法的列举部分·第一心的注释
欲界善句分别解释 · 73 段
第一心的注释巴利
Paṭhamacittavaṇṇanā
365 由于三刹那在不善法中不可能存在,所以“时”这个词的意思是集合、时间、原因、聚合。针对“被贪所征服时,只在可意所缘以及其他对象上,以执取可意相的方式而具有喜俱”等等说法,才说“随宜”。又因为要依照“由于被烦恼所病,以不健康的含义;由于存在烦恼过失,以有过失的含义;由于从无明所生,以不善巧所生的含义,所以是不善”以及“以有过失、苦异熟为特征,以产生无义为作用,以杂染为现起,以非理作意为近因;或者由于应受谴责,以有过失为特征,以杂染性为作用,以不可爱异熟为现起,如前所说就是近因”等所说的方式去随顺理解,所以说“随顺所说之理”。巴利
365. Khaṇattayassa akusalesu asambhavato samavāyakālahetusamūhattho samaya-saddo. Lobhābhibhūtāya eva iṭṭhārammaṇasmiṃ itaratra ca iṭṭhākāraggahaṇavasena somanassasahagatabhāvoti evamādiṃ sandhāya ‘‘yathānurūpa’’nti vuttaṃ. ‘‘Kilesāturatāya anārogyaṭṭhena kilesavajjasabbhāvato sāvajjaṭṭhena avijjāsambhūtatāya akosalyasambhūtaṭṭhena akusala’’nti ca ‘‘sāvajjadukkhavipākalakkhaṇaṃ, anatthajananarasaṃ, saṃkilesapaccupaṭṭhānaṃ, ayonisomanasikārapadaṭṭhānaṃ, gārayhabhāvato vā sāvajjalakkhaṇaṃ, saṃkilesabhāvarasaṃ, aniṭṭhavipākapaccupaṭṭhānaṃ, yathāvuttapadaṭṭhānamevā’’ti ca evamādinā vuttanayena anugantabbatāya vuttaṃ ‘‘vuttanayaṃ anugantvā’’ti.
说“已去、去、进行”,是就活动而说的,因此说“只是已去、只是去、只是执取”。因为对见来说,“去”就是活动本身。由于是近因,所以说是“足处(近因)”。就像如理作意是善的近因一样,非如理作意是不善的极近因。事实上,即使有听闻非正法等因存在,只要非如理作意还没有被转向、还没有被确定,不善的活动就不会生起。注释书里也将这样说:“非如理作意是不善。”由此也说明了它是决定性的因。“审虑寒冷等而忍耐”是不放逸而住,所以说“不放逸、忍耐”。因此,这里所说的“念防护”,因为前面已经说了“根防护”,指的是“忍辱防护”;而“断除防护”则是“精进防护”,因为经中说:“对已生起的欲寻,不忍受、舍断”等等。巴利
Gataṃ gamanaṃ pavattīti katvā vuttaṃ ‘‘gatamattaṃ gatimattaṃ gahaṇamatta’’nti. Diṭṭhiyā hi gati pavatti evāti. Āsannakāraṇattāti padaṭṭhānatāya, yonisomanasikāro viya hi kusalassa ayonisomanasikāro akusalassa accāsannahetu. Tathā hi satipi asaddhammasavanādikāraṇe ayoniso anāvajjite avavatthāpite ca natthi akusalappavatti. Tathā ca vakkhati aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ayoniso akusala’’nti. Etena ekantakāraṇatā ca vuttatthā hoti. Paṭisaṅkhā sītādikhamanaṃ appamādavihāroti vuttaṃ ‘‘appamajjanaṃ khamana’’nti. Tena satisaṃvaroti idha khantisaṃvaro vuttoti adhippāyo indriyasaṃvarassa vuttattā. Pahānasaṃvaroti vīriyasaṃvaro. So hi ‘‘uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti pajahatī’’tiādinā (ma. ni. 1.26; a. ni. 4.14; 6.58) vuttoti.
痴被理解为与正行相反的状态,也就是执取正行对立面的方式。确实,被它遮蔽的人不会正确地修行。与贪欲特别相应,就是达到了业道。巴利
Sammāpaṭipattiyā paṭipakkhabhāvena gahetabbatākāro moho sammāpaṭipattipaṭipakkhabhāvaggahaṇākāro. Tena hi nivutā na sammā paṭipajjanti. Abhijjhāya visesayogo kammapathappatti.
不观察就是痴。这里应当知道,这是指不带邪见的痴。至于带着邪见的痴,因为它随顺邪见,所以就被当作执取邪见本身来执取。在不可信的事物上,就是没有根据、不值得相信的事情上。带着随顺倾向的决定,这是在说痴和邪见具有类似信的样子。由于被无惭、无愧、痴等所放逸,所以是以无惭等为原因。没有守护的心,正是显示心缺少正念,因为念的现起就是守护。这样一来,“没有信心之心、盲愚之心”这两个词的意思也就说明了。怨恨等,这个“等”字包含了贪等。因为贪等具有缠缚等性质,所以说“无差别地”,因为不可能有某一特定的差别。此处,是指在这样的心中。这是在应当成办的义利上使用处格,就像“在皮革上杀虎”的说法一样;或者,这是依果的转用来表示所缘没有平息,就像“痰是糖”的说法一样。巴利
Anupaparikkhā moho. So cettha diṭṭhirahito veditabbo. Diṭṭhisahitassa pana diṭṭhiyā anuvidhāyakattā taggahaṇeneva gahaṇanti. Avatthusminti asaddahanīye vatthusmiṃ. Sānunayo adhimokkhoti mohadiṭṭhīnaṃ saddhāpatirūpatamāha. Ahirikānottappamohādīhi pamajjanato ahirikādīhi kāraṇehi. Ārakkharahitacitteti cittassa sativirahataṃyeva dasseti. Ārakkhapaccupaṭṭhānā hi satīti. Etena ‘‘assaddhiyacitte andhabālacitte’’ti padadvayaṃ vuttatthaṃ hoti. Upanāhādīti ādi-saddena rāgādayo saṅgayhanti. Rāgādīnaṃ pariyuṭṭhānādisabhāvatāya ‘‘avisesenā’’ti vuttaṃ visesassa ekaccassa asambhavato. Idhāti, imasmiṃ citte. Nipphādetabbe payojane bhummaṃ ‘‘cammasmiṃ dīpinaṃ hantī’’ti (vajira. ṭī. 17-18 verañjakaṇḍavaṇṇanā) viya ārammaṇaṃ vā avūpasamo phalūpacārena ‘‘semho guḷo’’ti viya.
广说分的诵说巴利
Niddesavārakathāvaṇṇanā
390 痴之所以被称为痴,是因为它以遮蔽事物真实本性为方式,成为执取“本性”“我”等并不真实存在之物的依托和根据,所以说它“觉知非实有”;又因为它成为执取“常”等错误不平等相的想等颠倒的依托,所以说它“觉知不平等”。这是把根据说成作者的一种引申说法。这个含义应当从与邪见俱行的痴来理解。这里所说的“本性”,指的是迦毗罗派所说的“根本原质”。巴利
390. Sabhāvapaṭicchādavasena pakatiattādiasantaggahaṇassa nissayattā nimittattā asantaṃ bujjhati, niccādivisamaggahaṇassa saññādivipariyesassa nissayattā asamaṃ bujjhatīti moho vutto nimittassa kattubhāvena upacāritattā, ayañca attho diṭṭhisahitamohavasena daṭṭhabbo. Ettha ca pakatīti kāpilānaṃ padhānaṃ.
第三心的注释巴利
Tatiyacittavaṇṇanā
400 就像“必定支”这个词一样,“不失误支”这个词有时也可能表示决定性的状态。为了显示它是不确定的,才说了“生起之适宜支”,因为慢是不确定的。如果慢是确定的,那么欲贪就不会有离开慢而生起的情况,有贪也是如此。若真是这样,在《发趣论》中就不会有四次与欲贪的联结,而只会是三次;也不会有以有贪为根本的联结;这样一来,诸结与诸结之间的联结方式就会是八种,而不是所显示的十种。因此,通过上面所说的这些联结方式,就表明了慢的不确定性。或者,与慢俱行的有五种,就是前面所说的那些必定支;那么,若问“它们是什么”,可知这个意思属于“或类”。因为这里规定“或类”有五种,而不是必定支,所以应当据此进行联结。在《烦恼双论》中,在缘起分等处,如“缘烦恼法,烦恼法以因缘生起”等,其中分别说:“缘贪,生起痴、慢、昏沉、掉举、无惭、无愧;缘贪,生起痴、慢、掉举、无惭、无愧;缘贪,生起痴、昏沉、掉举、无惭、无愧;缘贪,生起痴、掉举、无惭、无愧”,因此说“在《烦恼双论》中也是如此”。这确实是由于与见不相应、有行、无行之心而有的文本差异。巴利
400. Apaṇṇakapadaṃ viya avirajjhanakapadampi kadāci niyatabhāvaṃ dīpeyyāti aniyatataṃ dīpetuṃ ‘‘uppattiarahaṅgānī’’ti vuttaṃ mānassa aniyatattā. Yadi hi māno niyato siyā, kāmarāgassa mānarahitā pavatti na siyā, tathā bhavarāgassa. Evaṃ sati paṭṭhāne catukkhattuṃ kāmarāgena yojanā na siyā, tikkhattuṃyeva siyā, bhavarāgamūlikā ca na siyā, evañca saṃyojanānaṃ saṃyojanehi aṭṭhavidhena yojanā siyā, na dasavidhā dassitāti yathāvuttāhi yojanāhi mānassa aniyatabhāvo pakāsito. Atha vā mānena saddhiṃ pañca honti yathāvuttāni apaṇṇakaṅgāni, kiṃ pana hontīti apekkhāyaṃ yevāpanakāti viditovāyamattho. Yevāpanakānañhi pañcabhāvo idha vidhīyati, na apaṇṇakaṅgānanti so yathā hoti , tathā yojetabbaṃ. Kilesaduke paṭiccavārādīsu ‘‘kilesaṃ dhammaṃ paṭicca kileso dhammo uppajjati hetupaccayā’’tiādīsu ‘‘lobhaṃ paṭicca moho māno thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappaṃ. Lobhaṃ paṭicca moho māno uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappaṃ. Lobhaṃ paṭicca moho thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappaṃ. Lobhaṃ paṭicca moho uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappa’’nti vibhattattā ‘‘tathā kilesadukepī’’ti vuttaṃ. Diṭṭhivippayuttasasaṅkhārikāsaṅkhārikacittavasena hi ayaṃ pāṭhabhedoti.
欲贪以四种方式一同生起,对抗以三种,慢以一种,疑和有贪同样各以一种;接着又说:欲贪与慢结、无明结以及仅与无明结一起;慢与有贪、无明结一起;有贪与无明结一起。因为《法集论注》的篇章释(Dhs-a 1485)中将要这样说到,所以这里说“此处也将说”等等。就在那里,又列举说:贪以六种方式一同生起,对抗以两种,痴也同样;接着又说:无行的、与见不相应的贪,与痴、掉举、无惭、无愧一起;有行的,与痴、昏沉、掉举、无惭、无愧一起;无行的,与痴、慢、掉举、无惭、无愧一起;有行的,与痴、慢、昏沉、掉举、无惭、无愧一起。因此说“如此,烦恼有十种”。由于是以“我”来执取,所以不弯曲的执取也称为“完全执取”。巴利
‘‘Kāmarāgo catudhā ekato uppajjati, paṭigho tidhā, māno ekadhā, tathā vicikicchā bhavarāgoti uddisitvā kāmarāgo mānasaṃyojanaavijjāsaṃyojanehi ceva avijjāsaṃyojanamatteneva ca saddhiṃ māno bhavarāgāvijjāsaṃyojanehi saddhiṃ bhavarāgo avijjāsaṃyojanena saddhi’’nti aṭṭhakathākaṇḍavaṇṇanāyaṃ (dha. sa. aṭṭha. 1485) vakkhamānattā ‘‘idha ca vakkhatī’’tiādi vuttaṃ. Tattheva ‘‘lobho chadhā ekato uppajjati, paṭigho dvedhā, tathā moho’’ti uddisitvā ‘‘lobho asaṅkhāriko diṭṭhivippayutto mohauddhaccaahirikānottappehi, sasaṅkhāriko mohathinauddhaccaahirikānottappehi, asaṅkhāriko eva mohamānauddhaccaahirikaanottappehi, sasaṅkhāriko eva ca mohamānathinauddhaccaahirikaanottappehī’’ti vakkhamānattā ‘‘tathādasavidhā kilesāna’’nti vuttaṃ. ‘‘Aha’’nti gahaṇatāya avaṃkatvā gahaṇampi ‘‘sampaggaho’’ti vuttaṃ.
第四心的注释巴利
Catutthacittavaṇṇanā
402 在“生起策励”这句话里,所谓策励,就是被称为心加行的行,而不是精进的策励。巴利
402.Ussāhaṃ janentāti ettha cittapayogasaṅkhāto saṅkhāro eva ussāho, na vīriyussāhoti.
第九心的注释巴利
Navamacittavaṇṇanā
413 由于扩散之不悦色生起,发怒者全身发抖,发怒的样子也显现出来。由此显示了“成就”这一味;或者,从它现起的方式来看,味就是“扩散”。确实,发怒者的敌人的成就大多数情况下就成了生起嗔恨的原因。由此,也就说明了“作用”这一味。巴利
413.Visappanāniṭṭharūpasamuṭṭhānaṃ yena kupitassa sakalasarīraṃ kampati, kupitākāro paññāyati. Etena sampattiattho raso dassito hoti, pavattiākāravasena vā visappanaraso. Tathā hi yassa kuppati, tassa amittassa sampatti yebhuyyena paṭighuppattihetu hotīti. Etena kiccattho raso vutto hotīti.
418 就是字面含义本身,就是同义表达本身。巴利
418.Vacanatthameva vacanapariyāyameva.
第十一心的注释巴利
Ekādasamacittavaṇṇanā
424 没有决定,就是没有胜解。不能确立,就是以相续的方式不能在同一所缘上安住。巴利
424.Nicchayābhāvāti adhimokkhābhāvā. Asaṇṭhahanatoti santānavasena ekasmiṃ ārammaṇe anavaṭṭhānato.
第十二心的注释巴利
Dvādasamacittavaṇṇanā
429 不存在俱生增上缘,因为“若是有欲的人,疑就生起,这疑应当在我这里生起”这类转起根本不存在。由于没有被提出,所以被否定;这也表明在如法教说中没有说到它,从而显示它不存在。巴利
429. Sahajātādhipati natthi ‘‘chandavato ce vicikicchā uppajjati, sā mayhaṃ uppajjeyyā’’tiādippavattiyā abhāvā. Anuddhaṭattā paṭisiddhatā, yathādhammasāsane avacanampi abhāvaṃ dīpeti.
“Avacana”这个词,显示“a”这个字母表示“与那不同”的意思。而依靠这一“见”,对于那些应当由该见断除的法,“不存在”这一说法是成立的:因一成立,果也就成立。为了先说明其中“不存在”的因,所以才说“由不牵引结生”。这样一来,那种心生的自性也就被说到了。接着又说:“强力的牵引结生,微弱的不牵引。”这是针对具有结生自性者说的。而对于根本没有结生自性者,其强力性并不是牵引结生的因——这个意思已经被显示出来了。他用“如果牵引的话……”等说法来成立“不牵引”。“因为还没有到来,所以不牵引”,这是要表达的意思。由于已经说了“因为那结生不存在,所以没有到来”,因此说“由不牵引成立不到来”。巴利
Avacanatoti a-kārassa tadaññavacanataṃ dasseti. Etena ca dassanena pahātabbesu abhāvavacanena kāraṇasiddhiyā phalasiddhīti tattha abhāvassa kāraṇameva tāva dassetuṃ ‘‘paṭisandhianākaḍḍhanato’’ti vuttaṃ. Tena taṃsabhāvatā tassa cittuppādassa vuttā hoti. Tato ca ‘‘balavaṃ paṭisandhiṃ ākaḍḍhati, dubbalaṃ nākaḍḍhatī’’ti idaṃ paṭisandhidānasabhāvesu. Yassa pana paṭisandhidānasabhāvo eva natthi, na tassa balavabhāvo paṭisandhiākaḍḍhane kāraṇanti ayamattho dassito hoti. Anākaḍḍhanaṃ sādheti ‘‘yadi hi ākaḍḍheyyā’’tiādinā. Yasmā ca nāgataṃ, tasmā nākaḍḍhatīti adhippāyo. ‘‘Yasmā pana taṃ paṭisandhidānaṃ natthi, tasmā nāgata’’nti vuttattā ‘‘anākaḍḍhanato anāgamanaṃ sādhetu’’nti vuttaṃ.
“应堕恶趣者”的意思是:令堕入恶趣,所以叫“应堕恶趣者”,其自性就是如此。如果有牵引结生的情况,那么与掉举相应的心就必定是应堕恶趣者。因此注释书《法集论注》中说:“否则,那一个也会在这里结生。”因为不善的结生不可能发生在善趣。又因为经中说“已脱离四恶趣,是不堕恶趣法者”,所以应堕恶趣者也是依见所断的。因此说“因为应堕恶趣者是依见所断”。然而这个心并不是依见所断,不能用“它那应堕恶趣的贪、嗔、痴以及与它们俱起的诸烦恼”来把它包括进去,因为它被说是决定属于修所断的。正如所说的:“哪些法是修所断的?与掉举相应的心生起。”巴利
Apāyagamanīyassāti apāyaṃ gametīti apāyagamanīyaṃ, taṃsabhāvanti attho. Paṭisandhiākaḍḍhane sati uddhaccasahagataṃ ekantena apāyagamanīyaṃ siyā. Tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ (dha. sa. aṭṭha. 429) ‘‘itarassāpi ettheva paṭisandhidānaṃ bhaveyyā’’ti. Na hi akusalapaṭisandhi sugatiyaṃ sambhavatīti. ‘‘Catūhi apāyehi ca vippamutto (khu. pā. 6.11; su. ni. 234) avinipātadhammo’’ti (sa. ni. 2.41; 5.998, 1004) vacanato apāyagamanīyañca dassanena pahātabbaṃ. Tenāha ‘‘apāyagamanīyassa dassanena pahātabbattā’’ti. Na cetaṃ dassanena pahātabbaṃ, na so tassa apāyagamanīyo rāgo doso moho tadekaṭṭhā ca kilesāti etena saṅgahoti sakkā vattuṃ niyogato bhāvanāya pahātabbabhāvena vuttattā. Vuttañhetaṃ ‘‘katame dhammā bhāvanāya pahātabbā, uddhaccasahagato cittuppādo’’ti (dha. sa. 1406).
善恶业,对于异熟诸蕴以及业所生的色法,是以业缘为条件的。这里所说的业缘状态,是指异刹那业缘。如果伴有掉举的结生能被牵引,那么它也会有这种异刹那业缘。若真是这样,伴有掉举的结生就应当成为依见所断的,因为异刹那业缘只被说为属于依见所断的法。然而,这伴有掉举的结生并不是依见所断的,所以一切都像前面那样回转过来。巴利
‘‘Kusalākusalaṃ kammaṃ vipākānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.427) vuttakammapaccayabhāvo nānākkhaṇikakammapaccayabhāvo. So ca yadi uddhaccasahagataṃ paṭisandhiṃ ākaḍḍheyya, tassāpi siyā. Tathā ca sati uddhaccasahagataṃ dassanena pahātabbaṃ siyā dassanena pahātabbānaṃyeva nānākkhaṇikakammapaccayabhāvassa vuttattā. Na cetaṃ dassenena pahātabbanti sabbaṃ pubbe viya āvattati.
这里只对俱生作了分别。比如在“依见所断分别”中,先举出俱生和异刹那:“依见所断的法,对既非依见所断也非依修所断的法,以业缘为缘”,然后分别说:“俱生的依见所断思,对心等起色,以业缘为缘;异刹那的依见所断思,对异熟蕴以及业生色,以业缘为缘。”但对依修所断的法,却没有这样分别,只说:“依修所断的思,对心等起色,以业缘为缘”,并没有说:“异刹那的思,对异熟蕴以及业生色,以业缘为缘。”由此可以知道,依修所断的法没有异刹那业缘。在遮遣门中,也是随其所应,按照摄缘的力量来举出缘的时候。另外,在依见所断那一处,确实也说了业缘:“依见所断的法,对既非依见所断也非依修所断的法,以所缘缘为缘,以俱生、依止、后生、业缘为缘。”巴利
Sahajātameva vibhattanti yathā dassanena pahātabbavibhaṅge ‘‘dassanena pahātabbo dhammo neva dassanena na bhāvanāya pahātabbassa dhammassa kammapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 2.8.86) sahajātaṃ nānākkhaṇikanti uddisitvā ‘‘sahajātā dassanena pahātabbā cetanā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ kammapaccayena paccayo, nānākkhaṇikā dassanena pahātabbā cetanā vipākānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo’’ti vibhattaṃ, evaṃ avibhajitvā ‘‘bhāvanāya pahātabbā cetanā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ kammapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 2.8.89) ettakameva vuttaṃ, na vuttaṃ ‘‘nānākkhaṇikā cetanā vipākānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo’’ti. Tena na bhāvanāya pahātabbassa nānākkhaṇikakammapaccayabhāvoti viññāyati. Paccanīyepi yathāsambhavaṃ saṅgāhakapaccayānaṃ vasena paccayuddhāre kariyamāne. Itarattha cāti dassanenapahātabbapade. Tattha hi ‘‘dassanena pahātabbo dhammo neva dassanena na bhāvanāya pahātabbassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo, sahajātaupanissayapacchājātakammapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 2.8.71) kammapaccayopi vuttoti.
“因为那不存在”,意思是:因为异刹那业缘的状态不存在。而且,如果没有异刹那业缘,就不会有结生的牵引,所以说“由于不牵引结生,所以在那里没有到来”。“在这里”,是指在“除了与掉举相应的心之外,其余十一种心能牵引结生”这句话里。“有转起异熟者”,意思是:异熟在转起中,或者因为它是转起的一部分而成为转起,这个业有那样的异熟,所以叫有转起异熟者,这里指的就是业。或者也可以说,转起中的异熟就是转起异熟。如果按这个意思理解,就应该这样拆解句子:这个业有异刹那业缘,所以是异刹那业缘者,它的状态就是异刹那业缘状态。这一点无法避免,因为如果没有异刹那业缘,异熟就不会生起。巴利
Tadabhāvāti nānākkhaṇikakammapaccayattābhāvā. Na ca nānākkhaṇikakammapaccayaṃ vinā paṭisandhiākaḍḍhanaṃ atthīti ‘‘paṭisandhianākaḍḍhanato tattha anāgatā’’ti vuttaṃ. Etthāti ‘‘ṭhapetvā uddhaccasahagataṃ sesāni ekādaseva paṭisandhiṃ ākaḍḍhantī’’ti ettha. Pavattivipākassāti pavattiyaṃ vipāko pavattiekadesatāya pavattibhūto vā vipāko etassāti pavattivipākaṃ, kammaṃ, tassa. Atha vā pavattiyaṃ vipāko pavattivipāko. Imasmiṃ pana atthe nānākkhaṇikakammapaccayo etassāti nānā…pe… yo, tabbhāvo…pe… tāti evaṃ padacchedo daṭṭhabbo. Na sakkā nivāretuṃ nānākkhaṇikakammapaccayaṃ vinā vipākassa anuppajjanato.
现在,为了说明转起果报能获得不同刹那的业缘,从而展示其被直接说出的情形,所以说了“且说”等话。有人以为果报的给予就是结生果报法的本性,所以说了“如果修习”等话。另一个人则说“神通心等”,因为即使没有给予果报,这类法的果报法性也已经成立,因为其他类似的法也能获得这种果报法性。用“等”这个字,涵盖了自时已过的现法受业和次生受业。所谓“可说”,是指由于获得助伴缘,凡夫相续中生起的掉举俱行心能生起果报;而因为没有助伴缘,有学相续中该果报不生起,这应该是合理的。因此说“然而这个地方应该好好思择”等。同样,后面将会说:“对于在凡夫中生起的对自己财物的欲贪等,以及掉举俱行心的生起,由于三结和与它相应的烦恼未断,助伴未尽,不能否认其果报的生起,所以掉举俱行法的果报在《分别论》中已说。”对于这样的法,有助伴时说果报生起,没有助伴时说果报不生,这并不矛盾。或者,是把给予转起果报的掉举俱行心作为作意对象,而说“可说”。有些注释者解释说:“关于转起果报,《无碍解道分别论》中说‘于他们果报有智’。”这样一来,掉举思也不存在,在识缘的状态中,它也应该被排除——而这只是就结生识而说的。巴利
Idāni pavattivipākānaṃ nānākkhaṇikakammapaccayalābhitāya āhaccabhāsitataṃ dassetuṃ ‘‘vuttañcā’’tiādimāha. Vipākadānaṃ paṭisandhivipākadhammatāti maññamāno ‘‘yadi bhāvanā’’tiādimāha. Itaro vipākadānābhāvepi siddho vipākadhammabhāvo tādisānaṃ aññesampi labbhamānattāti āha ‘‘abhiññācittādīna’’nti. Ādi-saddena attano kālamatikkantaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ upapajjavedanīyañca saṅgaṇhāti. Vuttaṃ siyāti idaṃ sahāyapaccayalābhato puthujjanasantānavuttino uddhaccasahagatassa vipākuppādanaṃ, tadabhāvā sekkhasantatiyaṃ tassa vipākānuppādanañca yuttaṃ siyāti vuttaṃ. Tenevāha ‘‘idaṃ pana ṭhānaṃ suṭṭhu vicāretabba’’ntiādi. Tathā ca vakkhati ‘‘puthujjanesu uppajjamānānaṃ sakabhaṇḍe chandarāgādīnaṃ uddhaccasahagatacittuppādassa ca saṃyojanattayatadekaṭṭhakilesānaṃ anupacchinnatāya aparikkhīṇasahāyānaṃ vipākuppādanaṃ na sakkā paṭikkhipitunti uddhaccasahagatadhammānaṃ vipāko vibhaṅge vutto’’ti. Tassa tādisasseva sati sahāye vipākuppādanavacanaṃ, asati vipākānuppādanavacanaṃ virujjhatīti ca pavattivipākadāyikaṃ vā uddhaccasahagatassa manasi katvā ‘‘vuttaṃ siyā’’ti vuttaṃ. ‘‘Pavattivipākañhi sandhāya ‘tesaṃ vipāke ñāṇa’nti paṭisambhidāvibhaṅge (vibha. 725-726) vutta’’nti eke vaṇṇayanti. Evaṃ uddhaccacetanāpi na hoti, sāpi viññāṇapaccayabhāve apanetabbāti idampi paṭisandhiviññāṇameva sandhāya vuttanti.
无因善果报的注释巴利
Ahetukakusalavipākavaṇṇanā
431 在“欲界……等等……已说”这里,“等等”一词包含了“已累积”这个词,因为前面是依“不共业缘之力”来说的。有些人说,“已累积”就是“已获得反复修习”,但这不适用于第一个速行心,因为它还没有被反复修习。如果真是那样,它就不能产生果报了。为了说明与此不同的含义,论师说了“如同”等话。其中,“面向果报”是指面向果报的产生、已经让出了机会。而所谓“已让出机会”,则是因为在无始轮回中有许多已造的业存在,所以它以排拒其他业的果报的方式而发生,因此说“排拒了其他的果报”等。而所谓“已增长”,是指以自己的诸因所造作,即以能够给自己的业赋予力量的方式而造作。以不共的方式立名,如“鼓声、稻芽”那样。所谓“诸识”是指眼识等。所谓“差别缘”是指增上的缘。巴利
431.Kāmāvacara…pe… ādi vuttanti ettha ādi-saddena ‘‘upacitattā’’ti padaṃ saṅgayhati ‘‘asādhāraṇakammapaccayavasenā’’ti vuttattā. ‘‘Upacitattāti laddhāsevanattā’’ti keci vadanti , taṃ paṭhamajavanassa na yujjati anāsevanattā. Tathā ca sati tassa vipākadānameva na siyāti tato aññathā atthaṃ dassento ‘‘yathā’’tiādimāha. Tattha vipākābhimukhanti vipākadānābhimukhaṃ katokāsaṃ. Katokāsatā ca anādimhi saṃsāre anekesaṃ kammānaṃ katānaṃ atthitāya parassa paṭibāhanena hotīti ‘‘aññassa vipākaṃ paṭibāhitvā’’tiādi vuttaṃ. Vaḍḍhitatā ca sakammassa baladānasamatthatāvasena attano kāraṇehi abhisaṅkhatatā. Asādhāraṇena nāmaṃ uddhaṭaṃ ‘‘bherīsaddo yavaṅkuro’’ti yathā. Viññāṇānanti cakkhuviññāṇādīnaṃ. Visesapaccayattāti adhikapaccayattā.
依眼而生,并且它就是识别色法的识。这里通过这句话说明复合词中前后两部分指的是同一对象,同时指出“依眼”等两个词之间,就像“青莲花”等词一样,是互相修饰、互相限定的关系。“他识”是指以色法为对象的意识。而在“唯以色法为对象”这个意义上,应当理解为天眼识,这是把与它类似的情况作为它的近喻来说的,就像说“那只就是鹧鸪,那些就是药草”一样。由于没有禅缘性,所以并非没有禅支,因此成立五识中舍受等的近行禅支性。并不是说了禅支具有禅缘性之后,又否定它们具有禅缘性。如果是那样的话,五识中的舍受等就不应该说为属于禅的范畴了,所以论中说“没有禅缘性”等话。“由舍等性”是指由舍、乐、苦、一境性。“由无他处性”是仅就心住立这一点来说的。巴利
Cakkhusannissitañca taṃ rūpavijānanañcāti etena samānādhikaraṇataṃ samāsassa dassento tattha ca ‘‘cakkhusannissita’’ntiādipadadvayassa nīluppalasaddādīnaṃ viya aññamaññavisesanavisesitabbabhāvamāha. Aññaviññāṇanti rūpārammaṇaṃ manoviññāṇaṃ. Rūpaṃyevārammaṇanti pana atthe dibbacakkhuviññāṇaṃ daṭṭhabbaṃ taṃsadisānaṃ tadupacāraṃ katvā yathā ‘‘sā eva tittirī tāni eva osadhānī’’ti. Jhānapaccayattābhāve na jhānaṅgatā natthīti pañcaviññāṇesu upekkhādīnaṃ upacaritajhānaṅgataṃ sādheti. Na hi jhānaṅgānaṃ jhānapaccayataṃ vatvā tesaṃ jhānapaccayabhāvo paṭikkhittoti. Yadi evaṃ pañcaviññāṇesu upekkhādayo jhānarāsiṭṭhāne na vattabbā siyunti āha ‘‘jhānapaccayattābhāve’’tiādi. Upekkhādibhāvatoti upekkhāsukhadukkhekaggatābhāvato. Aññaṭṭhānābhāvatoti cittaṭṭhitiṃ eva sandhāya vuttaṃ.
436 436. 不善被称为“净白”,是依着有分的等流而说的。如果连有分都是不净白的,那么以它为根源的不善,又怎么可能有净白性呢?所以论中说“不善者亦”。应当说明净白性的原因:如果净白性是由其他原因造成的,那就成了自性本身。因此说心具有无染的自性,但在这里,触等法也不应该因此就成为净白的。因为世尊能了知诸法自性与作用的差别,所以唯独把识如此开示出来。巴利
436. Akusalaṃ bhavaṅganissandena ‘‘paṇḍara’’nti vuccati, bhavaṅge apaṇḍare taṃmūlikā kuto akusalassa paṇḍaratāti ‘‘akusalassa cā’’ti vuttaṃ. Paṇḍaratāya kāraṇaṃ vattabbaṃ, yadi aññakāraṇā paṇḍaratā, sabhāvovāyanti cittassa akilesasabhāvatāya vuttaṃ, na cettha phassādīnampi paṇḍaratāpatti. Yato dhammānaṃ sabhāvakiccavisesaññunā bhagavatā viññāṇaṃyeva tathā niddiṭṭhanti.
439 以不超越的方式修习。所谓净色被撞击,是指所缘安住在适合它的位置上,所以说“撞击净色之后进入境域”。在大种被撞击这句里,并不是自己撞击了什么,也不是被什么所撞击,因为它的本性不是所触。然而,它却成为所缘与能缘;它现前而成为识生起的原因,达到殊胜的状态,于是便依“被撞击”和“能撞击”的方式来说,因此对它们有“有对”的说法。“所造色撞击”等说法,也应当知道只是依近似的譬喻来说。然而,有人说:“以大为所缘,当依于身净色而住的大种被撞击时,净色也就被称为被撞击,应当这样审察。”所依和能依的撞击虽然有先后,但为了显示譬喻中一分共性的譬喻说法,所以说了“为显两种撞击”。巴利
439.Anatikkamanena bhāvanāya. Pasādaghaṭṭanaṃ visayassa yogyadese avaṭṭhānanti ‘‘pasādaṃ ghaṭṭetvā āpāthaṃ gantvā’’ti vuttaṃ. Mahābhūtesu paṭihaññatīti ettha na sayaṃ kiñci paṭihaññati, nāpi kenaci paṭihaññīyati aphoṭṭhabbasabhāvattā. Visayavisayībhūtaṃ pana abhimukhabhāvappattiyā viññāṇuppattiyā hetutāya visiṭṭhabhāvappattaṃ paṭihatapaṭighātakabhāvena voharīyati , tasmā tesu sappaṭighavohāro. ‘‘Upādārūpaṃ ghaṭṭetīti evamādi ca upacāravaseneva veditabbaṃ. Mahābhūtārammaṇena pana kāyappasādanissayabhūtesu mahābhūtesu ghaṭṭiyamānesu pasādopi ghaṭṭito eva nāma hotīti vatvā vīmaṃsitabba’’nti vadanti. Yathādhippetena ekadesasāmaññena upamāvacanato nissitanissayaghaṭṭanānaṃ satipi pubbāparabhāve upamatte upamābhāvena gahetabbabhāvaṃ dassento ‘‘ubhayaghaṭṭanadassanattha’’nti āha.
455 455. 关于“以见等为现起状态”这一点:意界和意识界之所以具有不见等的性质,正是它们二者的区别所在。关于“没有以其他为所依而意先行”:这是说,不存在以其他为所依而意先行的状态。由于依其他为所依的识并不具备无间缘性,通过这一点,已经说明了它与唯作意界的区别,所以说“由于没有意门出离之入口的状态”,而没有说“由于没有出离与进入之入口的状态”。因为正是通过这三种方式,显示了意界、识界与意识界之间的区别。正因如此,才说它没有特别的识知。如果意界不被称为“意识”,那么在六识身中,意界怎么会被包含进去呢?回答:确实被包含,因为这是同义的说法。确实存在这样的同义表达:“仅以思量即是识,这就是意识”,正如“仅以思量即是界,这就是意界”。再者,由于在依处和作用上与意识相似,它生起于上方,并且是起始等,所以意界被包含在意识身中,而不被包含在其余识身中,因为性质不同。然而在这里,由于是严格意义上的说法,从意所生起的、具有殊胜意作用的才称为意识,因为没有那种作用,所以为了成立“也不称为意识”这一含义,才说了“因为那种识不是从意……”等。由此,显示了意界在严格意义上完全没有意识的作用。而通过“然而对于见……”等语句,则显示了意界与其余识不同的自性。巴利
455.Dassanādippavattibhāvatoti manodhātumanoviññāṇadhātūnaṃ adassanāditāya sā etesaṃ eva viseso. Anaññanissayamanopubbaṅgamatāyāti aññanissayamanopubbaṅgamattābhāvato. Aññanissayaviññāṇassa anantarapaccayattābhāvenāti iminā kiriyāmanodhātutopi visesassa vuttattā ‘‘manodvāraniggamanamukhabhāvābhāvato’’ti vuttaṃ, na vuttaṃ ‘‘niggamanapavesamukhabhāvābhāvato’’ti. Tividhenapi hi manodhātuviññāṇadhātūhi manoviññāṇadhātuyā viseso dassitoti. Tato eva vijānanavisesavirahatoyeva. Yadi manodhātu ‘‘manoviññāṇa’’nti na vuccati, chaviññāṇakāyāti kathaṃ manodhātuyā tattha saṅgaho hotīti? Saṅgaho eva pariyāyadesanattā. Atthi hi esa pariyāyo ‘‘mananamattaṃ viññāṇaṃ manoviññāṇa’’nti yathā ‘‘mananamattā dhātu manodhātū’’ti. Apica vatthukiccehi manoviññāṇasabhāgattā tassa uparamuppādabhāvato antādibhāvato ca manoviññāṇakāyasaṅgahitā manodhātu, na sesaviññāṇakāyasaṅgahitā ataṃsabhāgattā, idha pana nippariyāyakatattā manaso sambhūya visiṭṭhamanokiccayuttaṃ manoviññāṇanti tadabhāvato ‘‘manoviññāṇantipi na vuccatī’’ti imamevatthaṃ sādhetuṃ ‘‘na hi taṃ viññāṇaṃ manato’’tiādi vuttaṃ. Tena manodhātuyā nippariyāyato manoviññāṇakiccavirahaṃyeva dasseti. Dassanādīnaṃ panātiādinā aññaviññāṇavidhuraṃ manodhātuyā ca sabhāvaṃ dasseti.
如果“与生起者相似”是指在大异熟心中寻等具有正思惟等的性质,那么对于由三因所生、具有三因的心,以及由二因所生、具有二因的心,就算它们具有正思惟等的性质好了;可是对于由三因所生却只具有二因的心,又怎么说呢?针对这个问题,论师说“因为在那里……”等等。它不会成为从那一类流落下来的,因为那一类并非无间。正因为如此,通过“正因如此……”等语句,就用紧接着的无间之语来证明所说的“从那一类流落下来”。如果存在于意界等当中的寻等,就像在五识当中那样,不算入其中,既然如此,在《发趣论》中为什么说它们有禅那缘呢?因为确实说过:“无记法对无记法以禅那缘为缘”,“异熟无记和唯作无记的禅支,对相应的诸蕴以及心生色法以禅那缘为缘”。在遮诠的部分也说:“缘无记法而生起无记法,不是以禅那缘;缘与五识俱行的一蕴而生起三蕴”等等,那里只举出了五识,并没有举出意界等,因此论师说“仅以禅那缘的作用……”等等。这里并不是要强调禅支的强弱,而只是说具有禅那缘这一点而已,这才是论师的意旨。巴利
Yadi janakasadisatā nāma mahāvipākesu vitakkādīnaṃ sammāsaṅkappāditā, tihetukato nibbattānaṃ tihetukānaṃ, duhetukato nibbattānaṃ duhetukānañca bhavatu sammāsaṅkappāditā, tihetukato pana nibbattaduhetukānaṃ kathanti āha ‘‘tattha hī’’tiādi. Taṃsotapatitatā na siyā tassā anānantarattā. Tato eva hītiādinā vuttasotapatitaṃ evānantarena vacanena samatthayati. Yadi vijjamānānampi manodhātuādīsu vitakkādīnaṃ pañcaviññāṇesu viya agaṇanūpagabhāvo, evaṃ sante paṭṭhāne kathaṃ tesaṃ jhānapaccayatāvacanaṃ. ‘‘Abyākato dhammo abyākatassa dhammassa jhānapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.431), ‘‘vipākābyākatāni kiriyābyākatāni jhānaṅgāni sampayuttakānaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ jhānapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.431) hi vuttaṃ. Paccanīyepi ‘‘abyākataṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati na jhānapaccayā, pañcaviññāṇasahitaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā’’tiādinā (paṭṭhā. 1.1.98) pañcaviññāṇāni eva uddhaṭāni, na manodhātuādīnīti āha ‘‘jhānapaccayakiccamattato’’tiādi. Na hettha jhānaṅgānaṃ balavadubbalabhāvo adhikato, atha kho jhānapaccayabhāvamattanti adhippāyo.
469 “获得了同一依处的无间缘”这句话,是在说明〔它〕比见等作用以及意界更强的原因。“随所缘”是指随顺于所缘。如果因为同一依处性,异熟意识界比意界更强,而且伴有喜受,那么确定作用怎么是舍受呢?把这个问题放在心上,承认它确实具有强力之后,便以“由于相续转变作用的差别,所以不是喜受”来作答,而说出“确定……”等话。所谓“不像异熟那样仅仅是领受”,是因为异熟必然具有领受所缘之味的作用。巴利
469.Samānavatthukaṃ anantarapaccayaṃ labhitvāti dassanādito manodhātuyā ca balavabhāve kāraṇavacanaṃ. Yathārammaṇanti ārammaṇānurūpaṃ. Yadi samānanissayatāya manodhātuto balavatarattaṃ vipākamanoviññāṇadhātuyā somanassasahagatāya, voṭṭhabbanaṃ kathaṃ majjhattavedananti anuyogaṃ manasi katvā tassa balavabhāvaṃ sampaṭicchitvā santatipariṇāmanabyāpāravisesā na somanassavedananti parihāraṃ vadanto ‘‘voṭṭhabbana’’ntiādimāha. Vipāko viya anubhavanameva na hotīti sati samatthatāya vipākānaṃ ekantena ārammaṇarasānubhavanatāya vuttaṃ.
八大异熟心的注释巴利
Aṭṭhamahāvipākacittavaṇṇanā
498 在讲“门”的部分,已经说到异熟法的业门:“三界善与不善的二十九种意”。所谓“通过努力”,是指自己或别人所做的劝励、推动。就像善与不善那样,那些心的彼所缘是随附的。由于对第一心和第五心互相之间强弱状态的考察,第二、第六等心也被考察了,所以说“在这些当中,要考察强和弱”。就像稻谷等因为土地的硬软、杂草拔不拔、时节等其他缘的缺损或具足而有不同的果实,同样,业也因为善趣与恶趣、不清净与清净的努力、投生条件的缺损或具足,而成熟为不同的殊胜果报;同样,就像夏季、雨季等不同时节,种子会有不同的果实,业也因种种时节的差别而有不同的果实,所以说“按时节而成熟”。所谓“精血之缘”,是说由业的不同所熏习的相续所生起的精血,成为寿命差别的因;因为从精血也能看出容貌等的差别,因此说“儿子随顺父亲的相貌”。所谓“以它们为根”,是指以能导致短寿的业为根。所谓“食物等”,用“等”字把不平等的外缘等也包括进来了。巴利
498. Vipākadhammānaṃ kammadvāraṃ vuttaṃ dvārakathāyaṃ ‘‘tebhūmakakusalākusalo ekūnatiṃsavidho mano’’ti (dha. sa. aṭṭha. manokammadvārakathā). Payogenāti attanā parehi vā katena ussāhanapayogena. Kusalākusalāni viya yesaṃ taṃ tadārammaṇaṃ anubandhabhūtaṃ. Paṭhamapañcamacittānaṃ aññamaññabalavadubbalabhāvavicārena dutiyachaṭṭhādīnampi so vicārito hotīti ‘‘etesu balavaṃ dubbalañca vicāretu’’nti vuttaṃ. Yathā sāliādīnaṃ thaddhamudubhūmivasena tiṇādīnaṃ anīharaṇanīharaṇavasena utuādiavasesapaccayānaṃ vipattisampattivasena ca phalavisesayogo, evaṃ kammassa sugatiduggativasena avisuddhavisuddhapayogavasena upapattiyā vipattisampattivasena ca visiṭṭhaphalatāya pariṇamanaṃ, evameva gimhavassakālādīsu bījānaṃ phalavisesayogo viya taṃtaṃkālavisesena kammassa phalavisesayogo hotīti āha ‘‘kālavasena pariṇamatī’’ti. Sukkasoṇitapaccayānanti kammavisesaparibhāvitasantānuppannatāya sukkasoṇitānaṃ āyuvisesahetubhāvamāha sukkasoṇitavasenapi vaṇṇādivisesadassanato, yena ‘‘pitūnaṃ ākāraṃ putto anuvidahatī’’ti vuccati. Taṃmūlakānanti appāyukasaṃvattaniyakammamūlakānaṃ. Āhārādīti ādi-saddena visamūpakkamādayo pariggaṇhāti.
异熟提取论的注释巴利
Vipākuddhārakathāvaṇṇanā
从三因等业而来。“在某某处”指结生等的地方,或者指善趣、恶趣。意思是:不希望从三因业产生二因的结生。但对于转起异熟,确实允许从三因业产生二因的异熟。正如注释中将会说:“这与先前关于因之数量的见解不相符。”巴利
Yato tihetukādikammato. Yasmiñca ṭhāneti paṭisandhiādiṭṭhāne, sugatiduggatiyaṃ vā. Tihetukato duhetukaṃ anicchanto paṭisandhinti adhippāyo. Pavattivipākaṃ pana tihetukato duhetukampi icchati eva. Tathā hi vakkhati aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yaṃ purimāya hetukittanaladdhiyā na yujjatī’’ti (dha. sa. aṭṭha. 498).
有些人不知道“只是由那同一业剩余的果报”以及“供养一朵花之后,八十俱胝劫中我不曾知道恶趣”(《长老偈》96;《譬喻经·长老》2.46.64)这类话的意趣,又没有看清“见到具有百福相的童子”(《长部》3.205)这类话的含义,就陷入疑惑:“到底是由一个业而有多种结生,还是由多种业而有一种结生?”他们依据种子和芽的比喻断定“从一个业有一种结生,从多个业有多种结生”,为了从业与结生的判定中说明沙祇问中“揭示果报”之说的突出关联,所以说“依业力故……乃至……显示”。应当理解,这里的意思是:依作为结生之因的业力,结生果报本身就是无贪与贪等善不善法的功德与过失增减的原因。正如说:“他由那个业,依所获得的结生而成为贪者”等等。在这里,依贪、依嗔、依痴,依贪嗔、依贪痴、依嗔痴,依贪嗔痴,也就是三个单一组合、三个两两组合、一个三者组合,按显示贪等的方式,在不善这一类中就有七种。同样,在善这一类中,按显示无贪等的方式,可以得到十四种。巴利
Ye ‘‘tasseva kammassa vipākāvasesenā’’ti, ‘‘ekapupphaṃ yajitvāna, asīti kappakoṭiyo (theragā. 96). Duggatiṃ nābhijānāmī’’ti (apa. thera 2.46.64) ca evamādivacanassa adhippāyaṃ ajānantā ‘‘kiṃ nu kho ekenapi kammena anekā paṭisandhi hotī’’ti, ‘‘disvā kumāraṃ satapuññalakkhaṇa’’ntiādivacanassa (dī. ni. 3.205) atthaṃ asallakkhetvā ‘‘kinnu kho nānākammehi ekā paṭisandhi hotī’’ti saṃsayapakkhandā, tesaṃ bījaṅkuropamāya ‘‘ekasmā ekā, anekasmā ca anekā paṭisandhi hotī’’ti vinicchitattā kammapaṭisandhivavatthānato sāketapañhe vipākuddhārakathāya ussadakittanagahaṇassa sambandhaṃ āha ‘‘kammavasena…pe… dassetu’’nti. Paṭisandhijanakakammavasena paṭisandhivipāko eva alobhalobhādiguṇadosātirekabhāvahetūti attho daṭṭhabbo. Tathā hi vuttaṃ ‘‘so tena kammena dinnapaṭisandhivasena nibbatto luddho hotī’’tiādi. Ettha ca lobhavasena, dosa, moha , lobhadosa, lobhamoha, dosamoha, lobhadosamohavasenāti tayo ekakā, tayo dvikā, eko tikoti lobhādidassanavasena akusalapakkheyeva satta vārā. Tathā kusalapakkhe alobhādidassanavasenāti cuddasa vārā labbhanti.
在这里,善品中依次由第三轮、第二轮、第一轮所引出的“无贪、嗔、无痴”“无贪、无嗔无痴”“无贪无嗔、无痴强”,已经含摄了嗔突出、痴突出、嗔痴突出的轮次。同样,不善品中依次由第三轮、第二轮、第一轮所引出的“贪、嗔、痴”“贪、嗔无痴”“贪无嗔、痴强”,也已经含摄了无嗔突出、无痴突出、无嗔无痴突出的轮次。这样一来,把善品和不善品各自三轮都收进去之后,就只显示了八轮。至于有人想按两者混合的方式,另外显示贪无贪突出轮等四十九轮,那因为根本不可能存在,所以没有显示。因为在一个心相续里,中间隔了不同心位的情况下,不可能既有贪强又有无贪强。它们之所以有强弱之分,正是因为彼此对立,或者是从俱生法的角度来说的。其中,贪因为没有被它的对立面无贪所压伏,所以是强;嗔和痴也一样,因为没有被无嗔和无痴所压伏,所以是强。而无贪等则因为能压伏贪等,并且在同类法中依胜伏而转起,所以从俱生法的角度来说就是强。因此,注疏中说:“贪强,无贪弱;无嗔无痴强,嗔痴弱。”而这些强弱,应当理解为是由先前依止所熏习的习气造成的。另外,依第一、第二轮,或者第七、第一轮,由三因业依结生和转起而显示三因果报;依其余各轮,则由三因业、二因业随其所应,依结生和转起而显示二因果报和无因果报。这个差别也应当知道。巴利
Tattha ‘‘alobhadosāmohā, alobhādosamohā, alobhadosāmohā balavanto’’ti āgatehi kusalapakkhe tatiyadutiyapaṭhamavārehi dosussadamohussadadosamohussadavārā gahitā. Tathā akusalapakkhe ‘‘lobhādosamohā, lobhadosāmohā, lobhādosāmohā balavanto’’ti āgatehi tatiyadutiyapaṭhamavārehi adosussadaamohussadaadosāmohussadavārā gahitāyevāti akusalakusalapakkhe tayo tayo vāre antogadhe katvā aṭṭheva vārā dassitā. Ye pana ubhayesaṃ vomissatāvaseneva lobhālobhussadavārādayo apare ekūnapaññāsa vārā dassetabbā, te asambhavato eva na dassitā. Na hi ekasmiṃ santāne antarena avatthantaraṃ lobho balavā alobho cāti yujjati. Paṭipakkhatoyeva hi etesaṃ balavadubbalabhāvo, sahajātadhammato vā. Tesu lobhassa tāva paṭipakkhato alobhena anabhibhūtatāya balavabhāvo, tathā dosamohānaṃ adosāmohehi. Alobhādīnaṃ pana lobhādiabhibhavanato sabbesañca samānajātiyaṃ samabhibhūya pavattivaseneva sahajātadhammato balavabhāvo. Tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘lobho balavā, alobho mando, adosāmohā balavanto, dosamohā mandā’’ti. So ca tesaṃ mandabalavabhāvo purimūpanissayato āsayassa paribhāvitatāya veditabbo. Ettha ca paṭhamadutiyehi, sattamapaṭhamehi vā vārehi tihetukakammato paṭisandhipavattivasena tihetukavipāko, itarehi tihetukaduhetukakammato yathāsambhavaṃ paṭisandhipavattivasena duhetukāhetukavipākā dassitāti ayampi viseso veditabbo.
这里说的“此处”,是指在果报分别的论母中。用这句话特别说明因的标示。天生瞎眼等残缺的相,就是痴,或者指一切不善。至于“然而所说”,是连接语,也就是依据《无碍解道》的那段话。在趣成就存在时,应当成就与智相应的结生。所谓“在其他地方”,是指临终和结生的刹那。“与业相似”,这里应当理解为有特殊意义的相似。否则,三因和二因的结生也会互相相似,这一点已经说明了。在“眼识等”当中,五识没有前依而生起,意界也同样缺乏特殊的认知作用,不能执取可爱等境的差别,所以没有说它是“明显的”,或者已经被“等”字包括进去了。所谓“彼所缘缘一切速行转起”,是指与作为彼所缘缘的一切速行转起一起。这就是针对“此处由处的成熟”等所说的。“其他时”,是指没有生起观察的时候。巴利
Idhāti vipākuddhāramātikāyaṃ. Tena hetukittanaṃ viseseti. Jaccandhādivipattinimittaṃ moho, sabbākusalaṃ vā. Yaṃ pana vuttanti sambandho. Tena paṭisambhidāmaggavacanena. Gatisampattiyā sati ñāṇasampayutte paṭisandhimhi nipphādetabbe. Aññatthāti nikantipaṭisandhikkhaṇesu. Kammasarikkhakoti idha sātisayo sarikkhabhāvo adhippetoti daṭṭhabbo. Itarathā tihetukaduhetukāpi aññamaññaṃ sarikkhāyevāti dassitametanti. Cakkhuviññāṇādīnīti ettha pañcaviññāṇāni viya apubbanissayapavattinī vijānanavisesarahitā ca manodhātu iṭṭhādibhāgaggahaṇe na samatthāti ‘‘pākaṭāyevā’’ti na vuttā, ādi-saddena vā saṅgahitā. Tadārammaṇapaccayasabbajavanavatāti tadārammaṇassa paccayabhūtasakalajavanappavattisahitena. Yaṃ sandhāya ‘‘idha paripakkattā āyatanāna’’nti vuttaṃ. Aññakāleti abuddhipavattikāle.
随顺,就是与法随顺。所谓“习行缘”,就是作为习行的缘。于道非道缘。这一句也可能是空句。意思是:如果确定心也有习行缘,那么就像在顺逆和逆顺中说的那样——“依乐受相应的法,以习行缘生起乐受相应的法,非道缘”,以及“乐受……非道缘,是习行缘”,这是就笑生心而说的;同样,如果就确定心而言,也应当有像前面“依不苦不乐受相应的法”等那样的经文,如果是这样,按两轮来计数时,就应当说“习行缘于道非有二,道缘于习行非有二”,然而并没有这样说,所以这个空句是不可得的,这就是它的意思。巴利
Anulometi dhammānulome. Āsevanapaccayāti āsevanabhūtā paccayā. Na magge amaggapaccaye . Sopi moghavāro labbheyyāti yadi voṭṭhabbanampi āsevanapaccayo siyā, yathā ‘‘sukhāya vedanāya sampayuttaṃ dhammaṃ paṭicca sukhāya vedanāya sampayutto dhammo uppajjati āsevanapaccayā na (paṭṭhā. 1.2.3) maggapaccayā’’ti (paṭṭhā. 1.2.14) anulomapaccanīye, paccanīyānulome ca ‘‘sukhā…pe… na maggapaccayā āsevanapaccayā’’ti ca vuttaṃ hasituppādacittavasena, evaṃ voṭṭhabbanavasena ‘‘adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttaṃ dhammaṃ paṭiccā’’tiādinā pubbe vuttanayena pāṭho siyā, tathā ca sati vāradvayavasena gaṇanāyaṃ ‘‘āsevanapaccayā na magge dve. Na maggapaccayā āsevane dve’’ti ca vattabbaṃ siyā, na pana vuttaṃ, tasmā na labbheyyāyaṃ moghavāroti adhippāyo.
如果确定心也有习行缘,那么在第二个空句轮里,就像在自己这一轮里一样,在第三、第四轮里也应该有;若真是这样,它自己也会成为善与不善的习行缘了。因为并非……(中略)……没有说到,这是由于“前前诸善法”等已经毫无遗漏地说过了。确定心……(中略)……没有说到,因为不存在“无记法以习行缘为缘,缘善法;以习行缘为缘,缘不善法……(中略)……为缘”这样的说法。不仅没有说到,而且善……(中略)……实际上是被否定了的。接下来“或者可能有”等话,只是为了厘清思路才说的。由于显示出只有在相同受的情况下才有习行缘的关系,所以说“依不同受而言”。这样一来,或许也应该说“以习行缘为缘”,但意思是依相同受而说。“以及不同生类者”中的“以及”,是“以及不同受者”的合集义。在受三法里,确定心也没有习行缘的关系,这是应当连接的。在善三法等中,如已显示的圣典段落里也是如此,“也”字是合集义。当以数目为因而被数目所简择时,或者在数目之内。第二个空句应当审察,意思是:由于没有习行缘的关系,它不能安立在速行位。因为没有习行,速行的转起就不存在,这就是它的意思。巴利
Voṭṭhabbanampi yadi āsevanapaccayo siyā, dutiyamoghavāre attano viya tatiyacatutthavāresupi siyā, tathā sati attanāpi kusalākusalānaṃ siyā. Na hi…pe… avutto atthi ‘‘purimā purimā kusalā dhammā’’tiādinā anavasesato vuttattā. Voṭṭhabbanassa…pe… avutto ‘‘abyākato dhammo kusalassa dhammassa āsevanapaccayena paccayo. Akusalassa…pe… paccayo’’ti vacanābhāvato. Na kevalaṃ avutto, atha kho kusalaṃ…pe… paṭikkhittova. Athāpi siyātiādi maggasodhanatthameva vuccati. Samānavedanānaṃ eva āsevanapaccayabhāvassa dassanato ‘‘asamānavedanānaṃ vasenā’’ti vuttaṃ. Evaṃ ‘‘āsevana paccayena paccayo’’tipi vattabbaṃ siyā, samānavedanāvasenāti adhippāyo. Abhinnajātikassa cāti ca-saddo abhinnavedanassa cāti sampiṇḍanattho. Vedanāttikepi voṭṭhabbanassa āsevanapaccayattassa abhāvāti yojanā. Kusalattikādīsu yathādassitapāḷippadesesupīti sampiṇḍanattho pi-saddo. Gaṇanāya kāraṇabhūtāya gaṇanāya niddhāriyamānāya sati gaṇanāya vā abbhantare. Dutiyo moghavāro vīmaṃsitabboti āsevanapaccayattābhāvā javanaṭṭhāne ṭhātuṃ na yujjati. Na hi vinā āsevanaṃ javanappavatti atthīti adhippāyo.
另外,这里因为接下来要引用“凡是达到速行状态的,就像断了根的树上的花一样”(《法集论注》566),所以对于还没有断除有的根本而正在生起的确定心来说,不可能有唯作的性质。而且已经说过:“当意识界生起时,是唯作,既不是善也不是不善,也不是业的异熟,与舍俱。”因此,如果说“站在速行的位置上,就是在速行生起的地方转起两次,而不是以速行的状态”,并且说“得到修习,就是像修习一样的修习”,这并没有任何矛盾。不过,对于有扩展的(速行),在这里两次转起就是类似修习。因为具有扩展性,所以说它能令表色等生起。即使有扩展,由于不像速行那样多次转起,力量薄弱,所以不能以真正修习缘的方式转起,因此在这段文中并没有说修习的含义,但在注释中则是以间接的方式说的,就像说“在果心中,道支属于道”一样。这是我在这个问题上的个人见解。这一点也因为古代诸师没有加以解释,所以应当仔细审察。巴利
Apicettha ‘‘yaṃ javanabhāvappattaṃ, taṃ chinnamūlakarukkhapupphaṃ viyā’’ti (dha. sa. aṭṭha. 566) vakkhamānattā anupacchinnabhavamūlānaṃ pavattamānassa voṭṭhabbanassa kiriyabhāvo na siyā, vutto ca ‘‘yasmiṃ samaye manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā upekkhāsahagatā’’ti, tasmā ‘‘javanaṭṭhāne ṭhatvāti javanassa uppajjanaṭṭhāne dvikkhattuṃ pavattitvā, na javanabhāvenā’’ti, ‘‘āsevanaṃ labhitvāti ca āsevanaṃ viya āsevana’’nti vuccamāne na koci virodho, vipphārikassa pana sato dvikkhattuṃ pavattiyevettha āsevanasadisatā. Vipphārikatāya hi viññattisamuṭṭhāpakattañcassa vuccati. Vipphārikampi javanaṃ viya anekakkhattuṃ appavattiyā dubbalattā na nippariyāyato āsevanapaccayabhāvena pavatteyyāti na imassa pāṭhe āsevanatthaṃ vuttaṃ, aṭṭhakathāyaṃ pana pariyāyato vuttaṃ yathā ‘‘phalacittesu maggaṅgaṃ maggapariyāpanna’’nti. Ayamettha attanomati. Ayampi porāṇakehi asaṃvaṇṇitattā sādhukaṃ upaparikkhitabbo.
像这样做了之后,因为确定和转向在意义上并没有差别,所以只说“转向”,其用意是:即使在确定的位置上也是如此。因此,因为确定在意义上就是转向,属于与舍俱的无因唯作意识界,所以就像转向生起时那样,对于欲界善、不善、唯作的速行,它必定只以无间缘的方式起作用,不会以其他方式。基于这个用意,说了“从确定……”等话。“四种”是说在昏昧、临死等时候,因为速行的力量变弱,四种速行也会生起,这是所说的用意。这就是它的自性,也就是通过所缘门来显示心的法则。虽然说了“速行圆满……(中略)……是合理的”,但因为已经说了“不能成为转向等的缘”,所以就心的转起而言,这和第一空轮没有任何差别。因此说“这也……(中略)……应当审察”。当在结生心中,于转起时被称为“有分”时,不能因为它的因有差别,就说“有因有分以无间缘为缘而缘无因有分”(《发趣论》3.1.102)是不可以的;然而既然已经说了,由此可知,有因有分是指彼所缘,应当这样理解。巴利
Evañca katvāti voṭṭhabbanāvajjanānaṃ anatthantarabhāvato ‘‘āvajjanā’’icceva vuttaṃ, voṭṭhabbanaṭṭhānepīti adhippāyo. Tasmāti yasmā voṭṭhabbanaṃ āvajjanāyeva atthato upekkhāsahagatāhetukakiriyamanoviññāṇadhātubhāvato, tasmā. Taṃ āvajjanā viya sati uppattiyaṃ kāmāvacarakusalākusalakiriyajavanānaṃ ekantato anantarapaccayabhāveneva vatteyya, no aññathāti adhippāyena ‘‘voṭṭhabbanato’’tiādimāha. Catunnanti muñchāmaraṇāsannavelādīsu mandībhūtavegatāya cattāripi javanāni uppajjeyyunti adhippāyena vuttaṃ. Ayametassa sabhāvoti ārammaṇamukhenapi cittaniyāmaṃyeva dasseti. Yadipi ‘‘javanāpāripūriyā…pe… yutto’’ti vuttaṃ, ‘‘āvajjanādīnaṃ paccayo bhavituṃ na sakkotī’’ti pana vuttattā cittappavattivasena paṭhamamoghavārato etassa na koci viseso. Tenevāha ‘‘ayampi…pe… retabbo’’ti. Paṭisandhicitteyeva pavattiyaṃ ‘‘bhavaṅga’’nti vuccamāne na tassa hetuvasena bhedoti ‘‘sahetukaṃ bhavaṅgaṃ ahetukassa bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 3.1.102) na sakkā vattuṃ, vuttañca, tasmā sahetukaṃ bhavaṅganti tadārammaṇaṃ vuttanti viññāyati.
以自性作用成为自己果的缘,或者以自性作用为果的缘,就是自性作用缘。应当认为“未被否定”,因为“只在二因喜俱无行速行结束时”这个意思并不是这里所要表达的。正如无因、二因结生者在三因速行结束时,无因、二因的彼所缘未被否定;同样,三因结生者在三因速行之后,二因彼所缘也未被否定;二因结生者在二因速行之后,无因彼所缘也未被否定——这些都应当看作未被否定。因为确实说过:“三因业能给出三因、二因和无因的异熟。”(《法集论注》498)用“圆满异熟”这个词,也正好证明从三因速行生起前面所说的彼所缘是未被否定的。因为如果其他缘的聚合不具备,彼所缘并不成为一切尚未成熟的业的圆满异熟。这只是一个举例说明,因为前面所说的彼所缘转起并没有被详细阐明。对于三因等业,殊胜的三因业有十六种,其余的有十二种;殊胜的二因业有十二种,其余的有八种;如此,十六种异熟心等应当配合。因此,对于圆满异熟的令结生业而言,这仅仅是异熟说明的举例而已。巴利
Sabhāvakiccehi attano phalassa paccayabhāvo, sabhāvakiccānaṃ vā phalabhūtānaṃ paccayabhāvo sabhāvakiccapaccayabhāvo. Appaṭisiddhaṃ daṭṭhabbanti ‘‘duhetukasomanassasahagataasaṅkhārikajavanāvasāne evā’’ti imassa atthassa anadhippetattā. Yathā ca ahetukaduhetukapaṭisandhikānaṃ tihetukajavanāvasāne ahetukaduhetukatadārammaṇaṃ appaṭisiddhaṃ, evaṃ tihetukapaṭisandhikassa tihetukajavanānantaraṃ duhetukatadārammaṇaṃ, duhetukapaṭisandhikassa ca duhetukānantaraṃ ahetukatadārammaṇaṃ appaṭisiddhaṃ daṭṭhabbaṃ. ‘‘Tihetukakammaṃ tihetukampi duhetukampi ahetukampi vipākaṃ detī’’ti (dha. sa. aṭṭha. 498) hi vuttaṃ. Paripuṇṇavipākassāti imināpi tihetukajavanato yathāvuttatadārammaṇassa appaṭisiddhaṃyeva sādheti. Na hi paccayantarasāmaggiyā asati tadārammaṇaṃ sabbaṃ avipaccantaṃ kammaṃ paripuṇṇavipākaṃ hotīti. Mukhanidassanamattameva yathāvuttatadārammaṇappavattiyā avibhāvitattā. Tihetukādikammassa hi ukkaṭṭhassa tihetukakammassa soḷasa, itarassa dvādasa, ukkaṭṭhasseva duhetukakammassa dvādasa, itarassa aṭṭhāti evaṃ soḷasavipākacittādīni yojetabbāni. Tasmāti yasmā paripuṇṇavipākassa paṭisandhijanakakammassa vasena vipākavibhāvanāya mukhanidassanamattamevetaṃ, tasmā.
像这样做了之后,意思是:由于种种业,彼所缘的生起也可能以不同于此的方式发生。在“舍……生起”这句里,它是靠什么作用生起的呢?首先,它不可能是彼所缘作用,因为它不缘取速行的所缘;也不可能是审察作用,因为它并不那样运作;在结生和死时更不必说;排除这些之后,说它是有分作用才合理。因为并不是只有作为结生的心才叫有分。巴利
Evañca katvāti nānākammato tadārammaṇuppattiyaṃ ito aññathāpi sambhavatoti attho. ‘‘Upekkhā…pe… uppajjatī’’ti ettha kena kiccena uppajjatīti? Tadārammaṇakiccaṃ tāva na hoti javanārammaṇassa anālambaṇato, nāpi santīraṇakiccaṃ tathā appavattanato, paṭisandhicutīsu vattabbameva natthi, pārisesato bhavaṅgakiccanti yuttaṃ siyā. Na hi paṭisandhibhūtaṃyeva cittaṃ ‘‘bhavaṅga’’nti vuccatīti.
“彼倾向”是指倾向于进入视野的所缘,这是句法上的关联。就像其他人的转向那样,也像初禅等的转向那样。意思是说,这个转向也应该具有转向性。“非彼义”这里,用“彼”这个字来指灭尽定。“生起”是指从生起来说。“彼”是指非想非非想处,也就是那个灭尽定。这样生起,就是在解释“成为无间缘”这句话的意思。如前所说,就是所说的那种。“清净”是第二道等的前导智。“这些”是指圣道心和与道无间的果心。“这个”是指如前所说的异熟心。巴利
Tanninnanti āpāthagatavisayaninnaṃ āvajjananti sambandho. Aññassa viya paṭhamajjhānādikassa viya. Etassapi sāvajjanatāya bhavitabbanti adhippāyo. Atadatthāti ettha taṃ-saddena nirodhaṃ paccāmasati. Uppattiyāti uppattito. Tanti nevasaññānāsaññāyatanaṃ. Tassa nirodhassa. Tathā ca uppajjatīti ‘‘anantarapaccayo hotī’’ti padassa atthaṃ vivarati. Yathāvuttā vuttappakārā. Vodānaṃ dutiyamaggādīnaṃ purecārikañāṇaṃ. Etesanti ariyamaggacittamaggānantaraphalacittānaṃ. Etassāti yathāvuttavipākacittassa.
为显示前心作为该眼识等异熟本身的亲依止缘,故从眼等的见等含义、见等结果或见等作用而言。前心指转向等心。在应当说明无其他依处时,就像在其他依处中一样,在其他所缘中也不生起,所以说“无其他依处与所缘”。巴利
Upanissayato tasseva cakkhuviññāṇādivipākassa dassanatthaṃ cakkhādīnaṃ dassanādiatthato dassanādiphalato, dassanādippayojanato vā. Purimacittāni āvajjanādīni. Vatthantararahitatte dassetabbe vatthantare viya ārammaṇantarepi na vattatīti ‘‘vatthārammaṇantararahita’’nti vuttaṃ.
如果异熟一定和业相似,那么在这种情况下,这一处就不可能有无因异熟,因为它们和业不相似。考虑到这个意思,所以他说“然而,无因的……”。“只是撞击”说的是五识的作用,因为它们只是以撞击现前之色等的方式生起。“等”这个字包含了领受等。在善法、不善法以及唯作中存在的有行、无行,因为彼此不相似,而且从断除和生起的角度来说似乎互相矛盾;但在异熟中,这种有行无行可能是随顺的,不过由于它没有根,对于那些只是以撞击自己对象等方式生起的心来说并不存在,所以说“并非与有行相违”等等。通过这两者,他都允许它们生起,就像“故作业色”这个说法的意趣一样。就像在《发趣论》的异熟三法里说:“异熟法之法对异熟法以所缘缘为缘。观异熟法蕴为无常、苦、无我,乐着、欢喜,缘彼生起贪,生起忧,善不善灭尽”等等;在善三法里也有类似的经文,所以说“而在善三法中”等等。其中,先标举“善法对无记法以所缘缘为缘”,然后说“有学或凡夫观善为无常、苦、无我,善灭尽时异熟生起为彼所缘,乐着、欢喜善,缘彼生起贪,生起见、疑、掉举、忧,不善灭尽时异熟生起为彼所缘”。因为不存在的缘故所以不说,带着这个意趣,他用“因为广大的……”等来显示其中的道理。巴利
Yadi vipākena kammasarikkheneva bhavitabbaṃ, evaṃ sati imasmiṃ vāre ahetukavipākānaṃ asambhavo eva siyā tesaṃ akammasarikkhakattāti imamatthaṃ manasi katvā āha ‘‘ahetukānaṃ panā’’ti. Abhinipātamattanti pañcannaṃ viññāṇānaṃ kiccamāha. Te hi āpāthagatesu rūpādīsu abhinipātanamatteneva vattanti. Ādi-saddena sampaṭicchanādīni saṅgaṇhāti. Kusalesu kusalākusalakiriyesupi vā vijjamānā sasaṅkhārikāsaṅkhārikatā aññamaññaṃ asarikkhattā pahānāvaṭṭhānato ca viruddhā viyāti vipākesu sā tadanukūlā siyā, sā pana mūlābhāvena na suppatiṭṭhitānaṃ savisayābhinipatanamattādivuttīnaṃ natthīti vuttaṃ ‘‘na sasaṅkhārikaviruddho’’tiādi. Ubhayenapi tesaṃ nibbattiṃ anujānāti yathā ‘‘kaṭattārūpāna’’nti adhippāyo. ‘‘Vipākadhammadhammo vipākassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo. Vipākadhammadhamme khandhe aniccato dukkhato anattato vipassati, assādeti abhinandati, taṃ ārabbha rāgo uppajjati, domanassaṃ uppajjati, kusalākusale niruddhe’’tiādinā (paṭṭhā. 1.3.93) vipākattike viya siyā kusalattikepi pāḷīti katvā ‘‘kusalattike cā’’tiādi vuttaṃ. Tattha hi ‘‘kusalo dhammo abyākatassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo’’ti uddisitvā ‘‘sekkhā vā puthujjanā vā kusalaṃ aniccato dukkhato anattato vipassanti, kusale niruddhe vipāko tadārammaṇatā uppajjati, kusalaṃ assādeti abhinandati, taṃ ārabbha rāgo uppajjati, diṭṭhi, vicikicchā, uddhaccaṃ, domanassaṃ uppajjati, akusale niruddhe vipāko tadārammaṇatā uppajjatī’’ti vuttaṃ. Avijjamānattā eva avacananti adhippāyena tattha yuttiṃ dasseti ‘‘vipphārikañhī’’tiādinā.
在这里,有些人这样说:就算从六支舍的角度来看,由于是唯作心,唯作速行的广大唯作性也不能被否定,所以举出的掌叶喻并不等同。经典里没有说唯作速行之后没有彼所缘,这也不能成为理由,因为即使存在这种情况,也可能出于某种用意而在某处没有说明。比如在《法集论》讲不善的部分里,明明有增上缘却没有提到。因此,唯作速行之后到底有没有彼所缘,还需要进一步考察。
然而,即使具有唯作性,对于在一切处都已达到那种状态的漏尽者来说,他们的速行心并不像其他人的那样广大;因为其本性寂静,其味可能是止息的,所以为他们举出了掌叶喻。正如《法集论》讲不善时对增上缘那样,在《发趣论》中,唯作速行之后存在彼所缘却没有说明,看不出任何理由。正如那里的注释说:因为前面已经显示过了。但这里不能说因为前面已经显示过了,因为从异熟法的善与不善来显示非彼性之理,是不合理的。再者,在那里,由于考察中某些增上缘乃至一切增上缘都不存在,可以说举出是为了显示一味之教;但在这里,没有说明却找不到那样的理由,所以说未说明是没有理由的。巴利
Ettha keci ‘‘chaḷaṅgupekkhāvatopi kiriyamayacittatāya kiriyajavanassa vipphārikakiriyabhāvo na sakkā nisedhetunti nidassanabhāvena paṇṇapuṭamupanītaṃ asamānaṃ. Kiriyajavanānantaraṃ tadārammaṇābhāvassa pāḷiyaṃ avacanampi akāraṇaṃ labbhamānassapi katthaci kenaci adhippāyena avacanato. Tathā hi dhammasaṅgahe akusalaniddese labbhamānopi adhipati na vutto, tasmā kiriyajavanānantaraṃ tadārammaṇābhāvo vīmaṃsitabbo’’ti vadanti. Satipi kiriyamayatte sabbattha tādibhāvappattānaṃ khīṇāsavānaṃ javanacittaṃ na itaresaṃ viya vipphārikaṃ, santasabhāvatāya pana sannisinnarasaṃ siyāti tassa paṇṇapuṭaṃ dassitaṃ. Dhammasaṅgahe akusalaniddese adhipatino viya paṭṭhāne kiriyajavanānantaraṃ tadārammaṇassa labbhamānassa avacane na kiñci kāraṇaṃ dissati. Tathā hi vuttaṃ tattha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘heṭṭhā dassitanayattā’’ti (dha. sa. aṭṭha. 429). Na cettha dassitanayattāti sakkā vattuṃ vipākadhammadhammehi kusalākusalehi ataṃsabhāvānaṃ nayadassanassa ayujjamānakattā. Apica tattha vīmaṃsāya kesuci sabbesañca adhipatīnaṃ abhāvato ekarasaṃ desanaṃ dassetuṃ ‘‘uddhaṭo’’ti ca sakkā vattuṃ, idha pana na tādisaṃ avacane kāraṇaṃ labbhatīti ‘‘avacane kāraṇaṃ natthī’’ti vuttaṃ.
所谓“以意趣”,是在显示那位长老的见解:不善之后不存在有因的彼所缘。然而,依据“善与不善灭去时,有因的果报生起为彼所缘”这一说法,不善之后确实也存在有因的彼所缘。因此,主张它生起的一方,是依据合理的把握来说的,这就是这里的意趣所在。巴利
Adhippāyenāti akusalānantaraṃ sahetukatadārammaṇaṃ natthīti tassa therassa matimattanti dasseti. ‘‘Kusalākusale niruddhe sahetuko vipāko tadārammaṇatā uppajjatī’’ti (paṭṭhā. 3.1.98) vacanato pana akusalānantaraṃ sahetukatadārammaṇampi vijjatiyevāti uppattiṃ vadantassa yuttaggahaṇavasenāti adhippāyo.
这里看不到理由,以此说明:在三因速行之后,三种彼所缘都是合理的。第一位长老的意思是:同一个业生起多种彼所缘时,因为业没有差别,所以是由各各速行这种缘的差别而变得殊胜。基于这个意思,他按照速行来说彼所缘的有行等分类。第二位长老的意思是:异熟必定要与业相似,不能与业性质相违,否则就会有非所欲的过患,因此他唯依业来说彼所缘的差别。第三位长老则认为:就像智慧能对治生盲等恶趣衰败之因一样,也可能对治善趣衰败之因,因此以“不许三因业生二因结生”等道理,在各种说法中应当依不相违的意思来合理采纳。《大论》所出的经典,即“有因法对无因法以无间缘为缘”的分别中,诸如“有因有分对无因有分以无间缘为缘,有因蕴对出起以无间缘为缘”等,这些就是《发趣论》中“有因二法组”等处所出经典的义趣。巴利
Na ettha kāraṇaṃ dissatīti etena tihetukajavanānantaraṃ tividhampi tadārammaṇaṃ yuttanti dasseti. Yena adhippāyenāti paṭhamatherena tāva ekena kammunā anekatadārammaṇaṃ nibbattamānaṃ kammavisesābhāvā taṃtaṃjavanasaṅkhātapaccayavisesena visiṭṭhaṃ hotīti iminā adhippāyena javanavasena tadārammaṇassa sasaṅkhārādividhānaṃ vuttaṃ, vipākena nāma kammasarikkhena bhavitabbaṃ, na kammaviruddhasabhāvena. Aññathā aniṭṭhappasaṅgo siyāti evamadhippāyena dutiyatthero kammavaseneva tadārammaṇavisesaṃ āha. Ñāṇassa jaccandhādiduggativipattinimittapaṭipakkhatā viya sugativipattinimittapaṭipakkhatāpi siyāti maññamāno tatiyatthero ‘‘tihetukakammato duhetukapaṭisandhimpi nānujānātī’’ti iminā nayena tesu vādesu adhippāyāvirodhavasena yuttaṃ gahetabbaṃ. Mahāpakaraṇe āgatapāḷiyāti ‘‘sahetuko dhammo ahetukassa dhammassa anantarapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 3.1.102) imassa vibhaṅge ‘‘sahetukaṃ bhavaṅgaṃ ahetukassa bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayo, sahetukā khandhā vuṭṭhānassa anantarapaccayena paccayo’’ti evamādinā paṭṭhāne sahetukadukādīsu āgatapāḷiyāti attho.
色界与无色界果报的讨论注释巴利
Rūpāvacarārūpāvacaravipākakathāvaṇṇanā
499 在那时存在的欲等(心所)——这句话是为了说明:在果报禅那中,苦行道等状态并不存在。因为果报禅那不像善禅那那样依靠遍作(预备修行)而生起。而且在这里,不能说“如同行道有种种差别那样,随顺善的果报心的所缘差别也非究竟意义上的差别”,因为无色法必定有所缘,且果报心以业相为所缘,这一点在其他情况下也存在。在不同刹那中有不同的主导因素,这是就“在某一刹那,某一禅那以某法为主导,而在另一刹那,该禅那并不一定以该法为主导”而说的。说“唯有第四禅”,正是为了说明:就像行道一样,主导因素也并非固定不变。巴利
499.Tasmiṃ khaṇe vijjamānānaṃ chandādīnanti etena vipākajjhāne dukkhāpaṭipadādibhāvassa avijjamānataṃ dasseti. Na hi kusalajjhānaṃ viya vipākajjhānaṃ parikammavasena nibbattatīti. Na cettha paṭipadābhedo viya kusalānurūpo vipākassa ārammaṇabhedopi na paramatthiko siyāti sakkā vattuṃ ekantena sārammaṇattā arūpadhammānaṃ vipākassa ca kammanimittārammaṇatāya aññatrāpi vijjamānattā. Nānākkhaṇesu nānādhipateyyanti ‘‘yasmiṃ khaṇe yaṃ jhānaṃ yadadhipatikaṃ, tato aññasmiṃ khaṇe taṃ jhānaṃ ekantena tadadhipatikaṃ na hotī’’ti katvā vuttaṃ. Catutthajjhānassevāti ca paṭipadā viya adhipatayo na ekantikāti imamevatthaṃ dasseti.
出世间异熟论的注释巴利
Lokuttaravipākakathāvaṇṇanā
505 世间业由渴爱、无明等赋予特殊性质,故能产生果报,否则不能,所以说“由渴爱等所造作”。至于另一种果报,则是指没有空、无愿之名的果报——那由纯净修行之道而显现、又依经教方式被称为无相的,正属此类。因此他说“无常随观之后生起的道也”等等。其意趣是:作用的差别是依道的证得方式而有的。考虑到“唯在道无间果心”这一说法,他带着疑虑说“在获得空等名称时”。其意趣是:之所以也获得无相之名,是因为从道的证得方式来看,果在获得名称上并无差别。正如道中的信那样,果中的信也是如此。巴利
505. Taṇhāvijjādīhi āhitavisesaṃ lokiyakammaṃ vipākuppādanasamatthaṃ hoti, na aññathāti vuttaṃ ‘‘taṇhādīhi abhisaṅkhata’’nti. Itarassāti suññatāppaṇihitanāmarahitassa. Yo suddhikapaṭipadāya vibhāvito, yo ca suttantapariyāyena animittoti vuccati. Tenevāha ‘‘aniccānupassanānantarassapi maggassā’’tiādi. Vaḷañjana…pe… bhedo hoti maggāgamanavasenāti adhippāyo. ‘‘Maggānantaraphalacittasmiṃ yevā’’ti vacanaṃ apekkhitvā ‘‘suññatādināmalābhe satī’’ti sāsaṅkaṃ āha. Animittanāmañca labhati maggāgamanato phalassa nāmalābhe visesābhāvatoti adhippāyo. Tādisāya evāti yādisā magge saddhā, tādisāya eva phale saddhāya.
555 哪些法是能导出的?根据“四道”这个说法,以及在解释“非导出”的词条时说“四地中的果报”,可见果报并不是在究竟意义上具有导出的本性;不过,作为具有导出本性的果报,它是通过烦恼的止息与断除这种方式生起的,从方便的角度才那样说,所以论主说“具有导出本性的……”等话。“五支”这一说法,是为了表明:在道的分别中,一切情况下果都被当作道的同义语。因为在那里,虽然在圣道刹那也有诸离,但为了显示其余五支的特殊作用,圣典中才把道举为五支。同样,觉支也是如此,意思是:就像道一样,在道觉支分别和果觉支分别中,果的觉支也被举出来。巴利
555. ‘‘Katame dhammā niyyānikā? Cattāro maggā’’ti vacanato (dha. sa. 1295, 1609) aniyyānikapadaniddese ca ‘‘catūsu bhūmīsu vipāko’’ti (dha. sa. 1610) vuttattā na nippariyāyena phalaṃ niyyānasabhāvaṃ, niyyānasabhāvassa pana vipāko kilesānaṃ paṭippassaddhippahānavasena pavattamāno pariyāyato tathā vuccatīti āha ‘‘niyyānikasabhāvassā’’tiādi. Pañcaṅgiko cāti etena maggavibhaṅge sabbavāresupi phalassa maggapariyāyo āgatoti dasseti. Tattha hi ariyamaggakkhaṇe vijjamānāsupi viratīsu tadavasiṭṭhānaṃ pañcannaṃ kārāpakaṅgānaṃ atirekakiccatādassanatthaṃ pāḷiyaṃ pañcaṅgikopi maggo uddhaṭoti. Evaṃ bojjhaṅgāpīti yathā maggo, evaṃ maggabojjhaṅgavibhaṅgesu phalesu ca bojjhaṅgā uddhaṭāti attho.
由行动宣说的论的注释巴利
Kiriyābyākatakathāvaṇṇanā
568 “先前的转起”说的是大唯作心的转起。漏已尽的人确实是以这种心这样省察的,所以他说“然而此心缺乏审察的智慧”。“如此”是为了表明:就像在耳门那样,在鼻门等处也是如此,由于对各个境域的欲求已被限定,此心就以大唯作心在那些境域中转起。“成为随逐五门而可获得”,是就此心作为五门中转起的大唯作心的随转者而转起来说的;或者这样关联:此心就是在五门中转起。由于说了“贪求……已生起”,看起来表达的意思是:在五门中,先以此心成为喜乐者,然后以大唯作心分别各各义理。不过他们说:对于先前已经以意门心确定了适合精勤的所缘等的人,在五门中,于那样的色等所缘上,这样的心便转起。这个意思也可以这样结合来解释:在五门中转起的、以对贪求与渴爱的断除等之省察为因的、如所说的因性已生起。若如此,则“此心的缘性,是先前的转起”这句话也得到支持。巴利
568.Purimā pavattīti mahākiriyacittappavattiṃ āha. Tāya hi khīṇāsavo evaṃ paccavekkhati. Tenevāha ‘‘idaṃ pana cittaṃ vicāraṇapaññārahita’’nti. Evanti yathā sotadvāre, evaṃ ghānadvārādīsupi mahākiriyacittehi tasmiṃ tasmiṃ visaye idamatthikatāya paricchinnāya idaṃ cittaṃ vattatīti dasseti. Pañcadvārānugataṃ hutvā labbhamānanti pañcadvāre pavattamahākiriyacittānaṃ piṭṭhivaṭṭakabhāvena imassa cittassa pavattiṃ sandhāya vuttaṃ, pañcadvāre eva vā idameva pavattanti sambandho. ‘‘Loluppa…pe… bhūta’’nti vuttattā pañcadvāre paṭhamaṃ iminā cittena somanassito hutvā pacchā mahākiriyacittehi taṃ taṃ atthaṃ vicinotīti ayamattho vutto viya dissati. Pubbeyeva pana manodvārikacittena padhānasāruppaṭṭhānādiṃ paricchindantassa pañcadvāre tādisasseva tādisesu rūpādīsu idaṃ cittaṃ pavattatīti vadanti. Ayampi attho pañcadvāre eva pavattaṃ loluppataṇhāpahānādipaccavekkhaṇāhetu yathāvuttakāraṇabhūtaṃ jātanti evaṃ yojetvā sakkā vattuṃ. Evañca sati imassa cittassa paccayabhūtā purimā pavattīti idampi vacanaṃ samatthitaṃ hoti.
在这里要明白:在五门中,只是以这个心生起喜,而不是生起笑,因为五门心不能产生表色;但在意门中则会生起笑。正因如此,注释书里在五门处只说“成为喜乐者”,而在意门处则说“笑着”。世尊以这个能生笑的心所转起的微笑,因为是随顺宿命智、未来分智和一切知智的,所以只是智的随转而已。然而,在智随转的情况下,与巴利圣典和注释书并无任何矛盾,而且注释书正是这样说的:“在他们的那些智的惯行结束时,这个心生起。”这必定应当如此认可,否则,就连转向心,世尊的转起也不合理。因为转向心能生起表色这一点已经确定,而作为转向的状态并不妨碍由其产生的表色成为身业等。巴利
Ettha ca pañcadvāre iminā cittena somanassuppādanamattaṃ daṭṭhabbaṃ, na hāsuppādanaṃ pañcadvārikacittānaṃ aviññattijanakattā, manodvāre pana hāsuppādanaṃ hoti. Teneva hi aṭṭhakathāyaṃ pañcadvāre ‘‘somanassito hotī’’ti ettakameva vuttaṃ, manodvāre ca ‘‘hāsayamāna’’nti. Iminā hasituppādacittena pavattiyamānampi bhagavato sitakaraṇaṃ pubbenivāsaanāgataṃsasabbaññutaññāṇānaṃ anuvattakattā ñāṇānuparivattiyevāti. Evaṃ pana ñāṇānuparivattibhāve sati na koci pāḷiaṭṭhakathānaṃ virodho, evañca katvā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tesaṃ ñāṇānaṃ ciṇṇapariyante idaṃ cittaṃ uppajjatī’’ti vuttaṃ. Avassañca etaṃ evaṃ icchitabbaṃ, aññathā āvajjanacittassapi bhagavato pavatti na yujjeyya. Tassapi hi viññattisamuṭṭhāpakabhāvassa nicchitattā, na ca viññattisamuṭṭhāpakatte taṃsamuṭṭhitāya viññattiyā kāyakammādibhāvaṃ āvajjanabhāvo vibandhatīti.
正因为如此,是因为它没有根、所以没有好好建立起来。“无因的禅支和力”是合在一起说的意思,“禅支和力”里的“和”字就是这个作用。如果因为力的状态不圆满,在这两种无因心里,力没有被列出、也没有被包含进去,那为什么又说出来了呢?所以他说“然而因为……”等话。正如正导向出离的善法有那样的自性,它的对应物——果报,也像果一样具有那样的自性;或者因为是有因的唯作心,所以说了“在大唯作心中”,而没有取有因的果报心。或者应当知道,“在大唯作心中”这个“和”字,也把有因的果报心包含进去了。巴利
Tato evāti mūlābhāvena na suppatiṭṭhitattā eva. ‘‘Ahetukānaṃ jhānaṅgāni balāni cā’’ti sampiṇḍanattho jhānaṅgāni cāti ca-saddo. Yadi aparipuṇṇattā balabhāvassa imasmiṃ ahetukadvaye balāni anuddiṭṭhāni asaṅgahitāni ca, atha kasmā niddiṭṭhānīti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Sammā niyyānikasabhāvānaṃ kusalānaṃ paṭibhāgabhūto vipākopi phalaṃ viya taṃsabhāvo siyāti sahetukavipākacittāni aggahetvā kiriyacittakatattā vā ‘‘mahākiriyacittesū’’ti vuttaṃ. Atha vā mahākiriyacittesucāti ca-saddena sahetukavipākacittānipi gahitānīti veditabbāni.
574 说“根……紧接着那之后生起的”,是因为那些智属于欲界。其他的智属于广大界,所以说“在遍作之后”。巴利
574.‘‘Indriya…pe… imassānantaraṃ uppajjamānānī’’ti vuttaṃ tesaṃ ñāṇānaṃ kāmāvacarattā. Itaresaṃ mahaggatattā ‘‘parikammānantarānī’’ti vuttaṃ.
577 “我慢被安立于此”,这就是我;它确实存在、生起,不像由他人构想出来的那样是恒常的,所以称为我体。或者说,以邪见者所执取的方式而存在、运作,所以称为我体。巴利
577. Āhito ahaṃ māno etthāti attā, so eva bhavati uppajjati, na paraparikappito viya niccoti attabhāvo. Attāti vā diṭṭhigatikehi gahetabbākārena bhavati pavattatīti attabhāvo.
1 2 3 4