13. 无量分别
13. Appamaññāvibhaṅgo
全篇 109 段
一、经分别
1. Suttantabhājanīyaṃ
642四无量:此处,比丘以与慈俱行之心遍满一方而住,如是第二方,如是第三方,如是第四方。如是,于上、于下、于横,于一切处,于一切情况,以与慈俱行之心,广大、无量、无怨、无害,遍满一切世间而住。以与悲俱行之心遍满一方而住,如是第二方,如是第三方,如是第四方。如是,于上、于下、于横,于一切处,于一切情况,以与悲俱行之心,广大、无量、无怨、无害,遍满一切世间而住。以与喜俱行之心遍满一方而住,如是第二方,如是第三方,如是第四方。如是,于上、于下、于横,于一切处,于一切情况,以与喜俱行之心,广大、无量、无怨、无害,遍满一切世间而住。以与舍俱行之心遍满一方而住,如是第二方,如是第三方,如是第四方。如是,于上、于下、于横,于一切处,于一切情况,以与舍俱行之心,广大、无量、无怨、无害,遍满一切世间而住。
Catasso appamaññāyo – idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ . Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ karuṇāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Muditāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ muditāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
643比丘如何以与慈俱行之心遍满一方而住?譬如见到一位可爱、可意之人而对其行慈,如是以慈遍满一切众生。
Kathañca bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati? Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ piyaṃ manāpaṃ disvā mettāyeyya, evameva sabbe satte mettāya pharati.
于此,什么是慈?凡对众生之慈、慈爱、慈爱状态、慈心解脱——这称为“慈”。
Tattha katamā mettā? Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘mettā’’.
于此,什么是心?凡是心、意、意性、心脏、净白、意、意处、意根、识、识蕴、相应的意识界——这称为“心”。此心与此慈俱行、俱生、杂合、相应。因此说“以与慈俱行之心”。
Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya mettāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘mettāsahagatena cetasā’’ti.
644“一方”者,或东方、或西方、或北方、或南方、或上、或下、或横、或诸隅方。
‘‘Ekaṃ disa’’nti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā.
645“遍满”:遍满、胜解。
‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
646“住”:行动、转起、守护、维持、经营、行持、安住。因此说“住”。
‘‘Viharatī’’ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati. Tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
647“如是第二”者,如一方,如是第二方,如是第三方,如是第四方,如是上,如是下,如是横,如是诸隅方。
‘‘Tathā dutiya’’nti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ.
648“于一切处以一切性遍满世间”:以一切、一切、一切方式、一切、无余、无遗。这是周遍之语——“于一切处以一切性遍满世间”。
‘‘Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ. Pariyādāyavacanametaṃ – ‘‘sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti.
649“以慈俱行之心”:于此,什么是慈?凡对诸有情之慈、慈爱、慈爱性、慈心解脱——这称为“慈”。
‘‘Mettāsahagatena cetasā’’ti tattha katamā mettā? Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘mettā’’.
于此,什么是心?凡心、意、意所……(中略)……彼生意识界——这称为“心”。此心与此慈俱行、俱生、杂合、相应。因此说“以慈俱行之心”。
Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya mettāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘mettāsahagatena cetasā’’ti.
650“广大”:凡广大者即胜大,凡胜大者即无量,凡无量者即无怨,凡无怨者即无害。
‘‘Vipulenā’’ti yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ, yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ, yaṃ appamāṇaṃ so avero, yo avero so abyāpajjo .
651“遍满”:遍满、胜解。
‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
652“住”……(中略)……因此说“住”。
‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
653比丘如何以悲俱行之心遍满一方而住?譬如见一人陷于不幸、困苦时会悲悯,如是以悲遍满一切有情。
Kathañca bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati? Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ duggataṃ durūpetaṃ disvā karuṇāyeyya, evameva sabbe satte karuṇāya pharati.
于此,什么是悲?凡对诸有情的悲、悲悯、悲悯性、悲心解脱——这被称为“悲”。
Tattha katamā karuṇā? Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘karuṇā’’.
于此,什么是心?凡心、意、意……(中略)……彼生意识界——这称为“心”。此心与此悲俱行、俱生、杂合、相应。因此说“以悲俱行之心”。
Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya karuṇāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘karuṇāsahagatena cetasā’’ti.
654“一方”者,或东方、或西方、或北方、或南方、或上、或下、或横、或诸隅方。
‘‘Ekaṃ disa’’nti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā.
655“遍满”:遍满、胜解。
‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
656“住”:行动、转起、守护、维持、经营、行持、安住。因此说“住”。
‘‘Viharatī’’ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati. Tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
657“如是第二”者,如一方,如是第二方,如是第三方,如是第四方,如是上,如是下,如是横,如是诸隅方。
‘‘Tathā dutiya’’nti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ.
658“于一切处以一切性遍满世间”:以一切、一切、一切方式、一切、无余、无遗。这是周遍之语——“于一切处以一切性遍满世间”。
‘‘Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ. Pariyādāyavacanametaṃ – ‘‘sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti.
659“以悲俱之心”者,于此,什么是悲?凡对诸有情的悲、悲悯、悲悯性、悲心解脱——这被称为“悲”。
‘‘Karuṇāsahagatena cetasā’’ti tattha katamā karuṇā? Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘karuṇā’’.
于此,什么是心?凡是心、意、意……(中略)……彼生意识界——这被称为“心”。此心与此悲俱行、俱生、杂合、相应。因此说“以悲俱之心”。
Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya karuṇāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘karuṇāsahagatena cetasā’’ti.
660“广大”者,凡是广大的,即是大行的;凡是大行的,即是无量的;凡是无量的,即是无怨的;凡是无怨的,即是无害的。
‘‘Vipulenā’’ti yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ, yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ, yaṃ appamāṇaṃ so avero, yo avero so abyāpajjo.
661“遍满”:遍满、胜解。
‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
662“住”……(中略)……因此说“住”。
‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
663比丘如何以喜俱之心遍满一方而住?譬如见到一位可爱、可意的人会感到欢喜,如是以喜遍满一切有情。
Kathañca bhikkhu muditāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati? Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ piyaṃ manāpaṃ disvā mudito assa, evameva sabbe satte muditāya pharati.
于此,什么是喜?凡是对有情的喜、喜悦、喜悦性、喜心解脱——这被称为“喜”。
Tattha katamā muditā? Yā sattesu muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘muditā’’.
于此,什么是心?凡是心、意、意……(中略)……彼生意识界——这被称为“心”。此心与此喜俱行、俱生、杂合、相应。因此说“以喜俱之心”。
Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya muditāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘muditāsahagatena cetasā’’ti.
664“一方”者,或东方、或西方、或北方、或南方、或上、或下、或横、或诸隅方。
‘‘Ekaṃ disa’’nti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā.
665“遍满”:遍满、胜解。
‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
666“住”……(中略)……因此说“住”。
‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
667“如是第二”者,如一方,如是第二方,如是第三方,如是第四方,如是上,如是下,如是横,如是诸隅方。
‘‘Tathā dutiya’’nti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ.
668“于一切处以一切性遍满世间”:以一切、一切、一切方式、一切、无余、无遗。这是周遍之语——“于一切处以一切性遍满世间”。
‘‘Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ. Pariyādāyavacanametaṃ – ‘‘sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti.
669“以喜俱心”:于此,什么是喜?凡对众生的喜、喜悦、喜悦性、喜心解脱——这称为“喜”。
‘‘Muditāsahagatena cetasā’’ti tattha katamā muditā? Yā sattesu muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘muditā’’.
于此,什么是心?凡是心、意、意所……(中略)……彼生意识界——这称为“心”。此心与此喜俱行、俱生、杂合、相应。因此说“以喜俱心”。
Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya muditāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘muditāsahagatena cetasā’’ti.
670“广大”:凡是广博的即是大行的,凡是大行的即是无量的,凡是无量的即是无怨的,凡是无怨的即是无害的。
‘‘Vipulenā’’ti yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ, yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ, yaṃ appamāṇaṃ so avero, yo avero so abyāpajjo.
671“遍满”:遍满、胜解。
‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
672“住”……(中略)……因此说“住”。
‘‘Viharatī’’ti …pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
673比丘如何以舍俱之心遍满一方而住?譬如见到一个人既非可意亦非不可意而成为舍者,如是以舍遍满一切众生。
Kathañca bhikkhu upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati? Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ neva manāpaṃ na amanāpaṃ disvā upekkhako assa, evameva sabbe satte upekkhāya pharati.
于此,什么是舍?凡对众生之舍、舍性、舍之状态、舍心解脱——这称为“舍”。
Tattha katamā upekkhā? Yā sattesu upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṃ upekkhācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘upekkhā’’.
于此,什么是心?凡心、意、意所……(中略)……彼所生意识界——这称为“心”。此心与此舍俱行、俱生、混合、相应。因此说“以舍俱之心”。
Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya upekkhāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘upekkhāsahagatena cetasā’’ti.
674“一方”者,或东方、或西方、或北方、或南方、或上、或下、或横、或诸隅方。
‘‘Ekaṃ disa’’nti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā.
675“遍满”:遍满、胜解。
‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
676“住”……(中略)……因此说“住”。
‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
677“如是第二”者,如一方,如是第二方,如是第三方,如是第四方,如是上,如是下,如是横,如是诸隅方。
‘‘Tathā dutiya’’nti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ.
678“于一切处以一切性遍满世间”:以一切、一切、一切方式、一切、无余、无遗。这是周遍之语——“于一切处以一切性遍满世间”。
‘‘Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ. Pariyādāyavacanametaṃ – ‘‘sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti.
679“以舍俱之心”——于此,什么是舍?凡对诸有情之舍、舍置、舍置性、舍心解脱——这称为“舍”。
‘‘Upekkhāsahagatena cetasā’’ti, tattha katamā upekkhā? Yā sattesu upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṃ upekkhācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘upekkhā’’.
于此,什么是心?凡心、意、意所……(中略)……彼生意识界——这称为“心”。此心与此舍俱行、俱生、杂糅、相应。因此说“以舍俱之心”。
Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya upekkhāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘upekkhāsahagatena cetasā’’ti.
680“广大”——凡广大者即大行,凡大行者即无量,凡无量者即无怨,凡无怨者即无害。
‘‘Vipulenā’’ti yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ, yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ, yaṃ appamāṇaṃ so avero, yo avero so abyāpajjo.
681“遍满”:遍满、胜解。
‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
682“住”……(中略)……因此说“住”。
‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.