṇakāni vuttāni. Evaṃ sante sahajātānampi ghaṭanānaṃ pakiṇṇakabhāvo āpajjatīti? Nāpajjati, tesaṃ sahajātatāya eva avippakiṇṇabhāvasiddhito. Tena vuttaṃ ‘‘sahajātaṃ aggahetvā vuttāni pakiṇṇakāni nāmā’’ti.
“那些”,指杂集组合。“善异熟”,即善与异熟,意指那些不混杂地兼具善性与异熟性者。而具有如此自性之单一者,唯是某一根,故说“此……可得”。难道不也能依信根等而得此义吗?因为它们也有唯作的自性。“苦”,指心所苦,因此说“唯是不善”。这是与“异熟的苦”的连结,因此说“非禅支故”。不善异熟唯作,意指在疑俱心、五识及唯作意界中生起的心住立,即是不善异熟唯作。若取“不善异熟”之义,则如于诸禅中依苦与心住立可得,于其他则不可得;故为显示若取“不善的异熟”之义,则依苦根于诸根中可得,而说“不善的……可得”。在此善三法中,异熟即取异熟无记,并非以不善等加以区别,为显明此义而说“善异熟……无有”。显示巴利原文
Tānīti pakiṇṇakaghaṭanāni. Kusalavipākāti kusalā ca vipākā ca, ye abhinnalakkhaṇā hutvā kusalasabhāvā vipākasabhāvā cāti attho. Evaṃsabhāvañca ekaṃ aññindriyamevāti āha ‘‘idaṃ…pe… labbhatī’’ti. Nanu ca saddhindriyādivasenapi ayamattho labbhatīti? Tesaṃ kiriyasabhāvatāpi atthevāti. Dukkhanti cetasikadukkhaṃ. Tenāha ‘‘akusalamevā’’ti. Vipākassa dukkhassāti yojanā. Tena vuttaṃ ‘‘ajhānaṅgattā’’ti. Akusalavipākakiriyāti vicikicchācittapañcaviññāṇakiriyāmanodhātūsu pavattanato akusalavipākakiriyāva hoti cittaṭṭhitīti attho. Yasmā akusalavipākāti evamatthe gayhamāne dukkhassa cittaṭṭhitiyā ca vasena yathā jhānesu, evaṃ aññesaṃ vasena aññesu ca na labbhati, tasmā akusalassa vipākāti evamatthe gayhamāne dukkhindriyassa vasena indriyesu labbhatīti dassento āha ‘‘akusalassa…pe… labbheyyā’’ti. Imasmiṃ kusalattike vipāko vipākābyākatamicceva gayhati, na akusalādipadehi visesetvāti imamatthaṃ dassento ‘‘kusalavipākā…pe… natthī’’ti āha.
遮止分提取之注释显示巴利原文
Paccanīyuddhāravaṇṇanā
527 于“非因缘”中,“非”字用于显示“其他”,故说“以因缘之外的另一种缘”。即经由“取未取者”,以摄受俱生等缘的方式,而取那些未被取纳的缘。“成为八种”,指在此圣典中所提及的所缘等八种缘。“其中”,即在此八种缘之中。“以三种”,指以所缘缘、俱生缘、亲依止缘这三种缘。“以两种”,指以所缘缘、亲依止缘这两种缘。“于彼彼缘中”,即于彼因缘等各各缘中。“从彼”,即从因缘等。“应如理连结”的意思是:凡是在遮止分中所安立的某缘,当其在顺分中获得连结时,便应作那样的连结。显示巴利原文
527.Nahetupaccayenāti ettha na-kāro aññatthoti dassento ‘‘hetupaccayato aññena paccayenā’’ti āha. Aggahitaggahaṇenāhi sahajātādisaṅgahavasena aggahitānaṃ gahaṇena. Aṭṭha hontīti imissā pāḷiyā āgatā ārammaṇādayo aṭṭha paccayā honti. Tesūti aṭṭhasu paccayesu. Tīhīti ārammaṇasahajātaupanissayapaccayehi. Dvīhīti ārammaṇapaccayaupanissayapaccayehi. Tasmiṃ tasmiṃ paccayeti tasmiṃ tasmiṃ hetuādike paccaye. Tato hetuādipaccayato. Yathāyogaṃ yojetabbāti yasmiṃ paccaye paccanīyato ṭhite ye paccayā anulomato yojanaṃ labhanti, te yojetabbāti attho.
“二种”,指无间亲依止与本性亲依止这二种。就前生而言,是依所依前生而说,因为所缘前生已为所缘所摄。“其他思”,指以不同刹那的业缘性而存在的思。非色食因未舍离俱生性,故成为食缘;而色食则唯在达到住位时才成为食缘,所以说“以与俱生不同的抟食而说食”。“与俱生不同”一语,是为遮止非色食而说,并非遮止抟食的差别,因为不存在那样的抟食。色食既非俱生缘,也非前生缘。如同俱生法不是俱生缘,前生法不是后生缘,后生法也不是前生缘。何以故?因为无有那样的缘相。凡能作为某法之生起缘者,其与这些事物并无俱生性,也不具备符合前生缘相的前生性,以后生缘性而言,则根本无可施设,因为它是色法。就支持性的道理而言,也是如此。因此,应知其缘性远离俱生等相。正因如此,在“俱生、前生、后生、食、根”之中,色食如同色命根一般被单独列出。同样地,也说到“色食……唯是食缘”。在与俱生及前生不同的色命根中,其义应依色食中所说的道理而了知。显示巴利原文
Dvinnanti anantarūpanissayassa pakatūpanissayassāti imesaṃ dvinnaṃ. Vatthupurejātassa vasena purejātaṃ ārammaṇapurejātassa ārammaṇena saṅgahitattā. Aññissā cetanāyāti nānākkhaṇikakammapaccayabhāveneva pavattāya cetanāya. Arūpāhārā apariccattasahajātabhāvā eva āhārapaccayo honti, rūpāhāro ṭhitippattoyevāti vuttaṃ ‘‘sahajātato aññassa kabaḷīkārāhārassa vasena āhāro’’ti. Sahajātato aññassāti ca idaṃ arūpāhāranivattanatthaṃ vuttaṃ, na kabaḷīkārāhāravisesanivattanatthaṃ tādisasseva tassa abhāvato. Na hi rūpāhāro sahajātapaccayo hoti, nāpi purejātapaccayo hoti . Yathā sahajātānaṃ sahajātapaccayo na hoti, evaṃ purejātānaṃ pacchājātapaccayo na hoti, pacchājātānañca purejātapaccayo na hoti. Kasmā? Tādisassa paccayalakkhaṇassa abhāvato. Yesañhi yo janako, na tehi tassa sahajātatā atthi, nāpi purejātatā purejātapaccayalakkhaṇayuttā, pacchājātapaccayatāya pana vattabbameva natthi rūpadhammattā. Upatthambhakattepi eseva nayo, tasmā sahajātādividhuro eva tassa paccayabhāvo veditabbo. Teneva hi ‘‘sahajātaṃ purejātaṃ pacchājātaṃ āhāraṃ indriya’’nti ettha rūpajīvitindriyaṃ viya rūpāhāro visuṃ gahito. Tathā cāha ‘‘rūpāhāro…pe… āhārapaccayova hotī’’ti. Sahajātato purejātato ca aññassa rūpajīvitindriyassāti ettha rūpāhāre vuttanayeneva attho veditabbo.
“如此作已”的意思是:由于以未被前前诸缘所摄的方式,来摄受后后诸缘,因此在这里依于色食与命根而摄取了食缘与根缘;若非如此,就应说“以食缘为缘,以根缘为缘”,这是其言下之意。正因如此,他说“所缘……乃至……便如此说”。“因彼无其他故”,指在善法中,并不存在这里所指的业缘等其他缘,即那些不同于所缘等缘的其他缘。“因此”,意谓由于依不同于所缘的两种缘而说亲依止缘,所以应说“所缘增上摄于所缘缘中”,而不是“所缘亲依止缘”,这是其意趣所在。若如此提出诘难:为何在《小论·问分·遮说》中未说所缘?因为如果它未被亲依止缘所摄,则理应说它。为回应此难,他说“然而……”等。其中,“依未被前前所摄的方式而说”,指依未被前前诸缘所摄的方式而说的后后诸缘。“因无有可舍离的已摄受者”,指由于与自身特征相同的缘已被摄受,故无有舍离之理,即没有舍离的理由。“因无有异于亲依止缘的所缘”,指当无量法作为无量法的所缘时,即是所缘亲依止缘,因为它就是所缘增上的状态,这是言下之意。正如在摄取所缘的同时,所缘亲依止缘即已被摄取,因为它就是强有力的所缘状态;同样地,当摄取了所缘时……显示巴利原文
Evañca katvāti purimapurimehi asaṅgahitasaṅgaṇhanavasena pacchimapacchimānaṃ gahitattā tathā rūpāhārassa jīvitindriyassa ca vasena idha āhārindriyapaccayānaṃ gahitattāti attho, aññathā ‘‘āhārapaccayena paccayo, indriyapaccayena paccayo’’ti vattabbaṃ siyāti adhippāyo. Tenevāha ‘‘ārammaṇa…pe… icceva vutta’’nti. Tadaññābhāvāti tato ārammaṇādipaccayato aññassa idhādhippetakammādipaccayassa kusale abhāvā. Tasmāti yasmā ārammaṇato aññesaṃ dvinnaṃ vasena upanissayo vutto, tasmā ‘‘ārammaṇādhipati ārammaṇapaccaye saṅgahaṃ gacchatī’’ti vattabbaṃ, na ārammaṇūpanissayeti adhippāyo. Yadi evaṃ kasmā parittattikapañhāvārapaccanīye ārammaṇaṃ na vuttaṃ. Upanissayena hi asaṅgahitatte taṃ vattabbameva siyāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘yaṃ panā’’tiādi. Tattha purimehi asaṅgahitavasena vuttānanti purimehi paccayehi asaṅgahitavasena vuttānaṃ pacchimānaṃ paccayānaṃ. Saṅgahitavivajjanābhāvatoti attanā samānalakkhaṇatāya saṅgahitassa paccayassa vivajjanābhāvato, vivajjane kāraṇaṃ natthīti attho. Upanissayato aññārammaṇābhāvatoti appamāṇo dhammo appamāṇassa dhammassa ārammaṇaṃ honto ārammaṇūpanissayova hoti ārammaṇādhipatibhāvatoti attho. Yathā ārammaṇe gahite ārammaṇūpanissayo gahitova hoti balavārammaṇabhāvato , evaṃ ārammaṇūpanissaye gahite ārammaṇaṃ gahitameva hoti taṃsabhāvattāti tattha taṃ visuṃ na uddhaṭanti daṭṭhabbaṃ. Tenāha ‘‘na pana ārammaṇūpanissayassa ārammaṇe asaṅgahitattā’’ti.
“后生食”是指:在自己所缘生的法之后,相对于先已生的身体而后生的非色食。因为它们对于与自己同生的非色法以及由其所生的色法,构成俱生有缘;而对于先已生的依处,则构成后生有缘。“后生根”是指:后生的非色根。其余应按照食中所说的方法来配合。因为这些食与根在获得先有缘的那个刹那,即于同一刹那,对于各自缘生的法,成为俱生有缘与后生有缘,所以说“同时也具有有缘与不离缘的状态”。“三种”是指:俱生等三种。“以六种分类”是指:以单独摄取的俱生等五种,以及依适当方式合为一类而摄取的一种,共六种有缘分。逐一摄集而说,即:将有缘的特征与不离缘的特征,各自分别以六种分类摄集而说。显示巴利原文
Pacchājātaāhārānanti attano paccayuppannato purejātakāyato pacchājātānaṃ arūpāhārānaṃ. Te hi attanā sahajātaarūpadhammānaṃ taṃsamuṭṭhānarūpadhammānampi sahajātaatthipaccayā honti, purejātānaṃ pana vatthūnaṃ pacchājātaatthipaccayo. Pacchājātindriyānanti pacchājātānaṃ arūpindriyānaṃ. Sesaṃ āhāre vuttanayena yojetabbaṃ. Yasmā ete āhārindriyā yasmiṃ khaṇe purejātaatthipaccayaṃ labhanti, tasmiṃyeva khaṇe taṃtaṃpaccayuppannānaṃ sahajātaatthipaccayo pacchājātaatthipaccayo ca honti, tasmā vuttaṃ ‘‘sahāpi atthiavigatapaccayabhāvo hotī’’ti. Tiṇṇanti sahajātādīnaṃ tiṇṇaṃ. Chahi bhedehīti visuṃ gahitehi sahajātādīhi pañcahi yathārahaṃ ekajjhaṃ gahitabhedena cāti chahi atthipaccayabhedehi. Ekekaṃ saṅgahetvāti atthipaccayalakkhaṇaṃ avigatapaccayalakkhaṇañca visuṃ visuṃ chahi bhedehi saṅgahetvā vuttaṃ.
因内外差别而应说:因为这是指眼等诸根与命根,而不指自己与他人相续中的诸根。这是指依止、先有、不相应、有、不离等诸缘中的那些先有已生者。因为它们属于先有。“其一部分”是指:所缘的一部分,即所缘增上、所缘亲依止缘,这是言下之意。“它们”是指:依止等缘。“在亲依止等中”是指:在亲依止缘、先有缘等当中。而那个是先有已生的所缘。“在此中”是指:在亲依止缘的摄受中。为了显示此处应绝对依照所说的方法来理解,因此说“然而……”等。显示巴利原文
Ajjhattikabāhirabhedatoti vattabbaṃ cakkhādīnaṃ jīvitindriyassa ca adhippetattā, saparasantānikānañca indriyānaṃ anadhippetattā. Nissayapurejātavippayuttaatthiavigatānaṃ purejātabhūtānanti adhippāyo. Tesañhi purejāte saṅgaho. Tadekadesassāti ārammaṇekadesassa, ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayānanti attho. Tesanti nissayādīnaṃ. Upanissayādīsūti upanissayapurejātapaccayādīsu. Taṃ pana purejātabhūtaṃ ārammaṇaṃ. Tatthāti upanissayapaccayasaṅgahe. Yathāvuttanayo cettha ekantena gahetabboti dassetuṃ ‘‘atha panā’’tiādi vuttaṃ.
“eva”一词应引来搭配,否则在那些问题中,缘的出现就会被说成具有单一本质。“因此”是指:以未被采用的“唯一”这一决定语。“在这些中”是指:在俱生缘与先有缘中。“以最胜方式”是指:以“一、二”等所说的最胜方式。“摄集那些那些缘”是指:以俱生缘等摄集那些因缘等缘。“所示缘的区分”是指:以十六种等分类摄集而显示的缘的区分。显示巴利原文
Eva-saddo ānetvā yojetabbo, aññathā tesu pañhesu ekasabhāvatova paccayassa āgamanaṃ vuttaṃ siyā. Tenāti ‘‘ekovā’’ti avadhāraṇena aggahitena. Tesūti sahajātapurejātapaccayesu. Ukkaṭṭhavasenāti ‘‘eko dve’’tiādinā vuttaukkaṃsavasena. Te te paccaye saṅgahetvāti te hetuādipaccaye sahajātādipaccayehi saṅgahetvā. Dassitapaccayaparicchedoti soḷasādibhedena saṅgahetvā dassitapaccayaparicchedo.
“分类的缺失”指:在由俱生缘等所摄集的缘分类中,若一一遮止诸缘,则论题亦随之缺失——这是言下之意。“非因缘”由此表示除因缘之外的其他缘已被摄取,故说:“‘非因缘’是就此处可得的缘而说。”由于如此作已,是依一切遮说共通的特征而说,因此不应说;因为当因缘处于遮说中时,不可能说“因法以俱生缘为缘而成为因法的缘”。“二十缘”指与因缘等合为二十缘。以上是配合说明缺失的广释。显示巴利原文
Pabhedaparihānīsūti sahajātapaccayādīhi saṅgahitapaccayappabhede taṃtaṃpaccayapaṭikkhepe pañhāparihāniyañcāti attho. Nahetupaccayāti iminā hetupaccayato aññe paccayā gahitāti katvā vuttaṃ ‘‘nahetupaccayāti ettha labbhamānapaccaye sandhāya vutta’’nti. Evañca katvāti sabbapaccanīyasādhāraṇalakkhaṇavasena vuttattā eva na vattabbaṃ siyā, na hi hetupaccaye paccanīyato ṭhite hetudhammo hetussa dhammassa sahajātapaccayena paccayoti sakkā vattuṃ. Vīsati paccayāti hetupaccayena saddhiṃ vīsati paccayā. Parihānīyaṃ vitthārakathaṃ dassentoti yojanā.
528 “以彼彼缘”指:以俱生缘等这些作为摄集者的彼彼缘。“彼彼缘”指:应被摄集的相互缘等,或因缘等,那些彼彼缘。这是针对其他缘的不存在而言,并非指所有这些缘都不存在——这是言下之意。因此他说:“因为不是……”等。其中,“只有两种”是除去所缘增上后而说。“于无记也是如此”中的“也”字,表示不单是善的,无记的也是如此,即也包含了善。显示巴利原文
528.Tehi tehi paccayehīti sahajātapaccayādīhi tehi tehi saṅgāhakabhūtehi paccayehi. Te te paccayāti saṅgahetabbā aññamaññapaccayādayo hetupaccayādayo vā te te paccayā. Aññesaṃ abhāvaṃ sandhāya vuttaṃ, na tesaṃ sabbesaṃ sambhavanti adhippāyo. Tenāha ‘‘na hī’’tiādi. Tattha dveyevāti ārammaṇādhipatiṃ apanetvā āha. Abyākatassapīti pi-saddena na kevalaṃ kusalasseva, atha kho abyākatassapīti kusalaṃ sampiṇḍeti.
530 “与彼一起”指:与依处一起。“纯粹的”指:单独的、不连同依处而被摄取的善蕴。虽然与依处一起时并无俱生之义,但仍有依止等义,为了显示此,故说“然而依处……”等。显示巴利原文
530.Tena saddhinti vatthunā saddhiṃ. Suddhānanti kevalānaṃ vatthunā vinā ca gahitānaṃ kusalakkhandhānaṃ. Yadipi vatthunā saddhiṃ sahajātaṭṭho natthi, nissayādibhāvo pana atthevāti dassento ‘‘vatthunā panā’’tiādimāha.
为显示:因俱生、前生、后生、食、根等缘力可用“有缘”来统摄,故以俱生等统摄时易于完成;而以“亲依止缘”统摄时,则如前所述。因而说道“于四种一切缘中摄已”。然而,业由于不被俱生及亲依止所统摄,亦有自体存在,故依其自性而取;否则即应言“于三种缘中”。“杂与不杂”是指:以俱生、前生等状态相杂及同样不杂者。为详释已说之义,故言“并非”等。由此,通过取摄了有缘分类的俱生等,便显示了“在一切缘中……成立”这一句;也即在此处,依义理指明了“此缘之提炼”等中所说的缘之统摄。显示巴利原文
Sahajātapurejātapacchājātaāhārindriyānaṃ atthipaccayena saṅgahetabbattā sahajātādīhi saṅgahetabbānaṃ taṃsaṅgaho sukaroti dassetuṃ upanissayena saṅgahetabbānaṃ saṅgaho vuttanayo evāti vuttaṃ ‘‘catūsu sabbapaccaye saṅgaṇhitvā’’ti. Kammaṃ pana sahajātūpanissayehi asaṅgahetabbatāpi atthīti sarūpato gahitaṃ, aññathā ‘‘tīsu paccayesū’’ti vattabbaṃ siyā. Missakāmissakassāti sahajātapurejātādibhāvehi missakassa tathā amissakassa ca. Vuttamevatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘na hī’’tiādi vuttaṃ. Tenāti atthipaccayavibhāgasaṅgāhakānaṃ sahajātādīnaṃ gahaṇena. Sabbapaccayānaṃ…pe… hotīti iminā ‘‘imasmiṃ pana paccayuddhāre’’tiādinā vuttopi paccayasaṅgaho idha atthato dassitoyevāti imamatthaṃ dasseti.
为何不言“依止缘”?因为可以分别说为“俱生依止”与“前生依止”,此为意趣所在。又为何不言“不相应缘”?因为可以分别说为“前生不相应”与“后生不相应”,此为其义。为显示将杂与不杂的状态作意于心而说“由于不可说”,故说“依止缘暂且”等。应加以简别,因为巴利圣典中是以不简别的方式说“以不相应缘为缘”的。如同彼,如同“有缘”,亦如同“依止缘”,由于没有“有缘”的差别,不相应缘亦不可说。为显示如两种缘般有分类的存在,故说“以及俱生和前生”等。为以圣典证明以“同样”等所言之义,而说“将说”等。其中,对于道果诸法,以道果及其等起色之力而说俱生有缘,以他们法之前生四相续色之力而说后生有缘;然而,将不会言说不相应缘的状态,此为连结。它,即不相应缘。显示巴利原文
Nissayokasmā na vutto? Sahajātanissayo purejātanissayoti hi sakkā vibhajitunti adhippāyo. Vippayutto vā kasmā na vutto? Purejātavippayutto pacchājātavippayuttoti vibhajituṃ sakkāti attho. Yaṃ missakāmissakabhāvaṃ manasi katvā ‘‘avattabbattā’’ti vuttaṃ, taṃ dassento ‘‘nissayo tāvā’’tiādimāha. Visesitabbo ‘‘vippayuttapaccayena paccayo’’ti avisesena pāḷiyaṃ vuttattā. So viyāti atthipaccayo viya, nissayapaccayo viya vā atthipaccayavisesābhāvena vippayuttapaccayo na vattabbova. Dvinnaṃ paccayānaṃ viya pabhedasabbhāvatoti dassento ‘‘sahajātapurejātānañcā’’tiādimāha. Tathātiādinā vuttamatthaṃ pāḷiyā samatthetuṃ ‘‘vakkhatī’’tiādi vuttaṃ. Tattha maggaphaladhammānaṃ maggaphalataṃsamuṭṭhānarūpavasena sahajātaatthipaccayo tesaṃyeva purejātacatusantatirūpavasena pacchājātaatthipaccayo vutto, na pana vippayuttapaccayabhāvo vakkhatīti yojanā. Soti vippayuttapaccayo.
由于因等含摄于俱生之内,因等便成为彼之差别,故说“俱生缘亦当以因等来简别”。这里的“它”指俱生缘。以相违的缘,即与俱生、前生等俱生状态相违的缘。因此说“以与生起时相违的缘”。显示巴利原文
Hetuādīnaṃ sahajātantogadhattā hetuādayo tabbisesā hontīti katvā vuttaṃ ‘‘sahajātapaccayo ca hetuādīhi visesetabbo’’ti. Soti sahajātapaccayo. Viruddhapaccayehīti sahajātapurejātassa sahajātādibhāvena viruddhehi paccayehi. Tenāha ‘‘uppattikālaviruddhehi paccayehī’’ti.
遮缘计数之解释显示巴利原文
Paccanīyagaṇanavaṇṇanā
以非因缘为根本之解释显示巴利原文
Nahetumūlakavaṇṇanā
532 532. 作为增上缘等而存在者,即是所缘缘。这是在说所缘、所缘增上、所缘亲依止。而这些正因为只是所缘的自性,所以说“必然退失”。“在十五种中”,是指在第二俱生缘中以“因缘”等所说的那十五种之中。“依十一种之力”:即依俱生缘、具足俱生性的增上、依止、业、食、根、有、不离去、因、禅那、道这十一种之力。因等已包含在俱生之内。当彼被遮止时——即当彼俱生被遮止、从遮止之缘而立起时。哪些是不被包含在俱生内的呢?所说的是:“所缘、增上、前生、依止等”。以所缘等行相,即以所缘、前生、依止、异刹那业等行相。显示巴利原文
532.Adhipatipaccayādibhūto ārammaṇapaccayoti ārammaṇaārammaṇādhipatiārammaṇūpanissaye vadati. Te ca yasmā ārammaṇasabhāvā eva, tasmā vuttaṃ ‘‘parihāyatiyevā’’ti. Pannarasasūti dutiye sahajātapaccaye ‘‘hetupaccayo’’tiādinā vuttesu pannarasasu. Ekādasannaṃ vasenāti sahajātapaccayo, sahajātatāvisiṭṭhā adhipatinissayakammāhārindriyatthiavigatahetujhānamaggā cāti imesaṃ ekādasannaṃ vasena. Sahajāte antogadhā hetuādayo. Tasmiṃ paṭikkhitteti tasmiṃ sahajāte paṭikkhitte paccanīyato ṭhite. Anantogadhā sahajāte , ke pana teti āha ‘‘ārammaṇādhipatipurejātanissayādayo’’ti. Ārammaṇādiākārenāti ārammaṇapurejātanissayanānākkhaṇikakammādiākārena.
“当彼被遮止时”,即在那俱生缘被遮止之时。“这些转起”,是指“俱生、前生”等已答复过的转起。“这些是依止等”,是指具足俱生性的依止等,而非其他。因此说:“因为……通过遮止而他们被遮止。”显示巴利原文
Tasmiṃ paṭikkhitteti tasmiṃ sahajātapaccaye paṭikkhitte. Ime vārāti sahajātaṃ purejātanti vissajjitavārā. Ete nissayādayoti sahajātatāvisiṭṭhe nissayādike vadati, na itare. Tenāha ‘‘yasmā ca…pe… paṭikkhepena paṭikkhittā’’ti.
“将已成为依止等的俱生缘除外”,以此显示:在“将俱生缘除外”这一句中,所取的正是在此中包含了依止等性质的俱生缘。“依止等”——以“等”字应知是包含了因等的集合。由于有依相互缘法之力而转起的存在,因此当相互被遮止时,依相互缘法之力、依俱生等而有转起的存在也便消失,“善对善无记”的转起即告退失。“那些各自的缘所生法”,这虽是通称,但为了消除“这是取了获得相互缘者”的疑惑,才说“善对善”等。成为集合体,即成为四蕴的集合体。依一分而存在,即依彼之一分而存在。“然而善……”等,是对“不以相互缘……退失”这一注释文的解答语。显示巴利原文
Nissayādibhūtañca sahajātapaccayaṃ ṭhapetvāti etena ‘‘ṭhapetvā sahajātapaccaya’’nti ettha antogadhanissayādibhāvoyeva sahajātapaccayo gahitoti dasseti. Nissayādīti ādi-saddena hetuādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Aññamaññapaccayadhammavasena pavattisabbhāvatoti aññamaññapaccayadhammavasena sahajātādīhi pavattisabbhāvato aññamaññe paṭikkhitte ‘‘kusalo kusalābyākatassā’’ti vāro parihāyati. Tesaṃ tesaṃ paccayuppannānanti idaṃ sāmaññavacanampi ‘‘aññamaññapaccayasaṅgahaṃ gatā’’ti vacanato aññamaññapaccayalābhīnaṃyeva gahaṇaṃ siyāti āsaṅkaṃ nivattetuṃ ‘‘kusalo ca kusalassā’’tiādi vuttaṃ. Samudāyabhūtoti catukkhandhasamudāyabhūto. Ekadesabhūtehīti tasseva ekadesabhūtehi. ‘‘Kusalo panā’’tiādi ‘‘naaññamaññapaccayena…pe… parihāyatī’’ti imassa aṭṭhakathāvacanassa samādhānavacanaṃ.
它们仅是色蕴的一部分,依色食与色根之力而存在。所谓“以纯粹的不相应缘法”,其中的法以“它们”来指称,因此说:“它们,即那些不相应缘法。”显示巴利原文
Rūpakkhandhekadesova honti rūpāhārarūpindriyavasena, ‘‘ekantena vippayuttapaccayadhammehī’’ti vuttadhammā ‘‘te’’ti paccāmaṭṭhāti āha ‘‘teti te vippayuttapaccayadhammā’’ti.
533 533. 虽说“显示遮缘的计数”,可能有人会疑惑:“难道不是只显示了缘的计数吗?”为消除此疑,说:“因为已显示了遮缘部分的计数。”强力业是异熟果的亲依止缘,其他业只是业缘,因此说:“然而对于异熟……则为业缘。”显示巴利原文
533.Paccanīyagaṇanaṃ dassetunti vuttepi nanu paccayagaṇanameva dassitaṃ hotīti kassaci āsaṅkā siyāti taṃ nivattento āha ‘‘paccanīyavāragaṇanā hi dassitā’’ti. Balavakammaṃ vipākassa upanissayo hoti, itaraṃ kammapaccayo evāti āha ‘‘vipākassapi pana…pe… kammapaccayo hotī’’ti.
534 534. “有限计数”:这不是期待计数,而是期待解答,故说:“有限计数即是解答。”即使是从遮缘安立,因也作为诸理趣的根本而安立,因此说“在因根本中”。然而在注释中,也只是说“非因根本”。显示巴利原文
534.Paricchinnagaṇanānīti idaṃ na gaṇanāpekkhaṃ, atha kho vissajjanāpekkhanti āha ‘‘paricchinnagaṇanāni vissajjanānī’’ti. Paccanīyato ṭhitopi hetu nayānaṃ mūlabhāveneva ṭhitoti āha ‘‘hetumūlake’’ti, aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘nahetumūlaka’’micceva vuttaṃ.
538 “略摄根本”是指将第七根本、第八根本和第九根本略摄在一起。“于二中”是指在被称为“三”的三个释答中,前两个,即“善法对无记法,不善法对无记法”这两个。因此说“异熟是缘所生”。“于第三中”是指在“无记法对无记法”这一释答中。而“他们所生身”,是指依时节、心、食而生的那些所生身。显示巴利原文
538.Mūlaṃ saṅkhipitvāti sattamūlakaṃ aṭṭhamūlakaṃ navamūlakañca saṅkhipitvā. Dvīsūti ‘‘tīṇī’’ti vuttesu tīsu vissajjanesu purimesu dvīsu ‘‘kusalo dhammo abyākatassa, akusalo dhammo abyākatassā’’ti imesu. Tenāha ‘‘vipāko paccayuppanno hotī’’ti. Tatiyeti ‘‘abyākato dhammo abyākatassā’’ti imasmiṃ. Tesamuṭṭhānikakāyoti utucittāhārānaṃ vasena tesamuṭṭhānikakāyo.
545 这是针对那二者而说:如同无色对无色并非不相应缘,色对色也同样不是不相应缘。所谓“色无记对无色无记”,是就依处蕴而说。而所谓“无色无记对色无记”,则是就心等起色等而说,它们之间存在决定性的不相应缘关系,因此说“俱生……是存在的”。“依俱生无色食和根之力”,是指依靠俱生的无色食与根的力量。显示巴利原文
545.Etaṃ dvayaṃ sandhāya vuttaṃ, yathā arūpaṃ arūpassa, evaṃ rūpampi rūpassa vippayuttapaccayo na hotīti. Rūpābyākato arūpābyākatassāti idaṃ vatthukhandhe sandhāya vuttaṃ. Arūpābyākato rūpābyākatassāti idaṃ pana cittasamuṭṭhānarūpañcāti tesaṃ ekantiko vippayuttapaccayabhāvoti āha ‘‘sahajāta…pe… hotiyevā’’ti. Sahajātāhārindriyavasenāti sahajātaarūpāhārindriyavasena.
546 “依一根一终,由无间、本亲依止之力而得”这句话,是依适当的情形而说。因此,也应依适当的情形,通过遮遣与不遮遣的方式来显示,故说“然而在‘有缘’中”等。“于前诸缘中”是指在所缘等缘当中。“九”是指一根一终的九种。“唯二”则指“善法对无记法,不善法对无记法”这两种。显示巴利原文
546.Ekamūlakekāvasānā anantarapakatūpanissayavasena labbhantīti idaṃ yathārahavasena vuttanti taṃ yathārahaṃ paṭikkhepāpaṭikkhepavasenapi dassetabbanti ‘‘atthipaccaye panā’’tiādi vuttaṃ. Purimesūti nārammaṇādīsu. Navāti ekamūlakāvasānā nava. Dveyevāti ‘‘kusalo dhammo abyākatassa, akusalo dhammo abyākatassā’’ti ime dveyeva.
顺遮诠注疏显示巴利原文
Anulomapaccanīyavaṇṇanā
550 “唯以这些”是指“善对善,不善对不善”,以这些而成为相同,即依善等状态的共通性而相同。因此说“然而由于义的不存在,故不相应”。“善对善”等,即使在总说中有共通性,但在分别中多半会有差异,因此说“也依适当的方式,从详释而言”。显示巴利原文
550.Imehevāti ‘‘kusalo kusalassa, akusalo akusalassā’’ti imehi eva samānā honti kusalāditāsāmaññena. Tena vuttaṃ ‘‘atthābhāvato pana na anurūpā’’ti. ‘‘Kusalo kusalassā’’tiādinā satipi uddesato sāmaññe yebhuyyena siyā vibhaṅge visesoti āha ‘‘yathāyogaṃ niddesato cā’’ti.
551 “名为因”是指它既是因,又是名称,故为因名。此处的“缘”,即指那已成为缘的同一者。显示巴利原文
551.Hetunāmanti hetu ca taṃ nāmañcāti hetunāmaṃ. Paccayanti tameva paccayabhūtaṃ sandhāyāti yojanā.
552 “二种增上”是指依俱生增上和所缘增上之力,这应依据注释书中所说“善对善,由俱生与所缘”等的方式来理解。“于非所缘中有七”是依俱生增上之力而说,“非于俱生中有七”是依所缘增上之力而说。“如是”即指如同在增上缘中所说,于一切处、一切缘中亦然。在说了“于彼彼……应抽出”之后,为了显示该计数的抽出之易及其方法,而说“在顺中……应知”。显示巴利原文
552.Dvinnampi adhipatīnanti sahajātārammaṇādhipatīnaṃ vasena, taṃ ‘‘kusalaṃ kusalassa sahajātato ceva ārammaṇato cā’’tiādinā aṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Nārammaṇe sattāti sahajātādhipatissa vasena vuttaṃ, na sahajāte sattāti ārammaṇādhipatissa vasena vuttanti yojanā. Evanti yathā adhipatimhi vuttaṃ, evaṃ sabbattha sabbapaccayesu. ‘‘Tasmiṃ tasmiṃ…pe… uddharitabbā’’ti vatvā tassa gaṇanuddhārassa sukarataṃ upāyañca dassento ‘‘anulome…pe… viññātu’’nti āha.
逆顺法的注释显示巴利原文
Paccanīyānulomavaṇṇanā
631 “应减之计数”是指应被减少的计数,其等同性并非绝对,因为也可能有不减少的情形,这是它的意趣。因此说“非因、所缘二法”等。在那句当中,“与所连接的较少的计数一起,由增上缘而减少”是连接。或者,“一起减少”在此情形中,“由增上缘”是表示状态的具格。这是特点。显示巴利原文
631.Parihāpanagaṇanāyāti parihāpetabbagaṇanāya samānattañca na ekantikaṃ ūnatamabhāvassapi sambhavatoti adhippāyo. Tenāha ‘‘nahetunārammaṇadukassā’’tiādi. Tattha saddhiṃ yojiyamānena ūnataragaṇanena adhipatipaccayena parihīnāpīti yojanā. Saddhiṃ parihīnāpīti vā imasmiṃ pakkhe ‘‘adhipatipaccayenā’’ti itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ. Etanti lakkhaṇaṃ.
“非处”意谓随顺而言并非成立,即不成立。“成立”意谓随顺而成立,这是连接。“他们”指因等。“于其余中”指如所意欲者,为显示他们而说“增上”等。“此二”即“善无记与无记、不善无记与无记”此二种。显示巴利原文
Aṭṭhānanti anulomato aṭṭhānaṃ atiṭṭhanaṃ. Tiṭṭhantīti anulomatoti yojanā. Tesanti hetuādīnaṃ. Itaresūti yādisā adhippetā, te dassetuṃ ‘‘adhipatī’’tiādi vuttaṃ. Imāni dveti ‘‘kusalābyākatā abyākatassa, akusalāabyākatā abyākatassā’’ti imāni ca dve.
636 “与因中所说三”指与因缘中所说的三个解答一起。他所指的是转起的共通性,而非义理的共通性,这是其意。同样地,“于业中有三”也是指因中所说的那些,因此在“于业中有三”这里,“即因中所说者”这句话中,他也是就转起的共通性而说,这是其义。显示巴利原文
636.Hetuyāvuttehi tīhīti hetupaccayā vuttehi tīhi vissajjanehi saddhiṃ. Vārasāmaññameva vadati, na atthasāmaññanti adhippāyo. Tathā kamme tīṇīti hetuyā vuttānevāti cāti ‘‘kamme tīṇī’’ti ettha ‘‘hetuyā vuttānevā’’ti imasmiṃ atthavacanepi tathā vārasāmaññameva sandhāya vadatīti attho.
644 “逐一地”:指仅作逐一的解答。显示巴利原文
644.Ekekamevāti ekekameva vissajjanaṃ.
650 “于自处”:指在其自身安住之处。“从此更往他处”:指从彼处,从所取的缘更往他处,即依逆的方向。“于食……不得”:意思是,先将食缘依逆的方向安立,再依顺的方向连接根缘;又将根缘依逆的方向安立,再依顺的方向连接食缘,如此配合,问题便得以成立。这是它的含义。“于他们中”:即于食与根中。“分为二种”:指由于须依逆、顺两种方式配合运用。显示巴利原文
650.Sakaṭṭhāneti attanā ṭhitaṭṭhāne. Tato paretarāti tato aggahitapaccayato paretarā paccanīyato. Nāhāre…pe… lābho hotīti āhārapaccaye paccanīyato ṭhite indriyapaccayaṃ, anulomato indriyapaccaye ca paccanīyato ṭhite āhārapaccayaṃ anulomato yojetvā yathā pañho labbhatīti attho. Tesūti āhārindriyesu. Dvidhā bhinnāni paccanīyato anulomato ca yojetabbabhāvena.
2. 受三法注疏显示巴利原文
2. Vedanāttikavaṇṇanā
1 在受三法中,“依缘等之决定”:依三法词语的关联,于缘转起等分中应述说的依缘、俱生、住立等决定,受、色、涅槃不能获得。何以故?因已超出三法的范畴。同样地,缘生之语也是如此,因确实无法如此说:涉及受、色及涅槃时,“缘与乐受相应之法,而乐受相应者生起”。“三法诸法”:即受三法所摄的诸法。“于彼处”:即于因缘等中。“随适宜地”:指于受等中,凡某法适合作为某受相应法的所缘缘等,即依其恰当的方式。“所缘等”:以“等”字摄取了所缘增上、所缘近依等。显示巴利原文
1. Vedanāttike paṭiccādiniyamanti tikapadasambandhavasena paṭiccavārādīsu vattabbaṃ paṭiccasahajātaṭṭhādiniyamanaṃ na labhanti vedanārūpanibbānāni. Kasmā? Tikamuttakattā. Tathā paccayuppannavacanaṃ. Na hi sakkā vattuṃ vedanaṃ rūpaṃ nibbānañca sandhāya ‘‘sukhāya vedanāya sampayuttaṃ dhammaṃ paṭicca sukhāya vedanāya sampayutto uppajjatī’’ti. Tikadhammānanti vedanāttikadhammānaṃ. Tatthāti hetupaccayādīsu. Yathānurūpatoti vedanādīsu yo yassa vedanāya sampayuttadhammassa ārammaṇādipaccayo bhavituṃ yutto, tadanurūpato. Ārammaṇādīti ādi-saddena ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayādike saṅgaṇhāti.
10 10.【善三法组中“失减”之语】——这是针对相违项而说。“能摄取色与非色诸法”——此句说明:即使是无始以来的俱生法,将其安立为首的理由。“等字”——即“俱生等”中的“等”字。依适当方式,以生起为因,一切非色诸法皆以所缘等为缘而生,故说“以缘生义而摄取一切非色诸法的所缘等”。“等”字含摄了所缘增上、所缘近依等项。“由此”——即由“然而,摄取一切非色诸法……”等语。一切位者……乃至……由展示俱生而显示——意思是:由展示俱生,便显示了诸一切位者。因为展示一分失减,即已展示了全体的失减。“俱生等”——或谓“等”字也展示了一切位的四种。“以俱生为根本者”——这是指依俱生缘而生起者,并非以俱生缘为前提而出现于巴利圣典。因此说:“以俱生为纽带……乃至……已被宣说”。【然而,后生者为何不失减?】——这是文意的关联。“于彼处”,即于前述的失减与不失减之中。“以俱生为纽带者”——即以俱生法为缘由的诸缘,此处是说以缘法为因。“就于此处”——即就失减而言。因为此处以失减为主。说“以俱生……”显示巴利原文
10.Kusalattikepi parihīnanti idaṃ paccanīyaṃ sandhāya vuttaṃ. Rūpārūpadhammapariggāhakattāti idaṃ anādibhūtassapi sahajātassa ādimhi ṭhapane kāraṇavacanaṃ. Ādi-saddenāti ‘‘sahajātādayo’’ti ettha ādi-saddena. Yathārahaṃ ārabbha uppattivasena sabbe arūpadhammā ārammaṇādīnaṃ paccayuppannā hontīti vuttaṃ ‘‘paccayuppannavasena sabbārūpadhammapariggāhakānaṃ ārammaṇādīna’’nti. Ādi-saddena ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayādike saṅgaṇhāti. Tenāti ‘‘sabbārūpadhammapariggāhakā panā’’tiādivacanena. Sabbaṭṭhānikānaṃ…pe… dassitā hoti sahajātadassanenāti attho. Ekadesaparihānidassaneneva hi samudāyaparihāni dassitā hotīti. Sahajātādayoti vā ādi-saddena sabbaṭṭhānikā cattāropi dassitā hontīti. Sahajātamūlakāti sahajātapaccaye sati bhavantā na sahajātaṃ purato katvā pāḷiyaṃ āgatā. Tenāha ‘‘sahajātanibandhanā…pe… vuttaṃ hotī’’ti. So pacchājāto kasmā pana na parihāyatīti sambandho. Tatthāti yathāvuttāya parihāniyaṃ aparihāniyañca. Sahajātanibandhanehīti sahajātadhammanimittehi paccayabhāvehi idha paccayadhammahetuko vutto. Etthevāti parihāniyaṃyeva. Sā hi idha adhikatā. Sahajātanibandhanānameva parihānīti vutte ‘‘kiṃ sabbesaṃyeva nesaṃ parihānī’’ti āsaṅkāya āha ‘‘sahajāta…pe… dassitameta’’nti.
17 17.【仅为展示方法】——正如针对无因唯作思,可以说“非因缘、非业缘”,同样也可以说“非异熟缘”。然而针对无因痴,可以说“非因缘、非异熟缘”,却不能说“非业缘”。因此说:“并非缘与缘生法的共通展示”等语。显示巴利原文
17.Nayadassanameva karotīti yathā ahetukakiriyacetanaṃ sandhāya ‘‘nahetupaccayā nakammapaccayā’’ti vattuṃ labbhā, evaṃ navipākapaccayātipi labbhā. Ahetukamohaṃ pana sandhāya ‘‘nahetupaccayā navipākapaccayā’’ti labbhā, na ‘‘nakammapaccayā’’ti. Tenāha ‘‘na ca paccayapaccayuppannadhammasāmaññadassana’’ntiādi.
25-37 25-37.【如于善三法组般,应当如此计算】——此语是为了说明巴利圣典中就此所陈列的内容:“以因为根本者……乃至……计数的共通性”。因为善三法组中顺、逆两门的计数,与受三法组中的计数并不相同。【对调后亦可配合】——对此,有人说:“非因缘、非前生缘,于所缘中为一”,这是先说了所缘,而本应先说的前生缘被对调后置于其后方才说出。同样,“非因缘,于业中为三”——此句被对调后,亦有人说:“非业缘,于因中为三,此已宣说。”显示巴利原文
25-37.Yathā kusalattikaṃ, evaṃ gaṇetabbanti idaṃ yaṃ sandhāya pāḷiyaṃ nikkhittaṃ, taṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘hetumūlakānaṃ…pe… nagaṇanasāmañña’’nti. Na hi kusalattike anulomapaccanīye gaṇanāhi vedanāttike tā samānā. Parivattetvāpi yojitāti ettha ‘‘nahetupaccayā napurejātapaccayā ārammaṇe eka’’nti ārammaṇaṃ paṭhamaṃ vatvā vattabbampi purejātaṃ parivattetvā paṭhamaṃ vuttanti vadanti. Tathā nahetupaccayā kamme tīṇīti idameva padaṃ parivattetvā ‘‘nakammapaccayā hetuyā tīṇīti vutta’’ntipi vadanti.
39 「与彼相应」是指与那忧相应,以忧为代表而说相应诸法。在信等五法中,即信、戒、闻、施、慧,应作或应结合之义。在其余——即贪等——中,为了展示巴利文脉的流转,所谓“巴利文如此流转”。由贪等为近依者,未生起者即不产生。为了在其他三法组的巴利中展示该文脉,而说“善三法组中亦……”等语。此处“亦”,即在这受三法组中亦如此。显示巴利原文
39.Taṃsampayutteti tena domanassena sampayutte. Domanassasīsena sampayuttadhammā vuttā. Saddhāpañcakesūti saddhāsīlasutacāgapaññāsu. Kattabbanti vā yojanā kātabbāti attho. Avasesesūti rāgādīsu. Pāḷigatidassanatthanti ‘‘evaṃ pāḷi pavattā’’ti pāḷiyā pavattidassanatthaṃ. Rāgādīhi upanissayabhūtehi. Anuppattitoti na uppajjanato. Taṃ pāḷigatiṃ tikantarapāḷiyā dassento ‘‘kusalattikepihī’’tiādimāha. Idhāpīti imasmiṃ vedanāttikepi.
62 「无异」是指无差别。因为与乐受相应之法,只对与乐受相应之法以因缘为缘,而非对其他。此理也适用于其余诸句以及出现“三”之处。因此说“所有三法,都应依纯粹的三句而了知”。“后生者非色法之缘”这是合理的,然而“前生者非色法之缘”如何理解?为遮此问难而说“前生者……”等语,意思是:成为前生者而非缘。因为色法先生起而安住,对后起的非色法成为前生缘,但此理在非色法中不可得。因此说“因无前生性故”。同样地,因无后生性故——正如在这三法组中,任何法皆无前生性,因此说非前生缘;同样,因无后生性,故非成为后生者而为缘,即非后生缘之义。因为在同一相续中,并非先有某些非色法起而安住,然后另有非色法生起,由此后者可为前者的后生缘。显示巴利原文
62.Anaññattanti abhedaṃ. Sukhavedanāsampayutto hi dhammo sukhavedanāsampayuttasseva dhammassa hetupaccayena paccayo, na itaresaṃ. Esa nayo sesapadesu sesesu ca ‘‘tīṇī’’ti āgataṭṭhānesu. Tena vuttaṃ ‘‘sabbāni tīṇi suddhānaṃ tiṇṇaṃ padānaṃ vasena veditabbānī’’ti. ‘‘Pacchājātā arūpadhammānaṃ paccayo na hontī’’ti yuttametaṃ, purejātā pana arūpadhammānaṃ paccayā na hontīti kathamidaṃ gahetabbanti codanaṃ sandhāyāha ‘‘purejātā’’tiādi, purejātā hutvā paccayo na hontīti attho. Purimataraṃ uppajjitvā ṭhitā hi rūpadhammā pacchā uppannānaṃ arūpadhammānaṃ purejātapaccayo honti, na cāyaṃ nayo arūpadhammesu labbhati. Tena vuttaṃ ‘‘purejātattābhāvato’’ti. Tathā pacchājātattābhāvatoti yathā imasmiṃ tike kassaci dhammassa purejātattābhāvato purejātapaccayo na hontīti vuttaṃ, tathā pacchājātattābhāvato pacchājātā hutvā paccayo na honti, pacchājātapaccayo na hontīti attho. Na hi ekasmiṃ santāne kesuci arūpadhammesu paṭhamataraṃ uppajjitvā ṭhitesu pacchā keci arūpadhammā uppajjanti, yato te tesaṃ pacchājātapaccayo bhaveyyuṃ.
83-87 在其余八者中:即“与乐受相应之法”等,每一单根、各各终结而有九种、九种转起,于所缘缘等中可得,在其中,除前述那一种之外,在其余八者中。唯在三法中——即唯在纯粹的三法中,可得俱生业缘。显示巴利原文
83-87.Avasesesu aṭṭhasūti ‘‘sukhāya vedanāya sampayutto dhammo’’tiādinā ekamūlakekāvasānā ye nava nava vārā ārammaṇapaccayādīsu labbhanti, tesu yathāvuttamekaṃ vajjetvā sesesu aṭṭhasu. Tīsvevāti suddhesu tīsveva sahajātakammapaccayo labbhati.
3. 果报三法注疏显示巴利原文
3. Vipākattikavaṇṇanā
1-23 「即彼」:以未成复合之词所表之义,即是已被宣说的那个意义。显示巴利原文
1-23.Soyevāti akatasamāsehi padehi yo attho vuccati, soyeva attho vutto hoti.
24-52 「多」:即此言辞,或即此作已色。心生色(所造色)如同依于蕴而生起,也依于大种而生起。因为若无此二者,心生色便不能生起;而作已色并非如此。作已色是依所作之业,于生起时依大种而生。因此,为显示心生色(所造色)有此差别,故只对此作说明,而不说作已色——为显此义,故说「依蕴」等。虽然在「依大种,心生色是所造色」一句中,作已色未被直接提及,但通过言辞已间接包含——为说明此点,故说「于现起时」等。「如是作已」:即无依蕴而生起之故。「非食缘」:是对食缘的否定。「彼亦」:指作已色也是如此。作已色于住立刹那,食成为其资助者,基于此理解,故说「于生起刹那」。显示巴利原文
24-52.Tanti taṃ vacanaṃ, taṃ vā kaṭattārūpaṃ. Yasmā cittasamuṭṭhānassa upādārūpassa yathā khandhe paṭicca uppatti, tathā mahābhūte ca paṭicca uppatti. Na hi tassa tadubhayaṃ vinā uppatti atthi, na evaṃ kaṭattārūpassa. Tañhi kammassa kaṭattā uppajjamānaṃ mahābhūte paṭicca uppajjati, tasmā cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ upādārūpassa taṃ visesaṃ dassetuṃ tadeva vuttaṃ, na kaṭattārūpaṃ vuttanti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘khandhe paṭiccā’’tiādimāha. Yadipi kaṭattārūpaṃ ‘‘mahābhūte paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ upādārūpa’’nti ettha na gahitaṃ, vacanantarena pana gahitamevāti dassento ‘‘pavattiyaṃ panā’’tiādimāha. Evañca katvāti khandhe paṭicca uppattiyā abhāvatoyeva. Nāhārapaccayeti āhārapaccaye paccanīyato ṭhite. Tampīti kaṭattārūpampi. Ṭhitikkhaṇe kaṭattārūpassa āhāro upatthambhako hotīti katvā vuttaṃ ‘‘uppādakkhaṇe’’ti.
四、所执受三法之解释显示巴利原文
4. Upādinnattikavaṇṇanā
51 「主导法本身于出世间法中,不依主导缘而生起」,因此说「非依主导缘,由其自为主导故」。难道主导法不也依所缘主导之力,而由主导缘生起吗?为回应此质难,故说「不离……乃至……显示」。「不离所缘主导等」,是就出世间法而言。因为他们以涅槃为所缘,故如此说。由「及」字,更显示出在「离所缘主导者」与「不定所缘主导者」中,所应阐明的内容。显示巴利原文
51. Adhipatidhammoyeva lokuttaradhammesu nādhipatipaccayā uppajjatīti āha ‘‘nādhipatipaccayāti sayaṃ adhipatibhūtattā’’ti. Nanu adhipatidhammopi ārammaṇādhipativasena adhipatipaccayena uppajjatīti codanaṃ sandhāyāha ‘‘avirahitā…pe… dassetī’’ti. Avirahitārammaṇādhipatīsūti lokuttare sandhāyāha. Te hi nibbānārammaṇattā evaṃ vuccati. Pi-saddena ko pana vādo virahitārammaṇādhipatianekantārammaṇādhipatīsūti dasseti.
72 「依随护与资助之力」:如命根对业生色以随护之力为缘,食对彼业生身则以资助之力为缘,并非以令生之力,应作此理解。「而此义若成」者,即于业生聚中,食对彼同一业生身以资助之力为缘,此义若得成立。「亦应说为食」者,意即如依命根而说「所执受法依所执受法为有缘」,如是依所述之食亦应说得此缘之义。然此中,业生食于何时成为同一业生身之资助缘,此义已于注释中示明。若业生食唯以资助一切余色之力而绝对转起,如是,则与巴利圣典相违,为显此过,故引注释之语「若……乃至……为缘」而予辨析,说「若如是」。此中,「此」乃指彼言辞。非从他己之缘生者,即是从自己之缘生起者,此中之缘唯是业。故说「属于自相续的所执受食」。显示巴利原文
72.Anupālanupatthambhanavasenāti jīvitindriyaṃ viya kaṭattārūpānaṃ anupālanavasena ojā tasseva kammajakāyassa upatthambhanavasena paccayo hoti, na janakavasenāti yojanā. Etasmiṃpana atthe satīti kammajakalāpe ojā tasseva kammajakāyassa upatthambhakavasena paccayo hotīti etasmiṃ atthe labbhamāne. Āhārantipi vattabbanti yathā jīvitindriyavasena ‘‘upādinnupādāniyo dhammo upādinnupādāniyassa dhammassa atthipaccayena paccayo’’ti vuttaṃ, evaṃ yathāvuttaāhārassapi vasena vattabbanti attho. Ettha ca yasmiṃ kalāpe kammajā ojā kadāci tasseva upatthambhanapaccayo hotīti ayamattho aṭṭhakathāyaṃ dassito. Yadi kammajā ojā ekaṃsato sakalāparūpūpatthambhanavaseneva pavattati, tathā sati imāya pāḷiyā virodho siyāti dassento ‘‘yadi ca…pe… hotī’’ti aṭṭhakathāvacanaṃ uddharitvā tattha dosaṃ vibhāvento ‘‘evaṃ satī’’ti āha. Tattha tanti taṃ vacanaṃ. Anajjhohaṭāya attano paccayato nibbattāya, paccayo cettha kammaṃyeva. Tenāha ‘‘sasantānagatāya upādinnojāyā’’ti.
此问之意,不唯指前文已说之食。本应被引出,却未被引出。故此与「论辩更强」一语相呼应。何以于所述之二问中食未被引出?故说「已吞入」等语。此中,「第二问」者,乃于二根中之第二问而言其理趣。于「第二问亦未被引出」中,亦应将「已吞入……乃至……无有」引入而作连结。「其余」者,即未被吞入者。其意为:唯是已吞入者,而非未被吞入者,方为如所说之食。说「更强」之后,为彰显其更强之性,故说「非劣」等。如因少分缺失而被吞入、住立者,依已吞入的青蛙等,于吞入者身中安立特殊义,应作如是解。显示巴利原文
Ayampi pañho, na kevalaṃ pubbe vuttaāhāroyevāti adhippāyo. Uddharitabbo siyā, na ca uddhaṭo. Tasmāti etassa ‘‘vādo balavataro’’ti etena sambandho. Kasmā pana yathāvuttesu dvīsu pañhesu āhāro na uddhaṭoti āha ‘‘ajjhohaṭassā’’tiādi. Tattha dutiyapañhoti dukamūlake dutiyapañhoti yojanā. Dutiyapañho ca na uddhaṭoti etthāpi ‘‘ajjhohaṭassa…pe… abhāvato’’ti idaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Itarassāti anajjhohaṭassa. Ajjhohaṭameva na anajjhohaṭaṃ, yathāvuttojanti adhippāyo. ‘‘Balavataro’’ti vatvā tassa balavatarabhāvaṃ dassento ‘‘na hī’’tiādimāha. Katipayālope ajjhoharitvā vasitvā ṭhitassa viya ajjhohaṭamattāhi maṇḍūkādīhi ajjhohārakassa sarīre visesādhānaṃ veditabbaṃ.
「此处所说」者,即于此所执受三法中所说。「由一根、二根末、三根末之答问」者,即由单根、二根末、三根末所成的答问。然应如此理解:「非所执受而有所执受法,依所执受法与非所执受法为有缘;非所执受而无所执受法,依所执受法、非所执受法,及非所执受而无所执受法为有缘」。「此处」者,即此所执受三法中。「如第二二根末」者,即如第二二根末之答问,意谓如「非所执受而有所执受法,依所执受法与非所执受法为有缘,以俱生、后生为缘」这些答问。此义于第三单根等之二根末、三根末答问中亦可得。若他们答问于善三法中亦可得,何故于彼处未被引出?故说:「然为易于明了,彼处唯以俱生之力作答」。「唯以俱生之力」者,即唯依俱有缘之力。「一根、二根末」者,即如「善法依善法与无记法」等类之问。他们于善三法中已被引出。然此处,于此所执受三法中,依上述答问之理。「一法」者,即一受等缘之法。「多」者,即依俱生、后生等多有缘之差别。「多法」者,即多缘所生法。「一有缘」者,乃就有缘之共通性而说。显示巴利原文
Idha vuttehīti imasmiṃ upādinnattike vuttehi. Ekamūlakadukatikāvasānapañhavissajjanehīti ekapadamūlakehi dukāvasānehi tikāvasānehi ca pañhavissajjanehi. Te pana ‘‘anupādinnupādāniyo dhammo upādinnupādāniyassa anupādinnupādāniyassa ca dhammassa atthipaccayena paccayo, anupādinnaanupādāniyo dhammo upādinnupādāniyassa anupādinnupādāniyassa anupādinnaanupādāniyassa ca dhammassa atthipaccayena paccayo’’ti evaṃ veditabbo. Idhāti imasmiṃ upādinnattike. Dutiyadukāvasāne viyāti dutiyadukāvasāne pañhavissajjane viya, ‘‘anupādinnupādāniyo dhammo upādinnupādāniyassa anupādinnupādāniyassa ca dhammassa atthipaccayena paccayo, sahajātaṃ pacchājāta’’nti etassa vissajjane viyāti attho. Ayañca attho tatiyapadamūlakesu dukatikāvasānapañhesupi labbhateva . Yadi pana te pañhā kusalattikepi labbhanti, atha kasmā tattha na uddhaṭāti āha ‘‘sukhāvabodhanatthaṃ pana tattha sahajātavaseneva vissajjanaṃ kata’’nti. Sahajātavasenevāti sahajātaatthipaccayavaseneva. Ekamūlakadukāvasānāti ‘‘kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa cā’’ti evaṃpakārā pañhā. Tattha kusalattike uddhaṭā. Idha pana imasmiṃ upādinnattike. Etehi yathāvuttehi vissajjanehi. Eko dhammoti eko vedanādiko paccayadhammo. Anekehīti sahajātapacchājātādīhi anekehi atthipaccayavisesehi. Anekesaṃ dhammānanti anekesaṃ paccayuppannadhammānaṃ. Eko atthipaccayoti idaṃ atthipaccayatāsāmaññato vuttaṃ.
现在,为了详细显示如前所述及未述的、在“有缘”中所能获得的差别,而说“一者……”等。其中,“一”是指有缘的差别中的一种。“一者的”即指如此的一者。若非如此,便不存在“一法对一法为缘”的情形。“唯以一种”是指唯以俱生有缘,如在结生刹那的所依。因为那所依对于与自己俱生的名法,唯以俱生有缘为缘,而非以前生缘等为缘。一种俱生的非色蕴,对于与自己俱生的多种非色蕴,以一种俱生有缘为缘;对于与自己俱生的心生色,以及前生的、那些心生色所生起的色法,则依次以多种俱生有缘与后生有缘为缘。多种前生的所依色与俱生的非色蕴,对于一种非色蕴,依次以前生有缘与俱生有缘为缘。多种非色法,对于多种俱生非色法及前生色法,以俱生有缘与后生有缘为缘。或者,多种食、根的种类,对于多种色法,依情况以俱生、前生、后生、食、根的力量,以有缘为缘。如此,即使在缘生法的不同性中,此义理亦得成立;在相同性中,更不必说。因此说“在缘生法的相同性中”。俱生有缘与前生有缘一起成为有缘,即俱生有缘的法与前生有缘的法一起构成有缘。正如依于所依而获得前生有缘的善等法,成为俱显示巴利原文
Idāni yathāvuttaṃ avuttañca atthipaccaye labbhamānaṃ visesaṃ vitthārato dassento ‘‘eko hī’’tiādimāha. Tattha ekoti atthipaccayavisesesu eko. Ekassāti tādisasseva ekassa. Aññathā hi eko dhammo ekassa dhammassa paccayo nāma natthi. Ekenevāti sahajātaatthipaccayeneva yathā okkantikkhaṇe vatthu. Tañhi attanā sahajātassa nāmassa sahajātaatthipaccayeneva paccayo hoti, na purejātādinā. Eko sahajātaarūpakkhandho anekesaṃ attanā sahajātānaṃ arūpakkhandhānaṃ ekena sahajātaatthipaccayena, anekehi sahajātapacchājātaatthipaccayehi yathākkamaṃ attanā sahajātānaṃ cittasamuṭṭhānarūpānaṃ purejātānaṃ tesamuṭṭhānikarūpānaṃ. Aneko purejātavatthurūpañceva sahajātaarūpakkhandhā ca ekassa arūpakkhandhassa yathākkamaṃ purejātasahajātaatthipaccayehi. Aneko arūpadhammo anekesaṃ sahajātaarūpadhammānaṃ purejātarūpadhammānañca sahajātapacchājātaatthipaccayehi. Aneko vā āhārindriyappakāro anekesaṃ rūpadhammānaṃ yathārahaṃ sahajātapurejātapacchājātāhārindriyavasena atthipaccayena paccayo hoti. Evaṃ paccayuppannānaṃ asamānattepi ayamattho sambhavati, samānatte pana vattabbameva natthi. Tenāha ‘‘samānatte paccayuppannadhammāna’’nti. Sahajātaṃ purejāteneva saha atthipaccayo hotīti sahajātaatthipaccayadhammo purejātaatthipaccayadhammena saheva atthipaccayo hoti. Yathā vatthunā purejātaatthipaccayaṃ labhantā eva kusalādidhammā sahajātānaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ sahajātaatthipaccayo honti, tathā te purejātassa kāyassa pacchājātapaccayopi hontiyeva. Tenāha ‘‘pacchājātena cā’’ti. Atthipaccayo hotīti sambandho. Ayaṃ sahajātapacchājātānaṃ atthipaccayabhāvo paccayadhammānaṃ abhede eva icchito, na bhede. Tenāha ‘‘anaññadhammattena…pe… nānādhammatte’’ti.
现在,为了通过圣典阐明那种不同法性中不存在的情况,而说“如果会有……”等。其中,“不存在一种有缘状态”是指,依单一缘法而可得的一种有缘状态是不存在的。为何?因为彼此相违。因此说“俱生……未说”。如此而作,即是因为俱生与后生不能依单一法而俱得。“依单一法”是指依单一的缘法。因此说“因为不同诸法有相违的自性”。相违的自性应知是依于俱生与后生,但此处则是指世间与出世间等状态。“否则”是指,如果那些俱生与后生能够俱得。“即使在根被遮止时”是指,即使在根缘中处于对立状态时。由于该问题的获得,即由于“所执受、所执取之法与非所执受、所执取之法,对一所执受、所执取之法,以有缘为缘”这个问题的获得。二十二种,即:单根结尾有九种,单根二法结尾有五种,单根三法结尾有一种,二根单法结尾有四种,二根结尾有二种,二根三法结尾有一种,如此共为二十二种。正如前文所说“俱生与前生一起成为有缘”,为了显示“前生亦与俱生一起成为有缘”,而说“前生唯与俱生一起成为有缘”。其中,“唯与俱生一起”即与俱生一起。此处的显示巴利原文
Idāni tassa nānādhammatte abhāvaṃ pāḷiyā vibhāvento ‘‘yadi siyā’’tiādimāha. Tattha eko atthipaccayabhāvo natthīti ekasseva paccayadhammassa vasena labbhamāno eko atthipaccayabhāvo natthi. Kasmā? Virodhato. Tena vuttaṃ ‘‘sahajāta…pe… na vutta’’nti. Evañca katvāti sahajātapacchājātānaṃ ekadhammavasena saha alābhato eva. Ekadhammavasenāti ekasseva paccayadhammassa vasena. Tenāha ‘‘nānādhammānaṃ viruddhasabhāvattā’’ti. Viruddhasabhāvatā ca sahajātapacchājātavasena veditabbā, idha pana lokiyalokuttarādibhāvatoti. Aññathāti tesaṃ sahajātapacchājātānaṃ ekajjhaṃ lābhe. Indriyapaṭikkhepepīti indriyapaccaye paccanīkato ṭhitepi. Tassa pañhassa lābhatoti ‘‘upādinnupādāniyo ca anupādinnupādāniyo ca dhammā upādinnupādāniyassa dhammassa atthipaccayena paccayo’’ti etassa pañhassa lābhato. Bāvīsāti ekamūlakāvasānā nava, ekamūlakadukāvasānā pañca, ekamūlakatikāvasānamekaṃ, dukamūlakekāvasānā cattāro, dukamūlakāvasānā dve, dukamūlakatikāvasānamekanti evaṃ bāvīsati. Yathā pubbe sahajātaṃ purejātena saheva atthipaccayo hotīti vuttaṃ, evaṃ purejātampi tenāti dassento āha ‘‘purejātaṃ sahajāteneva saha atthipaccayo hotī’’ti. Tattha sahajāteneva sahāti sahajātena saheva. Aṭṭhānappayutto hi ayaṃ eva-saddo, sahajātena na vinā purejātaatthipaccayoti attho. Itaresu pana atthipaccayadhammesu niyamo natthi tehi sahāpi vināpi bhāvato. Tenāha ‘‘na itarehī’’ti. Tampi vatthu taṃsahitapurejātamevāti yaṃ ‘‘purejātaṃ sahajāteneva saha atthipaccayo hotī’’ti vuttaṃ, tampi vatthupurejātañceva taṃsahitārammaṇapurejātameva ca, na kevalaṃ ārammaṇapurejātaṃ. Tenāha ‘‘na itara’’nti.
现在,为了以另一段经文阐明所述之义,而说“因为在善三法中……”等。若前生缘即使不与彼俱生缘一起也能成为有缘,便不能说“从不相应缘的有缘中有五种”,而此已说,因此可知“前生唯与俱生一起成为有缘”。“在不相应中有二十二种”,此处亦是同样的道理。在那里,即在有见三法中。在有缘分别中,即在有缘的分别中。“以三法为根的单法结尾”是指,如“有见有对、无见有对及无见无对之法,对无见有对之法,以有缘为缘”,如是,以三法为根、以单法结尾的问句被举出。而在缘的举出中,即就在那里的缘举出中。由此,那个问句被举出。这如何可能?若前生唯与俱生一起成为有缘,在诘问中说:“那(有缘状态)是与所依俱生的……因为是缘”。其意思是:虽然在那里,通过“有见有对”的摄取而说了所缘前生的有缘状态,但通过“无见无对”的摄取也包含了所依,因此说,与所依俱生的所缘前生,唯与俱生一起成为有缘状态。后生唯与食、根一起成为有缘,而不与前生一起,此乃意旨。“以非不同法性”是指在缘法的非不同性中。与俱生一起成为有缘,这是连接。其余两句也是如此显示巴利原文
Idāni yathāvuttamatthaṃ pāṭhantarena vibhāvetuṃ ‘‘kusalattike hī’’tiādi vuttaṃ. Yadi purejātaṃ taṃsahajātena vināpi atthipaccayo siyā, ‘‘navippayuttapaccayā atthiyā pañcā’’ti vattuṃ na sakkā, vuttañcetaṃ, tasmā viññāyati ‘‘purejātaṃ sahajātena saheva atthipaccayo hotī’’ti. Navippayutte bāvīsāti etthāpi eseva nayo. Tatthāti sanidassanattike. Atthivibhaṅgeti atthipaccayassa vibhajane. Tikamūlakekāvasānanti ‘‘sanidassanasappaṭigho ca anidassanasappaṭigho ca anidassanaappaṭigho ca dhammā anidassanasappaṭighassa dhammassa atthipaccayena paccayo’’ti evaṃ tikamūlako ekāvasāno pañho uddhaṭo. Paccayuddhāreti ca tattheva paccayuddhāre. Tathā ca so pañho uddhaṭo. Tayidaṃ kathaṃ, yadi purejātaṃ sahajāteneva saha atthipaccayo hotīti codanāyaṃ āha ‘‘taṃ vatthusahitassa…pe… paccayabhāvato’’ti. Tassattho – yadipi tattha sanidassanasappaṭighaggahaṇena ārammaṇapurejātassa atthipaccayabhāvo vutto, tathāpi anidassanaappaṭighaggahaṇato vatthumpi gahitanti vatthusahitassa ārammaṇapurejātassa sahajātena saheva atthipaccayabhāvo vuttoti. Pacchājātaṃ āhārindriyeheva saha atthipaccayo hoti, na purejātenāti adhippāyo. Anaññadhammatteti paccayadhammassa anaññatte. Sahajātena saha atthipaccayo hotīti yojanā. Sesapadadvayepi eseva nayo. Tatthāpi paṭiyogipurejātaṃyeva daṭṭhabbaṃ. ‘‘Atthipaccayavisesesu panā’’tiādinā attanā dassitaṃ vicāraṃ ‘‘evameta’’nti nigamanavasena paccāmasati.
6. 寻三法注疏显示巴利原文
6. Vitakkattikavaṇṇanā
22 二十二、在寻三法中,于七种根本中——即由“缘有寻有伺法”等所出的三个单法、三个二法、一个三法,这些是一种根本所摄的七种根本。依顺序,即按照巴利圣典中所呈现的顺序。七,指第一种单法根本中有七句。五,指第二种中有五句。这些应依因缘中所说之理来理解;而此处唯应依转起之理来结合。在三法等中,第三根本有三句,第四有一句,第五有三句,第六亦有三句,第七有一句。这些应依顺序这样了知:缘第三句时,依第三句、第二句及此二者;缘第一句与第三句时,依第三句;缘第一句与第二句时,依第一句、第三句及此二者;缘第二句与第三句时,依第一句、第三句及此二者;缘第一、第二、第三句时,唯依第三句。在“相互有二十八”等处,也应依此理来了解其计数。以上所说,即为计数。第二、第三根本中各有一句,应如此结合:第二根本中有一句,第三根本中有一句。同样,在习行缘中,如前生缘中有十一,在习行缘中也是如此。其他,是指在增上、相互、前生、习行之外的其他缘中的计数。与因缘、所缘缘相似的,即与因缘、所缘缘中的计数相似。显示巴利原文
22. Vitakkattike sattasu mūlakesūti ‘‘savitakkasavicāraṃ dhammaṃ paṭiccā’’tiādinā āgatāni tīṇi ekakāni, tīṇi dukāni, ekaṃ tikanti evaṃ ekamūlakāni yāni sattamūlakāni, tesu. Yathākkamanti pāḷiyaṃ āgatānukkamena. Sattāti paṭhame ekake satta. Pañcāti dutiye pañca. Tānimāni hetupaccaye vuttanayena veditabbāni. Idha pana pavattivaseneva yojetabbaṃ. Tīṇītiādīsu tatiye tīṇi, catutthe ekaṃ, pañcame tīṇi, chaṭṭhepi tīṇi, sattame ekaṃ. Tāni pana yathākkamaṃ tatiyapadaṃ paṭicca tatiyapadadutiyapadatadubhayavasena, paṭhamapadatatiyapadāni paṭicca tatiyapadavasena, paṭhamapadadutiyapadāni paṭicca paṭhamapadatatiyapadatadubhayavasena, dutiyapadatatiyapadāni paṭicca paṭhamapadatatiyapadatadubhayavasena, paṭhamadutiyatatiyapadāni paṭicca tatiyapadavaseneva veditabbāni. Aññamaññe aṭṭhavīsātiādīsupi imināva nayena gaṇanā veditabbā. Evanti yathāvuttaṃ gaṇanaṃ paccāmasati. Dutiyatatiyamūlakesu ekaṃ ekanti dutiyamūlake ekaṃ, tatiyamūlake ekanti yojetabbaṃ. Tathā āsevaneti yathā purejāte ekādasa, tathā āsevaneti attho. Aññānīti adhipatiaññamaññapurejātāsevanato aññesu paccayesu gaṇanāni. Hetuārammaṇasadisānīti hetuārammaṇapaccayesu gaṇanāsadisāni.
31 三十一、“不区别”,是指未加“异熟”这一简别,而不是说未做解释,这是结合上的意思。为说明其理由,而说“为何”等。“其余者”,指世间的异熟。“他们被别出而说”,是说他们——如所说的世间异熟——从无寻唯伺的共性中被别出而说。“缘无寻唯伺蕴,无寻唯伺增上”所说的这一聚,属于前一部分。显示巴利原文
31.Avisesenāti ‘‘vipāka’’nti visesanaṃ akatvā na pana vissajjanaṃ katanti yojanā. Tattha kāraṇaṃ vattuṃ ‘‘kasmā’’tiādimāha. Itaresanti lokiyavipākānaṃ. Te visuṃ niddhāretvā vuttāti te yathāvuttalokiyavipākā avitakkavicāramattasāmaññato visuṃ nīharitvā vuttā. ‘‘Avitakkavicāramatte khandhe paṭicca avitakkavicāramattā adhipatī’’ti vuttarāsi purimakoṭṭhāso.
38 三十八、“此”,即指“无寻唯伺与无寻……俱行”所出的巴利文句。为显明其义,说“根本……已说”。其中,“与无寻……结合者”,是指与无寻唯伺、无寻无伺等词——这些是以无寻、无寻的异名来说的——俱行而结合根本句,或唯结合习行根本者;不应作成如在前生缘中那样、在习行缘中不存在的巴利文句,应如此读诵。然而,有些典籍中见作“无寻唯伺与异熟俱行”,其义为与作为简别的异熟俱行而结合。因此说“应结合异熟、无寻唯伺等”。显示巴利原文
38.Etanti ‘‘avitakkavicāramattaṃ avitakka…pe… saha gacchantenā’’ti āgatapāḷipadaṃ. Tassa atthaṃ dassetuṃ ‘‘mūlaṃ…pe… vuttaṃ hotī’’ti āha. Tattha avitakka…pe… yojentenāti avitakkehi avitakkapariyāyena vuttehi avitakkavicāramattaavitakkaavicārapadehi saha mūlapadaṃ , āsevanamūlakameva vā gacchantena yojentena napurejātasadisaṃ nāsevane pāḷigamanaṃ kātabbaṃ, paṭhitabbanti attho. Potthakesu pana ‘‘avitakkavicāramattaṃ vipākena saha gacchantenā’’ti dissati, vipākena visesanabhūtena saha yojentenāti attho. Tenevāha ‘‘vipākaṃ avitakkavicāramattantiādi yojetabba’’nti.
巴利经典在“一种根本”中已作结合,故说为“二种根本中之第一”。显示巴利原文
Ekamūlake pāḷiyaṃ yojitamevāti ‘‘dumūlakesu paṭhame’’ti vuttaṃ.
49 第四十九、唯以根本句作为最终状态而结合,例如“以有寻有伺法为缘,非因缘而有寻有伺法生起”等,即以根本句为结尾而结合。所谓“应提出七种痴”,乃是针对非因缘而说。因为在缘起分中,无因之痴仅出现三次;然而在此处,于“依所依为缘”等四种根本中,无因之痴悉皆出现,故应知因其七次出现,而说“七种痴”。显示巴利原文
49.Mūlapadameva avasānabhāvenāti ‘‘savitakkasavicāraṃ dhammaṃ paccayā savitakkasavicāro dhammo uppajjati nahetupaccayā’’tiādinā mūlapadameva avasānabhāvena yojitaṃ. Satta mohā uddharitabbāti idaṃ nahetupaccayaṃ sandhāya vuttaṃ. Paṭiccavāre hi ahetukamoho tikkhattumeva āgato. Idha pana ‘‘vatthuṃ paccayā’’tiādinā catūsupi mūlakesu āgato, tasmā sattakkhattuṃ āgamanaṃ sandhāya ‘‘satta mohā’’ti vuttanti veditabbaṃ.
“为亲依止缘所摄”之义,是指业缘已为亲依止缘所摄。由于一切色界、无色界业皆具力用,无不是亲依止缘,故称为“重”;而对于能尽业之业的力用,则无可论说。为依巴利经典本身阐明此意,故说“于取蕴三法问分遮遣中……可知”。显示巴利原文
Upanissayena saṅgahitattāti upanissayapaccayeneva kammapaccayassa saṅgahitattā. Sabbassapi rūpārūpāvacarakammassa balavabhāvato upanissayattābhāvo natthi, yato taṃ ‘‘garū’’ti vuccati, kammakkhayakarassa pana kammassa balavabhāve vattabbameva natthīti imamatthaṃ pāḷiyā eva vibhāvetuṃ vuttaṃ ‘‘upādinnattikapañhāvārapaccanīye hi…pe… viññāyatī’’ti.
八、应由见舍断品之解释显示巴利原文
8. Dassanenapahātabbattikavaṇṇanā
“应依缘起分别中已审察之理而审察”,此是就自己引用的“非凡夫能以见而断除,余者不依任何缘而为缘,可如是说耶”等无始轮回之决断而说。其中应说之义,亦已于缘起复注的义释中说明,故应依彼处所说之理而了知。显示巴利原文
Paṭiccasamuppādavibhaṅgevicāritanayena vicāretabbanti idaṃ ‘‘na ca puthujjanānaṃ dassanena pahātuṃ sakkuṇeyyo, itaresaṃ na kenaci paccayena paccayo na hontīti sakkā vattu’’ntiādinā attanā ānītaṃ amataggapathavinicchayaṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha yaṃ vattabbaṃ, tampi paṭiccasamuppādaṭīkāya atthavivaraṇe vuttameva, tasmā tattha vuttanayeneva veditabbaṃ.