12. 禅那分别巴利 12. Jhānavibhaṅgo
全篇 225 段
一、经分别巴利
1. Suttantabhājanīyaṃ
508 在此,比丘以巴帝摩卡律仪防护而住,具足行处与行境,于微细过失中见怖畏,受持而学诸学处;守护诸根门,于饮食知量,前夜后夜勤修警寤,恒常精勤,致力于诸菩提分法的修习。他于前进、后退时,是正知而行者;于瞻视、回顾时,是正知而行者;于屈伸时,是正知而行者;于持桑喀帝、钵、衣时,是正知而行者;于食、饮、咀嚼、尝味时,是正知而行者;于大小便事时,是正知而行者;于行、住、坐、睡、醒、语、默时,是正知而行者。他亲近远离的坐卧处:阿兰若、树下、山岩、山洞、山窟、冢间、林野、露地、草堆,少声、少喧,远离风尘,隐人而适宜独坐。他或入阿兰若,或至树下,或入空寂之处,结跏趺坐,正直其身,安立正念于面前。他舍断世间之贪,以离贪之心而住,净化贪之心。舍断瞋恚与害意,以无瞋之心而住,怜悯一切众生之类,净化瞋恚与害意之心。舍断昏沉睡眠,以离昏沉睡眠者而住,有光明想,具念正知,净化昏沉睡眠之心。舍断掉举恶作,以不掉举者而住,内心寂静之心,净化掉举恶作之心。舍断疑,以度疑者而住,于诸善法中无疑惑,净化疑之心。他舍断此五盖——心的随烦恼、使慧羸弱者——离诸欲,离诸不善法,有寻有伺,离生喜乐,成就初禅而住;寻伺止息,内心澄净,心一境性,无寻无伺,定生喜乐,成就第二禅而住;离喜,住于舍,具念正知,以身感受乐,即诸圣者所说“舍、具念、乐住”,成就第三禅而住;舍乐、舍苦,先已灭除喜与忧,不苦不乐,舍念清净,成就第四禅而住;完全超越色想,灭除有对想,不作意种种想,〔作意〕“虚空无边”,成就空无边处而住;完全超越空无边处,〔作意〕“识无边”,成就识无边处而住;完全超越识无边处,〔作意〕“无所有”,成就无所有处而住;完全超越无所有处,成就非想非非想处而住。巴利 注疏 4
Idha bhikkhu pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati, ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu indriyesu guttadvāro bhojane mattaññū pubbarattāpararattaṃ jāgariyānuyogamanuyutto sātaccaṃ nepakkaṃ bodhipakkhikānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto. So abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ vijanavātaṃ manussarāhasseyyakaṃ paṭisallānasāruppaṃ. So araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṃ parisodheti. Byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādapadosā cittaṃ parisodheti. Thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti. Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto , uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti. Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti. So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘‘ananto ākāso’’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati; sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘anantaṃ viññāṇa’’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati; sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘natthi kiñcī’’ti ākiñcāyatanaṃ upasampajja viharati; sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati.
509 【一、巴帝摩卡律仪与律仪资粮】“于此”:于此见、于此信解、于此意乐、于此取、于此法、于此律、于此法与律、于此教说、于此梵行、于此导师教诫。因此说“于此”。巴利 注疏 3
‘‘Idhā’’ti imissā diṭṭhiyā, imissā khantiyā, imissā ruciyā, imasmiṃ ādāye, imasmiṃ dhamme, imasmiṃ vinaye, imasmiṃ dhammavinaye, imasmiṃ pāvacane, imasmiṃ brahmacariye, imasmiṃ satthusāsane. Tena vuccati ‘‘idhā’’ti.
510 “比丘”:名称上的比丘,自称的比丘,乞食故为比丘,行乞者故为比丘,已从事乞食行故为比丘,持破布衣故为比丘,破坏诸恶不善法故为比丘,诸恶不善法已破故为比丘,由部分地舍断烦恼故为比丘,由无部分地舍断烦恼故为比丘,有学比丘,无学比丘,非有学非无学比丘,最上比丘,贤善比丘。巴利 注疏 3
‘‘Bhikkhū’’ti samaññāya bhikkhu, paṭiññāya bhikkhu, bhikkhatīti bhikkhu, bhikkhakoti bhikkhu, bhikkhācariyaṃ ajjhupagatoti bhikkhu, bhinnapaṭadharoti bhikkhu, bhindati pāpake akusale dhammeti bhikkhu, bhinnattā pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ bhikkhu, odhiso kilesānaṃ pahānā bhikkhu, anodhiso kilesānaṃ pahānā bhikkhu, sekkho bhikkhu, asekkho bhikkhu, nevasekkhanāsekkho bhikkhu, aggo bhikkhu, bhadro bhikkhu, maṇḍo bhikkhu, sāro bhikkhu, samaggena saṅghena ñatticatutthena kammena akuppena ṭhānārahena upasampanno bhikkhu.
511 “巴帝摩卡”:戒、基础、开端、行、制御、律仪,是诸善法成就的解脱、最上者。“律仪”:身的不违越,语的不违越,身语的不违越。“已防护”:以此巴帝摩卡防护具备、完全具备、达到、完全达到、成就、圆满、具有。因此说“以巴帝摩卡防护”。巴利 注疏 3
‘‘Pātimokkha’’nti sīlaṃ patiṭṭhā ādi caraṇaṃ saṃyamo saṃvaro mokkhaṃ pāmokkhaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā. Saṃvaroti. Kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo , kāyikavācasiko avītikkamo. Saṃvutoti. Iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno sampanno samannāgato. Tena vuccati ‘‘pātimokkhasaṃvarasaṃvuto’’ti.
512 “住”:行动、转起、守护、维持、经营、行持、安住。因此说“住”。巴利 注疏 1
‘‘Viharatī’’ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati. Tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
513 【二、具足正行与行境】“具足正行与行处”:有正行,有非正行。巴利 注疏 3
‘‘Ācāragocarasampanno’’ti atthi ācāro, atthi anācāro.
其中,什么是非正行?身的违越,语的违越,身语的违越——这称为“非正行”。一切恶戒都是非正行。于此,某人以竹施、叶施、花施、果施、浴施、齿木施,或以谄媚、或以豆汤术、或以奉承、或以腿部按摩、或以某种某种佛陀所呵责的邪命来营生——这称为“非正行”。巴利
Tattha katamo anācāro? Kāyiko vītikkamo, vācasiko vītikkamo, kāyikavācasiko vītikkamo – ayaṃ vuccati ‘‘anācāro’’. Sabbampi dussīlyaṃ anācāro. Idhekacco veḷudānena vā pattadānena vā pupphadānena vā phaladānena vā sinānadānena vā dantakaṭṭhadānena vā cāṭukamyatāya vā muggasūpyatāya vā pāribhaṭayatāya vā jaṅghapesanikena vā aññataraññatarena vā buddhapaṭikuṭṭhena micchāājīvena jīvikaṃ kappeti – ayaṃ vuccati ‘‘anācāro’’.
于此,什么是正行?身的不违越,语的不违越,身语的不违越——这称为“正行”。一切戒律仪都是正行。于此,某人不以竹施、不以叶施、不以花施、不以果施、不以浴施、不以齿木施、不以谄媚、不以豆汤术、不以奉承、不以跑腿差使、不以任何佛所呵责的邪命来营生——这称为“正行”。巴利
Tattha katamo ācāro? Kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo, kāyikavācasiko avītikkamo – ayaṃ vuccati ‘‘ācāro’’ . Sabbopi sīlasaṃvaro ācāro. Idhekacco na veḷudānena na pattadānena na pupphadānena na phaladānena na sinānadānena na dantakaṭṭhadānena na cāṭukamyatāya na muggasūpyatāya na pāribhaṭayatāya na jaṅghapesanikena na aññataraññatarena buddhapaṭikuṭṭhena micchāājīvena jīvikaṃ kappeti – ayaṃ vuccati ‘‘ācāro’’.
514 “行处”者,有行处,有非行处。巴利 注疏 3
‘‘Gocaro’’ti atthi gocaro, atthi agocaro.
其中,什么是非行境?这里,某人行于妓女行境,或行于寡妇行境,或行于成年处女行境,或行于般荼迦行境,或行于比丘尼行境,或行于酒店行境;与诸王、大臣、外道、外道弟子以不适当的交往而混杂;或者那些无信、不净信、不恭敬、辱骂诽谤、不欲利益、不欲利乐、不欲安乐、不欲离轭安稳的家族,对比丘、比丘尼、近事男、近事女,亲近、结交、侍奉这样的家族——这称为“非行境”。巴利
Tattha katamo agocaro? Idhekacco vesiyāgocaro vā hoti vidhavāgocaro vā thullakumārigocaro vā paṇḍakagocaro vā bhikkhunigocaro vā pānāgāragocaro vā, saṃsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṃsaggena ; yāni vā pana tāni kulāni assaddhāni appasannāni anopānabhūtāni akkosakaparibhāsakāni anatthakāmāni ahitakāmāni aphāsukakāmāni ayogakkhemakāmāni bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati – ayaṃ vuccati ‘‘agocaro’’.
其中,什么是行境?这里,某人不行于妓女行境,不行于寡妇行境,不行于成年处女行境,不行于般荼迦行境,不行于比丘尼行境,不行于酒店行境;不与诸王、大臣、外道、外道弟子以不适当的交往而混杂;或者那些有信、净信、恭敬、袈裟光辉、仙人之风、欲利益、欲利乐、欲安乐、欲离轭安稳的家族,对比丘、比丘尼、近事男、近事女,亲近、结交、侍奉这样的家族——这称为“行境”。如是具备此行仪与此行境……具足。因此说“行仪行境具足”。巴利
Tattha katamo gocaro? Idhekacco na vesiyāgocaro hoti na vidhavāgocaro na thullakumārigocaro na paṇḍakagocaro na bhikkhunigocaro na pānāgāragocaro, asaṃsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṃsaggena; yāni vā pana tāni kulāni saddhāni pasannāni opānabhūtāni kāsāvapajjotāni isivātapaṭivātāni atthakāmāni hitakāmāni phāsukakāmāni yogakkhemakāmāni bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati – ayaṃ vuccati ‘‘gocaro’’. Iti iminā ca ācārena iminā ca gocarena upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘ācāragocarasampanno’’ti.
515 “于微细罪中见怖畏”者,于此,什么是微细罪?凡那些罪是微小的、少量的、轻微的、被认为轻微的、应当制止的、应当防护的、只须起心即可处理的、与作意相系的——这些称为“微细罪”。如此,于这些微细罪中,他是见罪者、见怖畏者、见过患者、见出离者。因此说“于微细罪中见怖畏”。巴利 注疏 3
‘‘Aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī’’ti tattha katame aṇumattā vajjā? Yāni tāni vajjāni appamattakāni oramattakāni lahusāni lahusammatāni saṃyamakaraṇīyāni saṃvarakaraṇīyāni cittuppādakaraṇīyāni manasikārapaṭibaddhāni – ime vuccanti ‘‘aṇumattā vajjā’’. Iti imesu aṇumattesu vajjesu vajjadassāvī ca hoti bhayadassāvī ca ādīnavadassāvī ca nissaraṇadassāvī ca. Tena vuccati ‘‘aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī’’ti.
516 “受持学习诸学处”者,于此,什么是学?四种学——比丘的比丘学,比丘尼的比丘尼学,近事男的近事男学,近事女的近事女学。这些称为“诸学”。如此,于这些学中,以一切、完全、一切方式、一切、无余、无遗地受持而行。因此说“受持学习诸学处”。巴利 注疏 3
‘‘Samādāya sikkhati sikkhāpadesū’’ti tattha katamā sikkhā? Catasso sikkhā – bhikkhūnaṃ bhikkhusikkhā, bhikkhunīnaṃ bhikkhunisikkhā, upāsakānaṃ upāsakasikkhā, upāsikānaṃ upāsikasikkhā. Imā vuccanti ‘‘sikkhāyo’’. Iti imāsu sikkhāsu sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ samādāya vattati. Tena vuccati ‘‘samādāya sikkhati sikkhāpadesū’’ti.
517 【三、守护根门与于食知量】“守护根门”者,有守护根门,有不守护根门。巴利 注疏 1
‘‘Indriyesu guttadvāro’’ti atthi indriyesu guttadvāratā, atthi aguttadvāratā.
于此,什么是诸根不守护门?于此,某人以眼见色后,成为取相者、取随相者。由于他以眼根不防护而住,贪忧、诸恶不善法会流入,他不为其防护而行道,不守护眼根,不于眼根达到防护。以耳闻声后……以鼻嗅香后……以舌尝味后……以身触所触后……以意识了知法后,成为取相者、取随相者。由于他以意根不防护而住,贪忧、诸恶不善法会流入,他不为其防护而行道,不守护意根,不于意根达到防护。对这六根的不守护、不保护、不防护、不防护——这称为“诸根不守护门”。巴利
Tattha katamā indriyesu aguttadvāratā? Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṃ, manindriye na saṃvaraṃ āpajjati. Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ agutti agopanā anārakkho asaṃvaro – ayaṃ vuccati ‘‘indriyesu aguttadvāratā’’.
于此,什么是诸根守护门?于此,某人以眼见色后,不取相,不取随相。因为当他住于不防护眼根时,贪忧、诸恶不善法会流入,他为了其防护而行道,守护眼根,于眼根达到防护。以耳闻声后……以鼻嗅香后……以舌尝味后……以身触所触后……以意识了知法后,不取相,不取随相。因为当他住于不防护意根时,贪忧、诸恶不善法会流入,他为了其防护而行道,守护意根,于意根达到防护。对这六根的守护、保护、防护、防护——这称为“诸根守护门”。他具备这诸根守护门,完全具备……具有。因此被称为“诸根守护门者”。巴利
Tattha katamā indriyesu guttadvāratā? Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Ñatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ gutti gopanā ārakkho saṃvaro – ayaṃ vuccati ‘‘indriyesu guttadvāratā’’. Imāya indriyesu guttadvāratāya upeto hoti samupeto…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘indriyesu guttadvāro’’ti.
518 “于食知量”:有于食知量,有于食不知量。巴利 注疏 1
‘‘Bhojane mattaññū’’ti atthi bhojane mattaññutā, atthi bhojane amattaññutā.
于此,什么是于食不知量?于此,某人不省察、不如理地食用食物,为了嬉戏、为了骄逸、为了装饰、为了庄严。在那里的不知足、不知量、不省察于食——这被称为“于食不知量”。巴利
Tattha katamā bhojane amattaññutā? Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṃ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya. Yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane – ayaṃ vuccati ‘‘bhojane amattaññutā’’ti.
于此,什么是于食知量?于此,某人省察、如理地食用食物——“非为嬉戏,非为骄逸,非为装饰,非为庄严,只是为了此身的住立、维持,为了止息伤害,为了资助梵行,如此我将除去旧受,不令新受生起,我将得以维持、无过失、安乐而住。”在那里的知足、知量、于食省察——这被称为“于食知量”。他具备这于食知量……具有。因此被称为“于食知量者”。巴利
Tattha katamā bhojane mattaññutā? Idhekacco paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘‘neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṃ na uppādessāmi yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsu vihāro cā’’ti. Yā tattha santuṭṭhitā mattaññutā paṭisaṅkhā bhojane – ayaṃ vuccati ‘‘bhojane mattaññutā’’. Imāya bhojane mattaññutāya upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘bhojane mattaññū’’ti.
519 【四、初夜后夜觉醒修习】比丘如何致力于初夜后夜的觉醒修习?于此,比丘于日间以经行、坐禅净化心离诸障碍法,于夜初分以经行、坐禅净化心离诸障碍法,于夜中分右胁作狮子卧,足置于足上,具念、正知,作意起身想;于夜后分起身后,以经行、坐禅净化心离诸障碍法。如此,比丘致力于初夜后夜的觉醒修习。巴利 注疏 3
Kathañca bhikkhu pubbarattāpararattaṃ jāgariyānuyogamanuyutto hoti? Idha bhikkhu divasaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti, rattiyā paṭhamayāmaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti, rattiyā majjhimayāmaṃ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeti pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasikaritvā, rattiyā pacchimayāmaṃ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti. Evaṃ bhikkhu pubbarattāpararattaṃ jāgariyānuyogamanuyutto.
520 “恒常”:心的精进发起……正精进。巴利 注疏 2
‘‘Sātacca’’nti. Yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo.
521 “慧”:慧、了知……无痴、择法、正见。巴利 注疏 2
‘‘Nepakka’’nti. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
522 “致力于菩提分法的修习”:于此,什么是菩提分法?七觉支——念觉支、择法觉支、精进觉支、喜觉支、轻安觉支、定觉支、舍觉支。这些被称为“菩提分法”。如此,他亲近那些菩提分法,修习,多作。因此被称为“致力于菩提分法的修习者”。巴利 注疏 3
‘‘Bodhipakkhikānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto’’ti. Tattha katame bodhipakkhikā dhammā? Satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo, dhammavicayasambojjhaṅgo, vīriyasambojjhaṅgo, pītisambojjhaṅgo, passaddhisambojjhaṅgo, samādhisambojjhaṅgo, upekkhāsambojjhaṅgo . Ime vuccanti ‘‘bodhipakkhikā dhammā’’. Iti te bodhipakkhike dhamme āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tena vuccati ‘‘bodhipakkhikānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto’’ti.
523 【五、正念正知与威仪】比丘如何在前进、后退时是正知的行者,在前视、旁视时是正知的行者,在屈、伸时是正知的行者,在持桑喀帝、钵、衣时是正知的行者,在食、饮、嚼、尝时是正知的行者,在大小便时是正知的行者,在行、住、坐、卧、醒、语、默时是正知的行者呢?于此,比丘具念、正知地前进,具念、正知地后退,具念、正知地前视,具念、正知地旁视,具念、正知地屈,具念、正知地伸,具念、正知地持桑喀帝、钵、衣,具念、正知地食、饮、嚼、尝,具念、正知地大小便,具念、正知地行、住、坐、卧、醒、语、默。巴利 注疏 3
Kathañca bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti , uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti; gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti? Idha bhikkhu sato sampajāno abhikkamati, sato sampajāno paṭikkamati, sato sampajāno āloketi, sato sampajāno viloketi, sato sampajāno samiñjeti, sato sampajāno pasāreti, sato sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sato sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sato sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sato sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sato sampajānakārī hotīti.
524 于此,什么是念?凡是念、随念、回忆、念、忆持、不忘失、不失去、念、念根、念力、正念——这称为“念”。巴利 注疏 1
Tattha katamā sati? Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammusanatā sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘sati’’.
525 “正知”——于此,什么是正知?凡是慧、了知、简择、抉择、择法、观察、思察、审察、聪睿、善巧、巧妙、辨别、思惟、考察、广慧、导慧、观、正知、激励、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧灯、慧宝、无痴、择法、正见——这称为“正知”。如此,他具备此念与此正知……具足。如是,比丘具念、正知地前进,具念、正知地后退,具念、正知地前视,具念、正知地旁视,具念、正知地屈,具念、正知地伸,具念、正知地持桑喀帝、钵、衣,具念、正知地食、饮、嚼、尝,具念、正知地大小便,具念、正知地行、住、坐、卧、醒、语、默。巴利
‘‘Sampajāno’’ti tattha katamaṃ sampajaññaṃ? Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṃ kosallaṃ nepuññaṃ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūrīmedhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṃ patodo paññā paññindriyaṃ paññābalaṃ paññāsatthaṃ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṃ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘sampajaññaṃ’’. Iti imāya ca satiyā iminā ca sampajaññena upeto hoti…pe… samannāgato. Evaṃ bhikkhu sato sampajāno abhikkamati, sato sampajāno paṭikkamati, sato sampajāno āloketi, sato sampajāno viloketi, sato sampajāno samiñjeti, sato sampajāno pasāreti, sato sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sato sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sato sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sato sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.
526 【六、亲近远离坐卧处】“远离的”——即使住所在近处,但它不与在家人、出家人混杂,因此它是远离的。即使住所在远处,但它不与在家人、出家人混杂,因此它是远离的。巴利 注疏 3
‘‘Vivitta’’nti santike cepi senāsanaṃ hoti, tañca anākiṇṇaṃ gahaṭṭhehi pabbajitehi. Tena taṃ vivittaṃ. Dūre cepi senāsanaṃ hoti, tañca anākiṇṇaṃ gahaṭṭhehi pabbajitehi. Tena taṃ vivittaṃ.
527 “住所”——床也是住所,椅也是住所,褥也是住所,枕也是住所,精舍也是住所,半边屋也是住所,楼阁也是住所,望楼也是住所,平台也是住所,洞窟也是住所,山洞也是住所,树下也是住所,竹丛也是住所。或者凡诸比丘退居之处,这一切都是住所。巴利 注疏 1
‘‘Senāsana’’nti mañcopi senāsanaṃ, pīṭhampi senāsanaṃ, bhisipi senāsanaṃ, bibbohanampi senāsanaṃ, vihāropi senāsanaṃ, aḍḍhayogopi senāsanaṃ, pāsādopi senāsanaṃ, aṭṭopi senāsanaṃ, māḷopi senāsanaṃ, leṇampi senāsanaṃ, guhāpi senāsanaṃ, rukkhamūlampi senāsanaṃ, veḷugumbopi senāsanaṃ. Yattha vā pana bhikkhū paṭikkamanti sabbametaṃ senāsanaṃ.
528 “亲近远离的住所”——他亲近、喜近、依止、常依止、常常依止此远离的住所。因此说“亲近远离的住所”。巴利 注疏 1
‘‘Vivittaṃ senāsanaṃ bhajatī’’ti imaṃ vivittaṃ senāsanaṃ bhajati sambhajati sevati nisevati saṃsevati. Tena vuccati ‘‘vivittaṃ senāsanaṃ bhajatī’’ti.
529 “林野”者,出离后,在界标柱之外,这一切都是林野。巴利 注疏 2
‘‘Arañña’’nti nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ araññaṃ.
530 “树下”——树下即是树下。山即是山。洞即是洞。山洞即是山洞。冢墓即是冢墓。露地即是露地。稻草堆即是稻草堆。巴利 注疏 2
‘‘Rukkhamūla’’nti rukkhamūlaṃyeva rukkhamūlaṃ. Pabbatoyeva pabbato. Kandarāyeva kandarā. Giriguhāyeva giriguhā. Susānaṃyeva susānaṃ. Abbhokāsoyeva abbhokāso. Palālapuñjoyeva palālapuñjo.
531 “林边住处”者,这是远处诸住所的同义语。“林边住处”者,这是丛林中诸住所的同义语。“林边住处”者,这是可怖诸住所的同义语。“林边住处”者,这是令人毛发竖立诸住所的同义语。“林边住处”者,这是边远诸住所的同义语。“林边住处”者,这是不在人们活动范围内诸住所的同义语。“林边住处”者,这是难以抵达诸住所的同义语。巴利 注疏 2
‘‘Vanapattha’’nti dūrānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Vanapattha’’nti vanasaṇḍānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Vanapattha’’nti bhīsanakānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Vanapattha’’nti salomahaṃsānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Vanapattha’’nti pariyantānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Vanapattha’’nti na manussūpacārānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Vanapattha’’nti durabhisambhavānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ.
532 “少声”者,即使住所在近处,而它不为在家众、出家众所杂处。因此它是少声。即使住所在远处,而它不为在家众、出家众所杂处。因此它是少声。巴利 注疏 1
‘‘Appasadda’’nti santike cepi senāsanaṃ hoti, tañca anākiṇṇaṃ gahaṭṭhehi pabbajitehi. Tena taṃ appasaddaṃ. Dūre cepi senāsanaṃ hoti, tañca anākiṇṇaṃ gahaṭṭhehi pabbajitehi. Tena taṃ appasaddaṃ.
533 “少响”者,凡是那少声,即是那少响。凡是那少响,即是那无人之风。凡是那无人之风,即是那适合人隐居。凡是那适合人隐居,即是那适合宴坐独处。巴利 注疏 2
‘‘Appanigghosa’’nti yadeva taṃ appasaddaṃ tadeva taṃ appanigghosaṃ. Yadeva taṃ appanigghosaṃ tadeva taṃ vijanavātaṃ. Yadeva taṃ vijanavātaṃ tadeva taṃ manussarāhasseyyakaṃ. Yadeva taṃ manussarāhasseyyakaṃ tadeva taṃ paṭisallānasāruppaṃ.
534 “到了林野,或到了树下,或到了空寂之处”者,他到了林野,或到了树下,或到了空寂之处。巴利 注疏 1
‘‘Araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā’’ti araññagato vā hoti rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā.
535 【七、结跏趺坐与安立正念】“结跏趺坐”者,他结跏趺而坐。巴利 注疏 1
‘‘Nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā’’ti nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā.
536 “正直其身”者,身体正直、安立、确立。巴利 注疏 2
‘‘Ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyā’’ti ujuko hoti kāyo ṭhito paṇihito.
537 “置念于面前”者,于此,什么是念?凡是念、随念、忆念……(中略)……正念——这称为“念”。此念已现起、善现起于鼻端或口相。因此说“置念于面前”。巴利 注疏 3
‘‘Parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā’’ti tattha katamā sati? Yā sati anussati paṭissati…pe… sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘sati’’. Ayaṃ sati upaṭṭhitā hoti supaṭṭhitā nāsikagge vā mukhanimitte vā. Tena vuccati ‘‘parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā’’ti.
538 【八、舍断贪欲盖】“舍离世间的贪”者,于此,什么是贪?凡是贪、贪求……(中略)……心的贪求——这称为“贪”。巴利 注疏 1
‘‘Abhijjhaṃ loke pahāyā’’ti tattha katamā abhijjhā? Yo rāgo sārāgo…pe… cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘abhijjhā’’.
于此,什么是世间?五取蕴是世间——这称为“世间”。此贪欲在此世间中是寂静的、平息的、止息的、灭没的、完全灭没的、消失的、完全消失的、干涸的、完全干涸的、作终结的。因此说“舍离世间的贪欲”。巴利
Tattha katamo loko? Pañcupādānakkhandhā loko – ayaṃ vuccati ‘‘loko’’. Ayaṃ abhijjhā imamhi loke santā hoti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘abhijjhaṃ loke pahāyā’’ti.
539 “以离贪之心”——于此,什么是心?凡是心、意、意所……(中略)……彼所生意识界——这被称为“心”。此心是离贪的。因此说“以离贪之心”。巴利 注疏 1
‘‘Vigatābhijjhena cetasā’’ti tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ vigatābhijjhaṃ hoti. Tena vuccati ‘‘vigatābhijjhena cetasā’’ti.
540 “住”:行动、转起、守护、维持、经营、行持、安住。因此说“住”。巴利
‘‘Viharatī’’ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati. Tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
541 “从贪欲净化心”——于此,什么是贪欲?凡是贪、贪求……(中略)……心的贪求——这被称为“贪欲”。巴利 注疏 1
‘‘Abhijjhāya cittaṃ parisodhetī’’ti tattha katamā abhijjhā? Yo rāgo sārāgo…pe… cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘abhijjhā’’.
于此,什么是心?凡是心、意、意所……(中略)……彼所生意识界——这被称为“心”。他从此贪欲净化此心、完全净化、遍净化,使之解脱、完全解脱、遍解脱。因此说“从贪欲净化心”。巴利
Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya abhijjhāya sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti. Tena vuccati ‘‘abhijjhāya cittaṃ parisodhetī’’ti.
542 【九、舍断嗔恚盖】“舍断嗔恚与嗔”——有嗔恚,有嗔。巴利 注疏 3
‘‘Byāpādapadosaṃ pahāyā’’ti atthi byāpādo, atthi padoso.
于此,什么是嗔恚?凡是心的恼害、冲撞、抵触、敌对、忿、激忿、极激忿、嗔、嗔恨、极嗔恨、心的恶意、意的嗔害、怒、发怒、发怒状态、嗔、嗔恚、嗔恚状态、恶意、起恶意、恶意状态、敌对、反抗、凶暴、粗暴、心的不满意——这被称为“嗔恚”。巴利
Tattha katamo byāpādo? Yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘byāpādo’’.
于此,什么是嗔?凡是嗔恚即是嗔,凡是嗔即是嗔恚。如此,此嗔恚与此嗔是寂静的、平息的、止息的、灭没的、完全灭没的、消失的、完全消失的、干涸的、完全干涸的、超越的。因此说“舍断嗔恚与嗔”。巴利
Tattha katamo padoso? Yo byāpādo so padoso, yo padoso so byāpādo. Iti ayañca byāpādo ayañca padoso santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘byāpādapadosaṃ pahāyā’’ti.
543 “无嗔恨心”,于此什么是心?凡是心、意、意所……(中略)……彼生意识界——这被称为“心”。此心是无嗔恨的。因此说“无嗔恨心”。巴利 注疏 3
‘‘Abyāpannacitto’’ti tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ abyāpannaṃ hoti. Tena vuccati ‘‘abyāpannacitto’’ti.
544 “住”……(中略)……因此说“住”。巴利
‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
545 “从嗔恚与嗔怒净化心”,有嗔恚,有嗔怒。巴利
‘‘Byāpādapadosā cittaṃ parisodhetī’’ti. Atthi byāpādo atthi padoso.
于此什么是嗔恚?凡是心的恼害……(中略)……凶暴、粗暴、心的不满意——这被称为“嗔恚”。巴利
Tattha katamo byāpādo? Yo cittassa āghāto…pe… caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘byāpādo’’.
于此什么是嗔怒?凡是嗔恚即是嗔怒,凡是嗔怒即是嗔恚。巴利
Tattha katamo padoso? Yo byāpādo so padoso, yo padoso so byāpādo.
于此什么是心?凡是心、意、意所……(中略)……彼生意识界——这被称为“心”。他把此心从此嗔恚与嗔怒中净化、完全净化、遍净化、解脱、完全解脱、遍解脱。因此说“从嗔恚与嗔怒中净化心”。巴利
Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imamhā byāpādapadosā sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti. Tena vuccati ‘‘byāpādapadosā cittaṃ parisodhetī’’ti.
546 【十、舍断昏沉睡眠盖】“舍断昏沉睡眠”,有昏沉,有睡眠。巴利 注疏 2
‘‘Thinamiddhaṃ pahāyā’’ti atthi thinaṃ , atthi middhaṃ.
于此什么是昏沉?凡是心的不适良性、不适作性、沉没、沉入、沉、沉没、沉没性、昏沉、昏沉性、昏沉状态、心的昏沉——这被称为“昏沉”。巴利
Tattha katamaṃ thinaṃ? Yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṃ līyanā līyitattaṃ thinaṃ thiyanā thiyitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘thinaṃ’’.
于此,什么是睡眠?凡是身的不适良性、不适作性、覆蔽、遍覆蔽、内中阻滞、睡眠、睡、瞌睡、睡、睡眠、睡眠状态——这被称为“睡眠”。如此,此昏沉与此睡眠成为寂静、平息、止息、灭没、全然灭没、消散、完全消散、枯竭、完全枯竭、终结。因此说“舍断昏沉睡眠”。巴利
Tattha katamaṃ middhaṃ? Yā kāyassa akalyatā akammaññatā onāho pariyonāho antosamorodho middhaṃ suppaṃ pacalāyikā suppaṃ suppanā suppitattaṃ – idaṃ vuccati ‘‘middhaṃ’’. Iti idañca thinaṃ idañca middhaṃ santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘thinamiddhaṃ pahāyā’’ti.
547 “离昏沉睡眠”:由于彼昏沉睡眠的断除性、吐出性、解脱性、舍断性、弃绝性、舍断弃绝性。因此说“离昏沉睡眠”。巴利
‘‘Vigatathinamiddho’’ti. Tassa thinamiddhassa cattattā vantattā muttattā pahīnattā paṭinissaṭṭhattā pahīnapaṭinissaṭṭhattā. Tena vuccati ‘‘vigatathinamiddho’’ti.
548 “住”……(中略)……因此说“住”。巴利
‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
549 “具光明想”:于此,什么是想?凡想、想性、想状态——这称为“想”。此想由光明而成为开显的、清净的、净化的。因此说“具光明想”。巴利 注疏 1
‘‘Ālokasaññī’’ti. Tattha katamā saññā? Yā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘saññā’’. Ayaṃ saññā ālokā hoti vivaṭā parisuddhā pariyodātā. Tena vuccati ‘‘ālokasaññī’’ti.
550 “具念正知”:于此,什么是念?凡念、随念……(中略)……正念——这称为“念”。巴利 注疏 3
‘‘Sato sampajāno’’ti. Tattha katamā sati? Yā sati anussati …pe… sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘sati’’.
于此,什么是正知?凡慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为“正知”。如此,具备此念与此正知……(中略)……具足。因此说“具念正知”。巴利
Tattha katamaṃ sampajaññaṃ? Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘sampajaññaṃ’’. Iti imāya ca satiyā iminā ca sampajaññena upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘sato sampajāno’’ti.
551 “从昏沉睡眠净化心”:有昏沉,有睡眠。巴利
‘‘Thinamiddhā cittaṃ parisodhetī’’ti. Atthi thinaṃ, atthi middhaṃ.
于此,什么是昏沉……(中略)……这称为“昏沉”。巴利
Tattha katamaṃ thinaṃ…pe… idaṃ vuccati ‘‘thinaṃ’’.
于此,什么是睡眠?……(中略)……这称为“睡眠”。巴利
Tattha katamaṃ middhaṃ…pe… idaṃ vuccati ‘‘middhaṃ’’.
于此,什么是心?……(中略)……这称为“心”。此心从此昏沉睡眠清净、极清净、遍清净,解脱、极解脱、遍解脱。因此说“从昏沉睡眠净化心”。巴利
Tattha katamaṃ cittaṃ…pe… idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imamhā thinamiddhā sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti. Tena vuccati ‘‘thinamiddhā cittaṃ parisodhetī’’ti.
552 【十一、舍断掉举恶作盖】“舍断掉举追悔”,有掉举,有追悔。巴利
‘‘Uddhaccakukkuccaṃ pahāyā’’ti atthi uddhaccaṃ, atthi kukkuccaṃ.
于此,什么是掉举?凡心的掉举、心的不寂静、心的散乱、心的散动——这称为“掉举”。巴利
Tattha katamaṃ uddhaccaṃ? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘uddhaccaṃ’’.
于此,什么是追悔?于不如法者作如法想,于如法者作不如法想,于无过失者作有过失想,于有过失者作无过失想,凡如此类的追悔、追悔性、追悔状态、心的后悔、意的懊恼——这称为“追悔”。如此,此掉举与此追悔已寂静、已平息、已寂止、已灭没、已极灭没、已息灭、已极息灭、已干枯、已极干枯、已终结。因此说“舍断掉举追悔”。巴利
Tattha katamaṃ kukkuccaṃ? Akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitā, avajje vajjasaññitā, vajje avajjasaññitā, yaṃ evarūpaṃ kukkuccaṃ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekhā – idaṃ vuccati ‘‘kukkuccaṃ’’. Iti idañca uddhaccaṃ idañca kukkuccaṃ santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘uddhaccakukkuccaṃ pahāyā’’ti.
553 “不掉举”,因为彼掉举追悔已断、已吐、已脱、已舍断、已遍舍、已舍断遍舍。因此说“不掉举”。巴利 注疏 3
‘‘Anuddhato’’ti tassa uddhaccakukkuccassa cattattā vantattā muttattā pahīnattā paṭinissaṭṭhattā pahīnapaṭinissaṭṭhattā. Tena vuccati ‘‘anuddhato’’ti.
554 “住”……(中略)……因此说“住”。巴利
‘‘Viharatī’’ti …pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
555 “内心寂静”。于此,什么是心?凡心、意、意所……(中略)……彼生之意识界——这称为“心”。此心于内已寂静、已平息、已寂止。因此说“内心寂静”。巴利
‘‘Vūpasantacitto’’ti . Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ ajjhattaṃ santaṃ hoti samitaṃ vūpasantaṃ. Tena vuccati ‘‘ajjhattaṃ vūpasantacitto’’ti.
556 “从掉举追悔净化心”,有掉举,有追悔。巴利 注疏 2
‘‘Uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodhetī’’ti atthi uddhaccaṃ, atthi kukkuccaṃ.
于此,什么是掉举?凡心的掉举、心的不寂静、心的散乱、心的散动——这称为“掉举”。巴利
Tattha katamaṃ uddhaccaṃ? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘uddhaccaṃ’’.
其中,什么是追悔?……这称为“追悔”。巴利
Tattha katamaṃ kukkuccaṃ…pe… idaṃ vuccati ‘‘kukkuccaṃ’’.
其中,什么是心?……这称为“心”。从这掉举追悔净化此心、清净化、遍净化、解脱、令解脱、遍解脱。因此说“从掉举追悔净化心”。巴利
Tattha katamaṃ cittaṃ…pe… idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imamhā uddhaccakukkuccā sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti. Tena vuccati ‘‘uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodhetī’’ti.
557 【十二、舍断疑盖】“舍断疑”,其中,什么是疑?凡是疑惑、疑惑性、疑惑状态、犹豫、疑、迷惑、二路、踌躇、不确定执取、犹豫不决、徘徊不定、不能深入、心的僵硬、意的困惑——这称为“疑”。此疑已寂静、已平息、已止息、已灭没、已完全灭没、已消失、已完全消失、已干涸、已完全干涸、已终结。因此说“舍断疑”。巴利
‘‘Vicikicchaṃ pahāyā’’ti, tattha katamā vicikicchā? Yā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ vimati vicikicchā dveḷhakaṃ dvidhāpatho saṃsayo anekaṃsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhaṇā chambhitattaṃ cittassa manovilekho – ayaṃ vuccati ‘‘vicikicchā’’. Ayaṃ vicikicchā santā hoti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘vicikicchaṃ pahāyā’’ti.
558 “已度疑者”,他已度此疑、已超度、已完全超度、已到彼岸、已达彼岸。因此说“已度疑者”。巴利 注疏 1
‘‘Tiṇṇavicikiccho’’ti, imaṃ vicikicchaṃ tiṇṇo hoti uttiṇṇo nittiṇṇo pāraṅgato pāramanuppatto. Tena vuccati ‘‘tiṇṇavicikiccho’’ti.
559 “于诸善法无疑惑”,以此疑,于诸善法不疑惑、不怀疑,成为无疑惑者、无疑惑性者、离疑惑者。因此说“于诸善法无疑惑”。巴利 注疏 1
‘‘Akathaṃkathī kusalesu dhammesū’’ti imāya vicikicchāya kusalesu dhammesu na kaṅkhati na vicikicchati akathaṃkathī hoti nikkathaṃkathī vikathaṃkatho. Tena vuccati ‘‘akathaṃkathī kusalesu dhammesū’’ti.
560 “从疑净化心”,其中,什么是疑?凡是疑惑、疑惑性、疑惑状态、心的战栗、意的困惑——这称为“疑”。巴利
‘‘Vicikicchāya cittaṃ parisodhetī’’ti, tattha katamā vicikicchā? Yā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ chambhitattaṃ cittassa manovilekho – ayaṃ vuccati ‘‘vicikicchā’’.
于此,什么是心?凡是心、意、意所……(中略)……彼生之意识界——这被称为“心”。他从这疑净化、极净化、遍净化此心,解脱、极解脱、遍解脱此心。因此说“从疑净化心”。巴利
Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya vicikicchāya sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti. Tena vuccati ‘‘vicikicchāya cittaṃ parisodhetī’’ti.
561 【十三、五盖舍断总结】“舍断此五盖”,此五盖寂静、止息、寂止、灭没、极灭没、消失、极消失、干涸、极干涸、已被终结。因此说“舍断此五盖”。巴利
‘‘Ime pañca nīvaraṇe pahāyā’’ti ime pañca nīvaraṇā santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘ime pañca nīvaraṇe pahāyā’’ti.
562 “心的随烦恼”,此五盖是心的随烦恼。巴利 注疏 2
‘‘Cetaso upakkilese’’ti ime pañca nīvaraṇā cittassa upakkilesā.
563 “慧的弱化”,以此五盖,未生之慧不生起,已生之慧灭尽。因此说“慧的弱化”。巴利 注疏 1
‘‘Paññāya dubbalīkaraṇe’’ti imehi pañcahi nīvaraṇehi anuppannā ceva paññā na uppajjati uppannā ca paññā nirujjhati. Tena vuccati ‘‘paññāya dubbalīkaraṇe’’ti.
564 【十四、初禅分别】“已离诸欲,已离诸不善法”,于此,什么是诸欲?欲贪是欲,贪是欲,欲贪是欲,思惟是欲,贪是欲,思惟贪是欲——这些被称为“诸欲”。巴利 注疏 3
‘‘Vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehī’’ti tattha katame kāmā? Chando kāmo, rāgo kāmo, chandarāgo kāmo, saṅkappo kāmo, rāgo kāmo, saṅkapparāgo kāmo – ime vuccanti ‘‘kāmā’’.
于此,什么是诸不善法?欲贪、嗔恚、昏沉、睡眠、掉举、恶作、疑——这些被称为“诸不善法”。如此,他从此诸欲与此诸不善法远离。因此说“已离诸欲,已离诸不善法”。巴利
Tattha katame akusalā dhammā? Kāmacchando, byāpādo, thinaṃ, middhaṃ, uddhaccaṃ, kukkuccaṃ, vicikicchā – ime vuccanti ‘‘akusalā dhammā’’. Iti imehi ca kāmehi imehi ca akusalehi dhammehi vivitto hoti. Tena vuccati ‘‘vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehī’’ti.
565 “有寻有伺”,有寻,有伺。巴利
‘‘Savitakkaṃ savicāra’’nti atthi vitakko, atthi vicāro.
于此,什么是寻?凡是寻求、寻、思惟、安置、遍安置、心的现前安置、正思惟——这被称为“寻”。巴利
Tattha katamo vitakko? Yo takko vitakko saṅkappo appanā byappanā cetaso abhiniropanā sammāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘vitakko’’.
于此,什么是伺?凡是伺行、伺察、随伺察、近伺察、心的持续、观察——这被称为伺。如此,他具备此寻与此伺……具足。因此说“有寻有伺”。巴利
Tattha katamo vicāro? Yo cāro vicāro anuvicāro upavicāro cittassa anusandhanatā anupekkhanatā – ayaṃ vuccati vicāro. Iti iminā ca vitakkena iminā ca vicārena upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘savitakkaṃ savicāra’’nti.
566 “离生”:寻、伺、喜、乐、心一境性——它们在此离中生起、已生、出生、已出生、显现。因此说“离生”。巴利
‘‘Vivekaja’’nti vitakko, vicāro, pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā – te imasmiṃ viveke jātā honti sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā. Tena vuccati ‘‘vivekaja’’nti.
567 “喜乐”:有喜,有乐。巴利
‘‘Pītisukha’’nti atthi pīti, atthi sukhaṃ.
于此,什么是喜?凡是喜悦、欢喜、欣喜、欢悦、笑、大笑、喜乐、欢欣、心的满意——这被称为“喜”。巴利
Tattha katamā pīti? Yā pīti pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘pīti’’.
于此,什么是乐?凡是心所的愉悦、心所的乐、心触所生的愉悦、乐的感受、心触所生的愉悦的、乐的受——这被称为“乐”。此乐与此喜俱行、俱生、相杂、相应。因此说“喜乐”。巴利
Tattha katamaṃ sukhaṃ? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘sukhaṃ’’. Idaṃ sukhaṃ imāya pītiyā sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘pītisukha’’nti.
568 “初”:依计数次第为初。证入此初者为初。巴利
‘‘Paṭhama’’nti gaṇanānupubbatā paṭhamaṃ. Idaṃ paṭhamaṃ samāpajjatīti paṭhamaṃ.
569 “禅那”:寻、伺、喜、乐、心一境性。巴利
‘‘Jhāna’’nti vitakko, vicāro, pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā.
570 “证入”:凡是初禅那的获得、获得、达到、成就、触、作证、证入。巴利
‘‘Upasampajjā’’ti yo paṭhamassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
571 “住”……(中略)……因此说“住”。巴利
‘‘Viharatī’’ti …pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
572 【十五、第二禅分别】“寻伺的止息”者,有寻,有伺。巴利
‘‘Vitakkavicārānaṃ vūpasamā’’ti, atthi vitakko, atthi vicāro.
于此,什么是寻?凡是寻求、寻思……(中略)……正思惟——这称为“寻”。巴利
Tattha katamo vitakko? Yo takko vitakko…pe… sammāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘vitakko’’.
于此,什么是伺?凡是伺察、伺察、随伺察、近伺察、心的持续、观察——这称为“伺”。如此,此寻与此伺寂静、平息、止息、灭没、完全灭没、熄灭、完全熄灭、干涸、完全干涸、超越。因此说“寻伺的止息”。巴利
Tattha katamo vicāro? Yo cāro vicāro anuvicāro upavicāro cittassa anusandhanatā anupekkhanatā – ayaṃ vuccati ‘‘vicāro’’. Iti ayañca vitakko ayañca vicāro santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘vitakkavicārānaṃ vūpasamā’’ti.
573 “内”者,即内在的、自己的。巴利
‘‘Ajjhatta’’nti yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ.
574 “净信”者,即信、信仰、信解、净信。巴利
‘‘Sampasādana’’nti yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo.
575 “心一境性”者,即心的住立……(中略)……正定。巴利
‘‘Cetaso ekodibhāva’’nti yā cittassa ṭhiti…pe… sammāsamādhi.
576 “无寻无伺”者,有寻,有伺。巴利
‘‘Avitakkaṃ avicāra’’nti atthi vitakko, atthi vicāro.
于此,什么是寻?凡是寻、寻求……(中略)……正思惟——这被称为“寻”。巴利
Tattha katamo vitakko? Yo takko vitakko…pe… sammāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘vitakko’’.
于此,什么是伺?凡是伺、随伺、伺察、随伺察、近伺察、心的连续、审察——这被称为“伺”。如此,这寻与这伺已寂静、已平息、已止息、已灭没、已完全灭没、已除去、已遍除去、已干涸、已彻底干涸、已终结。因此说“无寻无伺”。巴利
Tattha katamo vicāro? Yo cāro anucāro vicāro anuvicāro upavicāro cittassa anusandhanatā anupekkhanatā – ayaṃ vuccati ‘‘vicāro’’. Iti ayañca vitakko ayañca vicāro santā hoti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘avitakkaṃ avicāra’’nti.
577 “定生”:净信、喜与乐——它们在此定中生起、已生起、出生、已出生、现起。因此说“定生”。巴利
‘‘Samādhija’’nti sampasādo pītisukhaṃ – te imasmiṃ samādhimhi jātā honti sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā. Tena vuccati ‘‘samādhija’’nti.
578 “喜乐”:有喜,有乐。巴利
‘‘Pītisukha’’nti atthi pīti, atthi sukhaṃ.
于此,什么是喜?……(中略)……这被称为“喜”。巴利
Tattha katamā pīti…pe… ayaṃ vuccati ‘‘pīti’’.
于此,什么是乐?……(中略)……这被称为“乐”。此乐与此喜俱行、同生、混合、相应。因此称为“喜乐”。巴利
Tattha katamaṃ sukhaṃ…pe… idaṃ vuccati ‘‘sukhaṃ’’. Idaṃ sukhaṃ imāya pītiyā sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘pītisukha’’nti.
579 “第二”:依计数次第为第二。证入此第二,故为第二。巴利
‘‘Dutiya’’nti gaṇanānupubbatā dutiyaṃ. Idaṃ dutiyaṃ samāpajjatīti dutiyaṃ.
580 “禅那”:净信、喜乐、心一境性。巴利
‘‘Jhāna’’nti sampasādo, pītisukhaṃ, cittassekaggatā.
581 “证得”:对于第二禅那的获得、获取、到达、成就、触、作证、具足。巴利
‘‘Upasampajjā’’ti yo dutiyassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
582 “住”……(中略)……因此说“住”。巴利
‘‘Viharatī’’ti …pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
583 【十六、第三禅分别】“由于喜的离去”:在此,什么是喜?凡是喜、欢喜、欣悦、喜悦、笑、大笑、喜乐、欢欣、心的欢喜——这称为“喜”。这喜已寂静、已平息、已止息、已没落、已完全没落、已熄灭、已完全熄灭、已干涸、已完全干涸、已终结。因此说“由于喜的离去”。巴利
‘‘Pītiyā ca virāgā’’ti tattha katamā pīti? Yā pīti pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘pīti’’. Ayaṃ pīti santā hoti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘pītiyā ca virāgā’’ti.
584 “具舍”:在此,什么是舍?凡是舍、舍置、舍观、心的中立性——这称为“舍”。具备此舍……(中略)……具足。因此说“具舍”。巴利
‘‘Upekkhako’’ti tattha katamā upekkhā? Yā upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘upekkhā’’. Imāya upekkhāya upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘upekkhako’’ti.
585 “住”……(中略)……因此说“住”。巴利
‘‘Viharatī’’ti …pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
586 “具念与正知”:在此,什么是念?凡是念、随念……(中略)……正念——这称为“念”。巴利
‘‘Sato ca sampajāno’’ti tattha katamā sati? Yā sati anussati…pe… sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘sati’’.
在此,什么是正知?凡是慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见——这称为“正知”。如此,具备此念与此正知……(中略)……具足。因此说“具念与正知”。巴利
Tattha katamaṃ sampajaññaṃ? Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘sampajaññaṃ’’. Iti imāya ca satiyā iminā ca sampajaññena upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘sato ca sampajāno’’ti.
587 “以身体验乐”:在此,什么是乐?凡是心所的愉悦、心所的乐、心触所生的愉悦乐的感受、心触所生的愉悦乐的受——这称为“乐”。巴利
‘‘Sukhañca kāyena paṭisaṃvedetī’’ti tattha katamaṃ sukhaṃ? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘sukhaṃ’’.
于此,什么是身?想蕴、行蕴、识蕴——这被称为“身”。以此身感受此乐。因此说“以身感受乐”。巴利
Tattha katamo kāyo? Saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘kāyo’’. Idaṃ sukhaṃ iminā kāyena paṭisaṃvedeti. Tena vuccati ‘‘sukhañca kāyena paṭisaṃvedetī’’ti.
588 “诸圣者所宣说”——于此,什么是诸圣者?诸圣者是指诸佛与诸佛弟子。他们宣说此、教导、施设、建立、开显、分别、阐明、显示。因此说“诸圣者所宣说”。巴利 注疏 3
‘‘Yaṃ taṃ ariyā ācikkhantī’’ti tattha katame ariyā? Ariyā vuccanti buddhā ca buddhasāvakā ca. Te imaṃ ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttāniṃ karonti pakāsenti. Tena vuccati ‘‘yaṃ taṃ ariyā ācikkhantī’’ti.
589 “具舍、具念、住于乐”——于此,什么是舍?凡是舍、舍观、等舍、心的中立性——这被称为“舍”。巴利
‘‘Upekkhako satimā sukhavihārī’’ti tattha katamā upekkhā? Yā upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘upekkhā’’.
于此,什么是念?凡是念、随念……(中略)……正念——这被称为“念”。巴利
Tattha katamā sati? Yā sati anussati…pe… sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘sati’’.
于此,什么是乐?凡是心所的愉悦、心所的乐、心触所生的愉悦、乐的感受、心触所生的愉悦乐受——这被称为“乐”。如此,具备此舍、此念、此乐而行动、转起、守护、维持、延续、行持、安住。因此说“具舍、具念、住于乐”。巴利
Tattha katamaṃ sukhaṃ? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘sukhaṃ’’. Iti imāya ca upekkhāya imāya ca satiyā iminā ca sukhena samannāgato iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati. Tena vuccati ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti.
590 “第三”——依计数次第为第三。证入此第三,故为第三。巴利
‘‘Tatiya’’nti gaṇanānupubbatā tatiyaṃ. Idaṃ tatiyaṃ samāpajjatīti tatiyaṃ.
591 “禅那”——即舍、念、正知、乐、心一境性。巴利
‘‘Jhāna’’nti upekkhā, sati, sampajaññaṃ, sukhaṃ, cittassekaggatā.
592 “具足”——即获得第三禅那、获得、达到、成就、触证、作证、具足。巴利
‘‘Upasampajjā’’ti yo tatiyassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
593 “住”……(中略)……因此说“住”。巴利
‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
594 【十七、第四禅分别】“由于乐的舍断与苦的舍断”者,有乐,有苦。巴利
‘‘Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā’’ti, atthi sukhaṃ, atthi dukkhaṃ.
于此,什么是乐?凡是身的愉悦、身的乐、身触所生的愉悦乐的感受、身触所生的愉悦乐受——这称为“乐”。巴利
Tattha katamaṃ sukhaṃ? Yaṃ kāyikaṃ sātaṃ kāyikaṃ sukhaṃ kāyasamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ kāyasamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘sukhaṃ’’.
于此,什么是苦?凡是身的不愉悦、身的苦、身触所生的不愉悦苦的感受、身触所生的不愉悦苦受——这称为“苦”。如此,此乐与此苦已寂止、已平息、已寂静、已灭没、已完全灭没、已消失、已完全消失、已干涸、已完全干涸、已灭尽。因此说“由于乐的舍断与苦的舍断”。巴利
Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Yaṃ kāyikaṃ asātaṃ kāyikaṃ dukkhaṃ kāyasamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ kāyasamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘dukkhaṃ’’. Iti idañca sukhaṃ idañca dukkhaṃ santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā’’ti.
595 “先前喜与忧的灭没”者,有喜,有忧。巴利
‘‘Pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā’’ti atthi somanassaṃ, atthi domanassaṃ.
于此,什么是喜?凡是心的愉悦、心的乐、意触所生的愉悦乐的感受、意触所生的愉悦乐受——这称为“喜”。巴利
Tattha katamaṃ somanassaṃ? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘somanassaṃ’’.
于此,什么是忧?凡是心的不愉悦、心的苦、意触所生的不愉悦苦的感受、意触所生的不愉悦苦受——这称为“忧”。如此,此喜与此忧先前即已止息、已平息、已寂静、已灭没、已完全灭没、已消逝、已全然消逝、已干涸、已完全干涸、已终结。因此说“由于喜与忧先前的灭没”。巴利
Tattha katamaṃ domanassaṃ? Yaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘domanassaṃ’’. Iti idañca somanassaṃ idañca domanassaṃ pubbeva santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā’’ti.
596 “不苦不乐”者,凡是心的既非愉悦亦非不愉悦、意触所生的不苦不乐的感受、意触所生的不苦不乐受。因此说“不苦不乐”。巴利
‘‘Adukkhamasukha’’nti yaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā. Tena vuccati ‘‘adukkhamasukha’’nti.
597 “舍念清净”,于此,什么是舍?凡是舍、舍置、等舍、心的中舍性——这被称为“舍”。巴利
‘‘Upekkhāsatipārisuddhi’’nti, tattha katamā upekkhā? Yā upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘upekkhā’’.
于此,什么是念?凡是念、随念……(中略)……正念——这被称为“念”。此念由此舍而澄明、清净、皎洁。因此说“舍念清净”。巴利
Tattha katamā sati? Yā sati anussati…pe… sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘sati’’. Ayaṃ sati imāya upekkhāya vivaṭā hoti parisuddhā pariyodātā. Tena vuccati ‘‘upekkhāsatipārisuddhi’’nti.
598 “第四”,依计数的次第为第四,证入此第四故为第四。巴利
‘‘Catuttha’’nti gaṇanānupubbatā catutthaṃ, idaṃ catutthaṃ samāpajjatīti catutthaṃ.
599 “禅那”,即舍、念、心一境性。巴利
‘‘Jhāna’’nti upekkhā, sati, cittassekaggatā.
600 “证入”,即第四禅那的获得、获取、到达、成就、触、作证、证入。巴利
‘‘Upasampajjā’’ti yo catutthassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
601 “住”……(中略)……因此说“住”。巴利
‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
602 【十八、空无边处分别】“以一切色想的超越”,于此,什么是色想?凡是证入色界等至者、或生于彼者、或现法乐住者的想、想知、想知性——这些被称为“色想”。这些色想已超越、已越过、已完全超越。因此说“以一切色想的超越”。巴利 注疏 2
‘‘Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā’’ti tattha katamā rūpasaññā? Rūpāvacarasamāpattiṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – imā vuccanti ‘‘rūpasaññāyo’’. Imā rūpasaññāyo atikkanto hoti vītikkanto samatikkanto. Tena vuccati ‘‘sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā’’ti.
603 “以有对想的灭没”,于此,什么是有对想?色想、声想……(中略)……触想——这些被称为有对想。这些有对想已寂静、已平息、已止息、已灭没、已完全灭没、已灭尽、已遍灭尽、已干涸、已遍干涸、已灭绝。因此说“以有对想的灭没”。巴利
‘‘Paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā’’ti tattha katamā paṭighasaññā? Rūpasaññā saddasaññā…pe… phoṭṭhabbasaññā – imā vuccanti paṭighasaññāyo. Imā paṭighasaññāyo santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā’’ti.
604 “由于对种种想的不作意”,在此,什么是种种想?未证得者具有意界或具有意识界者的想、想知、想知性——这些被称为“种种想”。他不作意这些种种想。因此说“由于对种种想的不作意”。巴利
‘‘Nānattasaññānaṃ amanasikārā’’ti tattha katamā nānattasaññā? Asamāpannassa manodhātu samaṅgissa vā manoviññāṇadhātu samaṅgissa vā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – imā vuccanti ‘‘nānattasaññāyo’’. Imā nānattasaññāyo na manasi karoti. Tena vuccati ‘‘nānattasaññānaṃ amanasikārā’’ti.
605 “无边的虚空”,在此,什么是虚空?凡虚空、虚空性、空隙、空隙性、孔隙、孔隙性、未被四大种所触者——这被称为“虚空”。他将心置于、安置于那虚空中,遍满无边。因此说“无边的虚空”。巴利
‘‘Ananto ākāso’’ti, tattha katamo ākāso? Yo ākāso ākāsagataṃ aghaṃ aghagataṃ vivaro vivaragataṃ asamphuṭṭhaṃ catūhi mahābhūtehi – ayaṃ vuccati ‘‘ākāso’’. Tasmiṃ ākāse cittaṃ ṭhapeti saṇṭhapeti anantaṃ pharati. Tena vuccati ‘‘ananto ākāso’’ti.
606 “空无边处”,即已证得空无边处者、或已生于彼处者、或现法乐住者的心与心所法。巴利
‘‘Ākāsānañcāyatana’’nti ākāsānañcāyatanaṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā.
607 “证入”,即对空无边处的获得、获取、到达、成就、触、作证、证入。巴利
‘‘Upasampajjā’’ti yo ākāsānañcāyatanassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
608 “住”……(中略)……因此说“住”。巴利
‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
609 【十九、识无边处分别】“完全超越空无边处”,即已超越此空无边处、已越过、已完全超越。因此说“完全超越空无边处”。巴利
‘‘Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkammā’’ti imaṃ ākāsānañcāyatanaṃ atikkanto hoti vītikkanto samatikkanto. Tena vuccati ‘‘sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkammā’’ti.
610 “无边的识”,即作意那被识所触的虚空,遍满无边。因此说“无边的识”。巴利 注疏 2
‘‘Anantaṃ viññāṇa’’nti taṃyeva ākāsaṃ viññāṇena phuṭṭhaṃ manasi karoti anantaṃ pharati. Tena vuccati ‘‘anantaṃ viññāṇa’’nti.
611 “识无边处”,即已证得识无边处者、或已生于彼处者、或现法乐住者的心与心所法。巴利
‘‘Viññāṇañcāyatana’’nti viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā.
612 “证入”:识无边处的获得、证得、到达、成就、触及、作证、证入。巴利
‘‘Upasampajjā’’ti yo viññāṇañcāyatanassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
613 “住”……(中略)……因此说“住”。巴利
‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
614 【二十、无所有处分别】“完全超越识无边处”:他已超越此识无边处,已越过,已完全超越。因此说“完全超越识无边处”。巴利
‘‘Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkammā’’ti imaṃ viññāṇañcāyatanaṃ atikkanto hoti vītikkanto samatikkanto. Tena vuccati ‘‘sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkammā’’ti.
615 “无所有”:他修习、扩展、使内在成就那识本身,见“无所有”。因此说“无所有”。巴利 注疏 2
‘‘Natthi kiñcī’’ti taṃyeva viññāṇaṃ bhāveti vibhāveti antarabhāveti, ‘‘natthi kiñcī’’ti passati. Tena vuccati ‘‘natthi kiñcī’’ti.
616 “无所有处”:已证入无所有处者、或已生于其中者、或现法乐住者的心与心所法。巴利
‘‘Ākiñcaññāyatana’’nti ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā.
617 “证入”:无所有处的获得、再获得、到达、成就、触及、作证、证入。巴利
‘‘Upasampajjā’’ti yo ākiñcaññāyatanassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
618 “住”……(中略)……因此说“住”。巴利
‘‘Viharatī’’ti …pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
619 【二十一、非想非非想处分别】“完全超越无所有处”:他已超越此无所有处,已越过,已完全超越。因此说“完全超越无所有处”。巴利
‘‘Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkammā’’ti imaṃ ākiñcaññāyatanaṃ atikkanto hoti vītikkanto samatikkanto. Tena vuccati ‘‘sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkammā’’ti.
“非想非非想者”——他寂静地作意那无所有处本身,修习有行残余的等至。因此说“非想非非想者”。巴利
‘‘Nevasaññīnāsaññī’’ti taṃyeva ākiñcaññāyatanaṃ santato manasi karoti saṅkhārāvasesasamāpattiṃ bhāveti. Tena vuccati ‘‘nevasaññīnāsaññī’’ti .
620 “非想非非想处”——对于已等至非想非非想处者,或已投生者,或现法乐住者的心与心所法。巴利
‘‘Nevasaññānāsaññāyatana’’nti nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā.
621 “证入”——非想非非想处的获得、再获得、到达、成就、触及、作证、证入。巴利
‘‘Upasampajjā’’ti yo nevasaññānāsaññāyatanassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
622 “住”:行动、转起、守护、维持、经营、行持、安住。因此说“住”。巴利
‘‘Viharatī’’ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati. Tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
1 2 3