267 在舍卫城的祇树给孤独园。那时,天帝释来到世尊前,敬礼世尊,立于一面。立于一面已,天帝释以偈问世尊:巴利 注疏 2
Sāvatthiyaṃ jetavane. Atha kho sakko devānamindo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho sakko devānamindo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
“ 杀灭何者,能安稳睡眠?杀灭何者,不再忧愁?
“ 乔达摩,您赞同杀害哪一法呢?”
“ 杀灭愤怒,便安稳睡眠;杀灭愤怒,不再忧愁。
愤怒之根有毒,梢头却甘美——帝释天神啊,
圣者们称赞断除它,因为斩断它,便不再忧愁。”巴利
‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socati; Kissassu ekadhammassa, vadhaṃ rocesi gotamā’’ti. ‘‘Kodhaṃ chetvā sukhaṃ seti, kodhaṃ chetvā na socati; Kodhassa visamūlassa, madhuraggassa vāsava; Vadhaṃ ariyā pasaṃsanti, tañhi chetvā na socatī’’ti.
2. 丑陋经巴利
2. Dubbaṇṇiyasuttaṃ
268 在舍卫城的祇树林。在那里……世尊对诸比丘说:“诸比丘,从前,有一个丑陋矮小的夜叉,坐上了帝释天神的宝座。那时,三十三天众埋怨、非议、指责起来:‘真是稀有,诸位!真是奇妙,诸位!这个丑陋矮小的夜叉竟坐在帝释天神的宝座上!’诸比丘,三十三天众越是埋怨、非议、指责,那夜叉却越变得英俊、悦目、令人欢喜。巴利 注疏 2
Sāvatthiyaṃ jetavane. Tatra kho…pe… etadavoca – ‘‘bhūtapubbaṃ, bhikkhave, aññataro yakkho dubbaṇṇo okoṭimako sakkassa devānamindassa āsane nisinno ahosi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, devā tāvatiṃsā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata, bho! Ayaṃ yakkho dubbaṇṇo okoṭimako sakkassa devānamindassa āsane nisinno’’’ti! Yathā yathā kho, bhikkhave, devā tāvatiṃsā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti, tathā tathā so yakkho abhirūpataro ceva hoti dassanīyataro ca pāsādikataro ca.
“那时,诸比丘,三十三天众前往帝释天神处,到了之后对帝释天神这样说:‘尊者,有一位丑陋矮小的夜叉,坐在了帝释天神的宝座上。尊者,三十三天众在那里埋怨、非议、指责道:真是稀有啊,诸位!真是奇妙啊,诸位!这个丑陋矮小的夜叉,竟然坐在帝释天神的宝座上!然而,尊者,他们越是埋怨、非议、指责,那位夜叉就变得越英俊、越好看、越令人欢喜。尊者,看来那位夜叉是以嗔怒为食的吧!’”巴利
‘‘Atha kho, bhikkhave, devā tāvatiṃsā yena sakko devānamindo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā sakkaṃ devānamindaṃ etadavocuṃ – ‘idha te, mārisa, aññataro yakkho dubbaṇṇo okoṭimako sakkassa devānamindassa āsane nisinno. Tatra sudaṃ, mārisa, devā tāvatiṃsā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho! Ayaṃ yakkho dubbaṇṇo okoṭimako sakkassa devānamindassa āsane nisinnoti. Yathā yathā kho, mārisa, devā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti, tathā tathā so yakkho abhirūpataro ceva hoti dassanīyataro ca pāsādikataro cāti. So hi nūna, mārisa, kodhabhakkho yakkho bhavissatī’’’ti.
“那时,诸比丘,帝释天神前往那位以嗔怒为食的夜叉处。到了后,他将上衣搭在一肩,右膝跪地,朝着那位以嗔怒为食的夜叉合掌致敬,三次通报自己的名字:‘贤友,我是帝释天神,是天王。贤友,我是帝释天神,是天王。贤友,我是帝释天神,是天王。’诸比丘,帝释天神越是报上名号,那位夜叉越是变得丑陋矮小。变得越丑越矮,最终就在那里消失了。那时,帝释天神在自己的座位上坐下,安抚三十三天众,并在那时说了这些偈颂:”巴利
‘‘Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo yena so kodhabhakkho yakkho tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā yena so kodhabhakkho yakkho tenañjaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ nāmaṃ sāveti – ‘sakkohaṃ mārisa, devānamindo, sakkohaṃ, mārisa, devānamindo’ti. Yathā yathā kho, bhikkhave, sakko devānamindo nāmaṃ sāvesi, tathā tathā so yakkho dubbaṇṇataro ceva ahosi okoṭimakataro ca. Dubbaṇṇataro ceva hutvā okoṭimakataro ca tatthevantaradhāyī’’ti. Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo sake āsane nisīditvā deve tāvatiṃse anunayamāno tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
“ 我心不易为境所伤,也不轻易卷入纷乱的漩涡;
我对你们从不长久含怒,瞋怒在我心中不会停留。
“ 纵然发怒,我也不说粗暴的话,也不宣扬自己的德行;
我善自调御,照见自利。”巴利
‘‘Na sūpahatacittomhi, nāvattena suvānayo; Na vo cirāhaṃ kujjhāmi, kodho mayi nāvatiṭṭhati. ‘‘Kuddhāhaṃ na pharusaṃ brūmi, na ca dhammāni kittaye; Sanniggaṇhāmi attānaṃ, sampassaṃ atthamattano’’ti.
3. 桑巴利幻术经巴利
3. Sambarimāyāsuttaṃ
269 在舍卫城……世尊这样说:“诸比丘,往昔,阿修罗王毗摩质多罗生了病,痛苦不堪,病势沉重。那时,诸比丘,诸天神之王帝释天神前去探望毗摩质多罗阿修罗王的病情。诸比丘,阿修罗王毗摩质多罗远远望见帝释天神正朝这边走来,见后便对帝释天神这样说:‘天王,请治愈我的病。’‘那么,毗摩质多罗,你应将桑巴利幻术传授于我。’‘贤友,在征询阿修罗众之前,我还不能教你。’诸比丘,于是阿修罗王毗摩质多罗问阿修罗众:‘诸位贤友,我能否将桑巴利幻术传授给诸天神之王帝释天神?’‘贤友,切勿将桑巴利幻术传授给诸天神之王帝释天神。’诸比丘,那时阿修罗王毗摩质多罗便以偈颂对诸天神之王帝释天神说:巴利 注疏 2
Sāvatthiyaṃ…pe… bhagavā etadavoca – ‘‘bhūtapubbaṃ, bhikkhave, vepacitti asurindo ābādhiko ahosi dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho bhikkhave, sakko devānamindo yena vepacitti asurindo tenupasaṅkami gilānapucchako. Addasā kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkaṃ devānamindaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca – ‘tikiccha maṃ devānamindā’ti. ‘Vācehi maṃ, vepacitti, sambarimāya’nti. ‘Na tāvāhaṃ vācemi, yāvāhaṃ, mārisa, asure paṭipucchāmī’’’ti. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo asure paṭipucchi – ‘vācemahaṃ, mārisā, sakkaṃ devānamindaṃ sambarimāya’nti? ‘Mā kho tvaṃ, mārisa, vācesi sakkaṃ devānamindaṃ sambarimāya’’’nti. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkaṃ devānamindaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
“ 善幻术的摩伽婆、帝释天王、苏阇之君,
堕入可怖地狱,犹如桑婆罗术士,受苦整整百年。”巴利
‘‘Māyāvī maghavā sakka, devarāja sujampati; Upeti nirayaṃ ghoraṃ, sambarova sataṃ sama’’nti.
270 在舍卫城……世尊的园林里。那时,有两位比丘起了争执。其中一位比丘犯了过错。那位犯了过错的比丘,向另一位比丘当面如法发露过错,对方却不肯接受。于是,众多比丘前往拜见世尊。到后,礼敬世尊,退坐一面。坐定后,那些比丘对世尊说:“尊者,这里正有两位比丘起了争执。其中一位比丘犯了过错。尊者,那位犯错的比丘,已向对方当面如法发露过错,对方却不肯接受。”巴利 注疏 2
Sāvatthiyaṃ…pe… ārāme. Tena kho pana samayena dve bhikkhū sampayojesuṃ. Tatreko bhikkhu accasarā. Atha kho so bhikkhu tassa bhikkhuno santike accayaṃ accayato deseti; so bhikkhu nappaṭiggaṇhāti. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, dve bhikkhū sampayojesuṃ, tatreko bhikkhu accasarā . Atha kho so, bhante, bhikkhu tassa bhikkhuno santike accayaṃ accayato deseti, so bhikkhu nappaṭiggaṇhātī’’ti.
“诸比丘,有两种愚人:一种是犯了过错,却不视之为过错;一种是对如法发露过错者,不肯如法接受。诸比丘,这便是那两种愚人。诸比丘,有两种智者:一种是犯了过错,能视之为过错;一种是对如法发露过错者,能如法接受。诸比丘,这便是那两种智者。”巴利
‘‘Dveme, bhikkhave, bālā. Yo ca accayaṃ accayato na passati, yo ca accayaṃ desentassa yathādhammaṃ nappaṭiggaṇhā’’ti – ime kho, bhikkhave, dve bālā. ‘‘Dveme, bhikkhave, paṇḍitā. Yo ca accayaṃ accayato passati, yo ca accayaṃ desentassa yathādhammaṃ paṭiggaṇhā’’ti – ime kho, bhikkhave, dve paṇḍitā.
“诸比丘,往昔,帝释天神在善法堂中,为安抚三十三天的天众,于其时说了此偈:巴利
‘‘Bhūtapubbaṃ , bhikkhave, sakko devānamindo sudhammāyaṃ sabhāyaṃ deve tāvatiṃse anunayamāno tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –
“ 你们应当调伏愤怒,不要与朋友疏远;
不要责备那无可责备之人,亦不说离间语;
接着,愤怒便如山一般,将恶人碾得粉碎。”巴利
‘‘Kodho vo vasamāyātu, mā ca mittehi vo jarā; Agarahiyaṃ mā garahittha, mā ca bhāsittha pesuṇaṃ; Atha pāpajanaṃ kodho, pabbatovābhimaddatī’’ti.
271 如是我闻:一时,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,世尊便对诸比丘说:“诸比丘,从前,帝释天神在善法讲堂劝慰三十三天众时,曾说了这首偈颂——巴利 注疏 2
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū…pe… bhagavā etadavoca – ‘‘bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sakko devānamindo sudhammāyaṃ sabhāyaṃ deve tāvatiṃse anunayamāno tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –
“ 不要让愤怒主宰你们,也不要对愤怒者发怒;
不怒与不害,乃是圣者所行之道。
接着,愤怒便如山一般,将恶人碾得粉碎。”巴利
‘‘Mā vo kodho ajjhabhavi, mā ca kujjhittha kujjhataṃ; Akkodho avihiṃsā ca, ariyesu ca paṭipadā ; Atha pāpajanaṃ kodho, pabbatovābhimaddatī’’ti.
切断、丑陋、幻术、过失、不嗔者;
此即最胜佛陀所教导的帝释五经。巴利
Chetvā dubbaṇṇiyamāyā, accayena akodhano; Desitaṃ buddhaseṭṭhena, idañhi sakkapañcakanti.
天神与天子,国王、魔王与比丘尼。
梵天神、婆罗门、鹏耆舍,林野夜叉与帝释天神。巴利
Devatā devaputto ca, rājā māro ca bhikkhunī; Brahmā brāhmaṇa vaṅgīso, vanayakkhena vāsavoti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
这组在讲什么 本组围绕三十三天之主——帝释天王展开编集。经文多以“过去世时”天人-阿修罗的远古战争为叙事框架,借帝释天神与天神、车夫、阿修罗王的对话,点出精进、忍辱、不嗔、不杀等善法。表面讲天神故事,落点全部回到比丘众的实际修行——“在此善说的法、律中出家,应当奋起、努力、精进”。
核心法义(白话+重点) 这组一致在讲一个很实际的东西: 德行比神通重要,心态比胜负重要 。
帝释天神虽然统率三十三天,但他之所以能做天王,靠的不是武力,而是福德和他所奉行的善法原则。
整组反复用帝释天神的嘴,说出佛陀真正想对比丘们说的话。最经典的一段出自第三经《幢顶经》——天人打仗害怕了,帝释天神叫他们仰望各天王的旗顶来消除恐惧,但佛陀直接说: 仰天旗没用,因为天王自己也未离贪嗔痴,照样会害怕逃跑 。真正的旗顶是三宝:
→ 拆开看:佛陀用“天王旗顶”的比喻,把天界的护佑彻底消解掉,然后放上三宝——佛、法、僧,这才是真正能消除恐惧的所缘。帝释天神的旗顶指向佛陀,佛陀的旗顶才是真正的安全。
→ 要旨:这组不是让你听神话,而是借帝释天神的嘴讲出佛陀认可的修行品质:精进不放逸、忍辱不嗔、以善说止诤、尊重三宝胜过一切天界权柄。
关键术语锚 Pali 中文(经文用名) 易错提醒 sakkaccaṃ / appamāda 恭敬不放逸、精勤 本组反复出现的“奋起”不是指战斗力,而是修行态度;放逸=死路 khantī 忍辱 核心字,帝释天神多次极力赞叹的德目;不是懦弱忍耐,而是“对激怒者不还以愤怒”的力量 subhāsita 善说 第五经标题,也是天人-阿修罗战争的决胜方式——不以刀杖,以善说决胜负 dhajagga 幢顶/旗顶 第三经核心比喻;四天王旗顶 vs 佛法僧旗顶,后者才是真正无畏所依 vera 怨恨/敌意 第五经“伴随刀剑”vs“无诤”的对照词,善说=不伴随棍棒刀剑=无怨恨
代表经(本组重点) - SN 11.3 幢顶经 :天人-阿修罗战争中的“旗顶”三宝版本,佛陀拆掉一切天界护佑,真正建立皈依所缘
- SN 11.5 善说胜经 :帝释天神与毗摩质多阿修罗王用偈颂对决,善说定义为“不伴随刀剑的无诤”
- SN 11.6 鸟巢经 :帝释天神宁可死也不愿毁坏鸟巢,以生命守护不杀生的底线
- SN 11.7 不怖经 :帝释天神面对辱骂不还口,摩得利车夫不解,帝释天神以长偈说明何为真正的力
- SN 11.22 丑陋经 :精进忍辱者看似吃亏,实际是真正的胜利者
- SN 11.25 不嗔经 :收摄整组核心——不嗔的修行原则在帝释天神口里成为偈颂,被佛陀认可后,直接落到比丘的日常修习
1 2 3 4