发趣论根本复注巴利 Paṭṭhānapakaraṇa-mūlaṭīkā
全篇 429 段
著作开头的注释巴利
Ganthārambhavaṇṇanā
他们以天界的欲乐等嬉戏、游乐、欢娱,或安住其中;凭借胜利的能力想要战胜对手;行使赐予自在处所等恭敬供养,并给予各人应机的教导,如此行事言说;以福行相应所获得的光辉而闪耀;以无阻碍的方式前往所向往的境界,或能如愿成办,因此称为天。又或者,他们是那些想从种种灾难中解脱的人所皈依、所归投、所应前往、所应赞叹的,因此称为天。又或者,因殊胜的庄严而令人可爱乐,所以称为天。天有三种:世俗天、化生天、清净天。然而,世尊以无与伦比的神通游戏,以最殊胜的天住、梵住、圣住,以自身与他人的相续都能成就的五种战胜魔罗的意愿之圆满,以心自在、七圣财等正确修行,以对不坏净信者赐予恩惠、接受恭敬,以及随顺法性、随顺个人根机的教诫等殊胜的言说,以最上的智慧身光明,以无与伦比的智身之行,在战胜魔罗、一切知功德、利益他人之成就中具足无碍的能力,因此为包括天人在内的世间所皈依、所赞叹,因敬爱而令人可爱乐,超越那一切天及其功德,或为最胜之天,所以称为天中天。又或者,他比一切天更应受供养,所以称为天中天;又或者,因证得清净天的境界、具足一切知功德的庄严,而比其余诸天神更为超胜,所以称为天中天。这里所说的“诸天神”,是指当时领受教法的化生天。他们受到帝释天神等天以及波呵罗陀阿修罗主等檀那婆的供养。身、语、意的调伏之戒,根律仪、心律仪之定,以及对治诸障的究竟寂止,这就是纯净的律仪。巴利
Dibbanti kāmaguṇādīhi kīḷanti laḷanti, tesu vā viharanti, vijayasamatthatāyogena paccatthike vijetuṃ icchanti, issariyaṭṭhānādisakkāradānaggahaṇaṃ taṃtaṃatthānusāsanañca karontā voharanti, puññayogānubhāvappattāya jutiyā jotanti, yathābhilāsitañca visayaṃ appaṭighātena gacchanti, yathicchitanipphādane sakkontīti vā devā, devanīyā vā taṃtaṃbyasananittharaṇatthikehi saraṇaṃ parāyaṇanti gamanīyā, abhitthavanīyā vā. Sobhāvisesayogena kamanīyāti vā devā. Te tividhā – sammutidevā upapattidevā visuddhidevāti. Bhagavā pana niratisayāya abhiññākīḷāya, uttamehi dibbabrahmaariyavihārehi, saparasantānasiddhāya pañcavidhamāravijayicchānipphattiyā, cittissariyasattadhanādisammāpaṭipattiaveccappasādasakkāradānaggahaṇasaṅkhātena dhammasabhāvapuggalajjhāsayānurūpānusāsanīsaṅkhātena ca vohārātisayena, paramāya paññāsarīrappabhāsaṅkhātāya jutiyā, anopamāya ca ñāṇasarīragatiyā, māravijayasabbaññuguṇaparahitanipphādanesu appaṭihatāya sattiyā ca samannāgatattā sadevakena lokena saraṇanti gamanīyato, abhitthavanīyato, bhattivasena kamanīyato ca sabbe te deve tehi guṇehi atikkanto atisayo vā devoti devātidevo. Sabbadevehi pūjanīyataro devoti vā devātidevo, visuddhidevabhāvaṃ vā sabbaññuguṇālaṅkāraṃ pattattā aññadevehi atirekataro vā devo devātidevo. Devānanti upapattidevānaṃ tadā dhammapaṭiggāhakānaṃ. Sakkādīhi devehi pahārādaasurindādīhi dānavehi ca pūjito. Kāyavacīsaṃyamassa sīlassa indriyasaṃvarassa cittasaṃyamassa samādhissa ca paṭipakkhānaṃ accantapaṭippassaddhiyā suddhasaṃyamo.
所谓“仙人中的第七位”,意思是:在那些因为通达四圣谛而被称为“仙人”的人当中,他被称为最殊胜、最被赞叹的仙人,也就是最寂静、最受赞叹。从维巴斯等佛算起,世尊被称为“第七位”。识从那里回转,那由集与灭而灭的名色,所以称为“名色之灭者”。世尊宣说了名为“发趣”的教说,这部论书以甚深理趣为庄严——这就是句与句之间的关联。巴利
Isisattamoti catusaccāvabodhagatiyā isayoti saṅkhyaṃ gatānaṃ sataṃ pasatthānaṃ isīnaṃ atisayena santo pasatthoti attho. Vipassīādayo ca upādāya bhagavā ‘‘sattamo’’ti vutto. Yato viññāṇaṃ paccudāvattati, taṃ nāmarūpaṃ samudayanirodhanena nirodhesīti nāmarūpanirodhano. Atigambhīranayamaṇḍitadesanaṃ paṭṭhānaṃ nāma desesi pakaraṇanti sambandho.
缘的列举的注释巴利
Paccayuddesavaṇṇanā
“那么,这些理趣是什么?这个‘发趣’又是什么名称?”这个问题不应该问。为什么?因为在因缘叙述里,已经说明了顺等理趣和发趣是同一回事。为了阐明这个含义,就引用了那里所说的注释文:“正自觉者确实……所以名为……”。其中,偈颂的含义和注释的意趣,我们将在后面解释。巴利
‘‘Ke pana te nayā, kiñca taṃ paṭṭhānaṃ nāmā’’ti nayidaṃ pucchitabbaṃ. Kasmā? Nidānakathāyaṃ paṭṭhānasamānane anulomādīnaṃ nayānaṃ paṭṭhānassa ca dassitattāti imamatthaṃ vibhāvento ‘‘sammāsambuddhena hi…pe… nāmāti hi vutta’’nti tattha vuttaṃ aṭṭhakathāpāḷiṃ āhari. Tattha gāthātthaṃ aṭṭhakathādhippāyañca parato vaṇṇayissāmāti.
不过,“发趣”这个名称的含义,就是三法发趣等名称的含义;在这里还应当说明,这部论书是二十四遍发趣的总汇。因为这样简要地了解了发趣之后,详细的解释就容易明白了。其中,应当先讲名称的含义,所以先说了“其中,对于他们……名称的含义应当这样理解”,然后为了显示一切共通的“发趣”这个名称本身的含义,又说了“以什么含义称为发趣”等话。字母“pa-”是前缀词,它像在“于种种分别的诸法中,他们趋近那最殊胜者”等说法里一样,表示种种不同的含义。难道“以种种而分别”中的前缀“pa-”只表示“种种”这一个意思,而不表示“种种不同”吗?不是的,因为那些种类本身就是多种多样的。为了显示义理上所含的种种不同,才用了“种种”这个词。其中应当知道,即使一个法,由于有因缘等多种缘的关系,而每一种缘又涉及多种法,所以有种种不同的缘性。巴利
Paṭṭhānanāmattho pana tikapaṭṭhānādīnaṃ tikapaṭṭhānādināmattho, imassa pakaraṇassa catuvīsatisamantapaṭṭhānasamodhānatā cettha vattabbā. Evañhi saṅkhepato paṭṭhāne ñāte vitthāro sukhaviññeyyo hotīti. Tattha ca nāmattho paṭhamaṃ vattabboti ‘‘tattha yesaṃ…pe… nāmattho tāva evaṃ veditabbo’’ti vatvā sabbasādhāraṇassa paṭṭhānanāmasseva tāva atthaṃ dassento ‘‘kenaṭṭhena paṭṭhāna’’ntiādimāha . Pa-kāro hīti upasaggapadaṃ dasseti. So ‘‘pavibhattesu dhammesu, yaṃ seṭṭhaṃ tadupāgamuntiādīsu viya nānappakāratthaṃ dīpeti. Nanu pakārehi vibhattā pavibhattāti pa-iti upasaggo pakāratthameva dīpeti, na nānappakāratthanti? Na, tesaṃ pakārānaṃ nānāvidhabhāvato. Atthato hi āpannaṃ nānāvidhabhāvaṃ dassetuṃ nānā-saddo vuttoti. Tattha ekassapi dhammassa hetuādīhi anekapaccayabhāvato ca ekekassa paccayassa anekadhammabhāvato ca nānappakārapaccayatā veditabbā.
所谓“以因缘等而分别”,是为了说明:与《法集论》等书中所说的善法等分类相比,此处这种分类更为殊胜,这正是它获得“发趣”这一名称的原因。牛栏就是牛圈。已出发的牛,就是已经离开的牛。“于来处”指的是《大狮子吼经》。“以转起而行于此”,这是一句补充说明。或者也可以说:行于此,就是行;因为一切知智以无著的方式转起而行,从“行处”这个意义上说,每一个都称为发趣——这就是它的含义。其中,为了显示:与其他具行者相比更为殊胜的具行者,其行处是一种怎样的状态,所以说“一切知智”。犹如脚程极快之人的悬崖处,《法集论》等是有执著的行处状态;而这里则犹如大路,是无执著的行处状态。显示这种殊胜的行处状态,就是它获得“发趣”这一名称的原因。巴利
Hetupaccayādivasena vibhattattāti etena dhammasaṅgahādīsu vuttato kusalādivibhāgato sātisayavibhāgataṃ paṭṭhānanāmalābhassa kāraṇaṃ dasseti. Goṭṭhāti vajā. Paṭṭhitagāvoti gatagāvo. Āgataṭṭhānasminti mahāsīhanādasuttaṃ vadati. Pavattagamanattā etthāti vacanaseso. Atha vā gacchati etthāti gamanaṃ, sabbaññutaññāṇassa nissaṅgavasena pavattassa gamanattā gamanadesabhāvato ekekaṃ paṭṭhānaṃ nāmāti attho. Tattha aññehi gatimantehi atisayayuttassa gatimato gamanaṭṭhānabhāvadassanatthaṃ ‘‘sabbaññutaññāṇassā’’ti vuttaṃ. Tassa mahāvegassa purisassa papātaṭṭhānaṃ viya dhammasaṅgaṇīādīnaṃ sāsaṅgagamanaṭṭhānabhāvaṃ imassa ca mahāpatho viya nirāsaṅgagamanaṭṭhānabhāvaṃ dassento atisayayuttagamanaṭṭhānabhāvo paṭṭhānanāmalābhassa kāraṇanti dasseti.
“三法”指的是依三法而说的诸法。“遍”的意思是:以顺等一切行相而进行的(发趣)有二十四种。在这个含义上,应当说“遍二十四发趣”,但(原文)是把“遍”这个词与后面的词结合而说的,应当这样理解。或者,“遍”是六种各有六种,以此显示从顺等一切部分而来的三法等六种形态。因此,“遍”这个词是限定三法等六种发趣的,不是限定二十四的,所以按照“从遍而发趣,它们有二十四”来说,就成了“二十四遍发趣”。或者,从遍的角度,以法顺等、三法等、缘分别等、缘顺等、因根本等这些方式而转起的发趣,就是遍发趣,也就是说,是以无缺的理趣而转起的。而它们有二十四种。因此说“这二十四种被称为小发趣的遍发趣,因为总摄”。巴利
Tikānanti tikavasena vuttadhammānaṃ. Samantāti anulomādīhi sabbākārehipi gatāni catuvīsati hontīti attho. Etasmiṃ atthe catuvīsatisamantapaṭṭhānānīti ‘‘samantacatuvīsatipaṭṭhānānī’’ti vattabbe samantasaddassa parayogaṃ katvā vuttanti daṭṭhabbaṃ. Atha vā samantā cha cha hutvāti etena anulomādisabbakoṭṭhāsato tikādichachabhāvaṃ dasseti. Tena samantasaddo tikādichachapaṭṭhānavisesanaṃ hoti, na catuvīsativisesanaṃ, tasmā samantato paṭṭhānāni tāni catuvīsatīti katvā ‘‘catuvīsatisamantapaṭṭhānānī’’ti vuttaṃ. Samantato vā dhammānulomāditikādipaṭiccavārādipaccayānulomādihetumūlakādippakārehi pavattāni paṭṭhānāni samantapaṭṭhānāni, anūnehi nayehi pavattānīti vuttaṃ hoti. Tāni pana catuvīsati honti. Tenevāha ‘‘imesaṃ catuvīsatiyā khuddakapaṭṭhānasaṅkhātānaṃ samantapaṭṭhānānaṃ samodhānavasenā’’ti.
“因与缘”这句话,可能会让人把作为增上缘等的因也一并抓取进来。为了阻止这种理解,他说“成为因之后而为缘”。这样一来,同样的过失还是会出现,所以他又说“这是说以因的状态而为缘”。由此表明:这里并不是用“因”这个词来抓取法,而是抓取了法的一种特殊能力。因为正是着眼于它和“缘”这个词指向同一对象,才说“它既是因,又是缘”,以及“成为因之后而为缘”。这样处理之后,后面的巴利文里说“因、与因相应……以因缘为缘”等等,就是以各种因的状态等资助方式,说明各种法受到资助。不过在注释书里,则说“凡是某法不舍弃某法而住立或生起,它就是那法的缘”,又说“以根本义资助的法是因缘”等等,这是以法为主的说明方式,由此可知:并没有离开法的所谓法的能力,而是就着法本身来阐明法的能力。或者在这里,“它既是因,又是缘”也是就着法本身来显示法的能力。因为像“因缘”这样的标题,并不像“善”等标题那样以法为主,而是以法的资助作用为主。“eti”的意思是“进行、存在”,这是生起和住立共通的说法。所以他说“住立或生起”。因为有些缘只对住立起作用,比如后生缘;有些只对生起起作用,比如无间缘等;有些对两者都起作用,比如因等。巴利
Hetu ca so paccayo cāti iminā vacanena hetuno adhipatipaccayādibhūtassa ca gahaṇaṃ siyāti taṃ nivārento āha ‘‘hetu hutvā paccayo’’ti. Etenapi so eva doso āpajjatīti punāha ‘‘hetubhāvena paccayoti vuttaṃ hotī’’ti. Tena idha hetu-saddena dhammaggahaṇaṃ na kataṃ, atha kho dhammasattiviseso gahitoti dasseti. Tassa hi paccayasaddassa ca samānādhikaraṇataṃ sandhāya ‘‘hetu ca so paccayo cā’’ti, ‘‘hetu hutvā paccayo’’ti ca vuttaṃ. Evañca katvā parato pāḷiyaṃ ‘‘hetū hetusampayutta…pe… hetupaccayena paccayo’’tiādinā (paṭṭhā. 1.1.1) tena tena hetubhāvādiupakārena tassa tassa dhammassa upakārattaṃ vuttaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘yo hi dhammo yaṃ dhammaṃ appaccakkhāya tiṭṭhati vā uppajjati vā, so tassa paccayo’’ti ‘‘mūlaṭṭhena upakārako dhammo hetupaccayo’’ticcevamādinā dhammappadhānaniddesena dhammato aññā dhammasatti nāma natthīti dhammeheva dhammasattivibhāvanaṃ katanti daṭṭhabbaṃ. Idhāpi vā hetu ca so paccayo cāti dhammeneva dhammasattiṃ dasseti. Na hi hetupaccayotiādiko uddeso kusalādiuddeso viya dhammappadhāno, atha kho dhammānaṃ upakārappadhānoti. Etīti etassa attho vattatīti, tañca uppattiṭṭhitīnaṃ sādhāraṇavacanaṃ. Tenevāha – ‘‘tiṭṭhati vā uppajjati vā’’ti. Koci hi paccayo ṭhitiyā eva hoti yathā pacchājātapaccayo, koci uppattiyāyeva yathā anantarādayo, koci ubhayassa yathā hetuādayoti.
以能资助为特征这句话,应当理解为:通过法本身来显示法的维持所具有的资助作用。依止、住立于此处就是因。由于词根之词有多种含义,hi这个词根应当像mūla(根)这个词根一样,被理解为有依止的意思。或者,以这个作为业因的根本,就像树根向上输送养分,使树木生长、持续、增长、繁茂一样,果报也依此而生起、运转、增长、繁茂,所以称为因。这是雷瓦达长老所说。巴利
Upakārakalakkhaṇoti ca dhammena dhammasattiupakāraṃ dassetīti daṭṭhabbaṃ. Hinoti patiṭṭhāti etthāti hetu. Anekatthattā dhātusaddānaṃ hi-saddo mūla-saddo viya patiṭṭhatthoti daṭṭhabboti. Hinoti vā etena kammanidānabhūtena uddhaṃ ojaṃ abhiharantena mūlena viya pādapo tappaccayaṃ phalaṃ gacchati pavattati vuḍḍhiṃ virūḷhiṃ āpajjatīti hetu. Ācariyānanti revatattheraṃ vadati.
比丘们,对于如理作意的人,未生起的善法会生起,已生起的善法会增长。从这类经文(《增支部》1.66-67)可以证明,善性是与如理作意相关联的,所以说“善性系属于如理作意”。仅凭这一点,就已经表明:不善性和无记性并不像善性那样系属于因。然而有些人可能这样认为:“就像无因之因的不善性等是自性如此一样,有因之因的善等性也是自性如此;而其他那些与它们相应法的善等性,则是系属于因的。”为了回应这种看法,论主说了“如果……”等话。无贪可以是善的,也可以是无记的。如果无贪自性就是善,那么因为它是善,就不该是无记;如果它是无记,那么因为以彼为自性,就不该是善,就像无贪的自性中不可能有无嗔一样。然而,由于无贪在两种情况下都能存在,所以,正如在触等这些在两种情况下都存在的相应法当中,你们所寻求的是系属于因的善等性,而不是自性如此的善等性;同样地,在诸因当中,善等性也应当被理解为系属于其他条件,而不是自性如此。所谓“在相应因当中,善等性是自性如此的”,这种说法站不住脚。那种被寻求的善等性,其实是系属于如理作意等的。因此,正如在诸因当中一样,在相应法当中,善等性也是系属于如理作意等的,而不是系属于因的——这就是论主的意趣。巴利
‘‘Yoniso, bhikkhave, manasikaroto anuppannā ceva kusalā dhammā uppajjanti, uppannā ca kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’’tiādīhi (a. ni. 1.66-67) kusalabhāvassa yonisomanasikārapaṭibaddhatā siddhā hotīti āha ‘‘yonisomanasikārapaṭibaddho kusalabhāvo’’ti. Eteneva akusalābyākatabhāvā kusalabhāvo viya na hetupaṭibaddhāti dassitaṃ hoti. Yaṃ paneke maññeyyuṃ ‘‘ahetukahetussa akusalabhāvo viya sahetukahetūnaṃ sabhāvatova kusalādibhāvo aññesaṃ taṃsampayuttānaṃ hetupaṭibaddho’’ti, tassa uttaraṃ vattuṃ ‘‘yadi cā’’tiādimāha. Alobho kusalo vā siyā abyākato vā, yadi alobho sabhāvato kusalo, kusalattā abyākato na siyā. Atha abyākato, taṃsabhāvattā kusalo na siyā alobhasabhāvassa adosattābhāvo viya. Yasmā pana ubhayathāpi so hoti, tasmā yathā ubhayathā hontesu phassādīsu sampayuttesu hetupaṭibaddhakusalādibhāvaṃ pariyesatha, na sabhāvato, evaṃ hetūsupi kusalāditā aññapaṭibaddhā pariyesitabbā, na sabhāvatoti. Yaṃ vuttaṃ ‘‘sampayuttahetūsu sabhāvatova kusalādibhāvo’’ti, taṃ na yujjati, sā pana pariyesiyamānā yonisomanasikārādipaṭibaddhā hotīti hetūsu viya sampayuttesupi yonisomanasikārādipaṭibaddho kusalādibhāvo, na hetupaṭibaddhoti siddhaṃ hotīti adhippāyo.
“缘取之后”这里,用“pi”这个字显示这样的意思:并不是只限定在色处等所缘中的某一个上,而是因为以不确定的方式说了“缘取任何法”,说明一切色处……乃至法处都具有所缘缘的性质,所以没有任何法不是所缘缘。巴利
Ārabhitvāpīti ettha pi-saddena imamatthaṃ dasseti – rūpāyatanādimatte yasmiṃ kismiñci ekasmiṃ aṭṭhatvā ‘‘yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbhā’’ti aniyamena sabbarūpāyatana…pe… dhammāyatanānañca ārammaṇapaccayabhāvassa vuttattā na koci dhammo na hotīti.
“有欲求的人,有什么事不能成就呢?”等等。心获得先前造作所成的亲依止之后生起时,欲等法便成为主导者、最上者,亲自促成与它相应的诸法而运作;而与它相应的诸法也随顺它们,因为它们以低劣等状态跟随它们。因此,这些欲等法就是增上缘。即使是应当被尊重对待的所缘,它对于倾向、偏向、倾注于它的观察、享受、道与果,也成为它们的缘,就像把那些法掌控在自己手中一样。所以应当理解:这种对依赖于自身者的资助作用,就是增上缘性。巴利
‘‘Chandavato kiṃ nāma na sijjhatī’’tiādikaṃ purimābhisaṅkhārūpanissayaṃ labhitvā uppajjamāne citte chandādayo dhurabhūtā jeṭṭhakabhūtā sayaṃ sampayuttadhamme sādhayamānā hutvā pavattanti, taṃsampayuttadhammā ca tesaṃ vase vattanti hīnādibhāvena tadanuvattanato, tena te adhipatipaccayā honti. Garukātabbampi ārammaṇaṃ tanninnapoṇapabbhārānaṃ paccavekkhaṇaassādamaggaphalānaṃ attano vase vattayamānaṃ viya paccayo hoti, tasmāyaṃ attādhīnānaṃ patibhāvena upakārakatā adhipatipaccayatāti daṭṭhabbā.
“意识界”等句,是在说明心的规律。这里用“等”这个字,是要显示:推度之后紧接着有确定,死亡之后紧接着有结生——也就是说,任何一颗心在无间之后生起另一颗心,这种决定性是依靠各自相应的俱生缘,由前前那颗心本身的力量而成立的。
然而,这是被修习的力量所遮止的。这里的意趣是:就像一棵树中了毒,即使它本来有能力开花,也不会开花;而当毒被去除之后,它就以同样的能力开花了。同样地,在这里,因为被修习的力量所遮止,即使有能力令心生起,也不会生起;而当那个遮止消失之后,就以同样的能力生起了。巴利
Manoviññāṇadhātūtiādi cittaniyamoti ettha ādi-saddena santīraṇānantaraṃ voṭṭhabbanaṃ, cutianantarā paṭisandhīti yassa yassa cittassa anantarā yaṃ yaṃ cittaṃ uppajjati, tassa tassa tadanantaruppādaniyamo taṃtaṃsahakārīpaccayavisiṭṭhassa purimapurimacittasseva vasena ijjhatīti dasseti. Bhāvanābalena pana vāritattāti ettha yathā rukkhassa vekhe dinne pupphituṃ samatthasseva pupphanaṃ na hoti, agadavekhe pana apanīte tāyayeva samatthatāya pupphanaṃ hoti, evamidhāpi bhāvanābalena vāritattā samuṭṭhāpanasamatthasseva asamuṭṭhāpanaṃ, tasmiñca apagate tāyayeva samatthatāya samuṭṭhāpanaṃ hotīti adhippāyo.
这里应当理解成:只是文句上的差别,不是意义上的差别。意思是说,就像“积集、相续、增语、诠述”这些词一样,只是声音和字词上的差别,不是所表达意义本身的差别。正是为了显示这种字词意义上的区别,他才说了“如何”等话。其中,因为前一个灭去和后一个生起之间没有间隔,所以具有无间生起的能力,这就是无间缘的状态。又因为不像色法那样有形状,而且缘和缘所生法并不同时安住,所以没有“这个在这个下面、上面、旁边”这样的区分,就像把它和自己合为一体一样,以完全无间的方式具有生起的能力,这就是等无间缘的状态。巴利
Byañjanamattatovettha nānākaraṇaṃ paccetabbaṃ, na atthatoti upacayasantatiadhivacananiruttipadānaṃ viya saddatthamattato nānākaraṇaṃ, na vacanīyatthatoti adhippāyo. Teneva saddatthavisesaṃ dassetuṃ ‘‘katha’’ntiādimāha. Tattha purimapacchimānaṃ nirodhuppādantarābhāvato nirantaruppādanasamatthatā anantarapaccayabhāvo. Rūpadhammānaṃ viya saṇṭhānābhāvato paccayapaccayuppannānaṃ sahāvaṭṭhānābhāvato ca ‘‘idamito heṭṭhā uddhaṃ tiriya’’nti vibhāgābhāvā attanā ekattamiva upanetvā suṭṭhu anantarabhāvena uppādanasamatthatā samanantarapaccayatā.
所谓“能令生起的能力”,应当这样理解:由于诸法没有造作,当某个行相已灭去或正在持续时,那些具有各种殊胜特质的法就存在,那个行相本身就被称为“能令生起的能力”。再者,所谓“时间”的施设,只是依据诸法的流转而假立。应当知道:从灭尽定出定的人、从非想非非想处果等至出定的人、从无想有情天死没的人,以及前一生死与后一生结生之间,灭与生没有间隔,所以没有时间上的间隔。因为在这些法之间,并没有无色法的流转可以作为依据来说有时间间隔;而色法的流转也不会成为无色法流转的间隔,因为两者属于不同的相续。色法与无色法的相续,体性各不相同,虽然以互相资助的方式运作,却各自独立。在同一相续中,处于前后法中间的法,因为属于该相续,所以能成为间隔的制造者。然而,在非想非非想处果等至的中间,并没有任何这样的法;而“不存在”本身不能成为间隔的制造者,因为它就是不存在。因此,就像速行之后紧接着速行、有分之后紧接着有分那样,其间紧密无间,而且是极其无间的。同样,非想非非想处死心的“能令生起的能力”也应当这样理解。在这里,由于无间缘等对于“生起”的缘力是明显的,所以只说“能令生起的能力”。然而,对于已被前后界限所摄取的现在诸法,因为不能得到“生起”这个说法,所以依照“过去法对现在法以无间缘为缘”等说法,宣说了无间等缘的作用,由此可知,那并不只是就生起而言。因为对现在法的摄取,不像对善等法的摄取那样没有界限,所以摄取只限于具有生起性者;也正因如此,在“过去”三法中,没有“缘”等之论。巴利
Uppādanasamatthatāti ca abyāpārattā dhammānaṃ yasmiṃ yadākāre niruddhe vattamāne vā sati taṃtaṃvisesavantā dhammā honti, tassa sova ākāro vuccatīti daṭṭhabbo. Dhammānaṃ pavattimeva ca upādāya kālavohāroti nirodhā vuṭṭhahantassa nevasaññānāsaññāyatanaphalasamāpattīnaṃ asaññasattā cavantassa purimacutipacchimapaṭisandhīnañca nirodhuppādanirantaratāya kālantaratā natthīti daṭṭhabbā. Na hi tesaṃ antarā arūpadhammānaṃ pavatti atthi, yaṃ upādāya kālantaratā vucceyya, na ca rūpadhammappavatti arūpadhammappavattiyā antaraṃ karoti aññasantānattā. Rūpārūpadhammasantatiyo hi dve aññamaññaṃ visadisasabhāvattā aññamaññopakārabhāvena vattamānāpi visuṃyeva honti. Ekasantatiyañca purimapacchimānaṃ majjhe vattamānaṃ taṃsantatipariyāpannatāya antarakārakaṃ hoti. Tādisañca kañci nevasaññānāsaññāyatanaphalasamāpattīnaṃ majjhe natthi, na ca abhāvo antarakārako hoti abhāvattāyeva, tasmā javanānantarassa javanassa viya, bhavaṅgānantarassa bhavaṅgassa viya ca nirantaratā suṭṭhu ca anantaratā hotīti tathā uppādanasamatthatā nevasaññānāsaññāyatanacutīnampi daṭṭhabbā. Uppattiyā paccayabhāvo cettha anantarapaccayādīnaṃ pākaṭoti uppādanasamatthatāva vuttā. Paccuppannānaṃ pana dhammānaṃ pubbantāparantaparicchedena gahitānaṃ ‘‘uppajjatī’’ti vacanaṃ alabhantānaṃ ‘‘atīto dhammo paccuppannassa dhammassa anantarapaccayena paccayo’’tiādinā (paṭṭhā. 2.18.5) anantarādipaccayabhāvo vuttoti na so uppattiyaṃyevāti viññāyati. Na hi kusalādiggahaṇaṃ viya paccuppannaggahaṇaṃ aparicchedaṃ, yato uppattimattasamaṅginoyeva ca gahaṇaṃ siyā, teneva ca atītattike paṭiccavārādayo na santīti.
在“以正在生起之法的俱生缘性”这一说法中,也应这样理解:既然以生起为缘的性质已经很明显,也就由此指出住立也有缘的作用。不过,对于缘所生起的诸法,以俱生的方式给予助益,就是俱生缘。巴利
Uppajjamānovasahuppādabhāvenāti etthāpi uppattiyā paccayabhāvena pākaṭena ṭhitiyāpi paccayabhāvaṃ nidassetīti daṭṭhabbaṃ, paccayuppannānaṃ pana sahajātabhāvena upakārakatā sahajātapaccayatāti.
对自身有助益者的助益性,就是相互缘;而且这种助益性只应从相互性这个角度来理解,不能从俱生等角度来理解。因为有些法虽然是俱生等缘,却并不是相互缘;而以“前生”和“后生”的方式对自身有助益的所依和诸蕴等,也不是相互缘。巴利
Attano upakārakassa upakārakatā aññamaññapaccayatā, upakārakatā ca aññamaññatāvaseneva daṭṭhabbā, na sahajātādivasena. Sahajātādipaccayo hontoyeva hi koci aññamaññapaccayo na hoti, na ca purejātapacchājātabhāvehi upakārakassa upakārakā vatthukhandhā aññamaññapaccayā hontīti.
就像大地支撑树木等那样,地界以“住立”的方式帮助其余诸界;眼等以“所依”的方式帮助眼识等,就像布等帮助绘画作业;蕴等也以“所依”的方式帮助那些以它们为各自所依的蕴等。巴利
Taruādīnaṃ pathavī viya adhiṭṭhānākārena pathavīdhātu sesadhātūnaṃ, cakkhādayo ca cakkhuviññāṇādīnaṃ upakārakā cittakammassa paṭādayo viya nissayākārena khandhādayo taṃtaṃnissayānaṃ khandhādīnaṃ.
由于它是依那个而转起的,所以说它是依止于自己的果。这里是在说:任何一种原因都是依止。其中,凡是很强的,就判定为亲依止。巴利
Tadadhīnavuttitāya attano phalena nissitoti yaṃ kiñci kāraṇaṃ nissayoti vadati. Tattha yo bhuso, taṃ upanissayoti niddhāreti.
这里,“pa”是前缀,它能令自己的果生起,以此作用表明“善作”之义。这样所作的,就是在自己的相续中作的,所以说“在自己的相续中”。为了说明“作”有两种——令产生和亲近修习,才说了“或已令产生”等话。其中“或已亲近修习”这句,是以身依止显示受用式的亲近修习,又以了知等显示所缘式的亲近修习,应当这样理解。由此,即使是未来的眼成就等,以所缘的亲近修习而如其所曾修习,也就被说为本性亲依止。巴利
Pakatoti ettha pa-kāro upasaggo, so attano phalassa uppādane samatthabhāvena suṭṭhukatataṃ dīpeti. Tathā ca kataṃ attano santāne kataṃ hotīti āha ‘‘attano santāne’’ti. Karaṇañca duvidhaṃ nipphādanaṃ upasevanañcāti dassetuṃ ‘‘nipphādito vā’’tiādimāha. Tattha upasevito vāti etena kāyaallīyāpanavasena upabhogūpasevanaṃ vijānanādivasena ārammaṇūpasevanañca dassetīti daṭṭhabbaṃ. Tena anāgatānampi cakkhusampadādīnaṃ ārammaṇūpasevanena yathāpaṭisevitānaṃ pakatūpanissayatā vuttā hoti.
就像那些法,如果没有后生法,就不能成为相续不断的原因;而那些以后生的方式提供助益的法,它们这种助益作用区别于“不相应”等行相,就是后生缘。同样,那些所依和所缘,如果没有前生状态,就不能提供助益;它们以前生的方式提供助益,这种助益作用区别于“所依”“所缘”等行相,就是前生缘。这样一来,在一切情况下,都应理解诸缘的助益作用各自区别于其他缘的行相。巴利
Yathā pacchājātena vinā santānāvicchedahetubhāvaṃ agacchantānaṃ dhammānaṃ ye pacchājātākārena upakārakā, tesaṃ sā vippayuttākārādīhi visiṭṭhā upakārakatā pacchājātapaccayatā, tathā nissayārammaṇākārādīhi visiṭṭhā purejātabhāvena vinā upakārakabhāvaṃ agacchantānaṃ vatthārammaṇānaṃ purejātākārena upakārakatā purejātapaccayatā, evaṃ sabbattha paccayānaṃ paccayantarākāravisiṭṭhā upakārakatā yojetabbā.
就像“秃鹫幼雏身体对食物的渴望之思”那样,这里是通过意思食的力量,说明那些依意思食而转起的无色法对色身有支持作用。正因如此,才不说“如同对食物的渴望”,而特别取“思”。巴利
Gijjhapotakasarīrānaṃāhārāsācetanā viyāti etena manosañcetanāhāravasena pavattamānehi arūpadhammehi rūpakāyassa upatthambhitabhāvaṃ dasseti. Teneva ‘‘āhārāsā viyā’’ti avatvā cetanāgahaṇaṃ karoti.
以善等性质,对自己同类的事情,通过与自己相应的加行,一次又一次地去做、让它持续运转,这就是“重复”的含义;或者,让与自己同类的体性得以形成,这就是“熏习”。就像在典籍等当中,前面的每一次精勤,就如同前面的每一次重复,这就是这里的意思。巴利
Kusalādibhāvena attanā sadisassa payogena karaṇīyassa punappunaṃ karaṇaṃ pavattanaṃ āsevanaṭṭho, attasadisasabhāvatāpādanaṃ vāsanaṃ vā. Ganthādīsu purimāpurimābhiyogo viyāti purimā purimā āsevanā viyāti adhippāyo.
心的加行就是心的作用,意思是策励。就像身和语的加行表现为表,心的加行就是思。这个思在已经生起作用的殊胜相续中,当其余诸缘和合时,对那些正在生起的异熟与业生色,也以那种作用性而成为助缘。因为正是由于那种作用性的生起,那些法才得以生起,否则就不可能。至于它对俱生法的助益,那还用说吗。巴利
Cittappayogo cittakiriyā, āyūhananti attho. Yathā hi kāyavacīpayogo viññatti, evaṃ cittappayogo cetanā. Sā tāya uppannakiriyatāvisiṭṭhe santāne sesapaccayasamāgame pavattamānānaṃ vipākakaṭattārūpānampi teneva kiriyabhāvena upakārikā hoti. Tassa hi kiriyabhāvassa pavattattā tesaṃ pavatti, na aññathāti. Sahajātānaṃ pana tena upakārikāti kiṃ vattabbanti.
“以无策励的寂静状态”这句话,是为了说明:就像有策励的、属于果报法的善与不善法具有所缘等状态那样,果报法也具有与之相似的果报状态。因为果报法不是靠加行造作才能成就的;当其余诸缘都已具备时,仅仅因为业已被造作,它就能成就,所以它是无策励的寂静状态,而不是烦恼止息那样的寂静。正因为具有这样的寂静体性,有分等法才难以被了知。即使在五门中,通过速行的生起,可以了知对色等对象的执取,但仅仅是转向、领受、推度这些果报,却极难了知。“为无策励的寂静状态”意思是为了达到无策励的寂静状态。这句话说明:那些以此为缘的法,即使本身不是果报法,它们的生起也是随顺果报的。巴利
Nirussāhasantabhāvenāti etena saussāhehi vipākadhammadhammehi kusalākusalehi sārammaṇādibhāvena sadisavipākabhāvaṃ dasseti. So hi vipākānaṃ payogena asādhetabbatāya payogena aññathā vā sesapaccayesu siddhesu kammassa kaṭattāyeva siddhito nirussāho santabhāvo hoti, na kilesavūpasamasantabhāvo, tathāsantasabhāvatoyeva bhavaṅgādayo duviññeyyā. Pañcadvārepi hi javanappavattiyā rūpādīnaṃ gahitatā viññāyati, abhinipātasampaṭicchanasantīraṇamattā pana vipākā duviññeyyāyeva. Nirussāhasantabhāvāyāti nirussāhasantabhāvatthāya. Etena tappaccayavataṃ avipākānampi vipākānukulaṃ pavattiṃ dasseti.
即使诸食有产生的作用,它们的主要作用仍然是支持。所以说“以色与非色的支持为食”。因为即使有产生的作用,无色食对由食所生的色法所生起的色食,仍然有支持作用;即使没有产生作用,对四种所生色的支持色食也有支持作用。但如果没有支持作用,诸食就没有产生作用,所以支持作用是主要的。因为正在产生的食,也是以不间断的方式在支持着而产生,因此支持的状态就是食的状态。巴利
Satipi janakatte upatthambhakattaṃ āhārānaṃ padhānakiccanti āha ‘‘rūpārūpānaṃ upatthambhakattenā’’ti. Upatthambhakattañhi satipi janakatte arūpīnaṃ āhārānaṃ āhārajarūpasamuṭṭhāpakarūpāhārassa ca hoti, asatipi catusamuṭṭhānikarūpūpatthambhakarūpāhārassa, asati pana upatthambhakatte āhārānaṃ janakattaṃ natthīti upatthambhakattaṃ padhānaṃ. Janayamānopi hi āhāro avicchedavasena upatthambhayamānoyeva janetīti upatthambhanabhāvo āhārabhāvoti.
关于“增上义”在这里的意思:并不是像增上缘诸法那样,通过压制、阻止其他法生起的方式来生起,因而具有“重”的意义;而是在看等作用中——由眼识等维持生命,由乐等使生命处于快乐等状态,由信等俱生法在胜解、精进、现起、不散乱、了知等作用中,在“我将知道未知”的生起中、在了知中、在已知之状态中——如此在各自作用中,以眼等为缘的诸法随从眼等。因为在各种作用中,眼等有自在力,而它们各自的缘也随从它们,在那里生起。至于男女根,虽然也有随从性别特征等的情况,但那不是从缘的角度说的。正如命根和食物对于以它们为缘的法,有守护和支撑的作用,并且成为不离的缘;男女状态对于性别特征等,却没有任何方式的帮助,只是依各自的缘而生起的性别特征等,成为执取女、男等的缘。由于在与它俱存的相续中不以其他方式生起,所以说它们有随从性别特征等的根性,因此不说它们有根缘。眼等只是非色法——在这里,乐根、苦根等也应视为被眼等所把握、所包含。巴利
Adhipatiyaṭṭhenāti ettha na adhipatipaccayadhammānaṃ viya pavattinivārake abhibhavitvā pavattanena garubhāvo adhipatiyaṭṭho, atha kho dassanādikiccesu cakkhuviññāṇādīhi jīvane jīvantehi sukhitādibhāve sukhitādīhi adhimokkhapaggahupaṭṭhānāvikkhepajānanesu anaññātaññassāmīti pavattiyaṃ ājānane aññātāvībhāve ca saddhādisahajātehīti evaṃ taṃtaṃkiccesu cakkhādipaccayehi cakkhādīnaṃ anuvattanīyatā. Tesu tesu hi kiccesu cakkhādīnaṃ issariyaṃ tappaccayānañca tadanuvattanena tattha pavattīti. Itthipurisindriyānaṃ pana yadipi liṅgādīhi anuvattanīyatā atthi, sā pana na paccayabhāvato. Yathā hi jīvitāhārā yesaṃ paccayā honti, te tesaṃ anupālakaupatthambhakā atthi, avigatapaccayabhūtā ca honti, na evaṃ itthipurisabhāvā liṅgādīnaṃ kenaci pakārena upakārakā honti, kevalaṃ pana yathāsakeheva paccayehi pavattamānānaṃ liṅgādīnaṃ yathā itthādiggahaṇassa paccayabhāvo hoti, tato aññenākārena taṃsahitasantāne appavattito liṅgādīhi anuvattanīyatā indriyatā ca tesaṃ vuccati, tasmā na tesaṃ indriyapaccayabhāvo vutto. Cakkhādayo arūpadhammānaṃyevāti ettha sukhadukkhindriyānipi cakkhādiggahaṇena gahitānīti daṭṭhabbāni.
对于以寻等为体、以相与所缘为审察对象的那些法,它们以寻思等方式接近所缘,然后审察、观察,或者思惟——这就是寻等共通的运作,叫做“审察”的含义。“除去乐受和苦受这两种”,意思是除去乐根和苦根。说了“一切”,又说“七禅支”,应当看出这是为了排除不是禅支的舍和心一境性。如果是这样,光靠“七禅支”这句话就已经成立了,为什么还要说“除去乐受和苦受这两种”呢?是为了在五种受的区分中,显示乐、苦这两种绝对不是禅支,因为它们在禅支的位置上被列了出来;或者,虽然已经有禅支这个名称,但为了显示乐、苦这两种受完全没有作为禅缘的状态。至于舍和心一境性,虽然也有不是禅缘的状态,但并不是没有作为禅缘的状态,所以在“一切七禅支”这句话里把它们也包含进来了。在这里,“一切”这个词是为了涵盖善等一切种类的差别,而不是为了涵盖一切心生起的情况,应当这样理解。巴利
Lakkhaṇārammaṇūpanijjhānabhūtānaṃ vitakkādīnaṃ vitakkanādivasena ārammaṇaṃ upagantvā nijjhānaṃ pekkhanaṃ, cintanaṃ vā vitakkādīnaṃyeva sādhāraṇo byāpāro upanijjhāyanaṭṭho. Ṭhapetvā sukhadukkhavedanādvayanti sukhindriyadukkhindriyadvayaṃ ṭhapetvāti adhippāyo. ‘‘Sabbānipī’’ti vatvā ‘‘sattajhānaṅgānī’’ti vacanena ajhānaṅgānaṃ upekkhācittekaggatānaṃ nivattanaṃ katanti daṭṭhabbaṃ. Yadi evaṃ ‘‘satta jhānaṅgānī’’ti eteneva siddhe ‘‘ṭhapetvā sukhadukkhavedanādvaya’’nti kasmā vuttaṃ? Vedanābhedesu pañcasu sukhadukkhadvayassa ekantena ajhānaṅgattadassanatthaṃ jhānaṅgaṭṭhāne niddiṭṭhattā. Satipi vā jhānaṅgavohāre vedanābhedadvayassa ekantena jhānapaccayattābhāvadassanatthaṃ. Upekkhācittekaggatānaṃ pana yadipi jhānapaccayattābhāvo atthi, jhānapaccayabhāvo pana na natthīti ‘‘sabbānipi satta jhānaṅgānī’’ti ettha gahaṇaṃ kataṃ. Tattha ‘‘sabbānipī’’ti vacanaṃ sabbakusalādibhedasaṅgaṇhanatthaṃ, na pana sabbacittuppādagatasaṅgaṇhanatthanti daṭṭhabbaṃ.
“无论从何处”是指无论正确还是错误。不过,这两种禅与道之缘在无因心里都找不到——这样说,是为了表明它们在无因心里不存在,而不是为了表明在有因心里不存在。如果按这个意思来理解,那就只会知道:在无因心里,并非在任何情况下、对任何法都不存在获得,而不是为了表明在有寻的无因心里,禅缘本身不存在。可是,如果按“在无因心里不存在”这个意思来理解这句话,那么在有寻的无因心里,禅缘的获得就不成立了。因此应当知道:这里说禅缘在无因心里也不存在,是就那种“不存在”而言的——正是由于这种不存在,在《法集论》讲意界等摄空门的地方,禅才没有被列出来。就像在有因心里,寻等法对俱生法有一种强有力的作用,能把它们收摄、凝聚成一体;在无因心里则不是这样。不过,在这部论里,即使这种审察作用很微弱,只要还有一点点,就能起到助益的作用,所以在有寻的无因心里也说了禅缘。因此,那些这样读诵的人——“然而,这两种禅与道之缘,按次序在两种五识的无因心里找不到”——他们的读法更好。这是对这部论的义解,而不是对《法集论》的。巴利
Yato tato vāti sammā vā micchā vāti attho. Ete pana dvepi jhānamaggapaccayā ahetukacittesu na labbhantīti idaṃ ahetukacittesu na labbhanti, na sahetukacittesūti sahetukacittesu alābhābhāvadassanatthaṃ vuttaṃ, na ahetukacittesu lābhābhāvadassanatthanti. Evaṃ atthe gayhamāne ahetukacittesu katthaci kassaci lābho na vāritoti ettakameva viññāyeyya, na savitakkāhetukacittesu jhānapaccayasseva alābhābhāvadassanatthaṃ katanti. Ahetukacittesu vā lābhābhāvadassanatthe pana imasmiṃ vacane savitakkāhetukacittesu jhānapaccayassa lābhābhāvo āpajjati, tasmā yena alābhena dhammasaṅgaṇiyaṃ manodhātuādīnaṃ saṅgahasuññatavāresu jhānaṃ na uddhaṭaṃ , taṃ alābhaṃ sandhāya esa jhānapaccayassapi ahetukacittesu alābho vuttoti veditabbo. Yathā hi sahetukesu vitakkādīnaṃ sahajāte saṃkaḍḍhitvā ekattagatabhāvakaraṇaṃ upanijjhāyanabyāpāro balavā, na tathā ahetukacittesu hoti. Imasmiṃ pana pakaraṇe dubbalampi upanijjhāyanaṃ yadipi kiñcimattampi atthi, tena upakārakatā hotīti savitakkāhetukacittesupi jhānapaccayo vuttova, tasmā ye evaṃ paṭhanti ‘‘na ete pana dvepi jhānamaggapaccayā yathāsaṅkhyaṃ dvipañcaviññāṇaahetukacittesu labbhantī’’ti, tesaṃ so pāṭho sundarataro, imassa pakaraṇassāyaṃ atthavaṇṇanā, na dhammasaṅgaṇiyāti.
以平等的方式相应,就像融为一体那样地提供助益,这就是相应缘。巴利
Samaṃ pakārehi yuttatāya ekībhāvopagamena viya upakārakatā sampayuttapaccayatā.
即使是相应之法,由于它们之间不相应、呈现种种差异,所以能起到助益作用,这就是不相应缘。因为对于以依处、俱生、后生方式而不相应的色法等,以及对于以所缘等方式起助益作用的不相应法,并不存在不相应缘。然而,色法对于色法,即使不相离,也根本没有不相应,所以它们没有不相应缘。正如所说:由四种而有相应,由四种而有不相应。(《界论》3)巴利
Yuttānampi sataṃ vippayuttabhāvena nānattūpagamena upakārakatā vippayuttapaccayatā. Na hi vatthusahajātapacchājātavasena ayuttānaṃ rūpādīnaṃ ārammaṇādibhāvena upakārakānaṃ vippayuttānaṃ vippayuttapaccayatā atthīti. Rūpānaṃ pana rūpehi satipi avinibbhoge vippayogoyeva natthīti na tesaṃ vippayuttapaccayatā. Vuttañhi ‘‘catūhi sampayogo catūhi vippayogo’’ti (dhātu. 3).
以现在特征,就是以现在的自性。借此遮止了“我曾造作恶业”以及“有一种人为自己的利益而行”等说法中所讲的那种已生起、可被了知的存在性。即使有生起的作用,护持作用仍是主要的,它以存在的方式提供助益,所以说“以护持作用”。这种护持作用应当理解为依处、所缘、俱生等共同具有的、以存在的方式提供助益的作用。巴利
Paccuppannalakkhaṇenāti paccuppannasabhāvena. Tena ‘‘atthi me pāpakammaṃ kata’’nti (pārā. 38), ‘‘atthekacco puggalo attahitāya paṭipanno’’ti (pu. pa. mātikā 4.24) ca evamādīsu vuttaṃ nibbattaupalabbhamānatālakkhaṇaṃ atthibhāvaṃ nivāreti. Satipi janakatte upatthambhakappadhānā atthibhāvena upakārakatāti āha ‘‘upatthambhakattenā’’ti. Idañca upatthambhakattaṃ vatthārammaṇasahajātādīnaṃ sādhāraṇaṃ atthibhāvena upakārakattaṃ daṭṭhabbaṃ.
触等法以触所缘等方式生起时,众多触等法不可能同时共存。所以,当一组触等法存在时,第二个就不会生起;而当它不存在时,第二个才能生起。正是以这种“不存在”的方式提供帮助,就是无有缘。虽然先前诸心的不存在也是同样情况,但它们并不是以“不存在”本身来提供帮助;而是紧接着的后一个心,因为自身存在而得不到生起的机会时,正是靠先前心的不存在才得到生起的机会,就像被让出了空间一样,所以说“以给予生起机会的方式提供帮助”。巴利
Ārammaṇe phusanādivasena vattamānānaṃ phassādīnaṃ anekesaṃ sahabhāvo natthīti ekasmiṃ phassādisamudāye sati dutiyo na hoti, asati pana hoti, tena natthibhāvena upakārakatā natthipaccayatā. Satipi purimataracittānaṃ natthibhāve na tāni natthibhāvena upakārakāni, anantarameva pana attano atthibhāvena pavattiokāsaṃ alabhamānānaṃ natthibhāvena pavattiokāsaṃ dadamānaṃ viya upakārakaṃ hotīti ‘‘pavattiokāsadānena upakārakatā’’ti āha.
在这里,仅仅以“不存在”这种方式来提供帮助、给出机会,就是无有缘;而对于因为自性未离去而尚未生起的法,通过自性的消失来提供帮助,就是离去缘。无有,是灭尽之后的空无;离去,是已经达到灭尽的状态,这就是它们之间的差别。同样地,以“存在”的方式、依自性具足来提供帮助,就是有缘;以自性没有消失、还没有达到灭尽的方式提供帮助,就是不离去缘。应当知道,即使诸法本身没有差别,缘的差别仍然是这样存在的。因为如来如实彻证了诸法一切作用的差别之后,才宣说了二十四缘的差别。所以,应当对世尊生起信心,生起“这些法有这样的差别”这种闻所成智,然后通过思所成智和修所成智,努力去通达它们。巴利
Ettha ca abhāvamattena upakārakatā okāsadānaṃ natthipaccayatā, sabhāvāvigamena appavattamānānaṃ sabhāvavigamena upakārakatā vigatapaccayatā, natthitā ca nirodhānantarasuññatā, vigatatā nirodhappattatā, ayametesaṃ viseso, tathā atthitāya sasabhāvato upakārakatā atthipaccayatā, sabhāvāvigamena nirodhassa appattiyā upakārakatā avigatapaccayatāti paccayabhāvaviseso dhammāvisesepi veditabbo. Dhammānañhi sattivisesaṃ sabbaṃ yāthāvato abhisambujjhitvā tathāgatena catuvīsatipaccayavisesā vuttāti bhagavati saddhāya ‘‘evaṃvisesā ete dhammā’’ti sutamayañāṇaṃ uppādetvā cintābhāvanāmayehi tadabhisamayāya yogo kātabbo.
在四种蕴当中,因为没有任何一个法是不被含摄的,所以无间缘等并不是名法的一部分,因此说“或者是名法”。为了说明不只是互为缘与缘生法的四种蕴才是名,涅槃也是名,就说了“由于涅槃不被含摄”等话。前生缘是色的一部分:这里用“一部分”这个说法,排除了真实色以外的其他色;但在善三法当中,即使是未提及的色,也已经在别处作为前生缘出现了。正如所说:“不可见、无对的法,以不可见、无对的法为前生缘——即所缘前生、依处前生。其中,所缘前生:依处、女根、男根、水界、段食……以无常等观……生起忧受。”巴利
Catūsu khandhesu ekassapi asaṅgahitattābhāvato nāmadhammekadesatā anantarādīnaṃ natthīti ‘‘nāmadhammāvā’’ti vatvā na kevalaṃ paccayapaccayuppannabhāve bhajantānaṃ catunnaṃyeva khandhānaṃ nāmatā, atha kho nibbānañca nāmamevāti dassento ‘‘nibbānassa asaṅgahitattā’’tiādimāha. Purejātapaccayo rūpekadesoti ettha ekadesavacanena rūparūpato aññaṃ vajjeti, rūparūpaṃ pana kusalattike anāgatampi purejātapaccayabhāvena aññattha āgatameva. Vuttañhi ‘‘anidassanaappaṭigho dhammo anidassanaappaṭighassa dhammassa purejātapaccayena paccayo – ārammaṇapurejātaṃ, vatthupurejātaṃ. Ārammaṇapurejātaṃ vatthuṃ itthindriyaṃ purisindriyaṃ āpodhātuṃ kabaḷīkāraṃ āhāraṃ aniccato…pe… domanassaṃ uppajjatī’’ti (paṭṭhā. 2.22.39).
1 2 3 4 5