1. 伊车能伽罗经
1. Icchānaṅgalasuttaṃ
987一时,世尊住在伊车能伽罗的伊车能伽罗密林之中。在那里,世尊对诸比丘说:“诸比丘,我想静居禅修三个月。除送饭食的那一位之外,任何人不应前来见我。” “如您所教,尊者!”那些比丘如此回应世尊后,除了送饭的那一位,确实没有人前去面见世尊。
Ekaṃ samayaṃ bhagavā icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘icchāmahaṃ, bhikkhave, temāsaṃ paṭisallīyituṃ. Nāmhi kenaci upasaṅkamitabbo, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā nāssudha koci bhagavantaṃ upasaṅkamati, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena.
那时,三个月期满,世尊从静修中起身,对诸比丘说:“诸比丘,若有其他外道游行者这样问道:‘贤友们,沙门乔达摩在雨安居期间,大多以何种方式安住?’ 诸比丘,你们被如此问及时,应这样回答那些外道游行者:‘贤友们,世尊在雨安居期间,大多以入出息念定安住。’ 诸比丘,于此,我正念吸气,正念呼气。若吸气长,即了知:‘我吸气长’;若呼气长,即了知:‘我呼气长’。若吸气短,即了知:‘我吸气短’;若呼气短,即了知:‘我呼气短’。我了知:‘我将体验全身吸气’……(中略)……我了知:‘我将随观舍遣吸气’,我了知:‘我将随观舍遣呼气’。”
Atha kho bhagavā tassa temāsassa accayena paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi – ‘‘sace kho, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ – ‘katamenāvuso, vihārena samaṇo gotamo vassāvāsaṃ bahulaṃ vihāsī’ti, evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyātha – ‘ānāpānassatisamādhinā kho, āvuso, bhagavā vassāvāsaṃ bahulaṃ vihāsī’ti. Idhāhaṃ, bhikkhave, sato assasāmi, sato passasāmi. Dīghaṃ assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāmi, dīghaṃ passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāmi; rassaṃ assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāmi, rassaṃ passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāmi; ‘sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti pajānāmi…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti pajānāmi, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti pajānāmi’’.
“诸比丘,若有人正确地称说,就应说它是‘圣者所住’、‘梵住’、‘如来所住’;正确地称说入出息念定,也应说它是‘圣者所住’、‘梵住’、‘如来所住’。诸比丘,那些有学比丘,心尚未达究竟,正向往无上安稳而住,他们修习、多修习入出息念定,能导至诸漏灭尽。诸比丘,那些阿拉汉比丘,已尽诸漏,梵行已立,应作已作,已卸重担,已达己利,彻底断除有结,以正智解脱。他们修习、多修习入出息念定,能导至现法乐住,亦能导至正念正知。
‘‘Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya – ‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipi. Ānāpānassatisamādhiṃ sammā vadamāno vadeyya – ‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipi. Ye te, bhikkhave, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti tesaṃ ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato āsavānaṃ khayāya saṃvattati. Ye ca kho te, bhikkhave, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā tesaṃ ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato diṭṭhadhammasukhavihārāya ceva saṃvattati satisampajaññāya ca.
“诸比丘,若有什么真正可被称为‘圣住’、‘梵住’、‘如来住’者,那便是入出息念定。正确地称说入出息念定,就应称它为‘圣住’、‘梵住’、‘如来住’。第一段。”
‘‘Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya – ‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipi. Ānāpānassatisamādhiṃ sammā vadamāno vadeyya – ‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipī’’ti. Paṭhamaṃ.
2. 疑经
2. Kaṅkheyyasuttaṃ
988一时,尊者罗玛萨康毗耶住在释迦国的迦毗罗卫城榕树园。那时,释迦族人摩诃男来至尊者罗玛萨康毗耶处,顶礼尊者罗玛萨康毗耶后,坐于一旁。坐定已,释迦族人摩诃男对尊者罗玛萨康毗耶说:“尊者,有学之住即是如来之住吗?还是有学之住为一,如来之住为另一呢?”
Ekaṃ samayaṃ āyasmā lomasakaṃbhiyo sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. Atha kho mahānāmo sakko yenāyasmā lomasakaṃbhiyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ lomasakaṃbhiyaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho mahānāmo sakko āyasmantaṃ lomasakaṃbhiyaṃ etadavoca – ‘‘so eva nu kho, bhante, sekho vihāro so tathāgatavihāro, udāhu aññova sekho vihāro añño tathāgatavihāro’’ti?
“摩诃男贤友,有学之住并非如来之住,二者有别。摩诃男贤友,那些有学比丘,尚未达成心之所愿,为求无上安稳而住于期盼,他们舍断五盖而住。哪五种呢?舍断欲贪盖、舍断瞋恚盖、舍断昏沉睡眠盖、舍断掉举追悔盖、舍断疑惑盖而住。”
‘‘Na kho, āvuso mahānāma, sveva sekho vihāro, so tathāgatavihāro. Añño kho, āvuso mahānāma, sekho vihāro, añño tathāgatavihāro. Ye te, āvuso mahānāma, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti, te pañca nīvaraṇe pahāya viharanti. Katame pañca? Kāmacchandanīvaraṇaṃ pahāya viharanti, byāpādanīvaraṇaṃ…pe… thinamiddhanīvaraṇaṃ…pe… uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ…pe… vicikicchānīvaraṇaṃ pahāya viharanti.
“摩诃男贤友,那些有学比丘——尚未证得心的目标,却住于对无上安稳的期盼——他们也是舍断这五盖而住。
‘‘Yepi te, āvuso mahānāma, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti, te ime pañca nīvaraṇe pahāya viharanti.
“摩诃男贤友,那些阿拉汉比丘——已灭尽烦恼,梵行已立,应作已作,卸下负担,已证己利,彻底断尽有结,以正智解脱——对他们而言,这五盖已断除,连根拔除,如截断的多罗树桩,不复存在,未来永不再生。哪五盖呢?欲贪盖已断除,连根拔除,如截断的多罗树桩,不复存在,未来永不再生;瞋恚盖已断除,连根拔除,如截断的多罗树桩,不复存在,未来永不再生;昏沉睡眠盖已断除,连根拔除,如截断的多罗树桩,不复存在,未来永不再生;掉举追悔盖已断除,连根拔除,如截断的多罗树桩,不复存在,未来永不再生;疑惑盖已断除,连根拔除,如截断的多罗树桩,不复存在,未来永不再生。”
‘‘Ye ca kho te, āvuso mahānāma, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā, tesaṃ pañca nīvaraṇā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Katame pañca? Kāmacchandanīvaraṇaṃ pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṃkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ; byāpādanīvaraṇaṃ pahīnaṃ…pe… thinamiddhanīvaraṇaṃ…pe… uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ…pe… vicikicchānīvaraṇaṃ pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṃkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ.
“摩诃男学友,那些阿拉汉比丘——已灭尽诸漏、圆满梵行、应作已作、卸下重担、抵达究竟目标、彻底断尽有结、依正智而善解脱——对于他们,这五种盖已被断除,从根拔除,如截断的棕榈树桩一般,不复存在,未来永无生起之可能。摩诃男学友,从这一角度你也应当了知:有学之住法是一回事,如来之住法是另一回事。
‘‘Ye te, āvuso mahānāma, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā, tesaṃ ime pañca nīvaraṇā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tadamināpetaṃ, āvuso mahānāma, pariyāyena veditabbaṃ yathā – aññova sekho vihāro, añño tathāgatavihāro.
“摩诃男学友,一时,世尊住在伊车能伽罗村的伊车能伽罗林中。在那里,摩诃男学友,世尊对比丘们说:‘诸比丘,我欲独处静修三月。除送食者外,任何人不得前来见我。’那些比丘回答:‘是的,尊者。’摩诃男学友,他们答应世尊后,除送食者外,果然无一人前往世尊处。”
‘‘Ekamidaṃ, āvuso mahānāma, samayaṃ bhagavā icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe. Tatra kho, āvuso mahānāma, bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘icchāmahaṃ, bhikkhave, temāsaṃ paṭisallīyituṃ. Nāmhi kenaci upasaṅkamitabbo, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā’ti. ‘Evaṃ, bhante’ti kho, āvuso mahānāma, te bhikkhū bhagavato paṭissutvā nāssudha koci bhagavantaṃ upasaṅkamati, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena.
“那时,学友,三月期满,世尊从静修中出定,对比丘们说:‘诸比丘,若有外道游行者这样问道:“学友们,沙门乔达摩在雨季安居中,多依何种住法而住?”你们被这样问时,诸比丘,应这样回答那些外道游行者:“学友们,世尊在雨季安居中,多安住于入出息念定。”于此,我正念吸气,正念呼气。吸气长时,我了知“我吸气长”;呼气长时,我了知“我呼气长”……随观舍遣,我了知“我将吸气”;随观舍遣,我了知“我将呼气”。’”
‘‘Atha kho, āvuso, bhagavā tassa temāsassa accayena paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi – ‘sace kho, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ – katamenāvuso, vihārena samaṇo gotamo vassāvāsaṃ bahulaṃ vihāsīti, evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyātha – ānāpānassatisamādhinā kho, āvuso, bhagavā vassāvāsaṃ bahulaṃ vihāsīti. Idhāhaṃ, bhikkhave , sato assasāmi, sato passasāmi. Dīghaṃ assasanto dīghaṃ assasāmīti pajānāmi, dīghaṃ passasanto dīghaṃ passasāmīti pajānāmi…pe… paṭinissaggānupassī assasissāmīti pajānāmi, paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti pajānāmi’’.
“诸比丘,若有人要正确地称说,这即是圣住,亦是梵住,亦是如来住。他正确地称说的,便是入出息念定——这即是圣住,亦是梵住,亦是如来住。
‘‘Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya – ariyavihāro itipi, brahmavihāro itipi, tathāgatavihāro itipi. Ānāpānassatisamādhiṃ sammā vadamāno vadeyya – ariyavihāro itipi, brahmavihāro itipi, tathāgatavihāro itipi.
“诸比丘,那些有学比丘,心未证得所欲,为求无上安稳而住。他们若修习、多修习入出息念定,便能导向诸漏的灭尽。
‘‘Ye te, bhikkhave, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti, tesaṃ ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato āsavānaṃ khayāya saṃvattati.
“诸比丘,那些阿拉汉比丘,已灭尽烦恼,梵行已立,应作已作,卸下重担,已达自利,彻底断尽有结,以正智解脱。他们修习、多修习入出息念定,能导向现法乐住与正念正知。
‘‘Ye ca kho te, bhikkhave, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā, tesaṃ ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato diṭṭheva dhamme sukhavihārāya ceva saṃvattati satisampajaññāya ca.
“诸比丘,若有人要正确地称说某事物为‘圣住’、‘梵住’、‘如来住’,那么他正确地称说入出息念定即是‘圣住’、‘梵住’、‘如来住’。” “摩诃男贤友,依此义理,应当了知:有学的住处是一种,如来的住处是另一种。” 第二经。
‘‘Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya – ariyavihāro itipi, brahmavihāro itipi, tathāgatavihāro itipi. Ānāpānassatisamādhiṃ sammā vadamāno vadeyya – ariyavihāro itipi, brahmavihāro itipi, tathāgatavihāro itipī’’ti. ‘‘Iminā kho etaṃ, āvuso mahānāma, pariyāyena veditabbaṃ, yathā – aññova sekho vihāro, añño tathāgatavihāro’’ti. Dutiyaṃ.
3. 第一阿难经
3. Paṭhamaānandasuttaṃ
989在舍卫城。那时,具寿阿难来到世尊近前,顶礼世尊后,退坐一面。坐定后,具寿阿难对世尊说道:
“尊者,是否有某一法,修习、多修习后,能圆满四法?那四法修习、多修习后,能圆满七法?那七法修习、多修习后,能圆满二法?”
Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami ; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bhante , ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti?
“阿难,确有一法,修习、多修习后,能圆满四法;那四法修习、多修习后,能圆满七法;那七法修习、多修习后,能圆满二法。”
‘‘Atthi kho, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti.
“尊者,那么,哪一个法修习、多修习之后,能圆满四个法;四个法修习、多修习之后,能圆满七个法;七个法修习、多修习之后,能圆满两个法呢?”“诸比丘,入出息念定这一法,修习、多修习,便能圆满四念处;四念处修习、多修习,便能圆满七觉支;七觉支修习、多修习,便能圆满明与解脱。”
‘‘Katamo pana, bhante, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti? ‘‘Ānāpānassatisamādhi kho, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti.
“阿难,如何修习、如何多修习入出息念定,方能圆满四念处呢?阿难,此处,比丘或至山林,或至树下,或至空寂之处,盘腿而坐,端正身体,安立正念于面前。他正念入息,正念出息。当入息长时,他了知:‘我入息长’;出息长时,他了知:‘我出息长’……(中略)……他学‘我将随观舍遣而入息’,学‘我将随观舍遣而出息’。阿难,在那时,当比丘入息长,了知‘我入息长’;出息长,了知‘我出息长’;入息短……乃至学‘我将平静身行而入息’,学‘我将平静身行而出息’——阿难,那时,比丘安住于身,随观身,精勤、正知、具念,已断除世间的贪爱与忧恼。何以故?阿难,我说这入出息乃是与身体密切相关的一类事物。因此,阿难,那时,比丘安住于身,随观身,精勤、正知、具念,已断除世间的贪爱与忧恼。”
‘‘Kathaṃ bhāvito, ānanda, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati. Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati’’. ‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti; rassaṃ vā…pe… ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – kāye kāyānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Kāyaññatarāhaṃ, ānanda, etaṃ vadāmi, yadidaṃ – assāsapassāsaṃ . Tasmātihānanda, kāye kāyānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ’’.
“阿难,每当比丘如此修学:‘我将体验喜而入息’,‘我将体验喜而出息’;‘我将体验乐而入息’,‘我将体验乐而出息’;‘我将体验心行而入息’,‘我将体验心行而出息’;‘我将平静心行而入息’,‘我将平静心行而出息’——那时,阿难,比丘安住于受,随观受,精勤、正知、具念,已断除世间的贪爱与忧恼。何以故?阿难,我说对这入出息善加作意,乃是受中的一类。因此,阿难,那时,比丘安住于受,随观受,精勤、正知、具念,已断除世间的贪爱与忧恼。”
‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu ‘pītippaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītippaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘sukhappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – vedanāsu vedanānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Vedanāññatarāhaṃ, ānanda, etaṃ vadāmi, yadidaṃ – assāsapassāsānaṃ sādhukaṃ manasikāraṃ. Tasmātihānanda, vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
“阿难,当比丘如此修习:‘我体验心而入息’,‘我体验心而出息’;‘我令心喜悦而入息’……‘我令心得定而入息’……‘我令心解脱而入息’,‘我令心解脱而出息’——那时,阿难,比丘安住于随观心,精勤、正知、具念,去除了对世间的贪忧。为什么呢?阿难,我说忘失念、无正知者,不能修习入出息念定。因此,阿难,那时比丘安住于随观心,精勤、正知、具念,去除了对世间的贪忧。”
‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu ‘cittappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; abhippamodayaṃ cittaṃ…pe… samādahaṃ cittaṃ…pe… ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati – citte cittānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Nāhaṃ, ānanda, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatisamādhibhāvanaṃ vadāmi. Tasmātihānanda, citte cittānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
“阿难,当比丘这样修习:‘我入息时随观无常’……‘我入息时随观离欲’……‘我入息时随观灭’……‘我入息时随观舍遣’,‘我出息时随观舍遣’——那时,阿难,那位比丘即于诸法中随观法而安住,精勤、正知、具念,去除了对世间的贪忧。他以智慧彻见那贪忧的彻底舍断后,便善巧地安住于平等旁观。所以,阿难,那时那位比丘即于诸法中随观法而安住,精勤、正知、具念,去除了对世间的贪忧。”
‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu aniccānupassī…pe… virāgānupassī…pe… nirodhānupassī…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati – dhammesu dhammānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. So yaṃ taṃ hoti abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Tasmātihānanda, dhammesu dhammānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
“阿难,如此修习、如此多修的入出息念定,即能圆满四念处。
‘‘Evaṃ bhāvito kho, ānanda, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.
“阿难,那么,四念处应如何修习、如何多修,才能圆满七觉支呢?阿难,当比丘于身随观身而住时,在那时刻,他的念已现前而不忘失。阿难,在比丘的念现前而不忘失的那一刻,念觉支便在他心中被发起;那时,比丘修习念觉支;那时,比丘的念觉支修习达至圆满。
‘‘Kathaṃ bhāvitā cānanda, cattāro satipaṭṭhānā kathaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti? Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati – upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye bhikkhuno sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā – satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
“他如此具念而住,便以智慧审察、探究、简择那个法。阿难,当比丘如此具念而住,以智慧审察、探究、简择那个法的那一刻,择法觉支便在他心中被发起;那时,比丘修习择法觉支;那时,比丘的择法觉支修习达至圆满。
‘‘So tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati – dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
“当他以智慧审察、探究、简择那个法时,便策发起精进而不懈怠。阿难,当比丘以智慧审察、探究、简择那个法,策发起精进而不懈怠的那一刻,精进觉支便在他心中被发起;那时,比丘修习精进觉支;那时,比丘的精进觉支修习达至圆满。
‘‘Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ – vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
“精进修习时,便会生起无染的喜。阿难,每当比丘精进修习而生起无染的喜时,这时他的喜觉支便已生起,他修习喜觉支,并令喜觉支达到修习圆满。
‘‘Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā – pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
“心有喜时,身体便宁静,心也宁静。阿难,每当比丘心有喜,身体宁静、心也宁静时,这时他的宁静觉支便已生起,他修习宁静觉支,并令宁静觉支达到修习圆满。
‘‘Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati – passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
“身体已得宁静、感受快乐者,其心得定。阿难,每当比丘身体宁静、感受快乐,心得定时,这时他的定觉支便已生起,他修习定觉支,并令定觉支达到修习圆满。
‘‘Passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati – samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
“他对如此安住于定的心,善巧地保持中舍观察。阿难,每当比丘对如此安住于定的心,善巧地保持中舍观察时,比丘的舍觉支便已生起;那时,比丘修习舍觉支;那时,比丘的舍觉支得以修习圆满。
‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti – upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti , upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
“阿难,每当比丘在感受上……在心识上……在诸法上,持续地随观诸法而住时,那时比丘的念已现前、没有忘失。阿难,每当比丘的念已现前、没有忘失时,比丘的念觉支便已生起;那时,比丘修习念觉支;那时,比丘的念觉支得以修习圆满。(应如第一个念处那样详细展开。)
‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati – upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye bhikkhuno sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā – satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. (Yathā paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ, evaṃ vitthāretabbaṃ).
“他对如此安住于定的心,善巧地保持中舍观察。阿难,每当比丘对如此安住于定的心,善巧地保持中舍观察时,比丘的舍觉支便已生起;那时,比丘修习舍觉支;那时,比丘的舍觉支得以修习圆满。阿难,如此修习、如此多修的四念处,能令七觉支圆满。
‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti – upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Evaṃ bhāvitā kho, ānanda, cattāro satipaṭṭhānā evaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti.
“阿难,七觉支如何修习、如何多修,方能圆满明与解脱?阿难,于此,比丘依止远离、依止离贪、依止灭尽、转向舍遣,修习念觉支;依止远离、依止离贪、依止灭尽、转向舍遣,修习择法觉支……(中略)……修习舍觉支。阿难,七觉支正是如此修习、如此多修,而圆满明与解脱。”第三经。
‘‘Kathaṃ bhāvitā, ānanda, satta bojjhaṅgā kathaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti? Idhānanda, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti …pe… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Evaṃ bhāvitā kho, ānanda, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. Tatiyaṃ.
4. 第二阿难经
4. Dutiyaānandasuttaṃ
990那时,具寿阿难来到世尊处,礼敬世尊后,退坐一面。世尊对退坐一面的具寿阿难这样说:“阿难,有没有一个法,修习多修习之后,能圆满四个法;这四个法修习多修习之后,能圆满七个法;这七个法修习多修习之后,能圆满两个法呢?” “尊者,我们的法以世尊为根源……(中略)”“阿难,有的,有一个法,修习多修习之后,能圆满四个法;这四个法修习多修习之后,能圆满七个法;这七个法修习多修习之后,能圆满两个法。”
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘atthi nu kho, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā, satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti. Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘atthānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrenti.
“阿难,哪一个法,修习多修习之后,能圆满四个法;这四个法修习多修习之后,能圆满七个法;这七个法修习多修习之后,能圆满两个法呢?阿难,入出息念定这一个法,修习多修习之后,能圆满四念处;四念处修习多修习之后,能圆满七觉支;七觉支修习多修习之后,能圆满明与解脱。阿难,怎样修习、怎样多修入出息念定,才能圆满四念处呢?阿难,于此,比丘前往林野……(中略)阿难,正是这样修习、这样多修七觉支,能圆满明与解脱。第四经。”
‘‘Katamo cānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrenti? Ānāpānassatisamādhi, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. ‘‘Kathaṃ bhāvito cānanda, ānāpānassatisamādhi, kathaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā…pe… evaṃ bhāvitā kho, ānanda, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. Catutthaṃ.
5. 第一比丘经
5. Paṭhamabhikkhusuttaṃ
991那时,众多比丘来到世尊处,礼敬世尊,坐在一旁。在一旁坐下的比丘们这样对世尊说:“尊者,是否有一法,修习、多修习后,能圆满四法;那四法修习、多修习后,能圆满七法;那七法修习、多修习后,能圆满二法呢?”“诸比丘,有。有一法,修习、多修习后,能圆满四法;四法修习、多修习后,能圆满七法;七法修习、多修习后,能圆满二法。”
Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘atthi nu kho, bhante, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti? ‘‘Atthi kho, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti.
“尊者,那么,哪一个法修习、多修习后,能圆满四个法;四个法修习、多修习后,能圆满七个法;七个法修习、多修习后,能圆满两个法呢?”“阿难,入出息念定正是这一法。修习、多修习它,便能圆满四念处;修习、多修习四念处,便能圆满七觉支;修习、多修习七觉支,便能圆满明与解脱。”
‘‘Katamo pana, bhante, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti? ‘‘Ānāpānassatisamādhi kho, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti’’.
“诸比丘,怎样修习与广修入出息念定,才能圆满四念处呢?诸比丘,在此,比丘前往林野……(中略)诸比丘,正是这样修习、这样广修七觉支,能圆满明与解脱。” 第五经。
‘‘Kathaṃ bhāvito ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā…pe… evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. Pañcamaṃ.
6. 第二比丘经
6. Dutiyabhikkhusuttaṃ
992那时,众多比丘来到世尊处。抵达后,向世尊行礼,坐于一旁。他们坐定后,世尊对他们说:“诸比丘,有没有一个法,修习、多修习后,能圆满四个法?四个法修习、多修习后,能圆满七个法?七个法修习、多修习后,能圆满两个法?”“尊者,我们的法以世尊为根本……听了世尊的教导后,诸比丘将会铭记。”“诸比丘,有一个法,修习、多修习后,能圆满四个法;四个法修习、多修习后,能圆满七个法;七个法修习、多修习后,能圆满两个法。”
Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinne kho te bhikkhū bhagavā etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti? ‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Atthi, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrenti’’.
“诸比丘,哪一个法若修习、多修习,能圆满四法?四法若修习、多修习,能圆满七法?七法若修习、多修习,能圆满二法?诸比丘,入出息念定,这一个法若修习、多修习,能圆满四念处;四念处若修习、多修习,能圆满七觉支;七觉支若修习、多修习,能圆满明与解脱。”
‘‘Katamo ca, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrenti? Ānāpānassatisamādhi, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentīti.
“诸比丘,应如何修习、如何多修入出息念定,才能圆满四念处呢?诸比丘,于此,有比丘或至山林,或至树下,或至空寂之处,结跏趺坐,端正身体,将念安立于面前。他具念地吸气,具念地呼气……他学习:‘随观舍遣,我将吸气’,也学习:‘随观舍遣,我将呼气。’”
‘‘Kathaṃ bhāvito ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati’’.
“诸比丘,若比丘在长长地吸气时,清楚了知:‘我长长地吸气’;在长长地呼气时,清楚了知:‘我长长地呼气’;在短短地吸气时,清楚了知:‘我短短地吸气’……(中略)……体验全身……(中略)……他学习:‘我将使身行平静而吸气’,他学习:‘我将使身行平静而呼气’——诸比丘,那时,这位比丘安住于身,随观身而住,精勤、正知、具念,能断除对世间的贪欲与忧恼。这是什么缘故呢?诸比丘,我说这入出息是身中的一种。因此,诸比丘,那时,这位比丘安住于身,随观身而住,精勤、正知、具念,能断除对世间的贪欲与忧恼。”
‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti…pe… sabbakāyappaṭisaṃvedī…pe… ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – kāye kāyānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Kāyaññatarāhaṃ, bhikkhave, etaṃ vadāmi, yadidaṃ – assāsapassāsaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, kāye kāyānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
“诸比丘,若比丘正在体验喜……体验乐……体验心行……他学习:‘我将使心行平静而吸气’,他学习:‘我将使心行平静而呼气’——诸比丘,那时,这位比丘安住于受,随观受而住,精勤、正知、具念,能断除对世间的贪欲与忧恼。这是什么缘故呢?诸比丘,我说,对这入出息善加作意,就是感受的一种。因此,诸比丘,那时,这位比丘安住于受,随观受而住,精勤、正知、具念,能断除对世间的贪欲与忧恼。”
‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu pītippaṭisaṃvedī…pe… sukhappaṭisaṃvedī…pe… cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī…pe… ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – vedanāsu vedanānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Vedanāññatarāhaṃ, bhikkhave, etaṃ vadāmi, yadidaṃ – assāsapassāsānaṃ sādhukaṃ manasikāraṃ. Tasmātiha , bhikkhave, vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
“诸比丘,于任何时刻,比丘体验心……令心喜悦……他如此修习:‘令心得定,我将吸气’,‘令心得定,我将呼气’;他如此修习:‘令心解脱,我将吸气’,‘令心解脱,我将呼气’。诸比丘,彼时,这位比丘即于内心随观心而住,精勤、正知、具念,于世间能去除贪欲与忧恼。是什么缘故呢?诸比丘,我不说失念、无正知者能修习入出息念定。因此,诸比丘,那时这位比丘随观心而住,精勤、正知、具念,能除世间的贪忧。”
‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu cittappaṭisaṃvedī…pe… abhippamodayaṃ cittaṃ…pe… ‘samādahaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati – citte cittānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Nāhaṃ, bhikkhave, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatisamādhibhāvanaṃ vadāmi. Tasmātiha, bhikkhave , citte cittānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
“诸比丘,于任何时刻,比丘随观无常……随观离染……随观灭尽……他如此修习:‘随观舍遣,我将吸气’,‘随观舍遣,我将呼气’。诸比丘,彼时,这位比丘即于诸法随观法而住,精勤、正知、具念,于世间能去除贪欲与忧恼。他依智慧照见这贪欲与忧恼的断除,便能善巧安住于中舍。因此,诸比丘,彼时这位比丘即于诸法随观法而住,精勤、正知、具念,于世间能去除贪欲与忧恼。”
‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu aniccānupassī…pe… virāgānupassī…pe… nirodhānupassī…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati – dhammesu dhammānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. So yaṃ taṃ hoti abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Tasmātiha, bhikkhave, dhammesu dhammānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
“诸比丘,入出息念定如是修习、如是多所修习,便能圆满四念处。
‘‘Evaṃ bhāvito kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.
“诸比丘,如何修习、如何勤修四念处,方能令七觉支圆满?诸比丘,当比丘于身随观身而住时——其正念即已现起,无有忘失。诸比丘,当比丘的正念现起、无忘失时,此时比丘的念觉支便已生起;比丘便修习念觉支;修习念觉支即达圆满。
‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā kathaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti? Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati – upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye bhikkhuno sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā – satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
“他如此具念而住,便以慧推求、思索、彻底审查那个法。诸比丘,当比丘如此具念而住,以慧推求、思索、彻底审查那个法时,此时比丘的择法觉支便已生起;比丘便修习择法觉支;修习择法觉支即达圆满。
‘‘So tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati – dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
“当他以慧推求、思索、彻底审查那个法时,便生起了不懈怠的精进力。诸比丘,当比丘以慧推求、思索、彻底审查那个法,而生起不懈怠的精进力时,此时比丘的精进觉支便已发动;比丘便修习精进觉支;修习精进觉支即达圆满。
‘‘Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ – vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
“精进已发起者,便生起离欲之喜。诸比丘,当比丘精进已发起而生起离欲之喜时,他便发起了喜觉支。此时,比丘修习喜觉支;此时,比丘的喜觉支修习达至圆满。
‘‘Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā – pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
“心有喜时,身得轻安,心也得轻安。诸比丘,当比丘心有喜、身得轻安、心得轻安时——此时,比丘的轻安觉支便已发起;此时,他修习轻安觉支;此时,比丘的轻安觉支修习圆满。
‘‘Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati – passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
“身得轻安、有乐时,心便入定。诸比丘,当比丘身得轻安、有乐、心入定时——此时,比丘的定觉支便已发起;此时,他修习定觉支;此时,比丘的定觉支修习圆满。
‘‘Passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati – samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
“他对这样入定的心善加旁观。诸比丘,每当一位比丘对这样入定的心善加旁观时——那时,他的舍觉支便现起,他修习舍觉支,他的舍觉支达到修习圆满。
‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti – upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
“诸比丘,每当一位比丘于受随观受而住……于心随观心而住……于法随观法而住时——那时,他的念便已现前,无有忘失。诸比丘,每当一位比丘的念已现前、无有忘失时——那时,他的念觉支便现起,他修习念觉支,他的念觉支达到修习圆满……
‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati – upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye bhikkhuno sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā – satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti – satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati…pe….
他对这样入定的心善加旁观。诸比丘,每当一位比丘对这样入定的心善加旁观时——那时,他的舍觉支便现起,他修习舍觉支,他的舍觉支达到修习圆满。诸比丘,如此修习、如此多修习的四念处,能圆满七觉支。
So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti – upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā evaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti.
“诸比丘,如何修习七觉支、如何多修习七觉支,便能圆满明与解脱?诸比丘,在此,比丘修习念觉支——依止远离、依止离欲、依止灭尽、转向舍遣;修习择法觉支——依止远离、依止离欲、依止灭尽、转向舍遣……乃至修习舍觉支——依止远离、依止离欲、依止灭尽、转向舍遣。诸比丘,如此修习七觉支、如此多修习七觉支,便圆满明与解脱。”第六经。
‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, satta bojjhaṅgā kathaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti? Idha, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ; dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ…pe… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
7. 断结经
7. Saṃyojanappahānasuttaṃ
993诸比丘,修习、多修习入出息念定,能导向结缚的断除……第七经。
Ānāpānassatisamādhi, bhikkhave, bhāvito bahulīkato saṃyojanappahānāya saṃvattati…pe…. Sattamaṃ.
8. 随眠根除经
8. Anusayasamugghātasuttaṃ
9. 遍知生命历程经
9. Addhānapariññāsuttaṃ
995比丘们,当入出息念之定修习、多修习时,便能导向生命历程的遍知。……第九经。
…Addhānapariññāya saṃvattati…. Navamaṃ.
10. 漏尽经
10. Āsavakkhayasuttaṃ
996能导向诸漏的灭尽。诸比丘,如何修习、如何多修入出息念定,方能断除结缚……方能根除随眠……方能遍知生命历程……方能灭尽诸漏呢?诸比丘,于此,有比丘前往林野,或至树下……乃至……他学:“我入息时,随观舍遣”;他学:“我出息时,随观舍遣”。诸比丘,如是修习、如是多修入出息念定,便能导向结缚的断除……乃至……能导向随眠的根除……乃至……能导向生命历程的遍知……乃至……能导向诸漏的灭尽。第十经。
Āsavānaṃ khayāya saṃvattati. Kathaṃ bhāvito ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato saṃyojanappahānāya saṃvattati… anusayasamugghātāya saṃvattati… addhānapariññāya saṃvattati… āsavānaṃ khayāya saṃvattati? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā…pe. … paṭinissaggānupassī assasissāmīti sikkhati, paṭinissaggānupassī passasissāmīti sikkhati. Evaṃ bhāvito kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato saṃyojanappahānāya saṃvattati…pe… anusayasamugghātāya saṃvattati…pe… addhānapariññāya saṃvattati…pe… āsavānaṃ khayāya saṃvattatīti. Dasamaṃ.
伊车能伽罗、渴求,阿难及其他两篇;
诸比丘、结缚与随眠、远行、漏尽。
Icchānaṅgalaṃ kaṅkheyyaṃ, ānandā apare duve; Bhikkhū saṃyojanānusayā, addhānaṃ āsavakkhayanti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
这组在讲什么
本组围绕“入出息念”这一具体禅修方法展开,从十六个步骤的修习方法,到与七觉支的结合,再到成就圣果乃至完全解脱。经文反复强调这是一个“有大果、大利益”的法门,佛陀不仅自己经常安住于此,还以此为基础通往从初禅到灭尽定的所有禅定层次,最终彻底息灭苦。
核心法义(白话+重点)
这组经的核心,是手把手教你如何用“观察呼吸”这把钥匙,打开从凡夫心散乱到究竟解脱的全部修行地图。
它不是简单的观呼吸,而是一个从粗到细、层层深入的完整训练体系。你先在安静处坐下,单纯觉知气息的长短;接着,你要学会在入出息时体验全身,让身心粗重的躁动平息下来;然后,心变得更敏锐,开始体验呼吸带来的喜与乐;当你看着这些心态的生灭,心会自然趋于稳定、喜悦、统一,这就是令心得定。四禅八定乃至灭尽定,都可以从这里长出来。
但佛陀在经中立马戳破一个关键点:如果你只是这样修得身体不动、眼睛不累,还不够。那个被称为“大象的顾看”的大迦宾那尊者,便是这种修法的活样板。佛陀随即直接点出终极目标——让心不执取任何事物而从一切烦恼中解脱。
代表性经文是《灯喻经》,佛陀说当修行成熟时:
→ 拆开看:哪怕修出了极其殊胜的喜乐与宁静,你也只是冷眼旁观它,知道它照样会变、会灭,根本不值得去抓取。就这样,感受油尽灯枯。
→ 要旨:整条路的终点,不是成为一个呼吸很厉害的人,而是借呼吸让这一切身心体验都耗尽燃料,彻底熄灭,达到“清凉”。这就是“现法涅槃”的真正含义。
关键术语锚
- Ānāpānasati → 入出息念:不是“呼吸吐纳法”,而是“入-出-息-念”,核心在于以呼吸为锚点建立的正念,目标是导向内观和熄灭,不是养生。
- kāya → 身:在本组经文中,既指“物质身体”(如觉知全身),也指“呼吸身”,即“呼吸的整个过程本身”,极易混淆,需根据上下文判断。
- saṅkhāra → 行:在“身行”一词中指呼吸这个生理造作;在“心行”中,则指感受与想这两个心理造作。是动态的“制作/被制作的东西”,不是简单的“行为”。
- paṭissaggā → 舍遣:十六个步骤的最后一步,高阶译词。它不只是“放下”,更含着“彻底丢弃、不求回报、不再拾起”的决断,是导向无取着的关键动作。
- samādhi → 定:本组重点在“入出息念定”,强调这是一种通过修习入出息念而获得的、特定的、伴随智慧的定,能让身心都纹丝不动。
代表经(本组重点)
1. 《一法经》(SN.54.1):定义性纲领,详细列出从“知长短”到“随观舍遣”的十六个修习步骤。
2. 《玛哈咖毕那经》(SN.54.7):以一位僧人入出息念达到身心不动的榜样,引出此定能带来身心的稳定,展示修习的最低成效。
3. 《灯喻经》(SN.54.8):全组顶点,阐明修习此定的终极目标:于一切感受中离系,如油灯般耗尽燃料而清凉涅槃。
4. 《第一阿难经》/《第二阿难经》(SN.54.13-14):应阿难之问,佛陀确认入出息念是唯一的“一法”,修习它即能圆满四念处、七觉支,乃至明与解脱,逻辑链清晰。