5. 沙马达咖相应篇
5. Sāmaṇḍakasaṃyuttaṃ
1. 沙马达咖经
1. Sāmaṇḍakasuttaṃ
330一时,尊者舍利弗住在跋耆国的乌迦车罗,恒河岸边。当时,游方者沙马达咖来到尊者舍利弗跟前,彼此致意,互叙欢喜与缅忆之事已,退坐一面。坐定后,游方者沙马达咖对尊者舍利弗这样说:
Ekaṃ samayaṃ āyasmā sāriputto vajjīsu viharati ukkacelāyaṃ gaṅgāya nadiyā tīre. Atha kho sāmaṇḍako paribbājako yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho sāmaṇḍako paribbājako āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
“舍利弗贤友,人们常说‘涅槃,涅槃’。贤友,究竟什么是涅槃?”“贤友,贪的灭尽、嗔的灭尽、痴的灭尽,这就叫作涅槃。”“那么,贤友,可有道路与行道,能亲证此涅槃吗?”“贤友,有道路,有行道,可以亲证此涅槃。”
‘‘‘Nibbānaṃ, nibbāna’nti, āvuso sāriputta, vuccati. Katamaṃ nu kho, āvuso, nibbāna’’nti? ‘‘Yo kho, āvuso, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo – idaṃ vuccati nibbāna’’nti. ‘‘Atthi panāvuso, maggo atthi paṭipadā, etassa nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, āvuso, maggo atthi paṭipadā, etassa nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti.
“那么,贤友,何者是道路,何者是行道,能亲证此涅槃?”“贤友,即是这圣八正道,为亲证此涅槃:也就是正见、正思维、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。贤友,这就是道路,这就是亲证此涅槃的行道。”“贤友,这亲证涅槃的道路殊胜,行道具足。舍利弗贤友,这确实足以令人住于不放逸。”第一经。
‘‘Katamo panāvuso, maggo katamā paṭipadā etassa nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti? ‘‘Ayameva kho, āvuso, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, etassa nibbānassa sacchikiriyāya, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ kho, āvuso, maggo ayaṃ paṭipadā, etassa nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti. ‘‘Bhaddako, āvuso, maggo bhaddikā paṭipadā, etassa nibbānassa sacchikiriyāya. Alañca panāvuso sāriputta, appamādāyā’’ti. Paṭhamaṃ.
(如同阎浮车相应,应当详细展开。)
(Yathā jambukhādakasaṃyuttaṃ, tathā vitthāretabbaṃ).
难作经
2. Dukkarasuttaṃ
331“贤友舍利弗,在这法与律中,什么是难以做到的?”“贤友,在这法与律中,出家是难以做到的。”“那么,贤友,对于已经出家的人,什么是难以做到的?”“贤友,对于已经出家的人,对出家生活由衷地欢喜,是难以做到的。”“那么,贤友,对于已能由衷欢喜的人,什么是难以做到的?”“贤友,对于已能由衷欢喜的人,依随法、顺法而行,是难以做到的。”“那么,贤友,一位依随法、顺法而行的比丘,需经多久才能成为阿拉汉?”“贤友,不需很久。”第十六经。
‘‘Kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, imasmiṃ dhammavinaye dukkara’’nti ? ‘‘Pabbajjā kho, āvuso, imasmiṃ dhammavinaye dukkarā’’ti. ‘‘Pabbajitena panāvuso, kiṃ dukkara’’nti? ‘‘Pabbajitena kho, āvuso, abhirati dukkarā’’ti. ‘‘Abhiratena panāvuso, kiṃ dukkara’’nti? ‘‘Abhiratena kho, āvuso, dhammānudhammappaṭipatti dukkarā’’ti. ‘‘Kīvaciraṃ panāvuso, dhammānudhammappaṭipanno bhikkhu arahaṃ assā’’ti? ‘‘Naciraṃ, āvuso’’ti. Soḷasamaṃ.
(摄颂如前。)
(Purimakasadisaṃ uddānaṃ.)
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
这组在讲什么
这一组收录游方者沙马达咖(Sāmaṇḍaka)向舍利弗尊者的探问。全组以「涅槃、道、出家、难作、随法行」为主轴,问答次第展开,逐步说明在佛陀的教法与戒律中如何从出家走到阿拉汉。结构与第38组“阎浮车相应”完全相同。
出场人物 / 对告众
| Pali | 中文(经文用名) | 角色 |
|---|
| Sāriputta | 舍利弗 | 说法者(尊者) |
| Sāmaṇḍaka | 沙马达咖 | 游方者(对告众/请教者) |
核心法义(白话+重点)
这组问答的核心就一句:涅槃是贪、嗔、痴的彻底灭尽,实现它的唯一道路是圣八正道。
游方者沙马达咖问「什么是涅槃」,舍利弗没有给任何玄奥的描述,直接给出最准确的定义——烦恼的灭尽。接着问有没有路能证到它,答案是「圣八正道」,从正见直列到正定。
→ 拆开看: 涅槃不是一个地方,也不是一种感觉,而是一个事实——漏尽。路也不是模糊的“修心”,而是一套具体的、八种因素的实践体系。
→ 要旨: 出家不是换衣服,而是为了走进这条八正道,最终抵达漏尽。
后续经文沿这条线索追问:出家后最难的是什么?是能真正欢喜法;欢喜之后最难的是随法而行;一旦如法而行,成为阿拉汉不需要很久。整个系列把修行路的关键节点都点出来了。
关键术语锚
| Pali | 中文(经文用名) | 为何易错 |
|---|
| Nibbāna | 涅槃 | 易被当作死后虚幻境界;这里是现证的漏尽(贪嗔痴灭尽),是事实。 |
| Pabbajita | 出家者 | 字面是“离家”,易误解为离家就算出家;实际指进入佛法的戒律体系中生活。 |
| Abhirata | 欢喜(于法) | 不是世俗快乐,是“对出家生活的由衷满意”,是难做到的关口。 |
| Arahā | 阿拉汉(阿拉汉) | 易被泛化为“高僧”;特指漏尽、无学、出离轮回的圣者。 |
| appamāda | 不放逸 | 在本组结尾出现,不是简单的“认真”,而是对这条道、这个涅槃目标的持续警醒精进。 |
代表经(本组重点)
1. 沙门出家者经(Sāmaṇḍakasutta — 第1经,涅槃与八正道总纲)
2. 难作经(第2经 — 出家、欢喜、随法行、成阿拉汉的次第)