心随观
Cittānupassanā
念处经 · 3 段
114“诸比丘，比丘如何于心随观心而住？诸比丘，于此，比丘心带贪时，了知：‘心带贪。’心离贪时，了知：‘心离贪。’心带嗔时，了知：‘心带嗔。’心离嗔时，了知：‘心离嗔。’心带痴时，了知：‘心带痴。’心离痴时，了知：‘心离痴。’心收缩时，了知：‘心收缩。’心散乱时，了知：‘心散乱。’心广大时，了知：‘心广大。’心不广大时，了知：‘心不广大。’心有上时，了知：‘心有上。’心无上时，了知：‘心无上。’心得定时，了知：‘心得定。’心未得定时，了知：‘心未得定。’心解脱时，了知：‘心解脱。’心未解脱时，了知：‘心未解脱。’如是，他于内心随观心而住，于外心随观心而住，于内外心随观心而住。他于心随观集起法而住，于心随观灭法而住，于心随观集灭法而住。他现起‘有心’之念，仅为知与忆念的程度，他无所依而住，不执取世间任何事物。诸比丘，比丘便是如此于心随观心而住。
‘‘Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu citte cittānupassī viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhu sarāgaṃ vā cittaṃ ‘sarāgaṃ citta’nti pajānāti, vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘vītarāgaṃ citta’nti pajānāti; sadosaṃ vā cittaṃ ‘sadosaṃ citta’nti pajānāti, vītadosaṃ vā cittaṃ ‘vītadosaṃ citta’nti pajānāti; samohaṃ vā cittaṃ ‘samohaṃ citta’nti pajānāti, vītamohaṃ vā cittaṃ ‘vītamohaṃ citta’nti pajānāti; saṃkhittaṃ vā cittaṃ ‘saṃkhittaṃ citta’nti pajānāti, vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘vikkhittaṃ citta’nti pajānāti; mahaggataṃ vā cittaṃ ‘mahaggataṃ citta’nti pajānāti, amahaggataṃ vā cittaṃ ‘amahaggataṃ citta’nti pajānāti; sauttaraṃ vā cittaṃ ‘sauttaraṃ citta’nti pajānāti, anuttaraṃ vā cittaṃ ‘anuttaraṃ citta’nti pajānāti; samāhitaṃ vā cittaṃ ‘samāhitaṃ citta’nti pajānāti, asamāhitaṃ vā cittaṃ ‘asamāhitaṃ citta’nti pajānāti; vimuttaṃ vā cittaṃ ‘vimuttaṃ citta’nti pajānāti, avimuttaṃ vā cittaṃ ‘avimuttaṃ citta’nti pajānāti. Iti ajjhattaṃ vā citte cittānupassī viharati, bahiddhā vā citte cittānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā citte cittānupassī viharati; samudayadhammānupassī vā cittasmiṃ viharati, vayadhammānupassī vā cittasmiṃ viharati, samudayavayadhammānupassī vā cittasmiṃ viharati. ‘Atthi citta’nti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti. Yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati . Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu citte cittānupassī viharati.
心随观终