638 四禅那——于此，比丘离诸欲，离诸不善法，有寻、有伺，离生喜乐，证入初禅那而住……（中略）……由于寻伺的止息，内净，心专一性，无寻、无伺，定生喜乐，证入第二禅那而住……（中略）……由于喜的离去，住于舍，具念、正知，以身体验乐，正如诸圣者所说——“舍、具念、乐住”，证入第三禅那而住……（中略）……由于乐的舍断与苦的舍断，先前喜忧已灭没，不苦不乐，舍念清净，证入第四禅那而住。巴利 注疏 1
Cattāri jhānāni – idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati.
639 四禅那中，多少是善的，多少是不善的，多少是无记的……（中略）……多少是有诤的，多少是无诤的？巴利
Catunnaṃ jhānānaṃ kati kusalā, kati akusalā, kati abyākatā…pe… kati saraṇā, kati araṇā?
640 可能是善的，可能是无记的。三禅那——除了在此生起的乐受，与乐受相应；第四禅那——除了在此生起的不苦不乐受，与不苦不乐受相应。可能是果报，可能是果报法法，可能是非果报非果报法法。可能是已执取顺取的，可能是未执取顺取的，可能是未执取非顺取的。可能是未杂染能杂染的，可能是未杂染不能杂染的。第一禅那——除了在此生起的寻伺，有寻有伺；三禅那无寻无伺。二禅那——除了在此生起的喜，喜俱行；三禅那——除了在此生起的乐，乐俱行；第四禅那——除了在此生起的舍，舍俱行。非见所断非修所断。非见所断非修所断因。可能是积集趣向的，可能是消散趣向的，可能是非积集趣向非消散趣向的。可能是有学，可能是无学，可能是非有学非无学。可能是广大的，可能是无量的。三禅那不应说为小所缘或广大所缘，可能是无量所缘，可能不应说为无量所缘；第四禅那可能是小所缘，可能是广大所缘，可能是无量所缘；可能不应说为小所缘、广大所缘或无量所缘。可能是中等的，可能是殊胜的。可能是正性决定的，可能是不定的。三禅那非道所缘，可能是道因，可能是道增上，可能不应说为道因或道增上；第四禅那可能是道所缘，可能是道因，可能是道增上，可能不应说为道所缘、道因或道增上。可能是已生起的，可能是未生起的，可能是能生起的。可能是过去的，可能是未来的，可能是现在的。三禅那不应说为过去所缘、未来所缘或现在所缘；第四禅那可能是过去所缘，可能是未来所缘，可能是现在所缘，可能不应说为过去所缘、未来所缘或现在所缘。可能是内的，可能是外的，可能是内外的。三禅那外所缘，第四禅那可能是内所缘，可能是外所缘，可能是内外所缘，可能不应说为内所缘、外所缘或内外所缘。无见无对。巴利 注疏 2
Siyā kusalā, siyā abyākatā. Tīṇi jhānāni – etthuppannaṃ sukhaṃ vedanaṃ ṭhapetvā sukhāya vedanāya sampayuttā, catutthaṃ jhānaṃ – etthuppannaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ ṭhapetvā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttaṃ. Siyā vipākā, siyā vipākadhammadhammā, siyā nevavipākanavipākadhammadhammā. Siyā upādinnupādāniyā, siyā anupādinnupādāniyā, siyā anupādinnaanupādāniyā. Siyā asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā, siyā asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā. Paṭhamaṃ jhānaṃ – etthuppanne vitakkavicāre ṭhapetvā savitakkaṃ savicāraṃ, tīṇi jhānāni avitakkaavicārā. Dve jhānāni – etthuppannaṃ pītiṃ ṭhapetvā pītisahagatā, tīṇi jhānāni – etthuppannaṃ sukhaṃ ṭhapetvā sukhasahagatā, catutthaṃ jhānaṃ – etthuppannaṃ upekkhaṃ ṭhapetvā upekkhāsahagataṃ. Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā. Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā. Siyā ācayagāmino, siyā apacayagāmino, siyā nevācayagāmināpacayagāmino. Siyā sekkhā, siyā asekkhā, siyā nevasekkhanāsekkhā. Siyā mahaggatā, siyā appamāṇā. Tīṇi jhānāni na vattabbā parittārammaṇātipi, mahaggatārammaṇātipi, siyā appamāṇārammaṇā , siyā na vattabbā appamāṇārammaṇāti; catutthaṃ jhānaṃ siyā parittārammaṇaṃ, siyā mahaggatārammaṇaṃ, siyā appamāṇārammaṇaṃ; siyā na vattabbaṃ parittārammaṇantipi, mahaggatārammaṇantipi, appamāṇārammaṇantipi . Siyā majjhimā, siyā paṇītā. Siyā sammattaniyatā, siyā aniyatā. Tīṇi jhānāni na maggārammaṇā, siyā maggahetukā, siyā maggādhipatino, siyā na vattabbā maggahetukātipi, maggādhipatinotipi; catutthaṃ jhānaṃ siyā maggārammaṇaṃ, siyā maggahetukaṃ, siyā maggādhipati, siyā na vattabbaṃ maggārammaṇantipi, maggahetukantipi maggādhipatītipi. Siyā uppannā, siyā anuppannā, siyā uppādino. Siyā atītā, siyā anāgatā, siyā paccuppannā. Tīṇi jhānāni na vattabbā atītārammaṇātipi, anāgatārammaṇātipi, paccuppannārammaṇātipi; catutthaṃ jhānaṃ siyā atītārammaṇaṃ, siyā anāgatārammaṇaṃ, siyā paccuppannārammaṇaṃ, siyā na vattabbaṃ atītārammaṇantipi, anāgatārammaṇantipi, paccuppannāramaṇantipi. Siyā ajjhattā, siyā bahiddhā, siyā ajjhattabahiddhā. Tīṇi jhānāni bahiddhārammaṇā, catutthaṃ jhānaṃ siyā ajjhattārammaṇaṃ, siyā bahiddhārammaṇaṃ, siyā ajjhattabahiddhārammaṇaṃ, siyā na vattabbaṃ ajjhattārammaṇantipi, bahiddhārammaṇantipi, ajjhattabahiddhārammaṇantipi. Anidassanaappaṭighā.
641 非因，有因，因相应，不应说为“既是因又是有因”，既是有因又非因，不应说为“既是因又是因相应”，既是因相应又非因，非因有因。巴利
Na hetū, sahetukā, hetusampayuttā, na vattabbā ‘‘hetū ceva sahetukā cā’’ti, sahetukā ceva na ca hetū, na vattabbā ‘‘hetū ceva hetusampayuttā cā’’ti, hetusampayuttā ceva na ca hetū, na hetū sahetukā.
有缘，有为，无见，无对，无色，可能是世间的，可能是出世间的，可能被某些所识知，可能不被某些所识知。巴利
Sappaccayā, saṅkhatā, anidassanā, appaṭighā, arūpā , siyā lokiyā, siyā lokuttarā, kenaci viññeyyā, kenaci na viññeyyā.
非漏，可能是有漏的，可能是无漏的，漏不相应，不应说为“既是漏又是有漏”，可能既是有漏又非漏，可能不应说为“既是有漏又非漏”。不应说为“既是漏又是漏相应”或“既是漏相应又非漏”。可能是漏不相应有漏，可能是漏不相应无漏。巴利
No āsavā, siyā sāsavā, siyā anāsavā, āsavavippayuttā, na vattabbā ‘‘āsavā ceva sāsavā cā’’ti, siyā sāsavā ceva no ca āsavā, siyā na vattabbā ‘‘sāsavā ceva no ca āsavā’’ti. Na vattabbā ‘‘āsavā ceva āsavasampayuttā cāti’’pi, āsavasampayuttā ceva no ca āsavātipi. Siyā āsavavippayuttā sāsavā, siyā āsavavippayuttā anāsavā.
非结……（中略）……非缚……（中略）……非暴流……（中略）……非轭……（中略）……非盖……（中略）……非执取……（中略）……有所缘，非心，心所，心相应，心杂合，心等起，与心俱生，随心转，心杂合等起，心杂合等起俱生，心杂合等起随转，外，非所取，可能是已取的，可能是未取的。巴利
No saṃyojanā…pe… no ganthā…pe… no oghā…pe… no yogā…pe… no nīvaraṇā…pe… no parāmāsā…pe… sārammaṇā, no cittā, cetasikā, cittasampayuttā, cittasaṃsaṭṭhā, cittasamuṭṭhānā, cittasahabhuno, cittānuparivattino, cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā, cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno, cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino, bāhirā, no upādā, siyā upādinnā, siyā anupādinnā.
非取……（中略）……非烦恼……（中略）……非见所断，非修所断，非见所断因，非修所断因。第一禅那——除在此生起的寻外，是有寻；三禅那是无寻。第一禅那——除在此生起的伺外，是有伺；三禅那是无伺。二禅那——除在此生起的喜外，是有喜；二禅那是无喜。二禅那——除在此生起的喜外，是喜俱行；二禅那非喜俱行。三禅那——除在此生起的乐外，是乐俱行；第四禅那非乐俱行。第四禅那——除在此生起的舍外，是舍俱行；三禅那非舍俱行。非欲界，可能是色界，可能非色界，三禅那非无色界，第四禅那可能是无色界，可能非无色界，可能是所摄的，可能是不摄的，可能是出离的，可能是非出离的，可能是决定的，可能是不定的，可能是有上的，可能是无上的，无诤。巴利
No upādānā…pe… no kilesā…pe… na dassanena pahātabbā, na bhāvanāya pahātabbā, na dassanena pahātabbahetukā, na bhāvanāya pahātabbahetukā. Paṭhamaṃ jhānaṃ – etthuppannaṃ vitakkaṃ ṭhapetvā savitakkaṃ, tīṇi jhānāni avitakkā. Paṭhamaṃ jhānaṃ – etthuppannaṃ vicāraṃ ṭhapetvā savicāraṃ, tīṇi jhānāni avicārā. Dve jhānāni – etthuppannaṃ pītiṃ ṭhapetvā sappītikā, dve jhānāni appītikā. Dve jhānāni – etthuppannaṃ pītiṃ ṭhapetvā pītisahagatā, dve jhānāni na pītisahagatā. Tīṇi jhānāni – etthuppannaṃ sukhaṃ ṭhapetvā sukhasahagatā, catutthaṃ jhānaṃ na sukhasahagataṃ. Catutthaṃ jhānaṃ – etthuppannaṃ upekkhaṃ ṭhapetvā upekkhāsahagataṃ, tīṇi jhānāni upekkhāsahagatā, na kāmāvacarā, siyā rūpāvacarā, siyā na rūpāvacarā, tīṇi jhānāni na arūpāvacarā, catutthaṃ jhānaṃ siyā arūpāvacaraṃ, siyā na arūpāvacaraṃ, siyā pariyāpannā, siyā apariyāpannā, siyā niyyānikā, siyā aniyyānikā, siyā niyatā, siyā aniyatā, siyā sauttarā, siyā anuttarā, araṇāti.
1 2 3
