(15-16)身形匀圆相与不弯腰手触膝相巴利
(15-16) Parimaṇḍalaanonamajaṇṇuparimasanalakkhaṇāni
222 “诸比丘!如来曾在过去生、过去有、过去住处,为人时,观察集会的大众,了知共同处,也亲自了知各别;他知人,也知人的差别──谓:‘此人堪任此,此人堪任彼’,于一切处成为辨别人之优劣者。以此业的已作、积集故……(中略)……从彼处没后,来至此间,获得此二大人相:身形圆满如榕树树,直立不弯腰,双手触膝,以掌抚膝。”巴利 注疏 2
‘‘Yampi , bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno mahājanasaṅgahaṃ samekkhamāno samaṃ jānāti sāmaṃ jānāti, purisaṃ jānāti purisavisesaṃ jānāti – ‘ayamidamarahati ayamidamarahatī’ti tattha tattha purisavisesakaro ahosi. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Nigrodha parimaṇḍalo ca hoti, ṭhitakoyeva ca anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati.
“若具足这些相而住于家中,则成为转轮王……(中略)……为王时,得何所获?得富有、大富、大财,金银众多,财物资具无量,谷物丰足,库藏仓库充满。为王时,即得此……(中略)……为佛陀时,得何所获?得富有、大富、大财。他所拥有之财,谓:信财、戒财、惭财、愧财、闻财、施财、慧财。为佛陀时,即获此。”世尊宣说此义。巴利
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati ? Aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro. Rājā samāno idaṃ labhati…pe… buddho samāno kiṃ labhati? Aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo. Tassimāni dhanāni honti, seyyathidaṃ, saddhādhanaṃ sīladhanaṃ hiridhanaṃ ottappadhanaṃ sutadhanaṃ cāgadhanaṃ paññādhanaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
223 对此,有偈言:巴利 注疏 2
Tatthetaṃ vuccati –
“ 以秤量、审察、思惟已,
观察大众的摄受;
此人处处堪配于此。
他往昔是分别人之做区别者。
“ 且立于大地,并不弯腰。”
双手触膝
他的身量周圆,宛如大树
此乃善行果报的余荫。
“ 通晓种种外相与特征,
那些极为精妙的人曾这样解说;
在家者所应得的种种众具,
年幼的童子便获得。
“ 而在此,享受欲乐的大王,
现居士相者甚多;
若舍弃一切欲乐享受,
他便获得无上、最殊胜的财富之巅。”巴利
‘‘Tuliya paṭivicaya cintayitvā, Mahājanasaṅgahanaṃ samekkhamāno; Ayamidamarahati tattha tattha, Purisavisesakaro pure ahosi. ‘‘Mahiñca pana ṭhito anonamanto, Phusati karehi ubhohi jaṇṇukāni; Mahiruhaparimaṇḍalo ahosi, Sucaritakammavipākasesakena. ‘‘Bahuvividhanimittalakkhaṇaññū, Atinipuṇā manujā byākariṃsu; Bahuvividhā gihīnaṃ arahāni, Paṭilabhati daharo susu kumāro. ‘‘Idha ca mahīpatissa kāmabhogī, Gihipatirūpakā bahū bhavanti; Yadi ca jahati sabbakāmabhogaṃ, Labhati anuttaraṃ uttamadhanagga’’nti.
(17-19) 狮子般雄健的上半身等三相巴利
(17-19) Sīhapubbaddhakāyāditilakkhaṇaṃ
224 “诸比丘!如来在过去生、过去有、过去住处,往昔为人时,便希愿大众的利益、幸福、安乐与安稳,心想:‘愿他们依信心而增长,依戒而增长,依闻而增长,依施而增长,依法而增长,依慧而增长;依财谷、田地而增长,依二足四足、子妻、奴仆与劳作人众而增长,依亲族、朋友与亲属而增长。’由于他造作了那样的业……从彼处死后,再生于此有,获得这三种大人相:狮子般的上身、肩间饱满、两肩圆满。巴利 注疏 2
‘‘Yampi , bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno bahujanassa atthakāmo ahosi hitakāmo phāsukāmo yogakkhemakāmo – ‘kintime saddhāya vaḍḍheyyuṃ, sīlena vaḍḍheyyuṃ, sutena vaḍḍheyyuṃ , cāgena vaḍḍheyyuṃ, dhammena vaḍḍheyyuṃ, paññāya vaḍḍheyyuṃ, dhanadhaññena vaḍḍheyyuṃ, khettavatthunā vaḍḍheyyuṃ, dvipadacatuppadehi vaḍḍheyyuṃ, puttadārehi vaḍḍheyyuṃ, dāsakammakaraporisehi vaḍḍheyyuṃ, ñātīhi vaḍḍheyyuṃ, mittehi vaḍḍheyyuṃ, bandhavehi vaḍḍheyyu’nti. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni tīṇi mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Sīhapubbaddhakāyo ca hoti citantaraṃso ca samavaṭṭakkhandho ca.
“具足这些相的人,若住于家,便成为转轮王……他作王时获得什么?他成为不衰退者,于财谷、田地、二足四足、子妻、奴仆劳作人众、亲族、朋友、亲属皆不衰退,于一切成就皆不衰退。这是他作王时的所得。……他作佛时获得什么?他成为不衰退者,于信、戒、闻、施、慧皆不衰退,于一切成就皆不衰退。这是他作佛时的所得。”世尊宣说了此义。巴利
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Aparihānadhammo hoti, na parihāyati dhanadhaññena khettavatthunā dvipadacatuppadehi puttadārehi dāsakammakaraporisehi ñātīhi mittehi bandhavehi, na parihāyati sabbasampattiyā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Aparihānadhammo hoti, na parihāyati saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya, na parihāyati sabbasampattiyā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
225 于此,有偈颂说:巴利 注疏 2
Tatthetaṃ vuccati –
“ 以信、戒、闻、慧,
以布施、正法与众多善德,
以财富、谷物与田地,
以儿女、妻子与四足牲畜。
“ 以亲族、朋友与眷属,
以体力,以及容貌和快乐这两者;
他希望:他人如何不致衰减?
他也常期望它们增长。
“ 他具有如狮般的上半身,善妙端正,肩间充实饱满,身躯圆实。
双肩圆整,胸膛开阔;
由往昔修集的善业,
那是他必不退失的瑞相。
“ 在家者以谷物、财富而增长,
以儿女、妻子与四足牲畜。
一无所有的出家者,却能证得无上。
证得菩提,即不退失之法性。”巴利
‘‘Saddhāya sīlena sutena buddhiyā, Cāgena dhammena bahūhi sādhuhi; Dhanena dhaññena ca khettavatthunā, Puttehi dārehi catuppadehi ca. ‘‘Ñātīhi mittehi ca bandhavehi ca, Balena vaṇṇena sukhena cūbhayaṃ; Kathaṃ na hāyeyyuṃ pareti icchati, Atthassa middhī ca panābhikaṅkhati. ‘‘Sa sīhapubbaddhasusaṇṭhito ahu, Samavaṭṭakkhandho ca citantaraṃso; Pubbe suciṇṇena katena kammunā, Ahāniyaṃ pubbanimittamassa taṃ. ‘‘Gihīpi dhaññena dhanena vaḍḍhati, Puttehi dārehi catuppadehi ca; Akiñcano pabbajito anuttaraṃ, Pappoti bodhiṃ asahānadhammata’’nti .
(20) 味中得上味相巴利
(20) Rasaggasaggitālakkhaṇaṃ
226 “诸比丘!如来于过去生、过去有、过去住处,往昔为人时,具不恼害众生之性,不以手、石块、棍杖或刀剑伤害众生。由彼业已作、已积集……(中略)……他从彼处死后转生此处,获得此大人相:他具有味中得上味相,向上的味脉从颈部生起,遍满全身。”巴利 注疏 2
‘‘Yampi , bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno sattānaṃ aviheṭhakajātiko ahosi pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati, rasaggasaggī hoti, uddhaggāssa rasaharaṇīyo gīvāya jātā honti samābhivāhiniyo .
“具足此相者,若居家,便成为转轮王……(中略)……作为国王,他得到什么?少病少恼,拥有既不过冷也不过热的均衡消化力。这是作为国王所得……作为佛陀,他又得到什么?少病少恼,拥有既不过冷也不过热、中道而适于精进的均衡消化力。这是作为佛陀所得。”这是世尊所宣说的义理。巴利
‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Appābādho hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
227 于此,这样说:巴利 注疏 2
Tatthetaṃ vuccati –
“ 不用手、不用棍,也不用土块,”
“ 或以刀剑,或以死刑,”
“ 或为驱逐,或为恐吓,”
“ 他不曾恼害众人,是不恼害者。”
“ 由此,他到达善趣而欢悦。”
造作乐果之业,便感受诸乐;
味根殊胜,营养输布匀调,善得安立。
来此之人,便获得最上味的荟萃。
“ 因此,那些极善巧、具足慧眼的人这样说:
此人将拥有丰足的快乐;
无论在家者还是出家者,
这便是此相所昭示的意义。”巴利
‘‘Na pāṇidaṇḍehi panātha leḍḍunā, Satthena vā maraṇavadhena vā pana; Ubbādhanāya paritajjanāya vā, Na heṭhayī janatamaheṭhako ahu. ‘‘Teneva so sugatimupecca modati, Sukhapphalaṃ kariya sukhāni vindati; Samojasā rasaharaṇī susaṇṭhitā, Idhāgato labhati rasaggasaggitaṃ. ‘‘Tenāhu naṃ atinipuṇā vicakkhaṇā, Ayaṃ naro sukhabahulo bhavissati; Gihissa vā pabbajitassa vā puna , Taṃ lakkhaṇaṃ bhavati tadatthajotaka’’nti.
(21-22) 绀青眼、牛王睫相巴利
(21-22) Abhinīlanettagopakhumalakkhaṇāni
228 “诸比丘!再者,如来于过去生、过去有、过去住处,以前生为人时,不曾散乱游移、四处顾盼,也从不以心机窥察;他为人正直,心地坦直,常以亲切慈爱的目光看待众人。由于那业已成熟……(中略)……他从彼处命终,转生到此,得此二种大人相:绀青色眼与牛王睫。巴利 注疏 2
‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno na ca visaṭaṃ, na ca visāci , na ca pana viceyya pekkhitā, ujuṃ tathā pasaṭamujumano, piyacakkhunā bahujanaṃ udikkhitā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Abhinīlanetto ca hoti gopakhumo ca.
“具足这些相好者,若居家在俗,则为转轮王……(中略)……作为王,他所获得的又是什么?他得以为众人所喜见,得婆罗门、居士、城邑与乡野之人、掌数大臣、军队将士、守门之人、辅相、随侍、王族、富豪及王子们所喜爱、所悦纳。作为王,他所获得的是此……(中略)……作为佛陀,他所获得的又是什么?他得以为众人所喜见,得比丘、比丘尼、近事男、近事女、天、人、阿修罗、龙及乾闼婆所喜爱、所悦纳。作为佛,他所获得的是此。”世尊宣说了此义。巴利
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Piyadassano hoti bahuno janassa, piyo hoti manāpo brāhmaṇagahapatikānaṃ negamajānapadānaṃ gaṇakamahāmattānaṃ anīkaṭṭhānaṃ dovārikānaṃ amaccānaṃ pārisajjānaṃ rājūnaṃ bhogiyānaṃ kumārānaṃ. Rājā samāno idaṃ labhati…pe… buddho samāno kiṃ labhati? Piyadassano hoti bahuno janassa, piyo hoti manāpo bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ devānaṃ manussānaṃ asurānaṃ nāgānaṃ gandhabbānaṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
229 关于此义,世尊说偈如下:巴利
Tatthetaṃ vuccati –
“ 他不散乱、不东张西望,也不回避目光;
他为人正直,心地坦直,以慈爱的眼目注视众人。
“ 他于善趣中,领受此果报。
在那里,他受用果报,心生欢喜;
而在此处,他便具足如牛王般的睫毛,
眼目深蓝,容貌端严。”
“ 相师与善巧者,
众多善巧于相者;
善巧于微细观察的人们。
世人称他为“可喜见者”。
“ 可喜见者虽为在家人,
也受到众人的喜爱。
若他不做在家人,而成为沙门,
便是众人所爱的除忧者。”巴利
‘‘Na ca visaṭaṃ na ca visāci , na ca pana viceyyapekkhitā; Ujuṃ tathā pasaṭamujumano, piyacakkhunā bahujanaṃ udikkhitā. ‘‘Sugatīsu so phalavipākaṃ, Anubhavati tattha modati; Idha ca pana bhavati gopakhumo, Abhinīlanettanayano sudassano. ‘‘Abhiyogino ca nipuṇā, Bahū pana nimittakovidā; Sukhumanayanakusalā manujā, Piyadassanoti abhiniddisanti naṃ. ‘‘Piyadassano gihīpi santo ca, Bhavati bahujanapiyāyito; Yadi ca na bhavati gihī samaṇo hoti, Piyo bahūnaṃ sokanāsano’’ti.
(23) 肉髻相巴利
(23) Uṇhīsasīsalakkhaṇaṃ
230 “诸比丘!如来在过去生中,往昔为人时,于诸善法为大众的前导与首领——以身善行、语善行、意善行,布施分享,受持戒律,守护伍波萨他,孝敬母亲,恭敬父亲,尊事沙门,尊事婆罗门,尊敬族中长者,乃至其他种种殊胜善法。他因造作斯业……(中略)……从彼处命终,转生于此,获得此大人相——顶上有肉髻。巴利 注疏 2
‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno bahujanapubbaṅgamo ahosi kusalesu dhammesu bahujanapāmokkho kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṃvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kule jeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu ca adhikusalesu dhammesu. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati – uṇhīsasīso hoti.
“具足此相者,若居家,则成为转轮王……为国王时,他得到什么?他拥有广大随众——婆罗门、居士、城乡民众、理财政要、禁卫军官、守门人、辅臣、顾问、诸小国王、富豪、王子等。作为国王,他得到这些成就……成佛时,他得到什么?他拥有广大随众——比丘、比丘尼、近事男、近事女、天、人、阿修罗、龙、乾闼婆。成佛时,他得到这些成就。”世尊如此宣说了此义。巴利
‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano anvāyiko hoti, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano anvāyiko hoti, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
231 于此,说道:巴利 注疏 2
Tatthetaṃ vuccati –
“ 他曾是一切善行的前导者,
于诸法中爱乐法行;
他曾受大众所追随,
于诸天界,感得福果。
“ 了知善行之果后,
他已证得顶如头巾,
诸相师如是宣说诸相:
“ 他将成为众人的最先导者。”
“ 在此人间,众人中的侍从,
那时,众人预先便向他呈献;
倘若他成为刹帝利、大地之主,
便在众人之中获得随从。
“ 倘若那人出家,
他于诸法中通达纯熟;
对他教诫的功德深生喜乐;
大众都成为他的随从。”巴利
‘‘Pubbaṅgamo sucaritesu ahu, Dhammesu dhammacariyābhirato; Anvāyiko bahujanassa ahu, Saggesu vedayittha puññaphalaṃ. ‘‘Veditvā so sucaritassa phalaṃ, Uṇhīsasīsattamidhajjhagamā; Byākaṃsu byañjananimittadharā, Pubbaṅgamo bahujanaṃ hessati. ‘‘Paṭibhogiyā manujesu idha, Pubbeva tassa abhiharanti tadā; Yadi khattiyo bhavati bhūmipati, Paṭihārakaṃ bahujane labhati. ‘‘Atha cepi pabbajati so manujo, Dhammesu hoti paguṇo visavī; Tassānusāsaniguṇābhirato, Anvāyiko bahujano bhavatī’’ti.
(24-25)一一毛孔生一毛,眉间白毫相巴利
(24-25) Ekekalomatāuṇṇālakkhaṇāni
232 “诸比丘!如来于过去生、过去有、过去住处,往昔生为人类时,舍断妄语,远离妄语,是真实语者、信实者、坚固者、可信赖者,不以言语欺诳世间。由彼业之造作、累积……从彼处命终后,来生于此,获得此二种大人相:一一毛孔各生一毛,眉间生白毫,其毫柔细,如兜罗绵。巴利 注疏 2
‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato ahosi, saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa . So tassa kammassa kaṭattā upacitattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Ekekalomo ca hoti, uṇṇā ca bhamukantare jātā hoti odātā mudutūlasannibhā.
“具足这些相的人,若居家度日,便成为转轮王……他身为国王时获得什么?大众前来侍奉:婆罗门与居士、城镇居民与乡村百姓、财务官、武将、守门人、大臣、随从、诸王、富豪及王子们——这便是他身为国王时所获。……他身为佛陀时获得什么?大众前来侍奉:比丘、比丘尼、近事男、近事女、天、人、阿修罗、龙、乾闼婆——这便是他身为佛陀时所获。世尊宣说了此义。巴利
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano upavattati, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Mahāssa jano upavattati, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
233 在此,如是说:巴利
Tatthetaṃ vuccati –
“ 前生诸世中,真实持承诺者,
他不说谎话,远离虚妄;
他不欺诳任何人,
唯以真实、确切、如实之语而说。
“ 洁白极净,犹如柔软棉花;
眉间生有善妙的毫毛;
毛孔中不并生二毛;
他身具一一毛孔各生一毛之相。
“ 众多知相者聚集在一起,
那些精通出生征相者记说道:
他的毛发善好安立,
这样的他,为众人所亲近侍奉。
“ 虽为在家寂静者,众人亦来亲近侍奉,
由往昔众多所作之业,
无所有的出家者、无上者,
人们归向寂静的佛陀。”巴利
‘‘Saccappaṭiñño purimāsu jātisu, Advejjhavāco alikaṃ vivajjayi; Na so visaṃvādayitāpi kassaci, Bhūtena tacchena tathena bhāsayi . ‘‘Setā susukkā mudutūlasannibhā, Uṇṇā sujātā bhamukantare ahu; Na lomakūpesu duve ajāyisuṃ, Ekekalomūpacitaṅgavā ahu. ‘‘Taṃ lakkhaṇaññū bahavo samāgatā, Byākaṃsu uppādanimittakovidā; Uṇṇā ca lomā ca yathā susaṇṭhitā, Upavattatī īdisakaṃ bahujjano. ‘‘Gihimpi santaṃ upavattatī jano, Bahu puratthāpakatena kammunā; Akiñcanaṃ pabbajitaṃ anuttaraṃ, Buddhampi santaṃ upavattati jano’’ti.
(26-27)四十齿相与齿无间隙相巴利
(26-27) Cattālīsaaviraḷadantalakkhaṇāni
234 “诸比丘!如来于前生、前有、前住处,往昔为人时,舍离两舌,远离两舌。从此处听闻,不往彼处宣说以离间这些;或于彼处听闻,不向这些宣说以离间他们。如此,他是分裂者的和合者,和合者的支持者,乐和合、喜和合、慕和合,说和合语。他由造作、增长彼业,……(中略)……从彼处死后,来生此处,获得此二种大人相:具四十齿,齿无间隙。巴利 注疏 2
‘‘Yampi, bhikkhave tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato ahosi. Ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya , iti bhinnānaṃ vā sandhātā, sahitānaṃ vā anuppadātā, samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Cattālīsadanto ca hoti aviraḷadanto ca.
“具足这些相者,若处在家,则为转轮王……(中略)……作王时,得何果报?其众不可分裂,其部属不可分裂,即:婆罗门、居士、城邑人与乡民、财务大臣、将军、守门人、大臣、随从、诸王、富豪、王子。作王时,得此……作佛陀时,得何果报?其众不可分裂,其部属不可分裂,即:比丘、比丘尼、近事男、近事女、天、人、阿修罗、龙、乾闼婆。作佛陀时,得此。”世尊如是宣说此义。巴利
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Abhejjapariso hoti, abhejjāssa honti parisā, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati … buddho samāno kiṃ labhati? Abhejjapariso hoti, abhejjāssa honti parisā, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
235 于此,即如是说:巴利
Tatthetaṃ vuccati –
“ 不说离间之语——破坏和合、
助长分裂、制造争论、
增长争吵、行不当之事,
不说令和合者分裂之语。
“ 增长无诤的善语
他说出能令分裂者重归和合之语;
驱除人们的纷争,成为和合者,”
他与和合者一同欢喜、喜悦。
“ 他于善趣中领受其果报,
于彼处,受用而心生欢喜;
于此,齿不稀疏,紧密和合。
他口中生有四十颗牙齿,善为安立。
“ 若他成为刹帝利、大地之主,
他的部众不可分裂;
他作为沙门,离尘无垢,
他的大众随顺于他,坚稳不动。”巴利
‘‘Vebhūtiyaṃ sahitabhedakāriṃ, Bhedappavaḍḍhanavivādakāriṃ; Kalahappavaḍḍhanaākiccakāriṃ, Sahitānaṃ bhedajananiṃ na bhaṇi. ‘‘Avivādavaḍḍhanakariṃ sugiraṃ, Bhinnānusandhijananiṃ abhaṇi; Kalahaṃ janassa panudī samaṅgī, Sahitehi nandati pamodati ca. ‘‘Sugatīsu so phalavipākaṃ, Anubhavati tattha modati; Dantā idha honti aviraḷā sahitā, Caturo dasassa mukhajā susaṇṭhitā. ‘‘Yadi khattiyo bhavati bhūmipati, Avibhediyāssa parisā bhavati; Samaṇo ca hoti virajo vimalo, Parisāssa hoti anugatā acalā’’ti.
(28-29)广长舌梵音声相巴利
(28-29) Pahūtajivhābrahmassaralakkhaṇāni
236 “诸比丘!如来在过去生,曾投生为人时,舍离了粗恶语,远离粗暴的言语。他所说的话语,柔和、悦耳、亲切、深入人心、优雅有礼,为众人所喜爱、所乐闻。由于此业已作、已积集,……从彼处死后,来到此处,他便获得这两种大人相:广长舌,以及梵音声,如迦陵频伽之音。巴利 注疏 2
‘‘Yampi , bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato ahosi. Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā, tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā ahosi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati. Pahūtajivho ca hoti brahmassaro ca karavīkabhāṇī.
“具足这些相好,若他居家,便成为转轮王。……作为国王,他获得什么呢?他的言辞具足摄受之力,婆罗门、居士、城镇与乡村的人、财务官、将领、守门者、大臣、随从、诸王、富豪、王子,都接受他的言语。作为国王,他获得此果。……作为佛陀,他获得什么呢?他的言辞具足摄受之力,比丘、比丘尼、近事男、近事女、天、人、阿修罗、龙、乾闼婆,都接受他的言语。作为佛陀,他获得此果。”世尊如此宣说了此义。巴利
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Ādeyyavāco hoti, ādiyantissa vacanaṃ brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Ādeyyavāco hoti, ādiyantissa vacanaṃ bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
237 对此,有偈颂言:巴利 注疏 2
Tatthetaṃ vuccati –
“ 辱骂、争执、伤害他人者,
欺压、摧伏众人者;
他绝不说粗鲁、尖刻的话语,
他说的话语柔和、有益而温雅。
“ 悦意、深入人心,
他说的话语悦耳。
他受用语善行之果,
在诸天界受用福德之果。
“ 了知善行之果后,”
他获得了梵天的音声;
他的舌头变得宽阔广厚;
他所说的话语令人信受。
“ 如所说,在家者亦得成就;
‘ 倘若此人出家,’
‘ 众人便敬受其语,’
他说出种种善妙之语时,众人便为他的妙语所折服。”巴利
‘‘Akkosabhaṇḍanavihesakāriṃ, Ubbādhikaṃ bahujanappamaddanaṃ; Abāḷhaṃ giraṃ so na bhaṇi pharusaṃ, Madhuraṃ bhaṇi susaṃhitaṃ sakhilaṃ. ‘‘Manaso piyā hadayagāminiyo, Vācā so erayati kaṇṇasukhā; Vācāsuciṇṇaphalamanubhavi, Saggesu vedayatha puññaphalaṃ. ‘‘Veditvā so sucaritassa phalaṃ, Brahmassarattamidhamajjhagamā; Jivhāssa hoti vipulā puthulā, Ādeyyavākyavacano bhavati. ‘‘Gihinopi ijjhati yathā bhaṇato, Atha ce pabbajati so manujo; Ādiyantissa vacanaṃ janatā, Bahuno bahuṃ subhaṇitaṃ bhaṇato’’ti.
(30)狮子颊相巴利
(30) Sīhahanulakkhaṇaṃ
238 “比丘们!如来在过去生、过去有、过去住处,尚为人时,便舍离杂秽语、远离杂秽语。他说话适时、真实、有义,如法、如律;他所宣说的是含藏深义之语,于恰当时机,有根据、有节制、与义利相应。由造作、累积了那样的业……从彼处命终之后转生此处,得成此大人相——狮子颊。”巴利 注疏 2
‘‘Yampi , bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato ahosi kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā ahosi kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ. So tassa kammassa kaṭattā…pe… so tato cuto itthattaṃ āgato samāno imaṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ paṭilabhati, sīhahanu hoti.
“具足此相者,若住于在家,则成为转轮王……作为国王,他获得什么?他不会被任何人类的仇敌所击败。这就是他作为国王所获得的。……作为佛陀,他获得什么?他不会被内在或外在的仇敌,或被贪、嗔、痴,或沙门、婆罗门、天人、魔罗、梵天神,或世间中任何众生所击败。这就是他作为佛陀所获得的。世尊宣说了此义。”巴利
‘‘So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī…pe… rājā samāno kiṃ labhati? Appadhaṃsiyo hoti kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena. Rājā samāno idaṃ labhati… buddho samāno kiṃ labhati? Appadhaṃsiyo hoti abbhantarehi vā bāhirehi vā paccatthikehi paccāmittehi, rāgena vā dosena vā mohena vā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
239 “对此,有偈颂说道:”巴利 注疏 2
Tatthetaṃ vuccati –
“ 不杂秽语,不愚痴,”
他言辞清晰,条理分明;
他也摒除无益之物,
而说有益且令大众安乐的话。
“ 依此所行,从此世殁后,往生天上,
领受善行所感之异熟;
“ 从彼处殁,复还来此世间,
他获得了四足中最殊胜者——狮子那样的颊颚。
“ 他成为极难为敌所胜的国王,
人中之王、人中之主,具大威神力;
他等同三十三天城中的最胜者
犹如天中至尊帝释天神
“ 乾闼婆、阿修罗、夜叉、罗刹诸众
诸天亦不能轻易征服他;
若他成为如此之类,
照亮此方、彼方及诸方。”巴利
‘‘Na samphappalāpaṃ na muddhataṃ , Avikiṇṇavacanabyappatho ahosi; Ahitamapi ca apanudi, Hitamapi ca bahujanasukhañca abhaṇi. ‘‘Taṃ katvā ito cuto divamupapajji, Sukataphalavipākamanubhosi; Caviya punaridhāgato samāno, Dvidugamavaratarahanuttamalattha. ‘‘Rājā hoti suduppadhaṃsiyo, Manujindo manujādhipati mahānubhāvo; Tidivapuravarasamo bhavati, Suravarataroriva indo. ‘‘Gandhabbāsurayakkharakkhasebhi , Surehi na hi bhavati suppadhaṃsiyo; Tathatto yadi bhavati tathāvidho, Idha disā ca paṭidisā ca vidisā cā’’ti.
(31-32) 牙齿平整、极为白净相巴利
(31-32) Samadantasusukkadāṭhālakkhaṇāni
240 “诸比丘!如来在往昔生、往昔有、往昔住处,生为人之时,舍弃邪命,依正命而活。他远离在秤、币、尺上欺诈,远离贿赂、欺诳、诈伪、割截、杀害、捆绑、掠夺、抢劫与暴行。由于彼业已经造作、累积、增长、广大,身坏命终之后,往生善趣、天界。彼处,他以十种事超胜其余诸天神:天寿、天色、天乐、天名声、天主权、天形色、天声、天香、天味、天触。从彼处命终,来至此处,他获得此二大人相:牙齿平整、牙齿极为白净。巴利 注疏 2
‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṃ jātiṃ purimaṃ bhavaṃ purimaṃ niketaṃ pubbe manussabhūto samāno micchājīvaṃ pahāya sammāājīvena jīvikaṃ kappesi, tulākūṭa kaṃsakūṭa mānakūṭa ukkoṭana vañcana nikati sāciyoga chedana vadha bandhana viparāmosa ālopa sahasākārā paṭivirato ahosi. So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. So tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhāti dibbena āyunā dibbena vaṇṇena dibbena sukhena dibbena yasena dibbena ādhipateyyena dibbehi rūpehi dibbehi saddehi dibbehi gandhehi dibbehi rasehi dibbehi phoṭṭhabbehi. So tato cuto itthattaṃ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati, samadanto ca hoti susukkadāṭho ca.
“具足如是相者,若居家中,则成为转轮王——如法的法王,征服四方,国土安稳,具足七宝。他所拥有七宝,即:轮宝、象宝、马宝、摩尼宝、女宝、居士宝、将军宝为第七宝。他还有一千多位儿子,个个勇健、英武、能摧破敌军。他以法征服此大地,直至海际,令其无荆棘、无盗贼,繁荣、兴盛、安稳、吉祥、无有恐怖,不依刀杖而治。作为王,他获得何等果报?他拥有清净的眷属——婆罗门、居士、城乡人民、会计大臣、军队长官、守门者、大臣、随从、诸封王、富豪、王子等,一切清净者皆随侍围绕。如此,成为王的他获得这些。”巴利
‘‘So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ akhilamanimittamakaṇṭakaṃ iddhaṃ phītaṃ khemaṃ sivaṃ nirabbudaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Rājā samāno kiṃ labhati? Suciparivāro hoti sucissa honti parivārā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā. Rājā samāno idaṃ labhati.
“若他从家走向无家而过出家生活,他便成为世间掀去世间之覆的阿拉汉、正自觉者。成为佛陀,他得到什么呢?他的随众清净,围绕他的皆是清净者:比丘、比丘尼、近事男、近事女、天、人、阿修罗、龙、乾闼婆。这便是成佛所得。巴利
‘‘Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Buddho samāno kiṃ labhati? Suciparivāro hoti, sucissa honti parivārā, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā. Buddho samāno idaṃ labhati’’. Etamatthaṃ bhagavā avoca.
241 于此有偈颂曰:巴利 注疏 2
Tatthetaṃ vuccati –
“ 他舍离邪命,以平等的方式安住,
他过着清净、如法的生活;
他亦舍弃了无益之事;
并为大众的利益与安乐而住世。
“ 此人便在天界感受乐果。”
他依循明察者、智者与善人所称赞而行,
受赞叹,犹如三十三天中最胜者;
他具足喜乐与嬉戏,欢欣怡然。
“ 由此获得人的存在后,
命终之后,善业果报的异熟,
凭借残余的业,他获得由言语所生、
平整、洁净而极为洁白的牙齿。
“ 那些相师们,成群聚集,
为诸智者所赞叹者宣说:
得清净众人随从围绕,
齿如鸟齿,平齐、洁白、清净而庄严。
“ 国王有众多人民
当他征服此广土而统治时,便有清净的随众:
不以暴力摧残国土与人民,
为大众行利益与安乐。
“ 若他出家,便是一位无恶者,
沙门已平息尘垢,已掀开覆盖;
已远离忧恼与疲劳,
他见此世与彼世。
“ 众多在家人与出家者,皆奉行他的教诫,
抖落不净、应被呵责的罪恶;
他确实为清净者所围绕,
应驱除垢秽、障碍、罪过与烦恼。”巴利
‘‘Micchājīvañca avassaji samena vuttiṃ, Sucinā so janayittha dhammikena; Ahitamapi ca apanudi, Hitamapi ca bahujanasukhañca acari. ‘‘Sagge vedayati naro sukhapphalāni, Karitvā nipuṇebhi vidūhi sabbhi; Vaṇṇitāni tidivapuravarasamo, Abhiramati ratikhiḍḍāsamaṅgī. ‘‘Laddhānaṃ mānusakaṃ bhavaṃ tato, Cavitvāna sukataphalavipākaṃ; Sesakena paṭilabhati lapanajaṃ, Samamapi sucisusukkaṃ . ‘‘Taṃ veyyañjanikā samāgatā bahavo, Byākaṃsu nipuṇasammatā manujā; Sucijanaparivāragaṇo bhavati, Dijasamasukkasucisobhanadanto. ‘‘Rañño hoti bahujano, Suciparivāro mahatiṃ mahiṃ anusāsato; Pasayha na ca janapadatudanaṃ, Hitamapi ca bahujanasukhañca caranti. ‘‘Atha ce pabbajati bhavati vipāpo, Samaṇo samitarajo vivaṭṭacchado; Vigatadarathakilamatho, Imamapi ca paramapi ca passati lokaṃ. ‘‘Tassovādakarā bahugihī ca pabbajitā ca, Asuciṃ garahitaṃ dhunanti pāpaṃ; Sa hi sucibhi parivuto bhavati, Malakhilakalikilese panudehī’’ti .
世尊如是说。那些比丘心满意足,对世尊所说欢喜信受。巴利
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
事件 佛陀在祇树给孤独园,向众比丘宣说“三十二大丈夫相”。他详细列举了这三十二种非凡的身体特征,并指出具足这些相的人只有两条路:在家必成转轮王,出家必成无上正等正觉的佛陀。但佛陀的核心教导并非单纯描述这些相,而是揭示了一个根本原理:每一相都不是凭空而来,而是由过去世在待人处事上具体而微的“善业”所塑造,从而将外在的“相”还原为内在的“业”与“行为逻辑”。
经文摘要 佛陀列举三十二大人相 → 为每一相追溯其对应的前世善因(如持戒、布施、爱语) → 说明此相在世俗(成王)与出世间(成佛)两种人生路径中对应的殊胜果报。
中心思想(白话 + 重点拆解) 1. 背景:从“看相”到“看因果”
这部经不是让我们去学着看相算命的。当时外道仙人们也知道三十二相,但佛陀一针见血地指出,他们“不知道——‘因为做了这个业,所以获得这个相’”。所以佛陀是在用因果业报的逻辑,为这些身体特征“解码”,把神秘的“天命所归”拆解为清晰的“善行档案”。
2. 核心:每一项“福相”,都是一份“善行业绩报告”
全经的重点在于,佛陀详细追溯了每一种大人相的“前世订单”。比如,“足善安立相”,即脚能平稳踏地,不是娘胎自带,而是因为他过去生“对诸善法是坚固受持者”,在身、语、意、布施、持戒等各方面都做得很坚定。经文说:“他平稳地把足放在地上”,这在生活中就意味着他做人做事都脚踏实地、稳稳当当。
再如,“广长舌相”和“梵音声相”,声音好听、说话有分量,原因特别打动人。佛陀说,这是因为过去世“舍断粗恶语”,只说“柔和的、悦耳的、可爱的、深入人心的”话。→ 拆开看: 这等于告诉我们,一个人讲话有人听、有威信,不是靠嗓子好或嗓门大,而是靠过去长期累积的“善语”习惯——不说伤人的话,只说对人有益、让人舒服的话。这哪是什么神秘天赋,这分明是言语修养的回报。
3. 要旨:两种殊胜,同一份人格底子
经文反复对比一个相在“在家成王”和“出家成佛”时的两种果报。比如“足底轮相”,象征有大人物的“大眷属”。在家成王,就是有大臣、富豪追随;出家成佛,就是有比丘、天人围绕。→ 一句话要旨: 所谓的“大丈夫相”,就是你过去生用善行雕琢出的“人格底色”,这份底色贯穿你的命运,无论在世俗事业还是精神觉醒上,都会让你获得众望所归的凝聚力与无可撼动的安稳。
关键术语锚 - kamma → 业 :本篇所有“相”的逻辑支点。不是宿命论的神秘烙印,而是可被拆解为“已作、积累、增长、广大”的主动行为过程。易错为消极的“命运”。
- loka → 世间/世界 :经文说“在世间揭开覆盖者”,指佛觉悟后对世界真相的揭示。易错为单纯的“人世间”。
- deva → 天/天人 :善业所感召的善趣福报。本经作为业果链一环出现,比如行善后“身坏命终后,他往生于善趣、天界”。易错为唯一的神“上帝”。
- atta → 我/自我 :在“大丈夫”的语境下,指通过修行而成就的圆满人格,不是佛教要破除的“我执”,而是世俗层面的最高自我实现。易与哲学上的“无我”教义直接混淆。
- dhamma → 法 :“如法的法王”中的“法”,指世间正法、公正的统治原则;“说与法相应之语”中的“法”,则指佛陀的教导或宇宙间的真理法则。一词多义,需根据上下文区分。
- rāga/dosa/moha → 贪/嗔/痴 :经文说佛陀不被内在的“贪或嗔或痴”所胜,这三者是根本烦恼。易被简单理解为“喜欢/生气/傻”,而忽略了它们是一切烦恼与痛苦根源的深层含义。