《发趣论》根本复注·缘逆顺之注释
发趣论根本复注 · 104 段
缘逆顺之注释巴利
Paccayapaccanīyānulomavaṇṇanā
190 “一切处”的意思并不是只在因上,而是说在一切缘作为逆缘而存在的情况下,这才是它的含义。为了通过某些例子说明得不到前生缘和习行缘的情况,所以说“然而结生异熟”等。巴利
190.Sabbatthevāti na kevalaṃ hetumhiyeva, atha kho sabbesu paccayesu paccanīkato ṭhitesūti attho. Purejātaṃ āsevanañca alabhantaṃ kañci nidassanavasena dassento ‘‘paṭisandhivipāko panā’’tiādimāha.
“在前生、后生、习行、异熟、不相应这些缘处于逆缘状态时,除了某一种之外,其余的都依顺缘而可得”——这句话是就其余那些缘能获得这一点来说的,不应理解为所有其余的缘都能获得。因为虽然后生缘没有这种关联,但由于已经遮止了“依顺缘并非一切处都可得”的说法,如果前生缘在不相应缘处于逆缘状态时,也依顺缘而可得,那么当“其余一切”这个意思被采纳时,就会犯这个过失。有些论师说:“这是为了表明,即使在缺乏不相应缘的无色界,也有作为所缘的前生缘存在。”那也只是他们自己的偏好罢了。因为这里并没有说明:在得不到依处前生的地方,它会以所缘前生的方式起资助作用。所谓“依合理者”,是因为处于逆缘状态者必须被排除而说的,或者意思是“依合理的缘所生法”。前文读作“在道缘处于逆缘状态时,因缘依顺缘不可得”,也有人读作“因缘和增上缘依顺缘不可得”。在增上缘处于逆缘状态时,除了后生缘之外,并没有别的依顺缘不可得,所以没有讨论。当相互缘处于逆缘状态时,所说的那九种“唯于无色界”依顺缘不可得,这也因为与所缘缘等处于逆缘状态的情形相似,所以很容易理解,因此没有讨论。巴利
‘‘Purejātapacchājātāsevanavipākavippayuttesu paccanīkato ṭhitesu ekaṃ ṭhapetvā avasesā anulomato labbhantī’’ti idaṃ avasesānaṃ lābhamattaṃ sandhāya vuttaṃ. Na sabbesaṃ avasesānaṃ lābhanti daṭṭhabbaṃ. Yadipi hi pacchājāte pasaṅgo natthi ‘‘anulomato sabbattheva na labbhatī’’ti apavādassa katattā, purejāto pana vippayutte paccanīkato ṭhite anulomato labbhatīti idampi avasesā sabbeti atthe gayhamāne āpajjeyya. Yampi keci ‘‘vippayuttapaccayarahite āruppepi ārammaṇapurejātassa sambhavaṃ ñāpetuṃ evaṃ vutta’’nti vadanti, tampi tesaṃ rucimattameva. Na hi yattha vatthupurejātaṃ na labbhati, tattha ārammaṇapurejātabhāvena upakārakaṃ hotīti dassitoyaṃ nayoti. Yujjamānakavasenāti paccanīkato ṭhitassa ṭhapetabbattā vuttaṃ, yujjamānakapaccayuppannavasena vāti attho. ‘‘Maggapaccaye paccanīkato ṭhite hetupaccayo anulomato na labbhatī’’ti purimapāṭho, adhipatipaccayopi pana na labbhatīti ‘‘hetādhipatipaccayā anulomato na labbhantī’’ti paṭhanti. Adhipatipaccaye paccanīkato ṭhite pacchājātato añño anulomato alabbhamāno nāma natthīti na vicāritaṃ. Aññamaññe paccanīkato ṭhite ‘‘arūpānaṃyevā’’ti vuttā nava anulomato na labbhanti, tampi paccanīkato ṭhitehi ārammaṇapaccayādīhi sadisatāya suviññeyyanti na vicāritaṃ bhavissatīti.
191-195 从“直到习行”为止,一切(根本)都相似;这是就此后那些根本而说的,因为与相互缘无关的根本部分已经详细展开了。因为在那些(根本)当中,应当依顺缘来结合的缘以及问法,全都相似。巴利
191-195.Yāvaāsevanā sabbaṃ sadisanti na aññamaññena ghaṭitassa mūlassa vitthāritattā tato parāni mūlāni sandhāya vuttaṃ. Tesu hi anulomato yojetabbapaccayā ca pañhā cāti sabbaṃ sadisanti.
在这“逆顺”当中,这一句和“对于这些杂论,此处的计数分应当无迷惑地了知”这句话相关联。其中,“此处”应当理解为“在这些缘当中”。也可以这样连接:“在这逆顺当中,对于可得之缘所生法也是如此。”其中,用“也”字表明这个意思:不只是在缘当中,当某些缘处于逆的状态时,某些缘依顺的方式不可得;而且在缘所生法当中,也有某个法得到某种缘却得不到另一种缘的情况。其中,得到业缘的大多数会得到根缘,得到道缘的大多数会得到因缘,同样,得到禅那缘的大多数会得到道缘——得与不得只在这些范围内讨论。“在何处”是指五种转起的地方以及无想有情当中。“色法”是就前面所说的异熟色而说的。因为,并非五种转起中的所有色法都得不到因等缘。前文读作“不得因、增上、异熟、根缘”,但另有一种读法是“不得因、增上、异熟、根、禅那、道缘”,因为禅那和道缘也不可得。其意趣是:在那些作为色法之缘的缘当中,除了无色界所立者之外,正是这些缘不可得。因为即使在转起当中,异熟色也得到后生、食、不相应缘。而这只是显示可得与不可得的缘,并不是显示依那些缘而生起或不生起。这样,不得根缘应当是指命根而说的。因为按照前面所说的诸法,后生等三种缘也不得的异熟色,实际上是不存在的,更何况在一切处业当中呢?然而确实有不获得的根,那是什么?就是命根。如果是这样,对于所造色,也应当说它们不得互为缘;但这一点是显而易见的,所以没有说。或者应当理解为:根缘的不得,是针对无色根之不得而说的。巴利
Imasmiṃ paccanīyānulometi etassa ‘‘imesampi pakiṇṇakānaṃ vasenettha gaṇanavāro asammohato veditabbo’’ti etena saha sambandho . Tattha etthāti etesu paccayesūti attho veditabbo. Imasmiṃ paccanīyānulome labbhamānesu paccayuppannadhammesupīti vā yojetabbaṃ. Tattha pi-saddena imamatthaṃ dīpeti – na kevalaṃ paccayesveva kismiñci paccanīkato ṭhite keci anulomato na labbhanti, atha kho paccayuppannadhammesupi koci ekaccaṃ paccayaṃ labhamāno kañci paccayaṃ na labhatīti. Tattha kammapaccayaṃ labhamāno yebhuyyena indriyapaccayaṃ labhati, maggapaccayaṃ labhamāno yebhuyyena hetupaccayaṃ, tathā ca jhānapaccayaṃ labhamāno maggapaccayanti etesveva lābhālābhā vicāritā. Yatthāti pañcavokārapavatte asaññesu ca. Rūpadhammāti yathāvuttāni kaṭattārūpāneva sandhāya vadati. Na hi pañcavokārapavatte sabbe rūpadhammā hetādīni na labhantīti. ‘‘Hetādhipativipākindriyapaccaye na labhantī’’ti purimapāṭho, jhānamaggepi pana na labhantīti ‘‘hetādhipativipākindriyajhānamaggapaccaye na labhantī’’ti paṭhanti. Ye rūpadhammānaṃ paccayā honti, tesu arūpaṭṭhānikavajjesu eteyeva na labhantīti adhippāyo. Pacchājātāhāravippayuttapaccayepi hi pavatte kaṭattārūpaṃ labhatīti. Labbhamānālabbhamānapaccayadassanamattañcetaṃ, na tehi paccayehi uppattianuppattidassananti. Evaṃ indriyapaccayālābho jīvitindriyaṃ sandhāya vutto siyā. Yathāvuttesu hi dhammavasena pacchājātādittayampi alabhantaṃ nāma kaṭattārūpaṃ natthi. Ko pana vādo sabbaṭṭhānikakammesu. Indriyaṃ pana alabhantaṃ atthi, kintaṃ? Jīvitindriyanti. Yadi evaṃ upādārūpāni sandhāya aññamaññapaccayampi na labhantīti vattabbaṃ, taṃ pana pākaṭanti na vuttaṃ siyā. Arūpindriyālābhaṃ vā sandhāya indriyapaccayālābho vuttoti daṭṭhabbo.
196-197 在非所缘根本的二法等分类里,虽然三分法等分类中并没有“因缘有五”这句话,但想要把二法等分类中所有没有明说的情况都讲清楚的人,先用“在二法等中”作一个总括,然后从中指出最初二法里所说的“因缘有五”。不过有些论师主张读作“在非所缘根本中,因缘有五”。“在相互缘中有一”这句话,前一种读法是只就纯粹的物质色而言;但也有人读作“是就物质色和依处而言”,因为依处也可以算在里面。在三根本中——这里也有人说是二根本、三根本。巴利
196-197.Nārammaṇamūlakesu dukādīsu hetuyā pañcāti yadipi tikādīsu ‘‘hetuyā pañcā’’ti idaṃ natthi, tathāpi dukādīsu sabbattha anuttānaṃ vattukāmo ‘‘dukādīsū’’ti sabbasaṅgahavasena vatvā tattha yaṃ ādiduke vuttaṃ ‘‘hetuyā pañcā’’ti, taṃ niddhāreti. Keci pana ‘‘nārammaṇamūlake hetuyā pañcā’’ti pāṭhaṃ vadanti. ‘‘Aññamaññe ekanti bhūtarūpameva sandhāya vutta’’nti purimapāṭho, vatthupi pana labbhatīti ‘‘bhūtarūpāni ceva vatthuñca sandhāya vutta’’nti paṭhanti. Timūlaketi idhāpi dumūlakaṃ timūlakanti vadanti.
203-233 在“非业根本”的“因缘有三”等说法中,应当知道,“思即是缘所生法”这句话,是针对“因缘有三”这类只包含思心所的情况而说的。因为“等”这个词本来就是表示种类的意思。但在俱生、相互、依止、食、有、不离去这些缘里,色法也是可以有的。巴利
203-233.Nakammamūlakehetuyā tīṇītiādīsu cetanāva paccayuppannāti idaṃ ‘‘hetuyā tīṇī’’ti evaṃpakāre cetanāmattasaṅgāhake sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ. Ādi-saddo hi pakāratthova hotīti. Sahajātaaññamaññanissayāhāraatthiavigatesu pana rūpampi labbhatīti.
第2节 俱生分的注释巴利
2. Sahajātavāravaṇṇanā
234-242 在“与善法俱生”“与善的一蕴俱生”这类说法里,“俱生”这个词表达的是俱生缘的作用,或者进入俱生所依存的状态。因此,由于善法等处于这种作用或这种进入的行为状态,就用了宾格。这个道理在缘分别等处也一样适用。在那些地方,“缘”这个词表达的是依止缘的作用,或者进入依止所依存的状态;“相杂”这个词表达的是相应缘的作用,或者进入相应所依存的状态;所以对于善法等,由于这些成为行为对象,也同样用了宾格。还有,所造色并不是大种的俱生缘,所以“缘于”这个说法所显示的缘,意思就是“不是缘”。“所造色对于大种”只是作为举例来说的。同样,对于所造色,所造色也不是如上所说的缘;除了依处之外,色法对于非色法也是如此。巴利
234-242.Kusalaṃ dhammaṃ sahajāto, kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ sahajātotiādīsu sahajātasaddena sahajātapaccayakaraṇaṃ sahajātāyattabhāvagamanaṃ vā vuttanti tassa karaṇassa gamanassa vā kusalādīnaṃ kammabhāvato upayogavacanaṃ katanti daṭṭhabbaṃ. Esa nayo paccayavārādīsupi. Tatrāpi hi paccayasaddena ca nissayapaccayakaraṇaṃ nissayāyattabhāvagamanaṃ vā vuttaṃ, saṃsaṭṭhasaddena ca sampayuttapaccayakaraṇaṃ sampayuttāyattabhāvagamanaṃ vāti taṃkammabhāvato upayogavacanaṃ kusalādīsu katanti. Sahajātampi ca upādārūpaṃ bhūtarūpassa paccayo na hotīti ‘‘paṭiccā’’ti iminā vacanena dīpito paccayo na hotīti attho. ‘‘Upādārūpaṃ bhūtarūpassā’’ti ca nidassanavasena vuttaṃ. Upādārūpassapi hi upādārūpaṃ yathāvutto paccayo na hoti, vatthuvajjāni rūpāni ca arūpānanti.
3. 缘门的注释巴利
3. Paccayavāravaṇṇanā
243 在这里,“缘”是由“pati”(依、对)和“aya”(趣向)组成的。“pati”这个词表示安立、依止的意思,“aya”这个词表示趣向的意思;作为安立的趣向就是依止,所以称为缘。因此,“缘”的意思就是:从它作为缘的作用来说,或者从进入对它依存的状态来说。巴利
243.Paccayāti ettha pati ayo paccayo. Pati-saddo patiṭṭhatthaṃ dīpeti, aya-saddo gatiṃ, patiṭṭhābhūtā gati nissayo paccayoti vuttaṃ hoti, tato paccayā, paccayakaraṇato tadāyattabhāvagamanato vāti attho.
“以诸大种为缘,而有心所生起的色”,这句话是把大种和所造色合在一起说的。不过在义注里应当这样理解:心生起的所造色,是依于心所生起的大种而生起的。应当看出,作说明时所用的这种所造色,自身并不是依止,而是生起在依止之中的。巴利
‘‘Mahābhūte paccayā cittasamuṭṭhānaṃ rūpa’’nti (paṭṭhā. 1.1.245) bhūtupādārūpāni saha saṅgaṇhitvā vuttaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana cittasamuṭṭhāne ca mahābhūte nissāya cittasamuṭṭhānaṃ upādārūpanti sayaṃ nissayo ahutvā nissaye uppajjamānena upādārūpena nidassanaṃ katanti daṭṭhabbaṃ.
255 在“无想……中略……业生色是所造色”这一句里,前面在缘门和俱生门中,依俱生的业生与时节生,以及依纯业生与非纯业生,已经说过的那个含义,并不是这里所要表达的;因为“业生色”一词已经涵盖了一切业生色。所以,舍弃那种解释,针对前面所取的业生色,以限定说明的方式,说出“称为所造色的业生色”这个含义。不过,大种依大种为缘、以及大种以缘的方式生起,这不应被否定。因此,不能把取所造色和取业生色看成没有区别;应当理解:由于存在应当被排除的所造色,所以取业生色本身就是对取所造色的限定说明。巴利
255.Asañña…pe… kaṭattārūpaṃ upādārūpanti ettha yo paṭiccavāre sahajāte kammautujānaṃ, kamme ca ekantānekantakammajānaṃ vasena attho vutto, so nādhippeto eva ‘‘kaṭattārūpa’’nti kammasamuṭṭhānarūpasseva sabbassa ca gahitattāti taṃ pahāya yathāgahitassa kaṭattārūpassa visesanavasena ‘‘upādārūpasaṅkhātaṃ kaṭattārūpa’’nti atthamāha. Mahābhūte pana paṭicca paccayā ca mahābhūtānaṃ uppatti na nivāretabbāti upādārūpaggahaṇena kaṭattārūpaggahaṇaṃ avisesetvā upādārūpānaṃ nivattetabbānaṃ atthitāya kaṭattārūpaggahaṇeneva upādārūpaggahaṇassa visesanaṃ daṭṭhabbaṃ.
269-276 在应当说“以无记缘无记、善、不善”的地方,却写成了“以无记缘善、不善、无记”,还有“缘善法,善与不善法于善……没有触及”这样的写法,应当看出这是前面文本传抄中出现的笔误。巴利
269-276. ‘‘Abyākatena abyākataṃ, kusalaṃ, akusala’’nti vattabbe ‘‘abyākatena kusalaṃ, akusalaṃ, abyākata’’nti, ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca dhammā kusalassāti anāmasitvā’’ti ca purimapāṭhe pamādalekhā daṭṭhabbā.
286-287 在“非因缘、非前生缘中有二”这一句里,注释书中说:“不过在无色界,是依无因的痴和无因的唯作而说有二”;又说“在非不相应缘中有二,是依无色界的无因不善和唯作而说”。应当理解,这是在可得之法中,取一部分来举例说明。然而在无色界,是依无因的痴、无因的唯作、无因的结生以及一部分色法而说有二;在非不相应缘中,则是依无色界的无因不善、唯作以及一部分色法而说有二。至于“在非无有缘、非离去缘中有一,是依一切色法而说”这一句,由于这一理路以非因为根本,所以不能获得因缘,因此应当是“依一部分色法”。但如果依眼等诸法,或者依心生起等分类来说,则一切都可得,所以说“一切色法”。巴利
286-287.Nahetupaccayā napurejāte dveti ettha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘āruppe pana ahetukamohassa ahetukakiriyassa ca vasena dveti vuttā, navippayutte dveti āruppe ahetukākusalakiriyavasenā’’ti vuttaṃ, taṃ labbhamānesu ekadesena nidassanavasena vuttanti daṭṭhabbaṃ. Āruppe pana ahetukamohassa ahetukakiriyāya ahetukapaṭisandhiyā ekaccassa ca rūpassa vasena dve vuttāti, navippayutte dveti āruppe ahetukākusalakiriyāekaccarūpānaṃ vasenāti vuttanti. ‘‘Nonatthinovigatesu ekanti sabbarūpassa vasenā’’ti vuttaṃ, nahetumūlakattā imassa nayassa hetupaccayaṃ labhantaṃ na labbhatīti ‘‘ekaccassa rūpassa vasenā’’ti bhavitabbaṃ. Cakkhādidhammavasena pana cittasamuṭṭhānādikoṭṭhāsavasena vā sabbaṃ labbhatīti ‘‘sabbarūpassā’’ti vuttaṃ siyā.
289-296 “已来、未至”是就问题的角度说的,“可得、不可得”则是就来问的问题中可得与不可得的法而说的。巴利
289-296.Āgatānāgatanti pañhavasena vuttaṃ, labbhamānālabbhamānanti āgate ca pañhe labbhamānālabbhamānadhammavasena.
第4章 依止分的注释巴利
4. Nissayavāravaṇṇanā
329-337 通过缘门来确定在依止门中所说的依止缘状态,意思就是这样。巴利
329-337.Paccayavārena nissayapaccayabhāvanti nissayavāre vuttassa nissayapaccayabhāvaṃ niyametunti attho.
相杂分注释巴利
5. Saṃsaṭṭhavāravaṇṇanā
351-368 351-368. 在相杂分的遮诠部分,“于不相应中,结生不存在”这句话,是因为没有把无依处的结生单独提出来而说的。因为在缘起分等中,为了显示俱生缘的状态,才把有依处的结生提出来。这个结生在这里的增上、前生、习行、非业、异熟、禅那、不相应这些缘中也不可得,而在其他顺转和遮诠中可得的缘中则可得。为了显示这个差别,才把它提出来。其余十三种不可得——这里应该是“其余十四种”。“于非禅那中有一”是就无因的五识来说的。应当这样理解:为了显示五识仅仅缺乏因缘,才说“无因”。“于非道中有一,依无因唯作而说”,这里应该是“依无因异熟和唯作而说”。巴利
351-368. Saṃsaṭṭhavāre paccanīye ‘‘navippayutte paṭisandhi natthī’’ti idaṃ vatthuvirahitāya paṭisandhiyā visuṃ anuddharaṇato vuttaṃ. Paṭiccavārādīsu hi sahajātassa paccayabhāvadassanatthaṃ savatthukā paṭisandhi uddhaṭā, sā idhāpi adhipatipurejātāsevanesu nakammanavipākanajhānanavippayuttesu na labbhati, aññesu ca anulomato paccanīyato ca labbhamānapaccayesu labbhatīti imassa visesassa dassanatthaṃ uddhaṭāti. Sesā terasa na labbhantīti ettha ‘‘sesā cuddasā’’ti bhavitabbaṃ. Na jhāne ekanti ahetukapañcaviññāṇavasenāti pañcaviññāṇānaṃ hetupaccayavirahitamattadassanatthaṃ ahetukaggahaṇaṃ katanti daṭṭhabbaṃ, ‘‘namagge ekanti ahetukakiriyavasenā’’ti vuttaṃ, ‘‘ahetukavipākakiriyavasenā’’ti bhavitabbaṃ.
369-391 按照前面所说的方式,也就是在缘分别的顺观逆观中所说的方式。有人说:“在非因缘所生的诸法中,只有无因的痴得到禅那缘和道缘,其余的得不到。”然而在其余情况下,除了五识之外的无因诸蕴,以及由它们生起的缘所生的诸法,是得到禅那缘的。在逆观顺观中,不能把两种缘与顺观结合在一起,所以不能说“同时得到禅那缘和道缘”。因此应当说:“只有无因的痴得到道缘。”巴利
369-391.Heṭṭhāvuttanayenevāti paṭiccavāre anulomapaccanīye vuttanayena. ‘‘Nahetupaccayuppannesu ahetukamohova jhānamaggapaccayaṃ labhati, sesā na labhantī’’ti vuttaṃ, sesesu pana pañcaviññāṇavajjāhetukakkhandhā taṃsamuṭṭhānā paccayuppannadhammā jhānapaccayaṃ labhanti, na paccanīyānulome dvinnaṃ paccayānaṃ anulomena saha yojanā atthīti jhānamaggapaccayaṃ sahitaṃ labhatīti ca na sakkā vattuṃ, tasmā ‘‘ahetukamohova maggapaccayaṃ labhatī’’ti vattabbaṃ.
6. 相应分注释巴利
6. Sampayuttavāravaṇṇanā
392-400 相似、相应、相杂、交杂,然而并非相杂。当两者被说为互相观待时,它们就成为互相决定的东西。巴利
392-400. Sadisaṃ sampayuttaṃ saṃsaṭṭhaṃ vokiṇṇañca saṃsaṭṭhaṃ na hotīti ubhayaṃ aññamaññāpekkhaṃ vuccamānaṃ aññamaññassa niyāmakaṃ hotīti.
问分分别的注释巴利
7. Pañhāvāravibhaṅgavaṇṇanā
401-403 “为了按顺序显示那些缘——善法对善法为缘”,意思是按照它们出现的先后次序、依照它们现起的次第来显示。“善法对善法”只是一个举例,通过这个例子,善法对善法等、不善法对不善法等、无记法对无记法等、善法与无记法对善法等,所有分类都已经显示出来了。因此,把所举出的全部例子综合起来,就说“为了按顺序显示那些缘”。巴利
401-403.Yehi paccayehi kusalo kusalassa paccayo hoti, te paccaye paṭipāṭiyā dassetunti yathākkamena āgatāgatapaṭipāṭiyā dassetunti attho. Kusalo kusalassāti nidassanamattametaṃ, tena kusalo kusalādīnaṃ, akusalo akusalādīnaṃ, abyākato abyākatādīnaṃ, kusalābyākatā kusalādīnantiādiko sabbo pabhedo nidassito hotīti yathānidassite sabbe gahetvā āha ‘‘te paccaye paṭipāṭiyā dassetu’’nti.
404 “给予之后”这里,“给”这个词也有“净化”的意思,所以注释者说“清净之后”。而“他们的那个心”,是指应当说为一来道等的前行者的那个种姓心。但观智善只属于欲界,所以从“地”的角度来确定缘所生者。“因此”是说仅从法的方面来显示,也就是紧接着说法之后的意思。巴利
404.Datvāti ettha dā-saddo sodhanatthopi hotīti mantvā āha ‘‘visuddhaṃ katvā’’ti. Tesañhi taṃ cittanti tesanti vattabbatārahaṃ sakadāgāmimaggādipurecārikaṃ taṃ gotrabhucittanti adhippāyo . Vipassanākusalaṃ pana kāmāvacaramevāti paccayuppannaṃ bhūmito vavatthapeti. Tenevāti dhammavaseneva dassanato, desanantarattāti adhippāyo.
405 405. “味着”是有贪之喜与有喜之贪的作用,所以说“既感受又染着”。“欢喜”是伴随喜的渴爱的作用,所以说“依有喜的渴爱”。“见欢喜”就是见本身。不过这里只取后一种含义,说“对欢喜者,以‘我、我所’等方式……生起见”。但不能说“欢喜”就只是“见欢喜”,因为《发趣论》说:“应修所断法,对应修所断法……以所缘缘……对应当修所断的贪,他味着、欢喜。”所以应当知道前一种含义也已经说到了。在两种喜俱心中,对于以所说的喜与贪而味着的人,以及在四种见欢喜中以有喜的渴爱而欢喜的人,都可以连接为“生起见”。“以种类”是指善行的共通性。巴利
405. Assādanaṃ sarāgassa somanassassa sasomanassassa rāgassa ca kiccanti āha ‘‘anubhavati ceva rajjati cā’’ti. Abhinandanaṃ pītikiccasahitāya taṇhāya kiccanti āha ‘‘sappītikataṇhāvasenā’’ti. Diṭṭhābhinandanā diṭṭhiyeva. Ettha pana pacchimatthameva gahetvā ‘‘abhinandantassa attā attaniyantiādivasena…pe… diṭṭhi uppajjatī’’ti vuttaṃ. Abhinandanā pana diṭṭhābhinandanāyevāti na sakkā vattuṃ ‘‘bhāvanāya pahātabbo dhammo bhāvanāya pahātabbassa dhammassa ārammaṇa…pe… bhāvanāya pahātabbaṃ rāgaṃ assādeti abhinandatī’’ti (paṭṭhā. 2.8.72) vacanato, tasmā purimopi attho vuttoti daṭṭhabbo. Dvīsu pana somanassasahagatacittesu yathāvuttena somanassena rāgena ca assādentassa tesuyeva sappītikataṇhāya catūsupi diṭṭhābhinandanāya abhinandantassa ca diṭṭhi uppajjatītipi sakkā yojetuṃ. Jātivasenāti suciṇṇasāmaññavasenāti attho.
406 “以彼为所缘”是指以彼为所缘的状态。这里省略了词尾变化。因为除了存在状态本身,没有别的状态,所以就用状态本身来区分果报,意思是果报就是彼所缘的状态。不像识无边处和非想非非想处的果报那样,欲界果报并不是固定地以那个业为所缘,所以即使它存在,也没有被提到。但应当知道,通过彼所缘的善所缘性,由于特征相同,以业为所缘的结生等也已经显示出来了。所谓“或者逆序,或者隔一个”,应当理解为:这是在说顺次入定时,大多数情况下以近的等至为所缘。然而,就像逆序和隔一个入定时,不近的等至也能成为所缘一样,顺次入定时也可能如此。说了“他心智等要接到后面的转向”之后,解释了“这是它们的转向”的意思;如果这样的话,也应该说“神变智”。但因为善蕴不是无记的神变智的所缘,所以没有说;而他心智等可以成为所缘,所以说了。因此,应当这样理解:对于唯作的他心智等,以及任何以善为所缘的转向,善蕴都以所缘缘为缘。巴利
406.Tadārammaṇatāti tadārammaṇabhāvena. Vibhattilopo hettha katoti. Bhāvavantato vā añño bhāvo natthīti bhāveneva vipākaṃ viseseti, vipāko tadārammaṇabhāvabhūtoti attho. Viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanavipākānaṃ viya na kāmāvacaravipākānaṃ niyogato vavatthitaṃ idañca kammaṃ ārammaṇanti taṃ labbhamānampi na vuttaṃ. Tadārammaṇena pana kusalārammaṇabhāvena samānalakkhaṇatāya kammārammaṇā paṭisandhiādayopi dassitāyevāti daṭṭhabbā. Paṭilomato vā ekantarikavasena vāti vadantena anulomato samāpajjane yebhuyyena āsannasamāpattiyā ārammaṇabhāvo dassitoti daṭṭhabbo. Yathā pana paṭilomato ekantarikavasena ca samāpajjantassa anāsannāpi samāpatti ārammaṇaṃ hoti, evaṃ anulomato samāpajjantassapi bhaveyyāti. ‘‘Cetopariyañāṇassātiādīni parato āvajjanāya yojetabbānī’’ti vatvā ‘‘yā etesaṃ āvajjanā, tassā’’ti attho vutto, evaṃ sati ‘‘iddhividhañāṇassā’’tipi vattabbaṃ siyā. Yasmā pana kusalā khandhā abyākatassa iddhividhañāṇassa ārammaṇaṃ na hontīti taṃ na vuttaṃ, cetopariyañāṇādīnañca hontīti tāni vuttāni, tasmā kiriyānaṃ cetopariyañāṇādīnaṃ yāya kāyaci āvajjanāya ca kusalārammaṇāya kusalā khandhā ārammaṇapaccayena paccayoti evamattho daṭṭhabbo.
407-409 从“追悔等”这个角度来说,“等”这个字涵盖了:以观察过患的方式、以及以自性本身,仅仅是不如意的情况;或者也包括不堪忍的种种差别。巴利
407-409.Vippaṭisārādivasenavāti ādi-saddena ādīnavadassanena sabhāvato ca aniṭṭhatāmattaṃ saṅgaṇhāti, akkhantibhedā vā.
410 “色处对眼识”等说法,是通过具有固定所缘的诸识身,来显示无记法对无记法的所缘缘关系。因为无法把一切都说明白,所以就在一个相续中,举出其中一部分法来示例说明。巴利
410.Rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇassātiādinā viññāṇakāyehi niyatārammaṇehi abyākatassa abyākatānaṃ ārammaṇapaccayabhāvaṃ nidasseti. Sabbassa hi vattuṃ asakkuṇeyyattā ekasmiṃ santāne dhammānaṃ ekadesena nidassanaṃ karotīti.
413-416 四地善法是以所缘增上缘的方式显示的,而作为缘所生起的,则只是欲界法。巴利
413-416.Catubhūmakaṃkusalaṃ ārammaṇādhipatipaccayabhāvena dassitaṃ, paccayuppannaṃ pana kāmāvacarameva.
417 从先前的心相续出起,就是有分。这个有分又分为根本有分和客有分,也就是彼所缘和本然有分。
“随顺有学的果等至”——在这里,因为任何一种有学的果等至都不需要转向,所以没有什么特别要说的。因此,为了排除非想非非想处善的果等至,显示无差别的果等至,就说“果等至是指不来果等至”。
“欲界唯作对两种出起”——在这里,关于唯作之后彼所缘的出起,应当说的内容已经在《心生品》中说过了。巴利
417. Apubbato cittasantānato vuṭṭhānaṃ bhavaṅgameva, taṃ pana mūlāgantukabhavaṅgasaṅkhātaṃ tadārammaṇaṃ pakatibhavaṅgañca. Anulomaṃ sekkhāya phalasamāpattiyāti ettha kāyaci sekkhaphalasamāpattiyā avajjetabbattā vattabbaṃ natthīti nevasaññānāsaññāyatanakusalaṃ phalasamāpattiyāti imaṃ nibbisesanaṃ phalasamāpattiṃ uddharitvā dassento āha ‘‘phalasamāpattiyāti anāgāmiphalasamāpattiyā’’ti. Kāmāvacarakiriyā duvidhassapi vuṭṭhānassāti ettha kiriyānantaraṃ tadārammaṇavuṭṭhāne yaṃ vattabbaṃ, taṃ cittuppādakaṇḍe vuttameva.
这两者……十二种,这是根据与喜俱行的意识界来说的。而与舍俱行的,则应当理解为:依据前面所说的十种识界,再加上确定唯作和意界唯作,一共是十二种。巴利
Tā ubhopi…pe… dvādasannanti idaṃ somanassasahagatamanoviññāṇadhātuvasena vuttaṃ, upekkhāsahagatā pana yathāvuttānaṃ dasannaṃ viññāṇadhātūnaṃ voṭṭhabbanakiriyassa manodhātukiriyassa cāti dvādasannaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.
423 一切成就都依赖于布施等福行,这是文句之间的连接关系。但不能绝对地执取这个说法,也就是说,“只有强力的思才能得果,虚弱的不行”这个说法不能当作定论来执取,也不应执为坚固。什么原因呢?因为无论强力还是虚弱的业,只要获得了机会,就能排除障碍而成熟果报,所以不能说“无论它生起什么果报,都不是亲依止缘”。为了说明这一点,就说了“因为已得机会……”等话。而在《果报三法》的《问分·遮》中说:“果报法对果报法,以所缘缘为缘,以亲依止缘为缘,以业缘为缘”,这里把业缘单独列了出来;在《受三法》的《问分·遮》中说:“非因缘、非所缘缘、非亲依止缘中,有八”,因此可以说:“某些能生果报的业,并不是亲依止缘”。巴利
423. Dānādipuññakiriyāyattā sabbasampattiyo paṭivijjhitvāti sambandho. Na panetaṃ ekantena gahetabbanti ‘‘balavacetanāva labbhati, na dubbalā’’ti etaṃ ekantaṃ na gahetabbaṃ, daḷhaṃ vā na gahetabbanti adhippāyo. Kiṃ kāraṇanti? Balavato dubbalassa vā katokāsassa antarāyaṃ paṭibāhitvā vipaccanato ‘‘yaṃkañci yadi vipākaṃ janeti, upanissayo na hotī’’ti navattabbattā cāti dassento ‘‘katokāsañhī’’tiādimāha. Vipākattike pana pañhāvārapaccanīye ‘‘vipākadhammadhammo vipākassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo, upanissayapaccayena paccayo, kammapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.3.93) kammapaccayassa visuṃ uddhaṭattā, vedanāttike ca pañhāvārapaccanīye ‘‘nahetupaccayā naārammaṇapaccayā naupanissaye aṭṭhā’’ti (paṭṭhā. 1.2.87) vuttattā ‘‘vipākajanakampi kiñci kammaṃ upanissayapaccayo na hotī’’ti sakkā vattunti.
或者,与那(阿罗汉)相违:就是以那为所缘而与之相违;另一种读法是“相违”。“卑慢”:是指他人身上生起的轻慢。“贪”:是以染着的方式生起的欲界贪爱渴爱。“愿求”:是对尚未获得的东西,为了得到它而把心投向那里的渴爱,比如“愿我将来有这样的眼,有这样的色”。这就是它们之间的区别。巴利
Tasmiṃ vā viruddhoti taṃnimittaṃ viruddho, viruddhanti vā pāṭho. Omānanti parassa pavattaomānaṃ. Rāgo rañjanavasena pavattā kāmarāgataṇhā, ‘‘iti me cakkhuṃ siyā anāgatamaddhānaṃ, iti rūpā’’ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittapaṇidahanataṇhā patthanāti ayametesaṃ viseso.
在它们当中,“其他任何”的意思是:在那些众生里,除了先前已经杀过的之外,还杀其他任何众生。巴利
Tesuaññampīti tesu yaṃkiñci pubbe hanitato aññampi pāṇaṃ hanatīti attho.
有人因为反复下命令这一点,就说:由于和杀母业相似,他们把先前已经生起的命令意图也安上“杀母业”这个名称。同样的道理也适用于“以两次打击”等处。巴利
Punappunaṃ āṇāpanavasena vāti mātughātakammena sadisatāya pubbe pavattāyapi āṇattacetanāya mātughātakammanāmaṃ āropetvā vadanti. Esa nayo dvīhi pahārehīti etthāpi.
正如……(中略)……“生起信”这句话的意思是:依靠贪爱来布施,也就是依靠贪爱、以布施的方式使信心生起——这就是所说的含义。他是带着这样的意图在说:就像依靠贪爱而布施等一样,同样地,贪等也是信等的亲依止缘,这一点也被显示出来了。应当看到,通过把“身乐”等放在一起显示,就表明了它们不仅各自单独作为缘,而且也一起作为缘。巴利
Yatheva hi…pe… uppādeti nāmāti rāgaṃ upanissāya dānaṃ detīti rāgaṃ upanissāya dānavasena saddhaṃ uppādetīti ayamattho vutto hotīti iminā adhippāyena vadati. Yathā rāgaṃ upanissāya dānaṃ detītievamādi hoti, evaṃ rāgādayo saddhādīnaṃ upanissayapaccayoti idampi hotīti dasseti. Kāyikaṃ sukhantiādīnaṃ ekato dassanena visuṃyeva na etesaṃ paccayabhāvo, atha kho ekatopīti dassitaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.
425 以“具有支持性而成为缘”这一点,这里要显示的是:不像前面那些地方那样,此处并不是说由缘而生起,而是说,每一个由缘所生之法,对于各种法各自具有那种缘的身份;而且,后生的诸蕴并不会因为只是具有支持性就不成为缘,因此,后生缘在这里是顺着次第来说的。巴利
425.Upatthambhakattena paccayattāyevāti etena idaṃ dasseti – na purimavāresu viya imasmiṃ paccayena uppatti vuccati, atha kho tassa tassa paccayuppannassa tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ taṃtaṃpaccayabhāvo, na ca pacchājātakkhandhā upatthambhakattena paccayā na honti, tenesa pacchājātapaccayo idha anulomato āgatoti.
427 思对于自己的所依处也是缘,意思是说,思对于作为自身依托的(所依处)也是业缘。巴利
427.Cetanā vatthussapi paccayoti attano patiṭṭhābhūtassapi kammapaccayoti adhippāyo.
那么,为什么在这里不像在缘分别那样,把以二根二法组收尾的问题,在依止、有、离去等缘中提出来呢?因为不可得。在缘分别那里,因为说法是以缘所生法为重点,所以当善法和无记法一起生起时,可以成立它们有善和无记的缘,因此说“以善和无记法为缘,生起善和无记法”(《发趣论》1.1.246)。因为在那个地方,只意在说明缘所生法由某一种或两种缘生起,并不是说两者互为对方的缘。但在这里,因为说法是以缘为重点,善和无记法作为善和无记法两者的依止等,并不能成立,所以没有说“善和无记法以依止缘为善和无记法的缘”等等。巴利
Kasmā panettha paccayavāre viya nissayaatthiavigatesu dumūlakadukāvasānā pañhā na uddhaṭāti? Alabbhamānattā. Tattha hi paccayuppannappadhānattā desanāya kusalo ca abyākato ca dhammā ekato uppajjamānā kusalābyākatapaccayā labbhantīti ‘‘kusalañca abyākatañca dhammaṃ paccayā kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjantī’’ti (paṭṭhā. 1.1.246) vuttaṃ. Yato tato vā ubhayapaccayato paccayuppannassa uppattimattaṃyeva hi tattha adhippetaṃ, na ubhayassa ubhinnaṃ paccayabhāvoti. Idha pana paccayappadhānattā desanāya kusalābyākatā kusalābyākatānaṃ ubhinnaṃ nissayādibhūtā na labbhantīti ‘‘kusalo ca abyākato ca dhammā kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa nissayapaccayena paccayo’’tiādi na vuttaṃ.
在问分的组合中顺次计数巴利
Pañhāvārassa ghaṭane anulomagaṇanā
439 这里说“在此处,前生也能得到”,如果是这样,那为什么又说“如此”呢?因为“三”只是在数目上有共通性而已。巴利
439.‘‘Ettha pana purejātampi labbhatī’’ti vuttaṃ, yadi evaṃ kasmā ‘‘tathā’’ti vuttanti? ‘‘Tīṇī’’ti gaṇanamattasāmaññato.
440 关于增上缘,先前那句“除了观(慧)之外,其余的增上(心所)是异分的”,应当看作只是举例说明。可是,因为并没有只拿一个与因缘不同分的所缘来举例,而是在讲无间缘等的时候,就已经显示了所有异分的情况,所以根缘和道缘也应当显示为异分,于是他们读作:“在增上缘、根缘、道缘中,除了慧之外,其余的法是异分的。”同样地,从有和无两方面来看,在因缘的状态中,也有俱生缘等的状态。难道不是这样吗?正如除了无痴之外的其他因,在因缘的状态中并没有增上缘、根缘、道缘的状态,所以除了慧之外,增上缘等是异分的;同样地,在善等因的因缘状态中,由于没有异熟缘的状态,那么除了因之外,异熟法是否也应当是异分的呢?不应当这样说,因为在兼具这两种缘的心与心所的聚集体中,处于因缘状态时,并非没有异熟缘性。正如在兼具因缘和俱生缘的聚集体中,虽然除了因之外其他一切法都存在,但在因的因缘状态中并非没有俱生缘性,所以不说除了因之外的俱生法是因的异分;这里的道理也是这样。这个道理在不相应缘中也同样适用。再者,因为缘只是针对缘所生法而说的,所以当依缘所生那一刹那的有与无来说明同分时,就不应再依不同刹那来说它本身是异分的。巴利
440. ‘‘Adhipatipaccaye ṭhapetvā vīmaṃsaṃ sesādhipatino visabhāgā’’ti purimapāṭho nidassanavasena daṭṭhabbo. Yasmā pana hetupaccayassa visabhāgena ekena ārammaṇena nidassanaṃ akatvā anantarādīni vadanto sabbe visabhāge dasseti, tasmā indriyamaggapaccayā ca visabhāgā dassetabbāti ‘‘adhipatindriyamaggapaccayesu ṭhapetvā paññaṃ sesā dhammā visabhāgā’’ti paṭhanti. Tathā bhāvābhāvato hetupaccayabhāve sahajātādipaccayabhāvato. Nanu yathā amohavajjānaṃ hetūnaṃ hetupaccayabhāve adhipatindriyamaggapaccayabhāvo natthīti paññāvajjānaṃ adhipatipaccayādīnaṃ visabhāgatā, evaṃ kusalādihetūnaṃ hetupaccayabhāve vipākapaccayabhāvābhāvato hetuvajjānaṃ vipākānaṃ visabhāgatāya bhavitabbanti? Na bhavitabbaṃ, ubhayapaccayasahite cittacetasikarāsimhi hetupaccayabhāve vipākapaccayattābhāvābhāvato. Yathā hi hetusahajātapaccayasahitarāsimhi satipi hetuvajjasabbhāve hetūnaṃ hetupaccayabhāve sahajātapaccayattābhāvo natthīti na hetuvajjānaṃ sahajātānaṃ hetussa visabhāgatā vuttā, evamidhāpīti. Esa nayo vippayuttapaccayepi. Apica paccayuppannasseva paccayā vuccantīti paccayuppannakkhaṇe tathā bhāvābhāvavasena sabhāgatāya vuccamānāya nānākkhaṇavasena visabhāgatā tasseva na vattabbāti.
“善的观”这里应当说成“善的观增上”。因为观如果没有成为增上,就不能作为增上缘。巴利
Kusalā vīmaṃsāti idaṃ ‘‘kusalā vīmaṃsādhipatī’’ti evaṃ vattabbaṃ. Na hi anadhipatibhūtā vīmaṃsā adhipatipaccayo hotīti.
441-443 如果“不相应缘”进入,就得到其余两种,这是前面的读法。但“善法对善法和无记法”这一句在这里不成立,所以他们读作“善法对无记法,无记法对无记法,得到两种”。所谓“在数目较少的情况中”,意思是:当这些进入时,数目变得较少。“三、二、一”也是这样:当数目较少的法进入时,或者当相互对应等法进入时,依据它们所计得的,就是一个比“三”少的数目,以及一个如实际所得的那个“一”——这就是这里的意思。巴利
441-443.‘‘Sacepana vippayuttapaccayo pavisati, itarāni dve labhatī’’ti purimapāṭho, ‘‘kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa cā’’ti idaṃ pana na labbhatīti ‘‘kusalo abyākatassa, abyākato abyākatassāti dve labhatī’’ti paṭhanti. Ūnataragaṇanesūti yesu paviṭṭhesu ūnatarā gaṇanā hoti, tesūti attho. Tīṇi dve ekanti evaṃ ūnataragaṇanesu vā aññamaññādīsu pavisantesu tesaṃ vasena tikato ūnaṃ yathāladdhañca ekanti gaṇanaṃ labhatīti attho.
“非异熟”的意思是:没有被触及到的异熟,并不是说没有异熟因。巴利
Avipākānīti anāmaṭṭhavipākānīti attho, na vipākaheturahitānīti.
这里,“一切也都是俱生果报”:意思是,在这里,凡是所说的俱生、由缘所生的法,这一切既是果报,也是与果报俱生的色法。“它们所生的色法”这一句,应当知道,在结生时,业生色也被“它们所生”这个说法包含在内。也有人读作“它们所生的色法和业生色都可以得到”。在第四种情况中,只是果报心所生的色法,这里道理也一样。不过也有人读作“以及业生色”。巴利
Tattha sabbepi sahajātavipākā cevāti tattha ye sahajātā paccayuppannā vuttā, te sabbepi vipākā ceva vipākasahajātarūpā cāti attho. Taṃsamuṭṭhānarūpā cāti ettha paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpampi taṃsamuṭṭhānaggahaṇeneva saṅgaṇhātīti veditabbaṃ. ‘‘Taṃsamuṭṭhānarūpakaṭattārūpā ca labbhantī’’tipi paṭhanti. Catutthe vipākacittasamuṭṭhānarūpamevāti etthāpi eseva nayo. ‘‘Kaṭattārūpañcā’’tipi pana paṭhanti.
“也是这样”这一说法,也是按照“然而在这些组合中,一切最初者”等前面所说的方式来的。不过在组合中,凡是作为根本而安立的缘,就按照它对那些缘所生法无余获得、缺少、更少、最少获得的次第,称为组合;在无余获得时,则按照缘所生法无余获得的次第。同样地,在缺少获得等情况下,应当知道这个顺序。巴利
Evampīti ‘‘etesu pana ghaṭanesu sabbapaṭhamānī’’tiādinā vuttanayenapi. Ghaṭanesu pana yo yo paccayo mūlabhāvena ṭhito, taṃpaccayadhammānaṃ niravasesaūnaūnataraūnatamalābhakkamena ghaṭanā vuccati, niravasesalābhe ca paccayuppannānaṃ niravasesalābhakkamena. Tathā ūnalābhādīsūti ayaṃ kamo veditabbo.
445 对方说“将依所依处而说”,并不是说即使所依处可得,也依所依处来组合;他的意思是“或者只依所缘”。巴利
445. Vatthuvasena sanissayaṃ vakkhatīti na idaṃ labbhamānassapi vatthussa vasena ghaṭananti adhippāyenāha ‘‘ārammaṇavaseneva vā’’ti.
446 不过,俱生增上缘和所缘增上缘同时存在,以及所缘增上缘和俱生缘同时存在,都是找不到的。就像俱生缘和前生缘可以同时是依止缘和有缘一样,俱生增上缘和所缘增上缘却不能同时具有增上缘的性质。因为依止性、有性、无离去性,是俱生缘和前生缘等依止缘所共有的,但俱生性和所缘增上性并不是这样共有的。俱生法不成为所缘,而是以与自己同时生起的方式起增上作用;另一种则以成为所缘的方式,使心倾向于自己而起增上作用。而且,俱生法只是以存在的方式提供帮助,另一种即使在过去或未来,也只是以成为所缘的方式提供帮助。因此,俱生缘和所缘增上缘,就像俱生缘和所缘缘一样,体性不同,不能共同具有增上缘的性质。正因如此,在《问分·广释》中也没有说“善法和无记法以增上缘为缘,成为善法的缘”等等。巴利
446.Sahajātena pana saddhiṃ ārammaṇādhipati, ārammaṇādhipatinā ca saddhiṃ sahajātaṃ na labbhatīti idaṃ yathā sahajātapurejātā eko nissayapaccayo atthipaccayo ca honti, evaṃ sahajātārammaṇādhipatīnaṃ ekassa adhipatipaccayabhāvassa abhāvato vuttaṃ . Nissayabhāvo hi atthiavigatabhāvo ca sahajātapurejātanissayādīnaṃ samāno, na panevaṃ sahajātārammaṇādhipatibhāvo samāno. Sahajāto hi ārammaṇabhāvaṃ anupagantvā attanā saha pavattanavasena adhipati hoti, itaro ārammaṇaṃ hutvā attani ninnatākaraṇena. Sahajāto ca vijjamānabhāveneva upakārako, itaro atītānāgatopi ārammaṇabhāveneva, tasmā sahajātārammaṇapaccayā viya bhinnasabhāvā sahajātārammaṇādhipatinoti na te ekato eva adhipatipaccayabhāvaṃ bhajanti, teneva pañhāvāravibhaṅge ca ‘‘kusalo ca abyākato ca dhammā kusalassa dhammassa adhipatipaccayena paccayo’’tiādi na vuttanti.
447-452 在具食组合之前,按共通性来说,应当可以说那些没有食、没有道的具根组合:“增上、俱生、依止、根、有、无离去——七种。增上、俱生、相互、依止、根、相应、有、无离去——三种。增上、俱生、依止、根、不相应、有、无离去——三种。增上、俱生、依止、异熟、根、有、无离去——一种。增上、俱生、相互、依止、异熟、根、相应、无离去——一种。增上、俱生、依止、异熟、根、不相应、有、无离去——一种。”为什么不说这些呢?因为作为根的增上,除了食和道之外,没有别的。心增上就是食,精进和慧是道,并没有另一个作为根的增上,可以依它来说那些没有食、没有道的具根组合。因此,不说那些,而是为了显示心增上等必定是食和道,只说了具食的完整组合。而在那些完整组合中,可以得到两种缘法,在具食组合中只有一种,所以完整组合本应先说。至于具根组合,则按照那些用来区分食和道的次第,放在后面说。在注释中,“相似”是指因为是完整组合而相同,或者是指紧接着的色法。巴利
447-452. Sāhārakaghaṭanānaṃ purato vīriyacittavīmaṃsānaṃ sādhāraṇavasena anāhārakāmaggakāni saindriyaghaṭanāni vattabbāni siyuṃ ‘‘adhipatisahajātanissayaindriyaatthiavigatanti satta. Adhipatisahajātaaññamaññanissayaindriyasampayuttaatthiavigatanti tīṇi. Adhipatisahajātanissayaindriyavippayuttaatthiavigatanti tīṇi. Adhipatisahajātanissayavipākaindriyaatthiavigatanti ekaṃ. Adhipatisahajātaaññamaññanissayavipākaindriyasampayuttaavigatanti ekaṃ. Adhipatisahajātanissayavipākaindriyavippayuttaatthiavigatanti eka’’nti. Kasmā tāni na vuttānīti? Indriyabhūtassa adhipatissa āhāramaggehi aññassa abhāvā. Cittādhipati hi āhāro, vīriyavīmaṃsā ca maggo hoti, na ca añño indriyabhūto adhipati atthi, yassa vasena anāhārakāmaggakāni saindriyaghaṭanāni vattabbāni siyuṃ, tasmā tāni avatvā cittādhipatiādīnaṃ ekantena āhāramaggabhāvadassanatthaṃ sāhārakasamaggakāneva vuttāni. Tesu ca samaggakesu dve paccayadhammā labbhanti, sāhārakesu ekoyevāti samaggakāni pubbe vattabbāni siyuṃ. Saindriyakāni pana yehi āhāramaggehi bhinditabbāni , tesaṃ kamavasena pacchā vuttāni. Aṭṭhakathāyaṃ pana sadisattāti samaggakattena samānattā, anantararūpattāti vā attho.
457-460 457-460.“善、无记对无记”这四句,是为了显示与无记一起的善具有缘的性质,所以在善根的部分里也把二根的情况拿来一起说了。关于“无记中的所依色”,这里应该改成说“业生色”。前文说“在第二组合、无记释答中,在色法里只得到所依”,但实际上也能得到大种色,所以有人读作“得到所依和大种色”。文中说“第四只有心生色”,但应该说“心生色以及结生刹那的业生色”。在“有异熟的第一组中,是异熟和异熟心生色”这里,以及此处“第四只有异熟心生色”这里,应当理解:业生色也被“异熟心生色”这个说法包含进去了。也有人读作“以及业生色”。不过在这里,以俱生、相互、依止、异熟、相应、不相应、有、无离去为根本的组合中,没有把因、业、禅那、道这些组合加进去;如前所说,在有、无离去为根本的组合中,没有加入食;在依止、不相应、有、无离去为根本的组合中,没有加入增上和根。为什么呢?因为如果把这些加进去,那些各自心识生起中作为一部分的因等,就只是无色法,是以缘的方式而得到的。因此,那些组合和在因根本等中所说的相似,因为没有混杂色法,很容易理解,所以没有说。但是,如果和有、无离去组合起来,那么食以及依止等,增上、根就和色法混杂在一起,所以在增上、食、根为根本中所说的类似组合,为了在有、无离去为根本以及依止等为根本中,让食和增上、根显得清楚明白,就把它们组合进去了,应当这样理解。巴利
457-460.Kusalābyākato abyākatassāti cattārīti abyākatasahitassa kusalassa paccayabhāvadassanavasena kusalamūlakesveva dumūlakampi āharitvā vuttaṃ. Abyākate vatthurūpampīti idaṃ ‘‘kaṭattārūpampī’’ti evaṃ vattabbaṃ. ‘‘Dutiyaghaṭane abyākatavissajjane rūpesu vatthumeva labbhatī’’ti purimapāṭho, bhūtarūpampi pana labbhatīti ‘‘vatthuñca bhūtarūpañca labbhatī’’ti paṭhanti. ‘‘Catutthe cittasamuṭṭhānarūpamevā’’ti vuttaṃ, ‘‘cittasamuṭṭhānarūpaṃ paṭisandhikkhaṇe kaṭattārūpañcā’’ti pana vattabbaṃ. Savipākesu paṭhame vipākā ceva vipākacittasamuṭṭhānarūpañcāti ettha catutthe vipākacittasamuṭṭhānamevāti idha ca kaṭattārūpampi vipākacittasamuṭṭhānaggahaṇena gahitanti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Kaṭattārūpañcā’’tipi pana paṭhanti. Ettha pana sahajātaaññamaññanissayavipākasampayuttavippayuttaatthi avigatamūlakesu ghaṭanesu hetukammajhānamaggehi ghaṭanāni na yojitāni, yathāvuttesu atthiavigatamūlavajjesu āhārena, nissayavippayuttaatthiavigatavajjesu adhipatiindriyehi ca. Kasmāti? Tesu hi yojiyamānesu taṃtaṃcittuppādekadesabhūtā hetuādayo arūpadhammāva paccayabhāvena labbhanti. Tena tehi ghaṭanāni hetumūlakādīsu vuttasadisāneva rūpamissakattābhāvena suviññeyyānīti na vuttāni. Atthiavigatehi pana yojiyamāno āhāro nissayādīhi adhipatiindriyāni ca rūpamissakāni hontīti adhipatāhārindriyamūlakesu vuttasadisānipi ghaṭanāni atthiavigatamūlakesu nissayādimūlakesu ca āhārena adhipatindriyehi ca supākaṭabhāvatthaṃ yojitānīti daṭṭhabbānīti.
462-464 在依止根本的讨论中,前文说“第六有三”,指的是心生色的善等;不过,眼等可以为眼识等所得,所以有人读作“无记的眼处等”。巴利
462-464. Nissayamūlake ‘‘chaṭṭhe tīṇīti kusalādīni cittasamuṭṭhānassā’’ti purimapāṭho, cakkhādīni pana cakkhuviññāṇādīnaṃ labbhantīti ‘‘abyākatassa cakkhāyatanādīni cā’’ti paṭhanti.
466 在亲依止根本中,按照自然亲依止而说的两种里,第一种说的是:“应当从缘的状态把握世间善、不善思。”但出世间的思也同样应当被把握。巴利
466. Upanissayamūlake pakatūpanissayavasena vuttesu dvīsu paṭhame ‘‘lokiyakusalākusalacetanā paccayabhāvato gahetabbā’’ti vuttaṃ, lokuttarāpi pana gahetabbāva.
473-477 在业为根本的结生中,这里说的“依处”并不是像在转起时那样,只把诸蕴作为缘所生法来把握,这是它的意旨。在依异熟与非异熟共通而说的四种当中,第一种说“与无色法一起,心等起色可得”,但业生色其实也是可得的。然而,在这个业为根本的场合,为什么不说“以业为缘,所缘有二种”?在所缘为根本的场合,又为什么不说“以所缘为缘,业有二种”?难道善、不善思对于以业为所缘的结生等,不是既是业缘又是所缘缘吗?又像作为所缘的依处,可以说它以所缘、依止缘的方式存在,同样,业是不是也应该以所缘缘的方式来说呢?不是。因为这两种缘的状态互相排斥。现前的依处不舍弃依止的状态,就以那样的方式被依止于它的识所缘取,所以说它既是所依止的状态又是依止缘,这是合理的。但业在造作之后,对于正在转起的诸法,是以已作、已积集的状态成为业缘,不是以所缘的方式;它只是以作为境的状态成为所缘缘,不是以所谓“造成相续差别而生果”的业缘方式。因此,业缘的状态排斥所缘缘的状态,所缘缘的状态也排斥业缘的状态。所以不能说“成为业缘之后成为所缘缘”,也不能说“成为所缘缘之后成为业缘”,因此没有这样说。而这个性质,对于正在转起的、作为所缘前生的依处、眼等法来说,就是:它们可以以所缘缘的状态与依止等缘一起被说;对于过去的业来说,这个性质就是:它不可以以所缘缘的状态与业缘一起被说。正如俱生依止和前生依止,可以以依止缘的状态一起被说,这是它们的性质;而俱生所缘增上和俱生增上,不可以以增上缘的状态一起被说,这是它们的性质;在这里也是如此。巴利
473-477. Kammamūlake paṭisandhiyaṃ vatthupīti ettha na pavatte viya khandhāyeva paccayuppannabhāvena gahetabbāti adhippāyo. Vipākāvipākasādhāraṇavasena vuttesu catūsu paṭhame ‘‘arūpena saddhiṃ cittasamuṭṭhānarūpaṃ labbhatī’’ti vuttaṃ, kaṭattārūpampi pana labbhateva. Imasmiṃ pana kammamūlake ‘‘kammapaccayā ārammaṇe dve’’ti, ārammaṇamūlake ca ‘‘ārammaṇapaccayā kamme dve’’ti kasmā na vuttaṃ, nanu kusalākusalacetanā kammārammaṇānaṃ paṭisandhiyādīnaṃ kammapaccayo ārammaṇapaccayo ca hoti. Yathā ca ārammaṇabhūtaṃ vatthuṃ ārammaṇanissayapaccayabhāvena vuccati, evaṃ kammampi ārammaṇapaccayabhāvena vattabbanti? Na, dvinnaṃ paccayabhāvānaṃ aññamaññapaṭikkhepato. Paccuppannañhi vatthu nissayabhāvaṃ apariccajitvā tenevākārena tannissitena ālambiyamānaṃ nissayabhāvena ca nissayapaccayoti yuttaṃ vattuṃ. Kammaṃ pana tasmiṃ kate pavattamānānaṃ katūpacitabhāvena kammapaccayo hoti, nārammaṇākārena, visayamattatāvasena ca ārammaṇapaccayo hoti, na santānavisesaṃ katvā phaluppādanasaṅkhātena kammapaccayākārena, tasmā kammapaccayabhāvo ārammaṇapaccayabhāvaṃ paṭikkhipati, ārammaṇapaccayabhāvo ca kammapaccayabhāvanti ‘‘kammapaccayo hutvā ārammaṇapaccayo hotī’’ti, ‘‘ārammaṇapaccayo hutvā kammapaccayo hotī’’ti ca na sakkā vattunti na vuttaṃ. Esa ca sabhāvo vattamānānañca ārammaṇapurejātānaṃ vatthucakkhādīnaṃ, yaṃ ārammaṇapaccayabhāvena saha nissayādipaccayā hontīti vattabbatā, atītassa ca kammassa ayaṃ sabhāvo, yaṃ ārammaṇapaccayabhāvena saha kammapaccayo hotīti navattabbatā. Yathā sahajātapurejātanissayānaṃ saha nissayapaccayabhāvena vattabbatā sabhāvo, sahajātārammaṇādhipatīnañca saha adhipatipaccayabhāvena navattabbatā, evamidhāpīti.
478-483 478-483. “依无增上的识食而说”的意思是:依不被执取为增上的识食而说。“依处减损”是说:依着彼此互得依处的那个依处,显示一切业生色的减损。巴利
478-483.Nirādhipativiññāṇāhāravasenāti anāmaṭṭhādhipatibhāvassa viññāṇāhārassa vasenāti adhippāyo. Vatthu parihāyatīti aññamaññampi labhantassa vatthussa vasena sabbassa kaṭattārūpassa parihānaṃ dasseti.
484-495 在第三项里说到“无色根对诸色”,但眼等根对眼识等也是可以成立的。接着,依精进来说与道相应的六法,在这里,虽然择法也是可以成立的,但依精进之力,与它同趣的择法也被包含进去了,所以说“依精进”。巴利
484-495.‘‘Tatiye arūpindriyāni rūpāna’’nti vuttaṃ, cakkhādīni ca pana cakkhuviññāṇādīnaṃ labbhanti. Tato vīriyavasena maggasampayuttāni chāti ettha yadipi vīmaṃsā labbhati, vīriyassa pana vasena taṃsamānagatikā vīmaṃsāpi gahitāti ‘‘vīriyavasenā’’ti vuttaṃ.
511-514 511-514. 在“不相应”为根本的章节里,第十项说“善等(法)对心等起色”,但在结生时,“诸蕴对业生色,以及依处对诸蕴”这一点也是可以成立的。第十一项说“在结生时,依处对诸蕴”,这是为了显示:依某个依处而作的组合,是就那个依处而说的,因为这里没有取异熟缘。“诸蕴对依处”这一点同样可以成立。第十二项中,古本作“在结生时,诸蕴对业生色”,但心等起色不应被排除,所以他们读作“在第十二项中,诸蕴在转起时对心等起色,在结生时对业生色”。巴利
511-514. Vippayuttamūlake ‘‘dasame kusalādayo cittasamuṭṭhānāna’’nti vuttaṃ, paṭisandhiyaṃ pana ‘‘khandhā kaṭattārūpānaṃ vatthu ca khandhāna’’nti idampi labbhati. ‘‘Ekādasame paṭisandhiyaṃ vatthu khandhāna’’nti vuttaṃ, taṃ vipākapaccayassa aggahitattā yassa vatthussa vasena ghaṭanaṃ kataṃ, tassa dassanavasena vuttaṃ. ‘‘Khandhā ca vatthussā’’ti idampi pana labbhateva. ‘‘Dvādasame paṭisandhiyaṃ khandhā kaṭattārūpāna’’nti pubbapāṭho, cittasamuṭṭhānāni pana na vajjetabbānīti ‘‘dvādasame khandhā pavatte cittasamuṭṭhānarūpānaṃ paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpānañcā’’ti paṭhanti.
515-518 在“有缘”为根本的第一组合里,依无色、依处、所缘、大种、根、食而说,可得俱生缘、前生缘、后生缘;不过也应当说“以及依食缘、根缘”,因为并不是依根与食而有俱生缘等可得。在第二组合里,说“后生的段食不可得”,但为了显示一切不可得者,他们读作“后生的段食、色命根、色等所缘也不可得”。第六组合是依一切根而说。在第七组合里,只有色命根有所减损,应当这样说明它们的差别。此后,第十一中,“从此”的意思是从第九。第十三中,“依处、所缘”,这里用“依处”一词也包含了眼等依处;同样,第十四中“唯依处”也是如此。古本记载:“在第十七中,那是以所缘增上的方式;在第十八中,那也是以所缘亲依止的方式。”然而“以所缘亲依止的方式”这一说法与第十七并没有差别;而依处与所缘在第十七和第十八中,差别只在于唯以依处作为缘,所以他们读作:“在第十七中,以所缘增上的方式,也有眼等;在第十八中,唯依处,以所缘亲依止的方式。”巴利
515-518. Atthipaccayamūlake paṭhamaghaṭane ‘‘arūpavatthārammaṇamahābhūtaindriyāhārānaṃ vasena sahajātapurejātapacchājātapaccayā labbhantī’’ti vuttaṃ, ‘‘āhārindriyapaccayā cā’’tipi pana vattabbaṃ. Na hi indriyāhārānaṃ vasena sahajātādayo labbhantīti. ‘‘Dutiye pacchājātakabaḷīkārāhārā na labbhantī’’ti vuttaṃ, sabbānipi pana alabbhamānāni dassetuṃ ‘‘pacchājātakabaḷīkārāhārarūpajīvitindriyarūpādiārammaṇāni ca na labbhantī’’ti paṭhanti, chaṭṭhaṃ sabbesaṃ indriyānaṃ vasena vuttaṃ. Sattame tato rūpajīvitindriyamattaṃ parihāyatīti evametesaṃ viseso vattabbo. Tato ekādasameti ettha tatoti navamatoti attho. Terasame vatthārammaṇāti ettha vatthuggahaṇena cakkhādivatthūnipi gahitāni, tathā cuddasame vatthumevāti etthāpi. ‘‘Sattarasame pana tadeva ārammaṇādhipatibhāvena, aṭṭhārasamepi tadeva ārammaṇūpanissayavasenā’’ti purimapāṭho, ‘‘ārammaṇūpanissayavasenā’’ti ayaṃ pana sattarasamato viseso na hoti, vatthārammaṇānaṃ pana sattarasame aṭṭhārasame ca vatthusseva paccayabhāvo visesoti ‘‘sattarasame pana ārammaṇādhipatibhāvena cakkhādīni ca, aṭṭhārasame vatthusseva ārammaṇūpanissayavasenā’’ti paṭhanti.
519 519. 因为不像俱生诸法那样被任何单一的俱生缘所限定,所以说它们是“杂类”。在这里,前生、后生、食、根这些,因为与俱生以及彼此之间各不相同而分散,所以被称为“杂”。在以所缘为根本的讨论中,说到无间、等无间、前生——在这里,亲依止也应该一并提到。巴利
519. Sahajātāni viya sahajātena kenaci ekena paccayena aniyamitattā tāni pakiṇṇakānīti vuttānīti ettha purejātapacchājātāhārindriyāni sahajātena aññamaññañca asāmaññavasena vippakiṇṇāni vuttāni. Ārammaṇamūlake anantarasamanantarapurejātāti ettha upanissayopi paṭhitabbo.
为了说明那些已经明显显现、能被认出的法,才说了“以因为根本等”这一段。不过,如果按无贪等各自名称来显示,那么因、所缘、增上、食、根、禅那、道这些缘法就不会这样明显显现、被认出来。所以,为了按类别把它们显示出来,才说了“确实只有十二个因”等。由此说明:确定了“只有这些是缘法”之后,即使没有明显显现、认不出来,也应当就在这些法当中去寻找。其中,“六所缘”这一说法,因为所缘增上已经包含在色等所缘的状态里,所以没有单独取它,而说了“四增上”。“纯属善异熟”这一句,在诸根中是依其他根而可以成立。“纯属不善异熟”这一句则不可能成立。因为在禅支当中,苦只属于不善,并不是异熟所摄的禅支;心住立也属于不善异熟的唯作。不过,如果取“不善的异熟就是不善异熟”这个意思,那么在诸根中就可以依苦根成立;但若按善异熟和不善异熟的差别来说,并没有缘的关联。这就是这里所要表达的意思,可以这样说。巴利
Yesu pākaṭā hutvā paññāyanti, tāni dassetuṃ ‘‘hetumūlakādīna’’ntiādimāha. Alobhāditaṃtaṃnāmavasena pana hetuārammaṇādhipatiāhārindriyajhānamaggapaccayadhammā evaṃ pākaṭā hutvā na paññāyeyyunti te paricchedavasena dassento ‘‘dvādaseva hi hetū’’tiādimāha. Tena ‘‘ettakāyeva paccayadhammā’’ti nicchayaṃ katvā pākaṭo hutvā apaññāyamānopi tesveva maggitabboti dasseti. Tattha cha ārammaṇāti etena ārammaṇādhipati rūpādiārammaṇabhāvato saṅgahitoti taṃ aggahetvā ‘‘cattāro adhipatayo’’ti vuttaṃ. Ekantena kusalavipākāti idaṃ indriyesu aññindriyavasena labbhati. Ekantena akusalavipākāti idaṃ pana na sakkā laddhuṃ. Jhānaṅgesvapi hi dukkhaṃ akusalameva vipākassa ajhānaṅgattā. Cittaṭṭhitipi akusalavipākakiriyā hotīti. Akusalassa vipākā akusalavipākāti evaṃ pana atthe gayhamāne indriyesu dukkhindriyavasena labbheyya, kusalavipākākusalavipākavisesena pana paccayayojanā natthīti ayamattho adhippetoti sakkā vattunti.
逆序抽出之注释巴利
Paccanīyuddhāravaṇṇanā
527 “以一种特征”的意思是:善法作为善法的缘,不是通过因缘,而是通过因缘以外的其他缘来助成。从因缘之外来看,其余那些未被前文收摄的缘,收拢起来共有八种。在这八种当中,善法以三种缘助成善法,以两种缘助成不善法。这样,在每一种缘各自以否定方式安立之后,其余那些缘就应当在这八种缘——所缘缘等——当中按各自适用的情况来配合。这就是这里应当了解的特征。
在这八种缘当中,把未被前面诸项收摄的收摄进来之后,才说后面诸项。也就是说:除了所缘之外,依另外两种来说亲依止缘;依依处前生来说前生缘;除了俱生和亲依止之外,依其他思来说业缘;除了俱生之外,依其他段食来说食缘;除了俱生和前生之外,依其他色命根来说根缘。应当这样理解。
这样建立之后,经中只说“善法以所缘缘、俱生亲依止缘助成善法”,因为不存在其他情况,所以没有说“以业缘、食缘、根缘来助成”。因此应当说:“所缘增上”是归入所缘缘之中的。
至于在“小三重”的问分遮诠中说“无量法以俱生亲依止缘助成无量法”,这里没有提到所缘,是因为依前面未收摄的方式所说的那些,并没有排除已收摄的内容;又因为在亲依止之外没有别的所缘,并不是因为所缘亲依止不被所缘所收摄。巴利
527.Ekena lakkhaṇenāti ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa nahetupaccayena paccayo’’ti hetupaccayato aññena paccayena paccayoti attho. Hetupaccayato ca aññe paccayā aggahitaggahaṇena aṭṭha honti, tesu kusalo kusalassa tīhi paccayehi paccayo, akusalassa dvīhi, evaṃ tasmiṃ tasmiṃ paccaye paccanīyato ṭhite tato aññe paccayā imesveva ārammaṇādīsu aṭṭhasu paccayesu yathāyogaṃ yojetabbāti idamettha lakkhaṇaṃ veditabbaṃ. Etesu ca aṭṭhasu paccayesu purimapurimehi asaṅgahite saṅgahetvā pacchimapacchimā vuttāti ārammaṇato aññesaṃ dvinnaṃ vasena upanissayo, vatthupurejātassa vasena purejātaṃ, sahajātato upanissayato ca, aññissā cetanāya vasena kammaṃ, sahajātato aññassa kabaḷīkārāhārassa vasena āhāro, sahajātato purejātato ca aññassa rūpajīvitindriyassa vasena indriyaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Evañca katvā ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo, sahajātaupanissayapaccayena paccayo’’ticceva (paṭṭhā. 1.1.404, 419, 423) vuttaṃ , tadaññābhāvā na vuttaṃ ‘‘kammāhārindriyapaccayena paccayo’’ti, tasmā ‘‘ārammaṇādhipati ārammaṇapaccaye saṅgahaṃ gacchatī’’ti evaṃ vattabbaṃ. Yaṃ pana parittattike pañhāvārapaccanīye ‘‘appamāṇo dhammo appamāṇassa dhammassa sahajātaupanissayapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 2.12.66, 74) ettha ārammaṇassa avacanaṃ, taṃ purimehi asaṅgahitavasena vuttānaṃ saṅgahitavivajjanābhāvato upanissayato aññārammaṇābhāvato ca, na pana ārammaṇūpanissayassa ārammaṇe asaṅgahitattā.
有缘和不离去缘,虽然按照俱生、前生、后生、食、根这五种来分,确实有五种,但是对俱生和前生来说,后生的食和后生的根同时也具有有缘和不离去缘的性质,并不像三者不相应那样各自分开。所以,在“有与不离去中,依每一种而安立于六种分类”这句话里,是把有缘和不离去缘的特征一一含摄起来说的。巴利
Atthiavigatapaccayā yadipi sahajātapurejātapacchājātāhārindriyānaṃ vasena pañcavidhāva, sahajātapurejātānaṃ pana pacchājātāhārānaṃ pacchājātindriyānañca sahāpi atthiavigatapaccayabhāvo hoti, na tiṇṇaṃ vippayuttatā viya visuṃyevāti ‘‘atthiavigatesu ca ekekassa vasena chahi bhedehi ṭhitā’’ti atthiavigatapaccayalakkhaṇesu ekekaṃ saṅgahetvā vuttaṃ.
不过,“色根缘依内、外之分而有两种”这一说法,应当改为“依内、外之分而有两种”。巴利
‘‘Rūpindriyapaccayo pana ajjhattabahiddhābhedato duvidho’’ti vuttaṃ, taṃ ‘‘ajjhattikabāhirabhedato’’ti evaṃ vattabbaṃ.
二十四中,也不是只有十六种,也不是只有八种,而是有二十四种,这就是“二十四中”的意思。作为所缘的增上缘和亲依止缘,在亲依止中摄取了依止、前生、不相应、有、不离去;而在前生中,则有摄受。因此,想要把所缘缘只安立在“所缘缘”这个身份上,而把它的某一部分以及那些摄于亲依止等的部分另作说明,于是就说:“在所缘缘中,只有所缘缘本身被摄入,其余二十三种不摄入其中。”在第四“前生缘”这里,就像说“在亲依止缘中,成为增上的所缘缘”一样,也应该说“成为前生的所缘缘”。但那可能是因为按照那里所说的方式就能理解,所以没有明说。或者,如果认为“因为取了前生,就已经取了所缘以外的东西”,所以没有说,那么照这样,取了亲依止也会取到所缘以外的东西,就不该说“成为增上的所缘缘包含在亲依止中”了。巴利
Catuvīsatiyāpīti na soḷasannaṃyeva, nāpi aṭṭhannaṃyeva, atha kho catuvīsatiyāpīti attho. Ārammaṇabhūtānaṃ adhipatiupanissayapaccayānaṃ upanissaye nissayapurejātavippayuttaatthiavigatānañca purejāte saṅgaho atthīti ārammaṇapaccayaṃ ārammaṇapaccayabhāveyeva ṭhapetvā tadekadesassa tesañca upanissayādīsu saṅgahaṃ vattukāmo ‘‘ārammaṇapaccaye ārammaṇapaccayova saṅgahaṃ gacchati, na sesā tevīsatī’’ti āha. Catutthe purejātapaccayeti ettha yathā ‘‘upanissayapaccaye adhipatibhūto ārammaṇapaccayo’’ti vuttaṃ, evaṃ ‘‘purejātabhūto ārammaṇapaccayo’’tipi vattabbaṃ, taṃ pana tattha vuttanayena gahetuṃ sakkāti katvā na vuttaṃ siyā. Atha pana ‘‘ārammaṇato aññaṃ purejātaggahaṇena gahita’’nti na vuttaṃ, evaṃ sati upanissayaggahaṇenapi ārammaṇato aññassa gahitatāya bhavitabbanti ‘‘adhipatibhūto ārammaṇapaccayo upanissaye saṅgahaṃ gacchatī’’ti na vattabbaṃ siyāti.
在那些问题中……“只有一缘到来”——这里要把“到来”这个词引出来,和“唯”字连在一起理解。这样就说明:在第十二和第十四个问题里,关于俱生缘和前生缘,并不是没有一缘到来,而是确实有“到来”;如果否定其中任何一个,那些问题也就站不住了。而在“在某些问题中”这一句里,是指第二和第六个问题,要逐一取来,用单数来说明。“如此”就是依所缘和亲依止的意思。这样就否定了第十二和第十四个问题,因为那些问题虽然有两缘到来,但并不是依所缘和亲依止的方式。所谓“依其余者”,应当理解为依其余可得的缘。因为在第十三和第十五个问题中,即使后生缘等被否定,那些问题也不是依食缘、根缘而成立,而是唯依俱生缘。这里所说的特征,就是指:八种缘统摄一切缘、以最殊胜的方式界定问题、把各种缘收摄起来后显示缘的界定、以及当某一种缘被否定时相应问题是否站不住——应当知道,这一切都是针对这个而说的。正因为如此,才说“以此特征”。巴利
Yesupañhesu…pe… ekova paccayo āgatoti ettha āgatovāti evaṃ evasaddo ānetvā yojetabbo. Tena dvādasamacuddasamesu pañhesu sahajātapurejātesu ekeko paccayo na anāgato hoti, atha kho āgatovāti tesu aññatarapaṭikkhepe tepi pañhā parihāyantīti dassitaṃ hotīti. Yasmiṃ pana pañheti dutiyachaṭṭhapañhesu ekekavasena gahetvā ekavacanena niddisīyati. Evanti ārammaṇaupanissayavasenāti attho. Tena dvādasamacuddasame nivatteti. Tesupi hi dve paccayā āgatā, na pana ārammaṇaupanissayavasenāti. Avasesānaṃ vasenāti avasesānaṃ labbhamānānaṃ vasenāti daṭṭhabbaṃ. Na hi terasamapannarasamesu pacchājātepi paṭikkhitte āhārindriyānaṃ vasena te pañhā labbhanti, atha kho sahajātasseva vasenāti. Idameva cettha lakkhaṇanti aṭṭhannaṃ paccayānaṃ sabbapaccayasaṅgāhakattaṃ, ukkaṭṭhavasena pañhāparicchedo, te te paccaye saṅgahetvā dassitapaccayaparicchedo, tasmiṃ tasmiṃ paccaye paṭikkhitte tassa tassa pañhassa parihānāparihānīti etaṃ sabbaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ. Teneva ‘‘iminā lakkhaṇenā’’ti vuttaṃ.
这里说的“于彼处”,是指在分类和缺失的场合。所谓“以三种缘显示了十九种缘”,是就“非因缘”那里可得的缘来说的。不过,这里对缘的提取是依照一切遮诠所共有的特征来说的,并不是只就“非因缘”那里所显示的可得缘来说。这样一来,在因二法问分遮诠中就说:“因法对因法以所缘缘为缘,以俱生缘为缘,以亲依止缘为缘。”如果不是这样,如果只就“非因缘”那里所显示的可得缘来说,那就不该说“以俱生缘为缘”。所以在这里也应当知道:因为对缘的提取是就统摄一切可得的缘来说的,所以是以三种缘显示了二十种缘。前面说“于此有广说”,那里是先说了分类中的广说,然后为了显示缺失而说:“然而于彼缘中……那些我们将在后文解说。”巴利
Tatrāti pabhedaparihānīsu. Tīhi paccayehi ekūnavīsati paccayā dassitāti ‘‘nahetupaccayā’’ti ettha labbhamānapaccaye sandhāya vuttaṃ. Ayaṃ pana paccayuddhāro sabbapaccanīyassa sādhāraṇalakkhaṇavasena vutto, na ‘‘nahetupaccayā’’ti ettheva labbhamānapaccayadassanavasena. Evañca katvā hetudukapañhāvārapaccanīye ‘‘hetudhammo hetussa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo, sahajātapaccayena paccayo, upanissayapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 3.1.43) vuttaṃ, aññathā ‘‘nahetupaccayā’’ti ettha labbhamānapaccayadassane ‘‘sahajātapaccayena paccayo’’ti na vattabbaṃ siyā, tasmā idhāpi sabbalabbhamānapaccayasaṅgahavasena paccayuddhārassa vuttattā tīhi paccayehi vīsati paccayā dassitāti daṭṭhabbā. Yaṃ vuttaṃ ‘‘tatrāyaṃ vitthārakathā’’ti, tatra pabhede vitthārakathaṃ vatvā parihānīyaṃ dassento ‘‘tasmiṃ pana paccaye…pe… te parato vakkhāmā’’ti āha.
528 同样地,在不善等四类问题中,那些缘正是通过各自相应的缘而被显示的;应当知道,这是就善等类问题中所显示的缘之外并无其他缘而言。因为在“不善法对善法”这里,并不是用两种缘显示三种缘,而只是两种缘;对于无记法,不善法也不是它的所缘增上缘。巴利
528.Tathā akusalādikesupi catūsu pañhesu tehi tehi paccayehi te teyeva paccayā dassitāti kusalādikesu dassitehi aññesaṃ abhāvaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Na hi ‘‘akusalo dhammo kusalassa dhammassā’’ti ettha dvīhi paccayehi tayo paccayā dassitā, atha kho dveyeva, abyākatassapi akusalo ārammaṇādhipatipaccayo na hotīti.
530 然而,它们并不是以俱生缘的方式存在,因为它们是和所依混合在一起的。意思是说:由于以非俱生缘的方式被执取的所依,是以俱生缘的身份被把握的,所以与那个所依一起时,它们并不是俱生缘;但这并不否定纯粹的俱生缘状态。另一方面,为了说明与所依一起时,它们以依止等缘的方式成为缘,而这里所说的“俱生”正是为了区分这些依止等缘,所以才说了“因此,它们……”等话。巴利
530.Sahajātapaccayā pana na honti vatthumissakattāti asahajātapaccayena vatthunā sahajātapaccayabhāvena gahitattā tena saddhiṃ sahajātapaccayā na hontīti dasseti, na pana suddhānaṃ sahajātapaccayabhāvaṃ nivāreti. Vatthunā pana saddhiṃ yena nissayādinā paccayā honti, tameva nissayādiṃ visesetuṃ sahajātanti vuttanti dassento ‘‘tasmā tesa’’ntiādimāha.
那么,在这个对缘的抉择里,为什么把所缘缘、亲依止缘、业缘、有缘这四种缘收摄了一切缘之后,不按它们来作缘的抉择呢?因为混合与不混合的有缘之区分很难了知。如果只说“以有缘为缘”而不加区分,就无法了知到底是“以纯粹的俱生有缘、前生有缘、后生有缘、食有缘、根有缘”,还是“以俱生与前生混合的、后生与食混合的、后生与根混合的”。然而,当俱生等有缘的种种区分按其自身的样子被说明时:在纯粹的俱生等作为缘的地方,就用“以俱生缘为缘”等说法来说明那些纯粹的;在混合的作为缘的地方,就用“俱生、前生”等说法来说明那些混合的,这样就容易了知了。因此,为了显示有缘的区分,才列出了俱生等,而通过这也显示了以四种缘收摄一切缘。巴利
Imasmiṃ pana paccayuddhāre ārammaṇaupanissayakammaatthipaccayesu catūsu sabbapaccaye saṅgaṇhitvā kasmā tesaṃ vasena paccayuddhāro na katoti? Missakāmissakassa atthipaccayavibhāgassa duviññeyyattā. Na hi ‘‘avibhāgena atthipaccayena paccayo’’ti vutte sakkā viññātuṃ ‘‘kiṃ suddhena sahajātaatthipaccayena purejātapacchājātāhārindriyaatthipaccayena vā, atha sahajātapurejātamissakena pacchājātāhāramissakena pacchājātindriyamissakena vā’’ti. Atthipaccayavisesesu pana sahajātādīsu sarūpato vuccamānesu yattha suddhānaṃ sahajātādīnaṃ paccayabhāvo, tattha ‘‘sahajātapaccayena paccayo’’tiādinā suddhānaṃ, yattha ca missakānaṃ paccayabhāvo, tattha ‘‘sahajātaṃ purejāta’’ntiādinā missakānaṃ gahaṇato suviññeyyatā hoti, tasmā atthipaccayavisesadassanatthaṃ sahajātādayo gahitā, tena ca sabbapaccayānaṃ catūsu paccayesu saṅgaho dassito hoti.
那么,为什么在讨论有缘的差别时,不取俱生与前生来说依止缘,也不取前生与后生来说不相应缘呢?因为不能说。首先,依止缘不能说,因为纯粹的俱生、前生,以及俱生与前生的混合,都有依止缘的性质,需要加以区分,所以和有缘没有差别。不相应缘也一样,由于有俱生、前生、后生的状态,应当像有缘那样加以区分,所以和有缘一样不能说。而且,俱生与前生的混合只有有缘的性质,并没有不相应缘的性质。同样,俱生与后生的混合也只有有缘的性质。因为经文将会说:“非执取、非执取法对执取、执取法以及非执取、非执取法,以有缘为缘——俱生、后生”,而不是说不相应缘的性质。因此,由于说“不相应”时并没有涵盖混合者的有缘性质,所以不相应不能成为有缘的一种差别,更不应当这样说。巴利
Kasmā pana sahajātapurejāte aggahetvā nissayo, purejātapacchājāte aggahetvā vippayutto vā atthipaccayavisesabhāvena na vuttoti? Avattabbattā, nissayo tāva na vattabbo sahajātapurejātānaṃ suddhānaṃ missakānañca nissayapaccayabhāvato vibhajitabbatāya atthipaccayena avisiṭṭhattā, vippayuttapaccayo ca sahajātapurejātapacchājātabhāvato atthipaccayo viya visesitabboti so viya na vattabbo. Sahajātapurejātānañca missakānaṃ atthipaccayabhāvo hoti, na vippayuttabhāvo. Tathā sahajātapacchājātānañca missakānaṃ atthipaccayabhāvo hoti. Vakkhati hi ‘‘anupādinnaanupādāniyo dhammo upādinnupādāniyassa ca anupādinnaanupādāniyassa ca dhammassa atthipaccayena paccayo sahajātaṃ pacchājāta’’nti (paṭṭhā. 1.4.84), na pana vippayuttapaccayabhāvo, tasmā vippayuttaggahaṇena missakānaṃ atthipaccayabhāvassa aggahaṇato na so atthipaccayaviseso bhavituṃ yuttoti bhiyyopi na vattabbo.
难道俱生缘不也应该由因等来区分吗?所以它也不能像依止、不相应那样,以有缘的差别方式来说吗?不是的,因为不应该用相违的缘来区分。依止和不相应,确实应该像有缘那样,用生起时相违的缘来区分,但俱生缘不是这样。因为因等本身就是俱生的,并不是生起时相违的。巴利
Nanu ca sahajātapaccayo ca hetuādīhi visesitabboti sopi nissayavippayuttā viya atthipaccayavisesabhāvena na vattabboti? Na, viruddhapaccayehi avisesitabbattā. Nissayavippayuttā hi atthipaccayo viya uppattikālaviruddhehi paccayehi visesitabbā, na pana sahajāto. Hetuādayo hi sahajātā eva, na uppattikālaviruddhāti.
逆计数的注释巴利
Paccanīyagaṇanavaṇṇanā
不是以因作为根本的注释巴利
Nahetumūlakavaṇṇanā
532 “纯粹的所缘缘被舍离”这句话里,用“纯粹”这个说法并没有什么特别的作用。因为当所缘以相反的方式成立时,作为增上缘等的所缘缘确实就是被舍离了。或者说,“纯粹”是在表明:在八种缘当中,只有所缘缘被舍离,其余的缘并没有被舍离。所谓“十一种”,是指在俱生中归入和合的十五种缘里,排除相互缘、异熟缘、相应缘、不相应缘之后,按十一种来说。“它们”是指那些已经包含在俱生中的缘,当那个缘被否定时,它们就无法以其他方式得到说明,这样来显示;而没有被包含在内的所缘、增上、前生、依止等缘,则能以所缘等方式得到说明。巴利
532.Suddho ārammaṇapaccayo parihāyatīti ettha suddhaggahaṇena na kiñci payojanaṃ. Ārammaṇe hi paccanīyato ṭhite adhipatipaccayādibhūto ārammaṇapaccayo parihāyatiyevāti. Suddhoti vā aṭṭhasu paccayesu kevalaṃ ārammaṇapaccayo parihāyati, na sesāti dasseti. Ekādasannanti sahajāte saṅgahaṃ gacchantesu pannarasasu aññamaññavipākasampayuttavippayutte vajjetvā ekādasannaṃ vasena. Teti te sahajāte antogadhāyeva tasmiṃ paṭikkhitte aññenākārena vissajjanaṃ na labhantīti dasseti, anantogadhā pana ārammaṇādhipatipurejātanissayādayo ārammaṇādiākārena labhantīti.
即使俱生缘确实不存在,在它被否定之后,这些分按理也应当不成立;然而,它们还是可以依止缘、有缘、不离去缘的角度来成立,这就是这里的意旨。接着用“然而因为……”等语句来说明:纵然俱生缘不存在,但安住在俱生缘法中的这些缘,并非就不是依止缘等;而且,当俱生缘被否定时,那些被否定的缘在这里也就因为俱生缘被否定而被否定了,因此那些分也不成立。巴利
Kiñcāpi sahajātapaccayoyeva natthīti tasmiṃ paṭikkhitte ime vārā na labbheyyuṃ, atha kho nissayaatthiavigatānaṃ vasena ete labhitabbā siyunti adhippāyo. Yasmā panātiādinā yadipi sahajātapaccayo natthi , yasmā pana sahajātapaccayadhamme ṭhitā ete na nissayādayo na honti, yasmā ca sahajāte paṭikkhitte ye paṭikkhittā honti, te idha sahajātapaṭikkhepena paṭikkhittā, tasmā tepi vārā na labbhantīti dasseti.
“除了俱生缘”这句话,应当理解为:把作为依止等基础的俱生缘排除在外。当善法从善生起、存在于善与无记中时,善对善是相互缘;为了说明这个意思,才说“因为以相互缘法的方式而转起存在”。所谓“进入相互缘集合的法”,意思是:那些法以缘的方式被说为是那些缘所生法的相互缘,而它们自身也以被缘所生的方式被说明,因此就进入了相互缘的集合。依“善对善是相互缘”来说,善对善与无记成为缘,是以已进入相互缘集合的法为缘,也就是整体中的一部分作为缘,这是这里的意趣。然而,善对善的相互缘,只是由已进入相互缘集合的善与无记的俱生等缘而来,并不是以别的方式存在;所以当相互缘被否定时,那一项转起也就随之不成立,应当这样说。巴利
Ṭhapetvā sahajātapaccayanti etena nissayādibhūtañca sahajātapaccayaṃ ṭhapetvāti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Kusalato pavattamānesu kusalābyākatesu kusalassa kusalo aññamaññapaccayo hotīti imamatthaṃ sandhāyāha ‘‘aññamaññapaccayadhammavasena pavattisabbhāvato’’ti. Ye dhammā aññamaññapaccayasaṅgahaṃ gatāti tesaṃ tesaṃ paccayuppannānaṃ paccayabhāvena vuccamānā ye dhammā attano paccayuppannabhāvena vuccamānānaṃ aññamaññapaccayoti saṅgahaṃ gatāti attho. Kusalo ca kusalassa aññamaññapaccayoti katvā kusalābyākatānaṃ aññamaññapaccayasaṅgahaṃ gateheva dhammehi paccayo hoti, samudāyabhūto ekadesabhūtehīti ayamettha adhippāyo. Kusalo pana kusalassa aññamaññapaccayabhūteheva kusalābyākatānaṃ sahajātādīhi, na aññathāti aññamaññe paṭikkhitte so vāro parihāyatīti vattabbaṃ.
“四蕴中的一部分”这句话,是就俱生而言的。因为非俱生的食与根,只是色蕴的一部分。“它们”指的是那些不相应缘法。巴利
Catunnaṃ khandhānaṃ ekadesovāti sahajāte sandhāya vuttaṃ. Asahajātā hi āhārindriyā rūpakkhandhekadesova honti. Teti te vippayuttapaccayadhammā.
533 书中写“为了以根等分类来展示缘的计数”,其实应该说成“为了展示逆缘的计数”。因为这里展示的正是逆缘分类的计数。巴利
533.‘‘Dumūlakādivasena paccayagaṇanaṃ dassetu’’nti likhitaṃ, ‘‘paccanīyagaṇanaṃ dassetu’’nti pana vattabbaṃ. Paccanīyavāragaṇanā hi dassitāti.
但这里说:此处异熟与无亲依止缘相结合而不可得。不过,即使业没有成为异熟的亲依止缘,业仍然是异熟的业缘,这一点已经在异熟三法里说明了。巴利
‘‘Vipākaṃ panettha naupanissayapaccayena saddhiṃ ghaṭitattā na labbhatī’’ti vuttaṃ, vipākassapi pana kammaṃ upanissayo ahutvāpi kammapaccayo hotīti vipākattike dassitametanti.
534 七、五、三、二、一这些数目是限定性的计数,也就是通过七等限定分类而确定的计数解答,这些已经在因根本的部分中显示出来了,所以这样说。巴利
534.Satta pañca tīṇi dve ekanti paricchinnagaṇanānīti sattādiparicchedehi paricchinnagaṇanāni vissajjanāni hetumūlake dassitānīti āha.
538 在非依止缘、非亲依止缘、非后生缘中,有三种。这是把根本简要总结之后,从第十个根本里所说的“非后生缘中有三种”这个数目提取出来。“在它们当中,造作所生色和食所生色是缘所生法”——这是所说的。不过,在两者当中,异熟是缘所生法;在第三种当中,由它们所生的身也是缘所生法。巴利
538.Nanissayapaccayānaupanissayapaccayā napacchājāte tīṇīti mūlakaṃ saṅkhipitvā dasamūlake ‘‘napacchājāte tīṇī’’ti vuttaṃ gaṇanaṃ uddharati. ‘‘Tesu kaṭattārūpañca āhārasamuṭṭhānañca paccayuppanna’’nti vuttaṃ, dvīsu pana vipāko tatiye tesamuṭṭhānikakāyo ca paccayuppanno hotiyeva.
545 无记对俱生无记,这句话是针对“非色无记对非色无记”和“色无记对色无记”这两种情况说的。但色无记对非色无记,以及非色无记对色无记,当它们作为俱生缘时,实际上就是不相应当缘。另外,应当这样说:“无记依俱生、食、根的作用而对无记,这样共有五种。”巴利
545.Abyākato ca sahajātaabyākatassāti ‘‘arūpābyākato arūpābyākatassa, rūpābyākato ca rūpābyākatassā’’ti etaṃ dvayaṃ sandhāya vuttaṃ. Rūpābyākato pana arūpābyākatassa, arūpābyākato ca rūpābyākatassa sahajātapaccayo honto vippayuttapaccayo hotiyeva. ‘‘Abyākato sahajātāhārindriyavasena abyākatassāti evaṃ pañcā’’ti pana vattabbaṃ.
546 在“非有缘、非因缘中有九种”这一句里,这里说的是:“每一种以单一根本为起点、以单一为终点,依无间、本性和亲依止的力量而可得。”但当有缘被否定时,在八种缘中,俱生、前生、后生、食和根被否定了,所缘、亲依止和业仍然保留,所以应该说,是依这三种仍然保留的缘而可得的。因为无论在哪种情况里,在八种缘中,哪些被否定,就把那些去掉;依哪些仍然保留,那些分就依它们而可得——这就是这里的判定标准。“乃至依止”的意思是:不只是停留在非所缘上,而是乃至依止,停留到那个程度,在非亲依止中也应当作两种。因为从非亲依止来说,在前面那些情况里九种也可以成立;但在非亲依止的转起中,由于有、所缘、亲依止被否定,七种缘被否定了,所以依剩下的业的力量,只有两种。巴利
546.Noatthipaccayā nahetuyā navāti ettha ‘‘ekamūlakekāvasānā anantarapakatūpanissayavasena labbhantī’’ti vuttaṃ, atthipaccaye pana paṭikkhitte aṭṭhasu paccayesu sahajātapurejātapacchājātāhārindriyāni paṭikkhittāni, ārammaṇaupanissayakammāni ṭhitānīti tesaṃ tiṇṇaṃ ṭhitānaṃ vasena labbhantīti vattabbaṃ. Sabbattha hi aṭṭhasu paccayesu ye ye paṭikkhittā, te te apanetvā ye ye ṭhitā, tesaṃ vasena te te vārā labbhantīti idamettha lakkhaṇanti. Yāva nissayampīti na kevalaṃ nārammaṇeyeva ṭhatvā, atha kho yāva nissayaṃ, tāva ṭhatvāpi naupanissaye dve kātabbāti attho. Naupanissayato hi purimesu ca navapi labbhanti, naupanissaye pana pavatte atthiārammaṇaupanissayapaṭikkhepena satta paccayā paṭikkhittāti avasiṭṭhassa kammassa vasena dveyevāti.
顺逆注释巴利
Anulomapaccanīyavaṇṇanā
550 “相似门”就是“相顺门”的意思。因为在非相互的十一种里,与在因缘里得到的七种——也就是“善对善、不善对不善”——只有这两者相同,但由于没有那种意义,所以并不相顺。或者,从言辞、意义、总说和随宜分别说等各方面都相同,因此说“相似门”。巴利
550.Sadisavārāti anurūpavārāti attho. Naaññamaññe laddhesu hi ekādasasu ‘‘kusalo kusalassa akusalo akusalassā’’ti ime hetuyā laddhesu sattasu imeheva dvīhi samānā honti, atthābhāvato pana na anurūpāti. Atha vā vacanato atthato ca uddesato yathāyogaṃ niddesato cāti sabbathā samānataṃ sandhāya ‘‘sadisavārā’’ti āha.
551 “结生名色”是指结生时的因名缘、依处色和缘生色。在“三种善等心所生色”这一句里,也应该加上“无记与业生色”这一项。巴利
551.Paṭisandhināmarūpaṃ sandhāyāti paṭisandhiyaṃ hetunāmapaccayaṃ vatthurūpañca paccayuppannaṃ sandhāya . Tīṇi kusalādīni cittasamuṭṭhānarūpassāti ettha ‘‘abyākato kaṭattārūpassa cā’’ti idampi vattabbaṃ.
556 556.“以增上为根本的非因十种”,是依两种增上来说的;“非所缘七种”,是依俱生增上来说的;“非俱生七种”,是依所缘增上来说的。如此,在逐一否定各缘时,以及在逐一组合各缘、以根本的方式安立时,应当仔细观察:哪些法消失,哪些法留存;再依那些留存之法作为哪些法的缘,来推算数目。因为在顺法所说的组合中,除了以根本方式安立的缘之外,其余被组合的缘都是从反面连结的;所以在这里,依从反面留存的缘,就能了知相同与不足的数目。巴利
556. Adhipatimūlake nahetuyā dasāti dvinnampi adhipatīnaṃ vasena vuttaṃ, nārammaṇe sattāti sahajātādhipatissa, nasahajāte sattāti ārammaṇādhipatissāti evaṃ sabbattha tasmiṃ tasmiṃ paccaye paṭikkhitte ghaṭanesu ca tasmiṃ tasmiṃ paccaye ghaṭite mūlabhāvena ṭhite paccaye ye dhammā parihāyanti, ye ca tiṭṭhanti, te sādhukaṃ sallakkhetvā ye dhammā ṭhitā yesaṃ paccayā honti, tesaṃ vasena gaṇanā uddharitabbā. Anulome vuttaghaṭite hi mūlabhāvena ṭhapetvā ghaṭitāvasesā paccayā paccanīyato yojitāti tattha laddhāyeva paccanīyato ṭhitapaccayānaṃ vasena samānā ūnā ca sakkā viññātunti.
1 2 3 4 5