礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
阿毗达摩藏·分别论
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Abhidhammapiṭake · Vibhaṅgapāḷi
1. 蕴分别
1. Khandhavibhaṅgo
全篇 538 段
一、经分别
1. Suttantabhājanīyaṃ
1五蕴——色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。
Pañcakkhandhā – rūpakkhandho, vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho.
2其中,什么是色蕴?凡任何色,过去、未来、现在的,或内、或外,或粗、或细,或劣、或胜,或远、或近的,把那些集合在一起、归纳在一起——这称为色蕴。
Tattha katamo rūpakkhandho? Yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā – ayaṃ vuccati rūpakkhandho.
3其中,什么是过去的色?凡色是过去的、已灭的、已离去的、已变易的、已消失的、已完全消失的、生起后已离去的、过去的、以过去摄取的,四大种以及四大种的所造色——这称为过去的色。
Tattha katamaṃ rūpaṃ atītaṃ? Yaṃ rūpaṃ atītaṃ niruddhaṃ vigataṃ vipariṇataṃ atthaṅgataṃ abbhatthaṅgataṃ uppajjitvā vigataṃ atītaṃ atītaṃsena saṅgahitaṃ, cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpaṃ – idaṃ vuccati rūpaṃ atītaṃ.
其中,什么是未来的色?凡色是未生的、未成的、未出生的、未生起的、未完全生起的、未显现的、未生的、未等生的、未起的、未等起的、未来的、以未来摄取的,四大种以及四大种的所造色——这称为未来的色。
Tattha katamaṃ rūpaṃ anāgataṃ? Yaṃ rūpaṃ ajātaṃ abhūtaṃ asañjātaṃ anibbattaṃ anabhinibbattaṃ apātubhūtaṃ anuppannaṃ asamuppannaṃ anuṭṭhitaṃ asamuṭṭhitaṃ anāgataṃ anāgataṃsena saṅgahitaṃ, cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpaṃ – idaṃ vuccati rūpaṃ anāgataṃ.
其中,什么是现在的色?凡色是已生的、已成的、已出生的、已生起的、已完全生起的、已显现的、已生的、已等生的、已起的、已等起的、现在的、以现在摄取的,四大种以及四大种的所造色——这称为现在的色。
Tattha katamaṃ rūpaṃ paccuppannaṃ? Yaṃ rūpaṃ jātaṃ bhūtaṃ sañjātaṃ nibbattaṃ abhinibbattaṃ pātubhūtaṃ uppannaṃ samuppannaṃ uṭṭhitaṃ samuṭṭhitaṃ paccuppannaṃ paccuppannaṃsena saṅgahitaṃ, cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpaṃ – idaṃ vuccati rūpaṃ paccuppannaṃ.
4其中,什么是内的色?凡对于一一有情是内的、自己的、属于自己的、各别的、所执取的色,四大种以及四大种的所造色——这称为内的色。
Tattha katamaṃ rūpaṃ ajjhattaṃ? Yaṃ rūpaṃ tesaṃ tesaṃ sattānaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ niyakaṃ pāṭipuggalikaṃ upādinnaṃ, cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpaṃ – idaṃ vuccati rūpaṃ ajjhattaṃ.
其中,什么是外的色?凡对于一一其他有情、其他补特伽罗是内的、自己的、属于自己的、各别的、所执取的色,四大种以及四大种的所造色——这称为外的色。
Tattha katamaṃ rūpaṃ bahiddhā? Yaṃ rūpaṃ tesaṃ tesaṃ parasattānaṃ parapuggalānaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ niyakaṃ pāṭipuggalikaṃ upādinnaṃ, cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpaṃ – idaṃ vuccati rūpaṃ bahiddhā.
5其中,什么是粗的色?眼处……(中略)……触处——这称为粗的色。
Tattha katamaṃ rūpaṃ oḷārikaṃ? Cakkhāyatanaṃ…pe… phoṭṭhabbāyatanaṃ – idaṃ vuccati rūpaṃ oḷārikaṃ.
于此,什么是细的色?女根……(中略)……段食——这称为细的色。
Tattha katamaṃ rūpaṃ sukhumaṃ? Itthindriyaṃ…pe… kabaḷīkāro āhāro – idaṃ vuccati rūpaṃ sukhumaṃ.
6于此,什么是劣的色?凡是对那些有情被认为是不被赞许的、被轻视的、被蔑视的、被鄙视的、不被重视的、低劣的、被认为低劣的、被共认为低劣的、不可意的、不可爱的、不合意的色、声、香、味、触——这称为劣的色。
Tattha katamaṃ rūpaṃ hīnaṃ? Yaṃ rūpaṃ tesaṃ tesaṃ sattānaṃ uññātaṃ avaññātaṃ hīḷitaṃ paribhūtaṃ acittīkataṃ hīnaṃ hīnamataṃ hīnasammataṃ aniṭṭhaṃ akantaṃ amanāpaṃ, rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā – idaṃ vuccati rūpaṃ hīnaṃ.
于此,什么是胜妙的色?凡是对那些有情被认为是被赞许的、不被轻视的、不被蔑视的、不被鄙视的、被重视的、胜妙的、被认为胜妙的、被共认为胜妙的、可喜的、可爱的、合意的色、声、香、味、触——这称为胜妙的色。或者,依于种种色,色应被视为劣或胜妙。
Tattha katamaṃ rūpaṃ paṇītaṃ? Yaṃ rūpaṃ tesaṃ tesaṃ sattānaṃ anuññātaṃ anavaññātaṃ ahīḷitaṃ aparibhūtaṃ cittīkataṃ paṇītaṃ paṇītamataṃ paṇītasammataṃ iṭṭhaṃ kantaṃ manāpaṃ, rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā – idaṃ vuccati rūpaṃ paṇītaṃ. Taṃ taṃ vā pana rūpaṃ upādāyupādāya rūpaṃ hīnaṃ paṇītaṃ daṭṭhabbaṃ.
7于此,什么是远的色?女根……(中略)……段食,或者凡是其他存在的不邻近的、不接近的、远的、不近的色——这称为远的色。
Tattha katamaṃ rūpaṃ dūre? Itthindriyaṃ…pe… kabaḷīkāro āhāro, yaṃ vā panaññampi atthi rūpaṃ anāsanne anupakaṭṭhe dūre asantike – idaṃ vuccati rūpaṃ dūre.
于此,什么是近的色?眼处……(中略)……触处,或者凡是其他存在的邻近的、接近的、不远的、近的色——这称为近的色。或者,依于那那色而应见色为远或近。
Tattha katamaṃ rūpaṃ santike? Cakkhāyatanaṃ…pe… phoṭṭhabbāyatanaṃ, yaṃ vā panaññampi atthi rūpaṃ āsanne upakaṭṭhe avidūre santike – idaṃ vuccati rūpaṃ santike. Taṃ taṃ vā pana rūpaṃ upādāyupādāya rūpaṃ dūre santike daṭṭhabbaṃ.
8于此,什么是受蕴?凡是任何受,过去、未来、现在的,或内、或外,或粗、或细,或劣、或胜妙,或远、或近的,将那些合集、总括——这称为受蕴。
Tattha katamo vedanākkhandho? Yā kāci vedanā atītānāgatapaccuppannā ajjhattā vā bahiddhā vā oḷārikā vā sukhumā vā hīnā vā paṇītā vā yā dūre santike vā, tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā – ayaṃ vuccati vedanākkhandho.
9于此,什么是过去的受?凡是受,已过去的、已灭的、已离去的、已变易的、已消失的、已完全消失的、生起后已离去的、过去的、以过去之分所摄的,乐受、苦受、不苦不乐受——这称为过去的受。
Tattha katamā vedanā atītā? Yā vedanā atītā niruddhā vigatā vipariṇatā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā uppajjitvā vigatā atītā atītaṃsena saṅgahitā, sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā – ayaṃ vuccati vedanā atītā.
于此,什么是未来的受?凡是未生的、未成的、未生起的、未出生的、未现起的、未显现的、未生起的、未等起的、未发生的、未等发生的、未来的、以未来之分所摄的受,乐受、苦受、不苦不乐受——这称为未来的受。
Tattha katamā vedanā anāgatā? Yā vedanā ajātā abhūtā asañjātā anibbattā anabhinibbattā apātubhūtā anuppannā asamuppannā anuṭṭhitā asamuṭṭhitā anāgatā anāgataṃsena saṅgahitā, sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā – ayaṃ vuccati vedanā anāgatā.
于此,什么是现在的受?凡是已生的、已成的、已生起的、已出生的、已现起的、已显现的、已生起的、已等起的、已发生的、已等发生的、现在的、以现在之分所摄的受,乐受、苦受、不苦不乐受——这称为现在的受。
Tattha katamā vedanā paccuppannā? Yā vedanā jātā bhūtā sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā uppannā samuppannā uṭṭhitā samuṭṭhitā paccuppannā paccuppannaṃsena saṅgahitā, sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā – ayaṃ vuccati vedanā paccuppannā.
10于此,什么是内的受?凡是彼彼有情的内的、各自的、自己的、各个人的、所执取的受,乐受、苦受、不苦不乐受——这称为内的受。
Tattha katamā vedanā ajjhattā? Yā vedanā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ niyakā pāṭipuggalikā upādinnā, sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā – ayaṃ vuccati vedanā ajjhattā.
于此,什么是外的受?凡是彼彼其他有情、其他人的内的、各自的、自己的、各个人的、所执取的受,乐受、苦受、不苦不乐受——这称为外的受。
Tattha katamā vedanā bahiddhā? Yā vedanā tesaṃ tesaṃ parasattānaṃ parapuggalānaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ niyakā pāṭipuggalikā upādinnā, sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā – ayaṃ vuccati vedanā bahiddhā.
11于此,什么是粗的、细的受?不善受是粗的,善与无记受是细的。善与不善受是粗的,无记受是细的。苦受是粗的,乐受与不苦不乐受是细的。乐受与苦受是粗的,不苦不乐受是细的。未等至者的受是粗的,等至者的受是细的。有漏受是粗的,无漏受是细的。或者依于彼彼受,受应被视为粗的、细的。
Tattha katamā vedanā oḷārikā sukhumā? Akusalā vedanā oḷārikā, kusalābyākatā vedanā sukhumā. Kusalākusalā vedanā oḷārikā, abyākatā vedanā sukhumā. Dukkhā vedanā oḷārikā, sukhā ca adukkhamasukhā ca vedanā sukhumā. Sukhadukkhā vedanā oḷārikā, adukkhamasukhā vedanā sukhumā. Asamāpannassa vedanā oḷārikā, samāpannassa vedanā sukhumā. Sāsavā vedanā oḷārikā, anāsavā vedanā sukhumā. Taṃ taṃ vā pana vedanaṃ upādāyupādāya vedanā oḷārikā sukhumā daṭṭhabbā.
12于此,什么是劣的、胜的受?不善受是劣的,善与无记受是胜的。善与不善受是劣的,无记受是胜的。苦受是劣的,乐受与不苦不乐受是胜的。乐受与苦受是劣的,不苦不乐受是胜的。未等至者的受是劣的,等至者的受是胜的。有漏受是劣的,无漏受是胜的。或者依于彼彼受,受应被视为劣的、胜的。
Tattha katamā vedanā hīnā paṇītā? Akusalā vedanā hīnā, kusalābyākatā vedanā paṇītā. Kusalākusalā vedanā hīnā, abyākatā vedanā paṇītā. Dukkhā vedanā hīnā, sukhā ca adukkhamasukhā ca vedanā paṇītā. Sukhadukkhā vedanā hīnā, adukkhamasukhā vedanā paṇītā. Asamāpannassa vedanā hīnā, samāpannassa vedanā paṇītā. Sāsavā vedanā hīnā, anāsavā vedanā paṇītā. Taṃ taṃ vā pana vedanaṃ upādāyupādāya vedanā hīnā paṇītā daṭṭhabbā.
13于此,什么是远的受?不善受与善及无记受远;善及无记受与不善受远;善受与不善及无记受远;不善及无记受与善受远;无记受与善及不善受远;善及不善受与无记受远。苦受与乐受及不苦不乐受远;乐受及不苦不乐受与苦受远;乐受与苦受及不苦不乐受远;苦受及不苦不乐受与乐受远;不苦不乐受与乐受及苦受远;乐受及苦受与不苦不乐受远。未等至者的受与等至者的受远;等至者的受与未等至者的受远。有漏受与无漏受远;无漏受与有漏受远——这称为远的受。
Tattha katamā vedanā dūre? Akusalā vedanā kusalābyākatāhi vedanāhi dūre; kusalābyākatā vedanā akusalāya vedanāya dūre; kusalā vedanā akusalābyākatāhi vedanāhi dūre; akusalābyākatā vedanā kusalāya vedanāya dūre; abyākatā vedanā kusalākusalāhi vedanāhi dūre; kusalākusalā vedanā abyākatāya vedanāya dūre. Dukkhā vedanā sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi dūre; sukhā ca adukkhamasukhā ca vedanā dukkhāya vedanāya dūre; sukhā vedanā dukkhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi dūre; dukkhā ca adukkhamasukhā ca vedanā sukhāya vedanāya dūre; adukkhamasukhā vedanā sukhadukkhāhi vedanāhi dūre; sukhadukkhā vedanā adukkhamasukhāya vedanāya dūre. Asamāpannassa vedanā samāpannassa vedanāya dūre; samāpannassa vedanā asamāpannassa vedanāya dūre. Sāsavā vedanā anāsavāya vedanāya dūre; anāsavā vedanā sāsavāya vedanāya dūre – ayaṃ vuccati vedanā dūre.
于此,什么是近的受?不善受接近不善受;善受接近善受;无记受接近无记受。苦受接近苦受;乐受接近乐受;不苦不乐受接近不苦不乐受。未等至者的受接近未等至者的受;等至者的受接近等至者的受。有漏受接近有漏受;无漏受接近无漏受。这称为近的受。或者依于彼彼受,受应被视为远的、近的。
Tattha katamā vedanā santike? Akusalā vedanā akusalāya vedanāya santike; kusalā vedanā kusalāya vedanāya santike; abyākatā vedanā abyākatāya vedanāya santike. Dukkhā vedanā dukkhāya vedanāya santike; sukhā vedanā sukhāya vedanāya santike; adukkhamasukhā vedanā adukkhamasukhāya vedanāya santike . Asamāpannassa vedanā asamāpannassa vedanāya santike; samāpannassa vedanā samāpannassa vedanāya santike. Sāsavā vedanā sāsavāya vedanāya santike; anāsavā vedanā anāsavāya vedanāya santike. Ayaṃ vuccati vedanā santike. Taṃ taṃ vā pana vedanaṃ upādāyupādāya vedanā dūre santike daṭṭhabbā.
14于此,什么是想蕴?凡任何想,过去、未来、现在的,或内、或外,或粗、或细,或劣、或胜,或远、或近的,将那些集合在一起、归纳在一起——这称为想蕴。
Tattha katamo saññākkhandho? Yā kāci saññā atītānāgatapaccuppannā ajjhattā vā bahiddhā vā oḷārikā vā sukhumā vā hīnā vā paṇītā vā yā dūre santike vā tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā – ayaṃ vuccati saññākkhandho.
15于此,什么是过去的想?凡想是过去的、已灭的、已离去的、已变易的、已消失的、已完全消失的、生起后已离去的、过去的、以过去部分所摄的,眼触所生的想、耳触所生的想、鼻触所生的想、舌触所生的想、身触所生的想、意触所生的想——这称为过去的想。
Tattha katamā saññā atītā? Yā saññā atītā niruddhā vigatā vipariṇatā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā uppajjitvā vigatā atītā atītaṃsena saṅgahitā, cakkhusamphassajā saññā sotasamphassajā saññā ghānasamphassajā saññā jivhāsamphassajā saññā kāyasamphassajā saññā manosamphassajā saññā – ayaṃ vuccati saññā atītā.
于此,什么是未来的想?凡想是未生的、未成的、未生成的、未出生的、未完全出生的、未显现的、未生起的、未完全生起的、未现起的、未完全现起的、未来的、以未来部分所摄的,眼触所生的想、耳触所生的想、鼻触所生的想、舌触所生的想、身触所生的想、意触所生的想——这称为未来的想。
Tattha katamā saññā anāgatā? Yā saññā ajātā abhūtā asañjātā anibbattā anabhinibbattā apātubhūtā anuppannā asamuppannā anuṭṭhitā asamuṭṭhitā anāgatā anāgataṃsena saṅgahitā, cakkhusamphassajā saññā sotasamphassajā saññā ghānasamphassajā saññā jivhāsamphassajā saññā kāyasamphassajā saññā manosamphassajā saññā – ayaṃ vuccati saññā anāgatā.
于此,什么是现在的想?凡想是已生的、已成的、已生成的、已出生的、已完全出生的、已显现的、已生起的、已完全生起的、已现起的、已完全现起的、现在的、以现在部分所摄的,眼触所生的想、耳触所生的想、鼻触所生的想、舌触所生的想、身触所生的想、意触所生的想——这称为现在的想。
Tattha katamā saññā paccuppannā? Yā saññā jātā bhūtā sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā uppannā samuppannā uṭṭhitā samuṭṭhitā paccuppannā paccuppannaṃsena saṅgahitā, cakkhusamphassajā saññā sotasamphassajā saññā ghānasamphassajā saññā jivhāsamphassajā saññā kāyasamphassajā saññā manosamphassajā saññā – ayaṃ vuccati saññā paccuppannā.
16于此,什么是内的想?凡想是那些有情的内在的、各自的、自己的、个别的、所执取的,眼触所生的想、耳触所生的想、鼻触所生的想、舌触所生的想、身触所生的想、意触所生的想——这称为内的想。
Tattha katamā saññā ajjhattā? Yā saññā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ niyakā pāṭipuggalikā upādinnā, cakkhusamphassajā saññā sotasamphassajā saññā ghānasamphassajā saññā jivhāsamphassajā saññā kāyasamphassajā saññā manosamphassajā saññā – ayaṃ vuccati saññā ajjhattā.
于此,什么是外的想?凡想是那些其他有情、其他补特伽罗的内在的、各自的、自己的、个别的、所执取的,眼触所生的想、耳触所生的想、鼻触所生的想、舌触所生的想、身触所生的想、意触所生的想——这称为外的想。
Tattha katamā saññā bahiddhā? Yā saññā tesaṃ tesaṃ parasattānaṃ parapuggalānaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ niyakā pāṭipuggalikā upādinnā, cakkhusamphassajā saññā sotasamphassajā saññā ghānasamphassajā saññā jivhāsamphassajā saññā kāyasamphassajā saññā manosamphassajā saññā – ayaṃ vuccati saññā bahiddhā.
17于此,什么是粗的想、细的想?有对触所生的想是粗的,增语触所生的想是细的。不善的想是粗的,善与无记的想是细的。善与不善的想是粗的,无记的想是细的。与苦受相应的想是粗的,与乐受及不苦不乐受相应的想是细的。与乐受及苦受相应的想是粗的,与不苦不乐受相应的想是细的。未入定者的想是粗的,已入定者的想是细的。有漏的想是粗的,无漏的想是细的。或者依那个那个想而应见想为粗的、细的。
Tattha katamā saññā oḷārikā sukhumā? Paṭighasamphassajā saññā oḷārikā, adhivacanasamphassajā saññā sukhumā. Akusalā saññā oḷārikā, kusalābyākatā saññā sukhumā. Kusalākusalā saññā oḷārikā, abyākatā saññā sukhumā. Dukkhāya vedanāya sampayuttā saññā oḷārikā, sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saññā sukhumā. Sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttā saññā oḷārikā , adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saññā sukhumā. Asamāpannassa saññā oḷārikā, samāpannassa saññā sukhumā. Sāsavā saññā oḷārikā, anāsavā saññā sukhumā. Taṃ taṃ vā pana saññaṃ upādāyupādāya saññā oḷārikā sukhumā daṭṭhabbā.
18于此,什么是劣的想、胜的想?不善的想是劣的,善与无记的想是胜的。善与不善的想是劣的,无记的想是胜的。与苦受相应的想是劣的,与乐受及不苦不乐受相应的想是胜的。与乐受及苦受相应的想是劣的,与不苦不乐受相应的想是胜的。未入定者的想是劣的,已入定者的想是胜的。有漏的想是劣的,无漏的想是胜的。或者依那个那个想而应见想为劣的、胜的。
Tattha katamā saññā hīnā paṇītā? Akusalā saññā hīnā, kusalābyākatā saññā paṇītā. Kusalākusalā saññā hīnā, abyākatā saññā paṇītā. Dukkhāya vedanāya sampayuttā saññā hīnā, sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saññā paṇītā. Sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttā saññā hīnā, adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saññā paṇītā. Asamāpannassa saññā hīnā, samāpannassa saññā paṇītā. Sāsavā saññā hīnā, anāsavā saññā paṇītā. Taṃ taṃ vā pana saññaṃ upādāyupādāya saññā hīnā paṇītā daṭṭhabbā.
19于此,什么是远的想?不善的想远离于善与无记的想;善与无记的想远离于不善的想;善的想远离于不善与无记的想;不善与无记的想远离于善的想。无记的想远离于善与不善的想;善与不善的想远离于无记的想。与苦受相应的想远离于与乐受及不苦不乐受相应的想;与乐受及不苦不乐受相应的想远离于与苦受相应的想;与乐受相应的想远离于与苦受及不苦不乐受相应的想;与苦受及不苦不乐受相应的想远离于与乐受相应的想;与不苦不乐受相应的想远离于与乐受及苦受相应的想;与乐受及苦受相应的想远离于与不苦不乐受相应的想。未入定者的想远离于已入定者的想;已入定者的想远离于未入定者的想。有漏的想远离于无漏的想;无漏的想远离于有漏的想——这称为远的想。
Tattha katamā saññā dūre? Akusalā saññā kusalābyākatāhi saññāhi dūre; kusalābyākatā saññā akusalāya saññāya dūre; kusalā saññā akusalābyākatāhi saññāhi dūre; akusalābyākatā saññā kusalāya saññāya dūre. Abyākatā saññā kusalākusalāhi saññāhi dūre; kusalākusalā saññā abyākatāya saññāya dūre. Dukkhāya vedanāya sampayuttā saññā sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttāhi saññāhi dūre; sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saññā dukkhāya vedanāya sampayuttāya saññāya dūre; sukhāya vedanāya sampayuttā saññā dukkhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttāhi saññāhi dūre; dukkhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saññā sukhāya vedanāya sampayuttāya saññāya dūre; adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saññā sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttāhi saññāhi dūre; sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttā saññā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttāya saññāya dūre. Asamāpannassa saññā samāpannassa saññāya dūre; samāpannassa saññā asamāpannassa saññāya dūre. Sāsavā saññā anāsavāya saññāya dūre; anāsavā saññā sāsavāya saññāya dūre – ayaṃ vuccati saññā dūre.
于此,什么是接近的想?不善想接近于不善想;善想接近于善想;无记想接近于无记想。与苦受相应的想接近于与苦受相应的想;与乐受相应的想接近于与乐受相应的想;与不苦不乐受相应的想接近于与不苦不乐受相应的想。未等至者的想接近于未等至者的想;等至者的想接近于等至者的想。有漏想接近于有漏想;无漏想接近于无漏想。这称为接近的想。或者依各种想,想应被视为远或近。
Tattha katamā saññā santike? Akusalā saññā akusalāya saññāya santike; kusalā saññā kusalāya saññāya santike; abyākatā saññā abyākatāya saññāya santike. Dukkhāya vedanāya sampayuttā saññā dukkhāya vedanāya sampayuttāya saññāya santike; sukhāya vedanāya sampayuttā saññā sukhāya vedanāya sampayuttāya saññāya santike; adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saññā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttāya saññāya santike. Asamāpannassa saññā asamāpannassa saññāya santike; samāpannassa saññā samāpannassa saññāya santike. Sāsavā saññā sāsavāya saññāya santike; anāsavā saññā anāsavāya saññāya santike. Ayaṃ vuccati saññā santike. Taṃ taṃ vā pana saññaṃ upādāyupādāya saññā dūre santike daṭṭhabbā.
4. 行蕴
4. Saṅkhārakkhandho
20于此,什么是行蕴?凡任何诸行,过去未来现在的,或内或外,或粗或细,或劣或胜,或远或近的,将那些合集、聚集——这称为行蕴。
Tattha katamo saṅkhārakkhandho? Ye keci saṅkhārā atītānāgatapaccuppannā ajjhattā vā bahiddhā vā oḷārikā vā sukhumā vā hīnā vā paṇītā vā ye dūre santike vā, tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā – ayaṃ vuccati saṅkhārakkhandho.
21于此,什么是过去的诸行?凡诸行已过去、已灭、已离去、已变易、已消失、已完全消失、生起后已离去、过去的、以过去分所摄的,眼触所生的思、耳触所生的思、鼻触所生的思、舌触所生的思、身触所生的思、意触所生的思——这些称为过去的诸行。
Tattha katame saṅkhārā atītā? Ye saṅkhārā atītā niruddhā vigatā vipariṇatā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā uppajjitvā vigatā atītā atītaṃsena saṅgahitā, cakkhusamphassajā cetanā sotasamphassajā cetanā ghānasamphassajā cetanā jivhāsamphassajā cetanā kāyasamphassajā cetanā manosamphassajā cetanā – ime vuccanti saṅkhārā atītā.
于此,什么是未来的诸行?凡诸行未生、未成、未产生、未出生、未完全出生、未显现、未生起、未等起、未现起、未等现起、未来的、以未来分所摄的,眼触所生的思、耳触所生的思、鼻触所生的思、舌触所生的思、身触所生的思、意触所生的思——这些称为未来的诸行。
Tattha katame saṅkhārā anāgatā? Ye saṅkhārā ajātā abhūtā asañjātā anibbattā anabhinibbattā apātubhūtā anuppannā asamuppannā anuṭṭhitā asamuṭṭhitā anāgatā anāgataṃsena saṅgahitā, cakkhusamphassajā cetanā sotasamphassajā cetanā ghānasamphassajā cetanā jivhāsamphassajā cetanā kāyasamphassajā cetanā manosamphassajā cetanā – ime vuccanti saṅkhārā anāgatā.
于此,什么是现在的诸行?凡诸行已生、已成、已产生、已出生、已完全出生、已显现、已生起、已等起、已现起、已等现起、现在的、以现在分所摄的,眼触所生的思、耳触所生的思、鼻触所生的思、舌触所生的思、身触所生的思、意触所生的思——这些称为现在的诸行。
Tattha katame saṅkhārā paccuppannā? Ye saṅkhārā jātā bhūtā sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā uppannā samuppannā uṭṭhitā samuṭṭhitā paccuppannā paccuppannaṃsena saṅgahitā, cakkhusamphassajā cetanā sotasamphassajā cetanā ghānasamphassajā cetanā jivhāsamphassajā cetanā kāyasamphassajā cetanā manosamphassajā cetanā – ime vuccanti saṅkhārā paccuppannā.
22于此,什么是内的诸行?凡诸行对于彼彼诸有情是内的、自己的、各自的、个别的、所取的,眼触所生的思、耳触所生的思、鼻触所生的思、舌触所生的思、身触所生的思、意触所生的思——这些称为内的诸行。
Tattha katame saṅkhārā ajjhattā? Ye saṅkhārā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ niyakā pāṭipuggalikā upādinnā, cakkhusamphassajā cetanā sotasamphassajā cetanā ghānasamphassajā cetanā jivhāsamphassajā cetanā kāyasamphassajā cetanā manosamphassajā cetanā – ime vuccanti saṅkhārā ajjhattā.
于此,什么是外的诸行?凡诸行对于彼彼其他有情、其他补特伽罗是内的、自己的、各自的、个别的、所取的,眼触所生的思、耳触所生的思、鼻触所生的思、舌触所生的思、身触所生的思、意触所生的思——这些称为外的诸行。
Tattha katame saṅkhārā bahiddhā? Ye saṅkhārā tesaṃ tesaṃ parasattānaṃ parapuggalānaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ niyakā pāṭipuggalikā upādinnā, cakkhusamphassajā cetanā sotasamphassajā cetanā ghānasamphassajā cetanā jivhāsamphassajā cetanā kāyasamphassajā cetanā manosamphassajā cetanā – ime vuccanti saṅkhārā bahiddhā.
23于此,什么是粗的行、细的行?不善行是粗的,善与无记行是细的。善与不善行是粗的,无记行是细的。与苦受相应的行是粗的,与乐受及不苦不乐受相应的行是细的。与乐受及苦受相应的行是粗的,与不苦不乐受相应的行是细的。未入定者的行是粗的,已入定者的行是细的。有漏行是粗的,无漏行是细的。或者依各种行而应见粗的行、细的行。
Tattha katame saṅkhārā oḷārikā sukhumā? Akusalā saṅkhārā oḷārikā, kusalābyākatā saṅkhārā sukhumā. Kusalākusalā saṅkhārā oḷārikā, abyākatā saṅkhārā sukhumā. Dukkhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā oḷārikā, sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saṅkhārā sukhumā. Sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttā saṅkhārā oḷārikā, adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā sukhumā. Asamāpannassa saṅkhārā oḷārikā, samāpannassa saṅkhārā sukhumā. Sāsavā saṅkhārā oḷārikā, anāsavā saṅkhārā sukhumā. Te te vā pana saṅkhāre upādāyupādāya saṅkhārā oḷārikā sukhumā daṭṭhabbā.
24于此,什么是劣的行、胜的行?不善行是劣的,善与无记行是胜的。善与不善行是劣的,无记行是胜的。与苦受相应的行是劣的,与乐受及不苦不乐受相应的行是胜的。与乐受及苦受相应的行是劣的,与不苦不乐受相应的行是胜的。未入定者的行是劣的,已入定者的行是胜的。有漏行是劣的,无漏行是胜的。或者依各种行而应见劣的行、胜的行。
Tattha katame saṅkhārā hīnā paṇītā? Akusalā saṅkhārā hīnā, kusalābyākatā saṅkhārā paṇītā. Kusalākusalā saṅkhārā hīnā, abyākatā saṅkhārā paṇītā. Dukkhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā hīnā , sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saṅkhārā paṇītā. Sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttā saṅkhārā hīnā, adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā paṇītā. Asamāpannassa saṅkhārā hīnā, samāpannassa saṅkhārā paṇītā. Sāsavā saṅkhārā hīnā, anāsavā saṅkhārā paṇītā. Te te vā pana saṅkhāre upādāyupādāya saṅkhārā hīnā paṇītā daṭṭhabbā.
25于此,什么是远行?不善行远于善及无记行;善及无记行远于不善行;善行远于不善及无记行;不善及无记行远于善行;无记行远于善及不善行;善及不善行远于无记行。与苦受相应之行远于与乐受及不苦不乐受相应之行;与乐受及不苦不乐受相应之行远于与苦受相应之行;与乐受相应之行远于与苦受及不苦不乐受相应之行;与苦受及不苦不乐受相应之行远于与乐受相应之行;与不苦不乐受相应之行远于与乐受及苦受相应之行;与乐受及苦受相应之行远于与不苦不乐受相应之行。未入定者之行远于已入定者之行;已入定者之行远于未入定者之行。有漏行远于无漏行;无漏行远于有漏行。这些称为远行。
Tattha katame saṅkhārā dūre? Akusalā saṅkhārā kusalābyākatehi saṅkhārehi dūre; kusalābyākatā saṅkhārā akusalehi saṅkhārehi dūre; kusalā saṅkhārā akusalābyākatehi saṅkhārehi dūre; akusalābyākatā saṅkhārā kusalehi saṅkhārehi dūre; abyākatā saṅkhārā kusalākusalehi saṅkhārehi dūre; kusalākusalā saṅkhārā abyākatehi saṅkhārehi dūre. Dukkhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttehi saṅkhārehi dūre; sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saṅkhārā dukkhāya vedanāya sampayuttehi saṅkhārehi dūre; sukhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā dukkhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttehi saṅkhārehi dūre; dukkhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saṅkhārā sukhāya vedanāya sampayuttehi saṅkhārehi dūre; adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttehi saṅkhārehi dūre; sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttā saṅkhārā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttehi saṅkhārehi dūre . Asamāpannassa saṅkhārā samāpannassa saṅkhārehi dūre; samāpannassa saṅkhārā asamāpannassa saṅkhārehi dūre. Sāsavā saṅkhārā anāsavehi saṅkhārehi dūre; anāsavā saṅkhārā sāsavehi saṅkhārehi dūre. Ime vuccanti saṅkhārā dūre.
于此,什么是近的行?不善的行在不善的诸行之近;善的行在善的诸行之近;无记的行在无记的诸行之近。与苦受相应的行在与苦受相应的诸行之近;与乐受相应的行在与乐受相应的诸行之近;与不苦不乐受相应的行在与不苦不乐受相应的诸行之近。未入定者的行在未入定者的诸行之近;已入定者的行在已入定者的诸行之近。有漏的行在有漏的诸行之近;无漏的行在无漏的诸行之近。这些被称为近的行。然而,依彼彼诸行而取,那些行应被视为远的、近的。
Tattha katame saṅkhārā santike? Akusalā saṅkhārā akusalānaṃ saṅkhārānaṃ santike; kusalā saṅkhārā kusalānaṃ saṅkhārānaṃ santike; abyākatā saṅkhārā abyākatānaṃ saṅkhārānaṃ santike. Dukkhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā dukkhāya vedanāya sampayuttānaṃ saṅkhārānaṃ santike; sukhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā sukhāya vedanāya sampayuttānaṃ saṅkhārānaṃ santike; adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttānaṃ saṅkhārānaṃ santike. Asamāpannassa saṅkhārā asamāpannassa saṅkhārānaṃ santike; samāpannassa saṅkhārā samāpannassa saṅkhārānaṃ santike. Sāsavā saṅkhārā sāsavānaṃ saṅkhārānaṃ santike; anāsavā saṅkhārā anāsavānaṃ saṅkhārānaṃ santike. Ime vuccanti saṅkhārā santike. Te te vā pana saṅkhāre upādāyupādāya saṅkhārā dūre santike daṭṭhabbā.
5. 识蕴
5. Viññāṇakkhandho
26于此,什么是识蕴?凡任何识,过去、未来、现在的,或内、或外,或粗、或细,或劣、或胜,或远、或近的,将那些合集、聚集——这称为识蕴。
Tattha katamo viññāṇakkhandho? Yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā – ayaṃ vuccati viññāṇakkhandho.
27于此,什么是过去的识?凡识是过去的、已灭的、已离去的、已变易的、已没落的、已完全没落的、生起后已离去的、属于过去的、摄于过去分的,眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识——这称为过去的识。
Tattha katamaṃ viññāṇaṃ atītaṃ? Yaṃ viññāṇaṃ atītaṃ niruddhaṃ vigataṃ vipariṇataṃ atthaṅgataṃ abbhatthaṅgataṃ uppajjitvā vigataṃ atītaṃ atītaṃsena saṅgahitaṃ, cakkhuviññāṇaṃ sotaviññāṇaṃ ghānaviññāṇaṃ jivhāviññāṇaṃ kāyaviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ – idaṃ vuccati viññāṇaṃ atītaṃ.
于此,什么是未来的识?凡识是未生的、未成的、未生成的、未出生的、未完全出生的、未显现的、未生起的、未完全生起的、未现起的、未完全现起的、未来的、摄于未来分的,眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识——这称为未来的识。
Tattha katamaṃ viññāṇaṃ anāgataṃ? Yaṃ viññāṇaṃ ajātaṃ abhūtaṃ asañjātaṃ anibbattaṃ anabhinibbattaṃ apātubhūtaṃ anuppannaṃ asamuppannaṃ anuṭṭhitaṃ asamuṭṭhitaṃ anāgataṃ anāgataṃsena saṅgahitaṃ, cakkhuviññāṇaṃ sotaviññāṇaṃ ghānaviññāṇaṃ jivhāviññāṇaṃ kāyaviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ – idaṃ vuccati viññāṇaṃ anāgataṃ.
于此,什么是现在的识?凡识是已生的、已成的、已生成的、已出生的、已完全出生的、已显现的、已生起的、已完全生起的、已现起的、已完全现起的、现在的、摄于现在分的,眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识——这称为现在的识。
Tattha katamaṃ viññāṇaṃ paccuppannaṃ? Yaṃ viññāṇaṃ jātaṃ bhūtaṃ sañjātaṃ nibbattaṃ abhinibbattaṃ pātubhūtaṃ uppannaṃ samuppannaṃ uṭṭhitaṃ samuṭṭhitaṃ paccuppannaṃ paccuppannaṃsena saṅgahitaṃ, cakkhuviññāṇaṃ sotaviññāṇaṃ ghānaviññāṇaṃ jivhāviññāṇaṃ kāyaviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ – idaṃ vuccati viññāṇaṃ paccuppannaṃ.
28于此,什么是内识?凡是那些有情的内、自己的、各自的、个别的、所执取的识,眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识——这称为内识。
Tattha katamaṃ viññāṇaṃ ajjhattaṃ? Yaṃ viññāṇaṃ tesaṃ tesaṃ sattānaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ niyakaṃ pāṭipuggalikaṃ upādinnaṃ, cakkhuviññāṇaṃ sotaviññāṇaṃ ghānaviññāṇaṃ jivhāviññāṇaṃ kāyaviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ – idaṃ vuccati viññāṇaṃ ajjhattaṃ.
于此,什么是外识?凡是那些其他有情、其他补特伽罗的内、自己的、各自的、个别的、所执取的识,眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识——这称为外识。
Tattha katamaṃ viññāṇaṃ bahiddhā? Yaṃ viññāṇaṃ tesaṃ tesaṃ parasattānaṃ parapuggalānaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ niyakaṃ pāṭipuggalikaṃ upādinnaṃ, cakkhuviññāṇaṃ sotaviññāṇaṃ ghānaviññāṇaṃ jivhāviññāṇaṃ kāyaviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ – idaṃ vuccati viññāṇaṃ bahiddhā.
29于此,什么是粗识、细识?不善识是粗的,善与无记识是细的。善与不善识是粗的,无记识是细的。与苦受相应的识是粗的,与乐受及不苦不乐受相应的诸识是细的。与乐受及苦受相应的诸识是粗的,与不苦不乐受相应的识是细的。未入定者的识是粗的,已入定者的识是细的。有漏识是粗的,无漏识是细的。或者,依于任何识,识应被见为粗或细。
Tattha katamaṃ viññāṇaṃ oḷārikaṃ sukhumaṃ? Akusalaṃ viññāṇaṃ oḷārikaṃ, kusalābyākatā viññāṇā sukhumā. Kusalākusalā viññāṇā oḷārikā , abyākataṃ viññāṇaṃ sukhumaṃ. Dukkhāya vedanāya sampayuttaṃ viññāṇaṃ oḷārikaṃ, sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā viññāṇā sukhumā. Sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttā viññāṇā oḷārikā, adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttaṃ viññāṇaṃ sukhumaṃ. Asamāpannassa viññāṇaṃ oḷārikaṃ, samāpannassa viññāṇaṃ sukhumaṃ. Sāsavaṃ viññāṇaṃ oḷārikaṃ, anāsavaṃ viññāṇaṃ sukhumaṃ. Taṃ taṃ vā pana viññāṇaṃ upādāyupādāya viññāṇaṃ oḷārikaṃ sukhumaṃ daṭṭhabbaṃ.
30于此,什么是劣识、胜识?不善识是劣的,善与无记识是胜的。善与不善识是劣的,无记识是胜的。与苦受相应的识是劣的,与乐受及不苦不乐受相应的诸识是胜的。与乐受及苦受相应的诸识是劣的,与不苦不乐受相应的识是胜的。未入定者的识是劣的,已入定者的识是胜的。有漏识是劣的,无漏识是胜的。或者,依于那个那个识,识应被见为劣或胜。
Tattha katamaṃ viññāṇaṃ hīnaṃ paṇītaṃ? Akusalaṃ viññāṇaṃ hīnaṃ, kusalābyākatā viññāṇā paṇītā . Kusalākusalā viññāṇā hīnā, abyākataṃ viññāṇaṃ paṇītaṃ. Dukkhāya vedanāya sampayuttaṃ viññāṇaṃ hīnaṃ, sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā viññāṇā paṇītā. Sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttā viññāṇā hīnā, adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttaṃ viññāṇaṃ paṇītaṃ. Asamāpannassa viññāṇaṃ hīnaṃ, samāpannassa viññāṇaṃ paṇītaṃ. Sāsavaṃ viññāṇaṃ hīnaṃ, anāsavaṃ viññāṇaṃ paṇītaṃ. Taṃ taṃ vā pana viññāṇaṃ upādāyupādāya viññāṇaṃ hīnaṃ paṇītaṃ daṭṭhabbaṃ.
31于此,什么是远识?不善识远离善与无记识;善与无记识远离不善识;善识远离不善与无记识;不善与无记识远离善识;无记识远离善与不善识;善与不善识远离无记识。与苦受相应的识远离与乐受及不苦不乐受相应的诸识;与乐受及不苦不乐受相应的诸识远离与苦受相应的识;与乐受相应的识远离与苦受及不苦不乐受相应的诸识;与苦受及不苦不乐受相应的诸识远离与乐受相应的识;与不苦不乐受相应的识远离与乐受及苦受相应的诸识;与乐受及苦受相应的诸识远离与不苦不乐受相应的识。未入定者的识远离已入定者的诸识;已入定者的识远离未入定者的诸识。有漏识远离无漏识;无漏识远离有漏识——这称为远识。
Tattha katamaṃ viññāṇaṃ dūre? Akusalaṃ viññāṇaṃ kusalābyākatehi viññāṇehi dūre; kusalābyākatā viññāṇā akusalā viññāṇā dūre; kusalaṃ viññāṇaṃ akusalābyākatehi viññāṇehi dūre; akusalābyākatā viññāṇā kusalā viññāṇā dūre; abyākataṃ viññāṇaṃ kusalākusalehi viññāṇehi dūre; kusalākusalā viññāṇā abyākatā viññāṇā dūre. Dukkhāya vedanāya sampayuttaṃ viññāṇaṃ sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttehi viññāṇehi dūre; sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā viññāṇā dukkhāya vedanāya sampayuttā viññāṇā dūre; sukhāya vedanāya sampayuttaṃ viññāṇaṃ dukkhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttehi viññāṇehi dūre; dukkhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā viññāṇā sukhāya vedanāya sampayuttā viññāṇā dūre; adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttaṃ viññāṇaṃ sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttehi viññāṇehi dūre; sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttā viññāṇā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā viññāṇā dūre. Asamāpannassa viññāṇaṃ samāpannassa viññāṇā dūre; samāpannassa viññāṇaṃ asamāpannassa viññāṇā dūre. Sāsavaṃ viññāṇaṃ anāsavā viññāṇā dūre; anāsavaṃ viññāṇaṃ sāsavā viññāṇā dūre – idaṃ vuccati viññāṇaṃ dūre.
于此,什么是近的识?不善识对不善识是近的;善识对善识是近的;无记识对无记识是近的。与苦受相应的识对与苦受相应的识是近的;与乐受相应的识对与乐受相应的识是近的;与不苦不乐受相应的识对与不苦不乐受相应的识是近的。未入定者的识对未入定者的识是近的;已入定者的识对已入定者的识是近的。有漏识对有漏识是近的;无漏识对无漏识是近的——这被称为近的识。然而,依于任何识,识应被见为远的或近的。
Tattha katamaṃ viññāṇaṃ santike? Akusalaṃ viññāṇaṃ akusalassa viññāṇassa santike; kusalaṃ viññāṇaṃ kusalassa viññāṇassa santike; abyākataṃ viññāṇaṃ abyākatassa viññāṇassa santike. Dukkhāya vedanāya sampayuttaṃ viññāṇaṃ dukkhāya vedanāya sampayuttassa viññāṇassa santike; sukhāya vedanāya sampayuttaṃ viññāṇaṃ sukhāya vedanāya sampayuttassa viññāṇassa santike; adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttaṃ viññāṇaṃ adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttassa viññāṇassa santike. Asamāpannassa viññāṇaṃ asamāpannassa viññāṇassa santike; samāpannassa viññāṇaṃ samāpannassa viññāṇassa santike. Sāsavaṃ viññāṇaṃ sāsavassa viññāṇassa santike; anāsavaṃ viññāṇaṃ anāsavassa viññāṇassa santike – idaṃ vuccati viññāṇaṃ santike. Taṃ taṃ vā pana viññāṇaṃ upādāyupādāya viññāṇaṃ dūre santike daṭṭhabbaṃ.