第五 阇尼沙经
5. Janavasabhasuttaṃ
关于那提咖等处的记说
Nātikiyādibyākaraṇaṃ
273如是我闻:一时,世尊住在那提咖的砖屋。那时,世尊为周围各地已故的侍者们记说往生之处——在迦尸与憍萨罗、跋耆与马喇、切提与瓦萨、俱卢与般遮喇、马基哈与苏喇些那,说道:“某某往生此处,某某往生彼处。五十余位那提咖的侍者已故,因五下分结的灭尽成为化生者,于彼处般涅槃,不再从那个世间返回。九十余位那提咖的侍者已故,因三结的灭尽与贪嗔痴的减弱成为一来者,只需再来此世间一次,便作苦的终结。五百余位那提咖的侍者已故,因三结的灭尽成为入流者,不堕恶趣,决定趣向正觉。”
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā nātike viharati giñjakāvasathe. Tena kho pana samayena bhagavā parito parito janapadesu paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu byākaroti kāsikosalesu vajjimallesu cetivaṃsesu kurupañcālesu majjhasūrasenesu – ‘‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno . Paropaññāsa nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā. Sādhikā navuti nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmino, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissanti. Sātirekāni pañcasatāni nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā’’ti.
274那提咖的侍者们听闻了:“世尊正游化于诸方,为各地去世的侍者记说再生之处——于迦尸—憍萨罗、跋耆—马喇、切提—瓦萨、俱卢—般遮喇、马基哈—苏喇些那——‘某人生于某处,某人生于某处。那提咖有五十多位侍者已经去世,由五下分结尽灭,成为化生者,于彼处般涅槃,不再从那世间退还。那提咖有九十多位侍者已经去世,由三结尽灭、贪嗔痴减弱,成为一来者,只来此世间一次,便作苦之终结。那提咖有五百多位侍者已经去世,由三结尽灭,成为入流者,不堕恶趣,决定趣向正觉。’”听闻世尊这般记说之后,那提咖的侍者们感到满意、欢喜,心生喜悦。
Assosuṃ kho nātikiyā paricārakā – ‘‘bhagavā kira parito parito janapadesu paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu byākaroti kāsikosalesu vajjimallesu cetivaṃsesu kurupañcālesu majjhasūrasenesu – ‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno. Paropaññāsa nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā. Sādhikā navuti nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmino sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissanti. Sātirekāni pañcasatāni nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā’ti. Tena ca nātikiyā paricārakā attamanā ahesuṃ pamuditā pītisomanassajātā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṃ sutvā.
275具寿阿难听说:世尊对周边各国已故的侍者,一一记说他们的转生之处,遍及迦尸与憍萨罗、跋耆与马喇、切提与瓦萨、俱卢与般遮喇、马基哈与苏喇些那,说道:“某某转生在此处,某某转生在彼处。那提咖有五十余位侍者命终,因断尽五下分结而成为化生者,于彼处般涅槃,不再从那世间返回。那提咖有九十余位侍者命终,因断尽三结,且贪瞋痴薄弱,成为一来者,只需再来此世间一次,便尽苦边。那提咖有五百余位侍者命终,因断尽三结而成为入流者,具足不堕恶趣之法,决定趣向正觉。”那提咖的侍者们听闻世尊对此问题所作的授记与解答,无不满怀欢喜,心生喜悦。
Assosi kho āyasmā ānando – ‘‘bhagavā kira parito parito janapadesu paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu byākaroti kāsikosalesu vajjimallesu cetivaṃsesu kurupañcālesu majjhasūrasenesu – ‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno. Paropaññāsa nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā. Sādhikā navuti nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmino sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissanti. Sātirekāni pañcasatāni nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā’ti. Tena ca nātikiyā paricārakā attamanā ahesuṃ pamuditā pītisomanassajātā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṃ sutvā’’ti.
阿难的启请
Ānandaparikathā
276那时,尊者阿难心中思惟:“这些摩揭陀的信众,也曾众多且久远,却已去世、过世了。我想,鸯伽与摩揭陀似乎因这些已过世的信众而显得空寂了。然而,他们也曾于佛具足净信,于法具足净信,于僧具足净信,持戒圆满。他们去世、过世之后,世尊却未曾记说。若能对他们作记说,那将是善的,大众将因此生起净信,由此往生善趣。这位摩揭陀王斯尼耶·频婆娑罗,也曾是如法的法王,慈益婆罗门、居士、城镇与乡村。人们确实这样赞叹:‘那位如法的法王令我们这般快乐地生活后去世,我们在那位如法的法王的领土中安乐而住。’他也曾于佛具足净信,于法具足净信,于僧具足净信,持戒圆满。人们确还这样说:‘直至命终,摩揭陀王斯尼耶·频婆娑罗仍于赞叹世尊之中去世。’他去世、过世之后,世尊也未曾记说。若能对他作记说,那将是善的,大众将因此生起净信,由此往生善趣。世尊是在摩揭陀成正觉的。世尊既然在摩揭陀成正觉,为何在这摩揭陀境内,不为已过世的摩揭陀信众记说他们的再生处呢?倘若世尊不为已过世的摩揭陀信众记说再生之处,摩揭陀的信众将因此而意沮;而他们既已意沮,世尊又怎能不记说他们呢?”
Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi – ‘‘ime kho panāpi ahesuṃ māgadhakā paricārakā bahū ceva rattaññū ca abbhatītā kālaṅkatā. Suññā maññe aṅgamagadhā aṅgamāgadhakehi paricārakehi abbhatītehi kālaṅkatehi. Te kho panāpi ahesuṃ buddhe pasannā dhamme pasannā saṅghe pasannā sīlesu paripūrakārino. Te abbhatītā kālaṅkatā bhagavatā abyākatā; tesampissa sādhu veyyākaraṇaṃ, bahujano pasīdeyya, tato gaccheyya sugatiṃ. Ayaṃ kho panāpi ahosi rājā māgadho seniyo bimbisāro dhammiko dhammarājā hito brāhmaṇagahapatikānaṃ negamānañceva jānapadānañca. Apissudaṃ manussā kittayamānarūpā viharanti – ‘evaṃ no so dhammiko dhammarājā sukhāpetvā kālaṅkato, evaṃ mayaṃ tassa dhammikassa dhammarañño vijite phāsu viharimhā’ti. So kho panāpi ahosi buddhe pasanno dhamme pasanno saṅghe pasanno sīlesu paripūrakārī. Apissudaṃ manussā evamāhaṃsu – ‘yāva maraṇakālāpi rājā māgadho seniyo bimbisāro bhagavantaṃ kittayamānarūpo kālaṅkato’ti. So abbhatīto kālaṅkato bhagavatā abyākato. Tassapissa sādhu veyyākaraṇaṃ bahujano pasīdeyya, tato gaccheyya sugatiṃ. Bhagavato kho pana sambodhi magadhesu. Yattha kho pana bhagavato sambodhi magadhesu, kathaṃ tatra bhagavā māgadhake paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu na byākareyya. Bhagavā ce kho pana māgadhake paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu na byākareyya, dīnamanā tenassu māgadhakā paricārakā; yena kho panassu dīnamanā māgadhakā paricārakā kathaṃ te bhagavā na byākareyyā’’ti?
277尊者阿难就摩揭陀信众一事,独自于心中反复思量后,于夜分过后,黎明时分,起身前往世尊处。抵达之后,礼敬世尊,退坐一面。退坐一面后,尊者阿难对世尊这样说:“尊者,我听到这样的说法:‘听说世尊为周边各地……乃至必将走向正觉。’因此,那些那提卡的信众听闻世尊对所问作的记说后,心满意足,欢喜踊跃,生起喜悦与安乐。然而,尊者,那些摩揭陀国的信众,人数众多,且长久居住于此,如今已经去世、过世了。摩揭陀的腹地,由于那些已去世、过世的摩揭陀信众,看来仿佛已变得空旷。尊者,当知这些人也曾对佛有净信、对法有净信、对僧有净信,于戒律上圆满修持,然而他们已去世、过世,世尊却未曾为他们记说。若能为他们记说,该有多好!如此,大众便会生起净信,并由此得以投生善道。再者,尊者,还有这位摩揭陀先王——斯尼耶·频婆娑罗王,他是一位依法行持的法王,为婆罗门、居士、城镇居民与乡村百姓谋求福利。人们也一直这样满怀赞叹地传颂:‘那位依法而行的法王是这样幸福地离世。我们在他的法王国土上生活得十分安乐。’而且,尊者,他也曾对佛有净信、对法有净信、对僧有净信,于戒律上圆满修持。人们还这样说:‘这位摩揭陀先王斯尼耶·频婆娑罗,直到临终之际,都还在称扬赞叹着世尊。’可是,他已去世、过世,世尊却未曾为他记说。若能为他记说,该有多好!如此,大众便会生起净信,并由此得以投生善道。尊者,再说,世尊的正觉正是在摩揭陀国成就的。既然世尊的正觉成就于摩揭陀国,尊者,世尊为何不为那些已去世、过世的摩揭陀信众记说往生趣向呢?尊者,若世尊真的不为这些摩揭陀信众记说,他们必定心意沮丧;而若他们心意沮丧,世尊又怎能不为之记说呢?”尊者阿难就这样在世尊面前,就摩揭陀信众一事作了这番陈述,之后从座起身,礼敬世尊,右绕而行,便离去了。
Idamāyasmā ānando māgadhake paricārake ārabbha eko raho anuvicintetvā rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante – ‘bhagavā kira parito parito janapadesu paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu byākaroti kāsikosalesu vajjimallesu cetivaṃsesu kurupañcālesu majjhasūrasenesu – ‘‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno. Paropaññāsa nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā. Sādhikā navuti nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmino, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissanti. Sātirekāni pañcasatāni nātikiyā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇāti. Tena ca nātikiyā paricārakā attamanā ahesuṃ pamuditā pītisomanassajātā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṃ sutvā’’ti . Ime kho panāpi, bhante, ahesuṃ māgadhakā paricārakā bahū ceva rattaññū ca abbhatītā kālaṅkatā. Suññā maññe aṅgamagadhā aṅgamāgadhakehi paricārakehi abbhatītehi kālaṅkatehi. Te kho panāpi, bhante, ahesuṃ buddhe pasannā dhamme pasannā saṅghe pasannā sīlesu paripūrakārino, te abbhatītā kālaṅkatā bhagavatā abyākatā. Tesampissa sādhu veyyākaraṇaṃ, bahujano pasīdeyya, tato gaccheyya sugatiṃ. Ayaṃ kho panāpi, bhante, ahosi rājā māgadho seniyo bimbisāro dhammiko dhammarājā hito brāhmaṇagahapatikānaṃ negamānañceva jānapadānañca. Apissudaṃ manussā kittayamānarūpā viharanti – ‘evaṃ no so dhammiko dhammarājā sukhāpetvā kālaṅkato. Evaṃ mayaṃ tassa dhammikassa dhammarañño vijite phāsu viharimhā’ti. So kho panāpi, bhante, ahosi buddhe pasanno dhamme pasanno saṅghe pasanno sīlesu paripūrakārī. Apissudaṃ manussā evamāhaṃsu – ‘yāva maraṇakālāpi rājā māgadho seniyo bimbisāro bhagavantaṃ kittayamānarūpo kālaṅkato’ti. So abbhatīto kālaṅkato bhagavatā abyākato; tassapissa sādhu veyyākaraṇaṃ, bahujano pasīdeyya, tato gaccheyya sugatiṃ. Bhagavato kho pana, bhante, sambodhi magadhesu. Yattha kho pana , bhante, bhagavato sambodhi magadhesu, kathaṃ tatra bhagavā māgadhake paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu na byākareyya? Bhagavā ce kho pana, bhante, māgadhake paricārake abbhatīte kālaṅkate upapattīsu na byākareyya dīnamanā tenassu māgadhakā paricārakā; yena kho panassu dīnamanā māgadhakā paricārakā kathaṃ te bhagavā na byākareyyā’’ti. Idamāyasmā ānando māgadhake paricārake ārabbha bhagavato sammukhā parikathaṃ katvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.
278具寿阿难离去后不久,世尊于午前时分着衣,持钵与衣,进入那提咖乞食。在那提咖乞食完毕,食后从乞食返回,洗足后,进入砖屋。他关于摩揭陀的侍者们作意、思惟,以全心专注后,坐于所设之座,心想:‘我了知摩揭陀那些尊者的趣处、来世——他们将往何处、得何来世。’世尊了知了摩揭陀那些尊者的趣处、来世。到了傍晚时分,世尊从独坐中出来,出了砖屋,坐于寺院荫处所设之座。
Atha kho bhagavā acirapakkante āyasmante ānande pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya nātikaṃ piṇḍāya pāvisi. Nātike piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto pāde pakkhāletvā giñjakāvasathaṃ pavisitvā māgadhake paricārake ārabbha aṭṭhiṃ katvā manasikatvā sabbaṃ cetasā samannāharitvā paññatte āsane nisīdi – ‘‘gatiṃ nesaṃ jānissāmi abhisamparāyaṃ, yaṃgatikā te bhavanto yaṃabhisamparāyā’’ti. Addasā kho bhagavā māgadhake paricārake ‘‘yaṃgatikā te bhavanto yaṃabhisamparāyā’’ti. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito giñjakāvasathā nikkhamitvā vihārapacchāyāyaṃ paññatte āsane nisīdi.
279那时,具寿阿难往诣世尊。到了之后,礼敬世尊,退坐一面。坐定后,具寿阿难对世尊这样说:‘尊者,世尊的面貌分明显得寂静,世尊的面色如此明净,诸根清澈而光辉。尊者,世尊今日必定以宁静的住处而住。’‘阿难,当你在我面前为摩揭陀的侍者们作了谈论,从座起立离去之后,我在那提咖乞食,食后从乞食返回,洗足后,进入砖屋。我关于摩揭陀的侍者们作意、思惟,以全心专注后,坐于所设之座,心想:“我了知摩揭陀那些尊者的趣处、来世——他们将往何处、得何来世。”阿难,我如是了知了摩揭陀那些尊者的趣处、来世。’
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘upasantapadisso bhante bhagavā bhātiriva bhagavato mukhavaṇṇo vippasannattā indriyānaṃ. Santena nūnajja bhante bhagavā vihārena vihāsī’’ti? ‘‘Yadeva kho me tvaṃ, ānanda, māgadhake paricārake ārabbha sammukhā parikathaṃ katvā uṭṭhāyāsanā pakkanto, tadevāhaṃ nātike piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto pāde pakkhāletvā giñjakāvasathaṃ pavisitvā māgadhake paricārake ārabbha aṭṭhiṃ katvā manasikatvā sabbaṃ cetasā samannāharitvā paññatte āsane nisīdiṃ – ‘gatiṃ nesaṃ jānissāmi abhisamparāyaṃ, yaṃgatikā te bhavanto yaṃabhisamparāyā’ti. Addasaṃ kho ahaṃ, ānanda, māgadhake paricārake ‘yaṃgatikā te bhavanto yaṃabhisamparāyā’’’ti.
阇尼沙夜叉
Janavasabhayakkho
280当时,阿难,有一位隐身的夜叉扬声说道:‘世尊,我是阇尼沙!善逝,我是阇尼沙!’阿难,此前你可曾听闻过阇尼沙这样的名字?
‘‘Atha kho, ānanda, antarahito yakkho saddamanussāvesi – ‘janavasabho ahaṃ bhagavā ; janavasabho ahaṃ sugatā’ti. Abhijānāsi no tvaṃ, ānanda, ito pubbe evarūpaṃ nāmadheyyaṃ sutaṃ yadidaṃ janavasabho’’ti?
‘世尊,此前我确实未曾听闻过阇尼沙这样的名号。不过,世尊,一听到阇尼沙这个名字,我便汗毛竖立。世尊,我当时心想:能以阇尼沙为名、立此嘉名的,必定不是一位寻常夜叉。’(世尊说:)‘阿难,话音刚落,那位容貌庄严的夜叉便出现在我面前。他再次扬声说道:世尊,我是频婆娑罗!善逝,我是频婆娑罗!尊者,这是我第七次转生为多闻天王的同伴。我由彼处死后,能成为人间的国王。’
‘‘Na kho ahaṃ, bhante, abhijānāmi ito pubbe evarūpaṃ nāmadheyyaṃ sutaṃ yadidaṃ janavasabhoti, api ca me, bhante, lomāni haṭṭhāni ‘janavasabho’ti nāmadheyyaṃ sutvā. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘na hi nūna so orako yakkho bhavissati yadidaṃ evarūpaṃ nāmadheyyaṃ supaññattaṃ yadidaṃ janavasabho’’ti. ‘‘Anantarā kho, ānanda, saddapātubhāvā uḷāravaṇṇo me yakkho sammukhe pāturahosi . Dutiyampi saddamanussāvesi – ‘bimbisāro ahaṃ bhagavā; bimbisāro ahaṃ sugatāti. Idaṃ sattamaṃ kho ahaṃ, bhante, vessavaṇassa mahārājassa sahabyataṃ upapajjāmi, so tato cuto manussarājā bhavituṃ pahomi .
Ito satta tato satta, saṃsārāni catuddasa; Nivāsamabhijānāmi, yattha me vusitaṃ pure.
281“尊者,我长久以来不堕恶趣,能确知自己不会堕落,而我的心仍安住于对一来果的希求。”(阿难心想:)“这位阇尼沙夜叉尊者真是稀有!真是不可思议!他说:‘我长久以来不堕恶趣,能确知自己不会堕落’,又说:‘我的心还安住于对一来果的希求’。那么,这位阇尼沙夜叉尊者,是从何处证知了如此殊胜非凡的成就呢?”(阇尼沙说:)“无非是世尊您的教法,善逝,无非是您的教法。世尊,自从我对世尊您生起绝对净信的那一刻起,我便长久以来不堕恶趣,确知自己不会堕落,并且我的心安住于对一来果的希求。世尊,事情是这样的:我被多闻天王派往增长天王处办事,途中看见世尊正步入砖屋,心中专念、寻思观察,遍察那些摩揭陀侍者,结跏趺坐,欲了知他们的趣向与来生,看看这些尊者往生何处、归于何方。尊者,当多闻天王在他的会众中宣说时,我当面亲闻、当面领受了那些人的趣向与归处,这其实一点也不奇怪。尊者,那时我便想:我要去拜见世尊,也要向世尊报告此事。尊者,就是这两件事,让我前来拜见世尊。”
‘Dīgharattaṃ kho ahaṃ, bhante, avinipāto avinipātaṃ sañjānāmi, āsā ca pana me santiṭṭhati sakadāgāmitāyā’ti. ‘Acchariyamidaṃ āyasmato janavasabhassa yakkhassa, abbhutamidaṃ āyasmato janavasabhassa yakkhassa. ‘‘Dīgharattaṃ kho ahaṃ, bhante, avinipāto avinipātaṃ sañjānāmī’’ti ca vadesi, ‘‘āsā ca pana me santiṭṭhati sakadāgāmitāyā’’ti ca vadesi, kutonidānaṃ panāyasmā janavasabho yakkho evarūpaṃ uḷāraṃ visesādhigamaṃ sañjānātīti? Na aññatra, bhagavā, tava sāsanā, na aññatra , sugata, tava sāsanā; yadagge ahaṃ, bhante, bhagavati ekantikato abhippasanno, tadagge ahaṃ, bhante, dīgharattaṃ avinipāto avinipātaṃ sañjānāmi, āsā ca pana me santiṭṭhati sakadāgāmitāya. Idhāhaṃ, bhante, vessavaṇena mahārājena pesito virūḷhakassa mahārājassa santike kenacideva karaṇīyena addasaṃ bhagavantaṃ antarāmagge giñjakāvasathaṃ pavisitvā māgadhake paricārake ārabbha aṭṭhiṃ katvā manasikatvā sabbaṃ cetasā samannāharitvā nisinnaṃ – ‘‘gatiṃ nesaṃ jānissāmi abhisamparāyaṃ, yaṃgatikā te bhavanto yaṃabhisamparāyā’’ti. Anacchariyaṃ kho panetaṃ, bhante, yaṃ vessavaṇassa mahārājassa tassaṃ parisāyaṃ bhāsato sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘‘yaṃgatikā te bhavanto yaṃabhisamparāyā’’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – bhagavantañca dakkhāmi, idañca bhagavato ārocessāmīti. Ime kho me, bhante, dvepaccayā bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ’.
282尊者,在更早的时候,每逢十五布萨日、雨安居开始时的满月之夜,三十三天的天众都会齐聚善法堂,一同就座。当时有宏大的天众在四周环坐,四大天王则分坐于四方。东方持国天王面朝西而坐,有天众环绕;南方增长天王面朝北而坐,有天众环绕;西方广目天王面朝东而坐,有天众环绕;北方多闻天王面朝南而坐,有天众环绕。尊者,在那三十三天的天众齐聚善法堂,宏大天众环坐,四大天王各居其位,那便是他们的座次;此后,才是我们落座。尊者,那些在世尊您的教法中修习梵行,新近往生三十三天的天人们,他们的容貌与威德,都远远胜过其他天众。正因如此,尊者,三十三天的天众欢喜踊跃,内心生起欣悦,便说道:‘诸贤,你们看,天众在增长,阿修罗众在衰减!’那时,天人之主帝释天,看到了三十三天众的欢喜,便以这些偈颂随喜赞叹:
‘Purimāni , bhante, divasāni purimatarāni tadahuposathe pannarase vassūpanāyikāya puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā kevalakappā ca devā tāvatiṃsā sudhammāyaṃ sabhāyaṃ sannisinnā honti sannipatitā. Mahatī ca dibbaparisā samantato nisinnā honti , cattāro ca mahārājāno catuddisā nisinnā honti. Puratthimāya disāya dhataraṭṭho mahārājā pacchimābhimukho nisinno hoti deve purakkhatvā; dakkhiṇāya disāya virūḷhako mahārājā uttarābhimukho nisinno hoti deve purakkhatvā; pacchimāya disāya virūpakkho mahārājā puratthābhimukho nisinno hoti deve purakkhatvā; uttarāya disāya vessavaṇo mahārājā dakkhiṇābhimukho nisinno hoti deve purakkhatvā . Yadā, bhante, kevalakappā ca devā tāvatiṃsā sudhammāyaṃ sabhāyaṃ sannisinnā honti sannipatitā, mahatī ca dibbaparisā samantato nisinnā honti, cattāro ca mahārājāno catuddisā nisinnā honti. Idaṃ nesaṃ hoti āsanasmiṃ; atha pacchā amhākaṃ āsanaṃ hoti. Ye te, bhante, devā bhagavati brahmacariyaṃ caritvā adhunūpapannā tāvatiṃsakāyaṃ, te aññe deve atirocanti vaṇṇena ceva yasasā ca. Tena sudaṃ, bhante, devā tāvatiṃsā attamanā honti pamuditā pītisomanassajātā ‘‘dibbā vata bho kāyā paripūrenti, hāyanti asurakāyā’’ti. Atha kho, bhante, sakko devānamindo devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sampasādaṃ viditvā imāhi gāthāhi anumodi –
三十三天与因陀罗,确实欢喜,
礼敬如来,以及法的善法性。
“见新生的诸天,容色殊妙,具足名声;”
于善逝处修习梵行后,得生此处。
他们以容色、名声与寿命,超胜于其余诸天;
广慧者的弟子们,已于此地证得殊胜。
见此情景,三十三天与帝释天一同欢喜;
礼敬如来,及法之善法性。
‘‘Modanti vata bho devā, tāvatiṃsā sahindakā ; Tathāgataṃ namassantā, dhammassa ca sudhammataṃ. Nave deve ca passantā, vaṇṇavante yasassine ; Sugatasmiṃ brahmacariyaṃ, caritvāna idhāgate. Te aññe atirocanti, vaṇṇena yasasāyunā; Sāvakā bhūripaññassa, visesūpagatā idha. Idaṃ disvāna nandanti, tāvatiṃsā sahindakā; Tathāgataṃ namassantā, dhammassa ca sudhammata’’nti.
“尊者,就这样,三十三天的天人们愈发欢喜、悦意、欣悦踊跃,说道:‘诸贤,天众的确在增长,阿修罗众确在衰减!’尊者,接着,对于三十三天众为集会于善法堂的那件事,在思维审虑、共同商议之后,四大天王也就那件事提出所言。四大天王对那件事有教诫之言,而他们各自都站在自己的座上,未曾离去。”
‘Tena sudaṃ, bhante, devā tāvatiṃsā bhiyyosomattāya attamanā honti pamuditā pītisomanassajātā ‘‘dibbā vata, bho, kāyā paripūrenti, hāyanti asurakāyā’’ti. Atha kho, bhante, yenatthena devā tāvatiṃsā sudhammāyaṃ sabhāyaṃ sannisinnā honti sannipatitā, taṃ atthaṃ cintayitvā taṃ atthaṃ mantayitvā vuttavacanāpi taṃ cattāro mahārājāno tasmiṃ atthe honti. Paccānusiṭṭhavacanāpi taṃ cattāro mahārājāno tasmiṃ atthe honti, sakesu sakesu āsanesu ṭhitā avipakkantā .
那些国王听闻教导后,领受了教诫;
他们心意清净、寂静,立于各自的座位旁。
Te vuttavākyā rājāno, paṭiggayhānusāsaniṃ; Vippasannamanā santā, aṭṭhaṃsu samhi āsaneti.
283那时,尊者,在北方有广大的光芒生起,辉耀显现,远远超越了诸天的威光。于是,三十三天之主帝释天对三十三天众说道:‘贤友们,正如这些瑞相所示——广大的光芒生起,辉耀显现——梵天将要出现了。这广大殊胜的光辉,正是梵天出现的前兆。’
‘Atha kho, bhante, uttarāya disāya uḷāro āloko sañjāyi, obhāso pāturahosi atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Atha kho, bhante, sakko devānamindo deve tāvatiṃse āmantesi – ‘‘yathā kho, mārisā, nimittāni dissanti, uḷāro āloko sañjāyati, obhāso pātubhavati, brahmā pātubhavissati. Brahmuno hetaṃ pubbanimittaṃ pātubhāvāya yadidaṃ āloko sañjāyati obhāso pātubhavatīti.
瑞相既现,梵天将现;
这是梵天的前兆——广大而殊胜的光辉。
‘‘Yathā nimittā dissanti, brahmā pātubhavissati; Brahmuno hetaṃ nimittaṃ, obhāso vipulo mahā’’ti.
常童子梵天之论
Sanaṅkumārakathā
284尊者,于是,三十三天众各自就座,心想:“我们当探知这光明背后的缘由,了知它将带来何等果报;唯有亲自证知之后,我们才前往那里。”四大天王也各自就座,心想:“我们当探知这光明背后的缘由,了知它将带来何等果报;唯有亲自证知之后,我们才前往那里。”听到这些,三十三天众心同一念:“我们当探知这光明背后的缘由,了知它将带来何等果报;唯有亲自证知之后,我们才前往那里。”
‘Atha kho, bhante, devā tāvatiṃsā yathāsakesu āsanesu nisīdiṃsu – ‘‘obhāsametaṃ ñassāma, yaṃvipāko bhavissati, sacchikatvāva naṃ gamissāmā’’ti. Cattāropi mahārājāno yathāsakesu āsanesu nisīdiṃsu – ‘‘obhāsametaṃ ñassāma yaṃvipāko bhavissati, sacchikatvāva naṃ gamissāmā’’ti. Idaṃ sutvā devā tāvatiṃsā ekaggā samāpajjiṃsu – ‘‘obhāsametaṃ ñassāma, yaṃvipāko bhavissati, sacchikatvāva naṃ gamissāmā’’ti.
尊者,当常童子梵天出现在三十三天众面前时,他会化现出较粗显的身相而现身。尊者,梵天本然的微妙色身,并非三十三天众眼根所能得见。尊者,当常童子梵天出现在三十三天众面前时,他的容貌与威光,远胜于其他一切天人。尊者,犹如一尊黄金塑像远超凡人之身,同样地,当常童子梵天出现在三十三天众面前时,他的容貌与威光,确实远胜于其他一切天人。尊者,当常童子梵天出现在三十三天众面前时,在那集会中,没有任何天人向他顶礼、起身迎接,或为他让座。所有天人皆默然合掌,于自座结跏趺坐,心想:“今日常童子梵天愿坐哪位天人的座位,便坐那张座位吧。”
‘Yadā, bhante, brahmā sanaṅkumāro devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pātubhavati, oḷārikaṃ attabhāvaṃ abhinimminitvā pātubhavati. Yo kho pana, bhante, brahmuno pakativaṇṇo anabhisambhavanīyo so devānaṃ tāvatiṃsānaṃ cakkhupathasmiṃ. Yadā, bhante, brahmā sanaṅkumāro devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pātubhavati , so aññe deve atirocati vaṇṇena ceva yasasā ca. Seyyathāpi, bhante, sovaṇṇo viggaho mānusaṃ viggahaṃ atirocati; evameva kho, bhante, yadā brahmā sanaṅkumāro devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pātubhavati, so aññe deve atirocati vaṇṇena ceva yasasā ca. Yadā, bhante, brahmā sanaṅkumāro devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pātubhavati, na tassaṃ parisāyaṃ koci devo abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti. Sabbeva tuṇhībhūtā pañjalikā pallaṅkena nisīdanti – ‘‘yassadāni devassa pallaṅkaṃ icchissati brahmā sanaṅkumāro, tassa devassa pallaṅke nisīdissatī’’ti.
尊者,那位被常童子梵天坐上座位的天人,当下便获得了一种极为殊胜的感受,也获得了一种极为殊胜的内心喜悦。尊者,这犹如一位刚刚灌顶登基的刹帝利国王,当下获得了极为殊胜的感受,也获得了极为殊胜的内心喜悦。同样地,尊者,那位被常童子梵天坐上座位的天人,确实当下便获得了极为殊胜的感受,也获得了极为殊胜的内心喜悦。随后,尊者,常童子梵天化现出较粗显的身形,显现为五髻童子的相貌,出现在三十三天众面前。他升入空中,在虚空之中结跏趺坐。尊者,这犹如一位大力士,在一张铺设舒适的座椅上,或是在一片平整的地面上,轻易地结跏趺坐;同样地,尊者,常童子梵天正是这样升入空中,在虚空之中结跏趺坐。他感知到三十三天众内心生起了净信与欢喜,便以这些偈颂随喜赞叹:
‘Yassa kho pana, bhante, devassa brahmā sanaṅkumāro pallaṅke nisīdati, uḷāraṃ so labhati devo vedapaṭilābhaṃ; uḷāraṃ so labhati devo somanassapaṭilābhaṃ. Seyyathāpi, bhante, rājā khattiyo muddhāvasitto adhunābhisitto rajjena, uḷāraṃ so labhati vedapaṭilābhaṃ, uḷāraṃ so labhati somanassapaṭilābhaṃ. Evameva kho, bhante, yassa devassa brahmā sanaṅkumāro pallaṅke nisīdati, uḷāraṃ so labhati devo vedapaṭilābhaṃ, uḷāraṃ so labhati devo somanassapaṭilābhaṃ. Atha , bhante, brahmā sanaṅkumāro oḷārikaṃ attabhāvaṃ abhinimminitvā kumāravaṇṇī hutvā pañcasikho devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pāturahosi. So vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīdi. Seyyathāpi, bhante, balavā puriso supaccatthate vā pallaṅke same vā bhūmibhāge pallaṅkena nisīdeyya; evameva kho, bhante, brahmā sanaṅkumāro vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sampasādaṃ viditvā imāhi gāthāhi anumodi –
“诸天确实欢喜,三十三天与因陀罗;
礼敬如来,以及法的善法性。”
看见新生的诸天,容貌端严,具足荣光,
他们在善逝座下修习梵行,如今得生此处。
目睹此已,三十三天与因陀罗即生欢喜,
礼敬如来,亦敬正法之清净妙理。」
‘‘Modanti vata bho devā, tāvatiṃsā sahindakā; Tathāgataṃ namassantā, dhammassa ca sudhammataṃ. ‘‘Nave deve ca passantā, vaṇṇavante yasassine; Sugatasmiṃ brahmacariyaṃ, caritvāna idhāgate. ‘‘Te aññe atirocanti, vaṇṇena yasasāyunā; Sāvakā bhūripaññassa, visesūpagatā idha. ‘‘Idaṃ disvāna nandanti, tāvatiṃsā sahindakā; Tathāgataṃ namassantā, dhammassa ca sudhammata’’nti.
285尊者,这便是常童子梵天所宣说的义理。当他宣说此义理时,他的音声具足八种功德:舒展、清晰、美妙、动听、饱满、不散逸、深远、洪亮。尊者,常童子梵天又能以其音声,普洽在场一切大众,令皆听受分明,而其话音并不传到这集会之外。尊者,具足这八种功德的音声,即称为‘梵音’。
‘Imamatthaṃ, bhante, brahmā sanaṅkumāro bhāsittha; imamatthaṃ, bhante, brahmuno sanaṅkumārassa bhāsato aṭṭhaṅgasamannāgato saro hoti vissaṭṭho ca viññeyyo ca mañju ca savanīyo ca bindu ca avisārī ca gambhīro ca ninnādī ca. Yathāparisaṃ kho pana, bhante, brahmā sanaṅkumāro sarena viññāpeti; na cassa bahiddhā parisāya ghoso niccharati. Yassa kho pana, bhante, evaṃ aṭṭhaṅgasamannāgato saro hoti, so vuccati ‘‘brahmassaro’’ti.
于是,尊者,常童子梵天化现为三十三身,一一就坐于三十三天众各自的座位上,结跏趺坐。他对三十三天众说道:‘诸位三十三天的贤友,你们对此作何想?彼世尊,为了大众的利益、为了大众的安乐,出于对世间的悲悯,为了人天的利益、福祉与安乐,是何等地践行着他的教导啊。贤友们,凡有众生,只要皈依了佛、皈依了法、皈依了僧,并圆满奉行净戒,身坏命终之后,有些便会投生他化自在天,成为那里的同伴;有些投生化乐天,成为那里的同伴;有些投生兜率天,成为那里的同伴;有些投生夜摩天,成为那里的同伴;有些投生三十三天,成为那里的同伴;有些则投生四大天王天,成为那里的同伴。而那些成就最下等身者,便成就乾闼婆众的同类。’
‘Atha kho, bhante, brahmā sanaṅkumāro tettiṃse attabhāve abhinimminitvā devānaṃ tāvatiṃsānaṃ paccekapallaṅkesu pallaṅkena nisīditvā deve tāvatiṃse āmantesi – ‘‘taṃ kiṃ maññanti, bhonto devā tāvatiṃsā, yāvañca so bhagavā bahujanahitāya paṭipanno bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Ye hi keci, bho, buddhaṃ saraṇaṃ gatā dhammaṃ saraṇaṃ gatā saṅghaṃ saraṇaṃ gatā sīlesu paripūrakārino te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā appekacce paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjanti, appekacce nimmānaratīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjanti, appekacce tusitānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjanti, appekacce yāmānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjanti, appekacce tāvatiṃsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjanti, appekacce cātumahārājikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjanti. Ye sabbanihīnaṃ kāyaṃ paripūrenti, te gandhabbakāyaṃ paripūrentī’’’ti.
286尊者,常童子梵天宣说了这一义理。尊者,当他宣说此义理时,那些天人们心中皆作此想:‘在我座上发出的音声,便是梵天独自一人在说话。’
‘Imamatthaṃ , bhante, brahmā sanaṅkumāro bhāsittha; imamatthaṃ, bhante, brahmuno sanaṅkumārassa bhāsato ghosoyeva devā maññanti – ‘‘yvāyaṃ mama pallaṅke svāyaṃ ekova bhāsatī’’ti.
当一位说话时,一切化现之身也都在说话;
当一位默然而坐时,他们全体都归于沉默。
那时,三十三天诸天人与帝释天都这么想:
坐在我座位上的那位,正独自在说话。
Ekasmiṃ bhāsamānasmiṃ, sabbe bhāsanti nimmitā; Ekasmiṃ tuṇhimāsīne, sabbe tuṇhī bhavanti te. Tadāsu devā maññanti, tāvatiṃsā sahindakā; Yvāyaṃ mama pallaṅkasmiṃ, svāyaṃ ekova bhāsatīti.
“接着,尊者,常童子梵天将自身收摄为一。收摄为一之后,他坐上天帝释的宝座,结跏趺坐,对三十三天的天人说:”
‘Atha kho, bhante, brahmā sanaṅkumāro ekattena attānaṃ upasaṃharati, ekattena attānaṃ upasaṃharitvā sakkassa devānamindassa pallaṅke pallaṅkena nisīditvā deve tāvatiṃse āmantesi –
修习神足
Bhāvitaiddhipādo
287“三十三天的诸贤,你们以为如何?彼世尊——知者、见者、阿拉汉、正自觉者——已善巧地宣说了这四神足,为的是神通广大、神通威力与神通变化。哪四种?诸位,在此,有比丘修习欲定勤行成就所摄神足;修习精进定勤行成就所摄神足;修习心定勤行成就所摄神足;修习观定勤行成就所摄神足。诸位,彼世尊、知者、见者、阿拉汉、正自觉者,正是为了神通广大、神通威力与神通变化,宣说了这四神足。
‘‘‘Taṃ kiṃ maññanti, bhonto devā tāvatiṃsā, yāva supaññattā cime tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro iddhipādā paññattā iddhipahutāya iddhivisavitāya iddhivikubbanatāya. Katame cattāro? Idha bho bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Vīriyasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Cittasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ime kho, bho, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro iddhipādā paññattā iddhipahutāya iddhivisavitāya iddhivikubbanatāya.
“尊者,一切过去世的沙门或婆罗门,无论曾以种种方式展现神通,他们都是由于修习、多修这四神足。尊者,一切未来世的沙门或婆罗门,无论将以种种方式展现神通,他们也都是由于修习、多修这四神足。尊者,一切现在世的沙门或婆罗门,无论正以种种方式展现神通,他们全都是由于修习、多修这四神足。诸位尊者,你们在我身上见到这样的威神力与威势吗?”“是的,大梵天。”“尊者,我也是由于修习、多修这四神足,才有如此大神通力、如此大威势。”关于这个法义,常童子梵天如此开示。开示此法义后,常童子梵天又对三十三天的天人们说:”
‘‘‘Ye hi keci bho atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhosuṃ, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Yepi hi keci bho anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhossanti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Yepi hi keci bho etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhonti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Passanti no bhonto devā tāvatiṃsā mamapimaṃ evarūpaṃ iddhānubhāva’’nti? ‘‘Evaṃ mahābrahme’’ti. ‘‘Ahampi kho bho imesaṃyeva catunnañca iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā evaṃ mahiddhiko evaṃmahānubhāvo’’ti. Imamatthaṃ, bhante, brahmā sanaṅkumāro bhāsittha. Imamatthaṃ, bhante, brahmā sanaṅkumāro bhāsitvā deve tāvatiṃse āmantesi –
三种证得处
Tividho okāsādhigamo
288“诸位三十三天的尊者,你们怎么看?那位知者、见者、阿拉汉、正自觉者——世尊——善为觉悟了三种契机的获得,以成就安乐。是哪三种呢?尊者,在此,有人混杂于欲乐、混杂于不善法而住。后来,他得以听闻圣法,如理作意,法随法行。借由听闻圣法、如理作意、法随法行,他便不再混杂于欲乐、不再混杂于不善法而住。当他不再混杂于欲乐、不善法而住时,便生起乐,由乐更生喜悦。尊者,正如喜悦能生欢喜,正是如此,尊者,当不再混杂于欲乐、不善法而住时,便生起乐,由乐更生喜悦。尊者,这就是那位知者、见者、阿拉汉、正自觉者——世尊——善为觉悟的第一种契机的获得,为成就安乐而被觉悟。”
‘‘‘Taṃ kiṃ maññanti, bhonto devā tāvatiṃsā, yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo okāsādhigamā anubuddhā sukhassādhigamāya. Katame tayo? Idha bho ekacco saṃsaṭṭho viharati kāmehi saṃsaṭṭho akusalehi dhammehi. So aparena samayena ariyadhammaṃ suṇāti, yoniso manasi karoti, dhammānudhammaṃ paṭipajjati. So ariyadhammassavanaṃ āgamma yonisomanasikāraṃ dhammānudhammappaṭipattiṃ asaṃsaṭṭho viharati kāmehi asaṃsaṭṭho akusalehi dhammehi. Tassa asaṃsaṭṭhassa kāmehi asaṃsaṭṭhassa akusalehi dhammehi uppajjati sukhaṃ, sukhā bhiyyo somanassaṃ. Seyyathāpi, bho, pamudā pāmojjaṃ jāyetha, evameva kho, bho, asaṃsaṭṭhassa kāmehi asaṃsaṭṭhassa akusalehi dhammehi uppajjati sukhaṃ, sukhā bhiyyo somanassaṃ. Ayaṃ kho, bho, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamo okāsādhigamo anubuddho sukhassādhigamāya.
“再者,尊者,在此,有人的粗重身行未得止息,粗重语行未得止息,粗重心行未得止息。后来,他得以听闻圣法,如理作意,法随法行。借由听闻圣法、如理作意、法随法行,他的粗重身行得以止息,粗重语行得以止息,粗重心行得以止息。由于粗重身行的止息、粗重语行的止息、粗重心行的止息,便生起乐,由乐更生喜悦。尊者,正如喜悦能生欢喜,正是如此,尊者,由于粗重身行的止息、粗重语行的止息、粗重心行的止息,便生起乐,由乐更生喜悦。尊者,这就是那位知者、见者、阿拉汉、正自觉者——世尊——善为觉悟的第二种契机的获得,为成就安乐而被觉悟。”
‘‘‘Puna caparaṃ, bho, idhekaccassa oḷārikā kāyasaṅkhārā appaṭippassaddhā honti, oḷārikā vacīsaṅkhārā appaṭippassaddhā honti, oḷārikā cittasaṅkhārā appaṭippassaddhā honti. So aparena samayena ariyadhammaṃ suṇāti, yoniso manasi karoti, dhammānudhammaṃ paṭipajjati. Tassa ariyadhammassavanaṃ āgamma yonisomanasikāraṃ dhammānudhammappaṭipattiṃ oḷārikā kāyasaṅkhārā paṭippassambhanti, oḷārikā vacīsaṅkhārā paṭippassambhanti, oḷārikā cittasaṅkhārā paṭippassambhanti. Tassa oḷārikānaṃ kāyasaṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā oḷārikānaṃ vacīsaṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā oḷārikānaṃ cittasaṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā uppajjati sukhaṃ, sukhā bhiyyo somanassaṃ. Seyyathāpi, bho, pamudā pāmojjaṃ jāyetha, evameva kho bho oḷārikānaṃ kāyasaṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā oḷārikānaṃ vacīsaṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā oḷārikānaṃ cittasaṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā uppajjati sukhaṃ, sukhā bhiyyo somanassaṃ. Ayaṃ kho, bho, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dutiyo okāsādhigamo anubuddho sukhassādhigamāya.
“再者,尊者,在此,有人未能如实了知‘这是善’,未能如实了知‘这是不善’;未能如实了知‘这是有过失,这是无过失,这是应亲近,这是不应亲近,这是低劣,这是殊胜,这是黑白相对之分’。后来,他得以听闻圣法,如理作意,法随法行。借由听闻圣法、如理作意、法随法行,他如实了知‘这是善’,如实了知‘这是不善’;如实了知‘这是有过失,这是无过失,这是应亲近,这是不应亲近,这是低劣,这是殊胜,这是黑白相对之分’。当他如此知、如此见时,无明得以舍断,明得以生起。由无明离欲、明生起,便生起乐,由乐更生喜悦。尊者,正如喜悦能生欢喜,正是如此,尊者,由无明离欲、明生起,便生起乐,由乐更生喜悦。尊者,这就是那位知者、见者、阿拉汉、正自觉者——世尊——善为觉悟的第三种契机的获得,为成就安乐而被觉悟。尊者,这些就是那位知者、见者、阿拉汉、正自觉者——世尊——善为觉悟的三种契机的获得,为成就安乐而被觉悟。” 尊者,常童子梵天宣说了此义。尊者,常童子梵天宣说了此义后,便对三十三天诸天人说:
‘‘‘Puna caparaṃ, bho, idhekacco ‘idaṃ kusala’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘idaṃ akusala’nti yathābhūtaṃ nappajānāti. ‘Idaṃ sāvajjaṃ idaṃ anavajjaṃ, idaṃ sevitabbaṃ idaṃ na sevitabbaṃ, idaṃ hīnaṃ idaṃ paṇītaṃ, idaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāga’nti yathābhūtaṃ nappajānāti. So aparena samayena ariyadhammaṃ suṇāti, yoniso manasi karoti, dhammānudhammaṃ paṭipajjati. So ariyadhammassavanaṃ āgamma yonisomanasikāraṃ dhammānudhammappaṭipattiṃ, ‘idaṃ kusala’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘idaṃ akusala’nti yathābhūtaṃ pajānāti. Idaṃ sāvajjaṃ idaṃ anavajjaṃ, idaṃ sevitabbaṃ idaṃ na sevitabbaṃ, idaṃ hīnaṃ idaṃ paṇītaṃ, idaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāga’nti yathābhūtaṃ pajānāti. Tassa evaṃ jānato evaṃ passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Tassa avijjāvirāgā vijjuppādā uppajjati sukhaṃ, sukhā bhiyyo somanassaṃ. Seyyathāpi, bho, pamudā pāmojjaṃ jāyetha , evameva kho, bho, avijjāvirāgā vijjuppādā uppajjati sukhaṃ, sukhā bhiyyo somanassaṃ. Ayaṃ kho, bho, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tatiyo okāsādhigamo anubuddho sukhassādhigamāya. Ime kho, bho, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo okāsādhigamā anubuddhā sukhassādhigamāyā’’ti. Imamatthaṃ, bhante, brahmā sanaṅkumāro bhāsittha, imamatthaṃ, bhante, brahmā sanaṅkumāro bhāsitvā deve tāvatiṃse āmantesi –
四念处
Catusatipaṭṭhānaṃ
289三十三天众,你们认为如何?那位知者、见者、阿拉汉、正自觉者世尊,为成就善法,已善为施设了四念处。哪四种呢?诸天众,于此,有比丘于内身随观身而住,具足热忱、正知、正念,灭除世间的贪爱与忧恼。当他于内身随观身而住时,在那里正确得定、正确清净;正确得定、正确清净之后,于外在他人之身生起智见。他于内受随观受而住……于外在他人之受生起智见。他于内心随观心而住……于外在他人之心生起智见。他于内法随观法而住,具足热忱、正知、正念,灭除世间的贪爱与忧恼。当他于内法随观法而住时,在那里正确得定、正确清净;正确得定、正确清净之后,于外在他人之法生起智见。诸天众,这就是那位知者、见者、阿拉汉、正自觉者世尊,为成就善法所施设的四念处。尊者,梵天萨南库玛拉宣说了这个义理。宣说此义理后,他对三十三天众说——
‘‘‘Taṃ kiṃ maññanti, bhonto devā tāvatiṃsā, yāva supaññattā cime tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro satipaṭṭhānā paññattā kusalassādhigamāya. Katame cattāro? Idha , bho, bhikkhu ajjhattaṃ kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ajjhattaṃ kāye kāyānupassī viharanto tattha sammā samādhiyati, sammā vippasīdati. So tattha sammā samāhito sammā vippasanno bahiddhā parakāye ñāṇadassanaṃ abhinibbatteti. Ajjhattaṃ vedanāsu vedanānupassī viharati…pe… bahiddhā paravedanāsu ñāṇadassanaṃ abhinibbatteti. Ajjhattaṃ citte cittānupassī viharati…pe… bahiddhā paracitte ñāṇadassanaṃ abhinibbatteti. Ajjhattaṃ dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ajjhattaṃ dhammesu dhammānupassī viharanto tattha sammā samādhiyati, sammā vippasīdati. So tattha sammā samāhito sammā vippasanno bahiddhā paradhammesu ñāṇadassanaṃ abhinibbatteti. Ime kho, bho, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro satipaṭṭhānā paññattā kusalassādhigamāyā’’ti. Imamatthaṃ, bhante, brahmā sanaṅkumāro bhāsittha. Imamatthaṃ, bhante, brahmā sanaṅkumāro bhāsitvā deve tāvatiṃse āmantesi –
七定具
Satta samādhiparikkhārā
290“诸三十三天贤善天人意下如何?彼世尊——知者、见者、阿拉汉、正自觉者,已善巧地施设了这七定资具,以修习正定、圆满正定。哪七种呢?正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念。尊者,具足这七支的心一境性,便称为有依止、有资粮的圣正定。尊者,正见成就者,正思惟便得成就;正思惟成就者,正语便得成就;正语成就者,正业便得成就;正业成就者,正命便得成就;正命成就者,正精进便得成就;正精进成就者,正念便得成就;正念成就者,正定便得成就;正定成就者,正智便得成就;正智成就者,正解脱便得成就。尊者,若正确宣说,当如此说:‘世尊善说的法,是自见的、无时的、来见的、引导的、智者各自证知的,不死之门已然敞开。’正应如此宣说。尊者,法确实为世尊所善说——自见的、无时的、来见的、引导的、智者各自证知的,不死之门已然敞开。”
‘‘‘Taṃ kiṃ maññanti, bhonto devā tāvatiṃsā, yāva supaññattā cime tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena satta samādhiparikkhārā sammāsamādhissa paribhāvanāya sammāsamādhissa pāripūriyā. Katame satta? Sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati. Yā kho, bho, imehi sattahaṅgehi cittassa ekaggatā parikkhatā, ayaṃ vuccati, bho, ariyo sammāsamādhi saupaniso itipi saparikkhāro itipi. Sammādiṭṭhissa bho, sammāsaṅkappo pahoti, sammāsaṅkappassa sammāvācā pahoti, sammāvācassa sammākammanto pahoti. Sammākammantassa sammāājīvo pahoti, sammāājīvassa sammāvāyāmo pahoti, sammāvāyāmassa sammāsati pahoti , sammāsatissa sammāsamādhi pahoti, sammāsamādhissa sammāñāṇaṃ pahoti, sammāñāṇassa sammāvimutti pahoti. Yañhi taṃ, bho, sammā vadamāno vadeyya – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhi apārutā amatassa dvārā’ti idameva taṃ sammā vadamāno vadeyya. Svākkhāto hi, bho, bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko, akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhi apārutā amatassa dvārā .
“尊者,凡于佛具足证净信、于法具足证净信、于僧团具足证净信、具足圣者所喜戒者,以及那些化生的、为法所调御的摩揭陀奉事者,超逾二十四万,已身坏命终,因断除三结而成为入流者,不退堕法,必定正觉。其中,尚有一来者。”
‘‘‘Ye hi keci, bho, buddhe aveccappasādena samannāgatā, dhamme aveccappasādena samannāgatā, saṅghe aveccappasādena samannāgatā, ariyakantehi sīlehi samannāgatā , ye cime opapātikā dhammavinītā sātirekāni catuvīsatisatasahassāni māgadhakā paricārakā abbhatītā kālaṅkatā tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā. Atthi cevettha sakadāgāmino.
“至于其余众生,我心中作念:‘他们亦获得了福德之分。’”
我甚至无法计数,唯恐犯下妄语。
‘‘Atthāyaṃ itarā pajā, puññābhāgāti me mano; Saṅkhātuṃ nopi sakkomi, musāvādassa ottappa’’nti.
291“尊者,常童子梵天宣说了此义。当他说此义时,多闻天王心中生起了这样的念头:‘真是稀有!真是不可思议!竟会有如此殊胜的导师、如此殊胜的法教,以及如此殊胜的成就显现!’当时,尊者,常童子梵天以心了知多闻天王心中的寻思,便对他说道:‘多闻天王,你认为如何?过去世也曾经有过如此殊胜的导师、如此殊胜的法教,以及如此殊胜的成就显现;未来世也必将有如此殊胜的导师、如此殊胜的法教,以及如此殊胜的成就显现。’”
‘Imamatthaṃ, bhante, brahmā sanaṅkumāro bhāsittha, imamatthaṃ, bhante, brahmuno sanaṅkumārassa bhāsato vessavaṇassa mahārājassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, evarūpopi nāma uḷāro satthā bhavissati, evarūpaṃ uḷāraṃ dhammakkhānaṃ, evarūpā uḷārā visesādhigamā paññāyissantī’’ti. Atha, bhante, brahmā sanaṅkumāro vessavaṇassa mahārājassa cetasā cetoparivitakkamaññāya vessavaṇaṃ mahārājānaṃ etadavoca – ‘‘taṃ kiṃ maññati bhavaṃ vessavaṇo mahārājā atītampi addhānaṃ evarūpo uḷāro satthā ahosi, evarūpaṃ uḷāraṃ dhammakkhānaṃ, evarūpā uḷārā visesādhigamā paññāyiṃsu. Anāgatampi addhānaṃ evarūpo uḷāro satthā bhavissati, evarūpaṃ uḷāraṃ dhammakkhānaṃ, evarūpā uḷārā visesādhigamā paññāyissantī’’’ti.
292“尊者,常童子梵天向三十三天众宣说了此义。多闻天王于常童子梵天为三十三天众讲说之时,当面亲闻、当面领受,并亲自向自己的集会告知了此事。”
‘‘‘Imamatthaṃ, bhante, brahmā sanaṅkumāro devānaṃ tāvatiṃsānaṃ abhāsi, imamatthaṃ vessavaṇo mahārājā brahmuno sanaṅkumārassa devānaṃ tāvatiṃsānaṃ bhāsato sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ sayaṃ parisāyaṃ ārocesi’’.
夜叉阇尼沙于多闻天王向自己的集会宣说此义时,亲闻、亲受,随后禀告世尊。世尊从夜叉阇尼沙处亲闻、亲受,又亲自以证智了知,便向尊者阿难宣说此义;尊者阿难从世尊处亲闻、亲受后,便向诸比丘、比丘尼、近事男、近事女宣说。由此,此梵行兴盛、繁荣、广布,人天共知,广为流传,乃至被天与人善加阐明。
Imamatthaṃ janavasabho yakkho vessavaṇassa mahārājassa sayaṃ parisāyaṃ bhāsato sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ bhagavato ārocesi. Imamatthaṃ bhagavā janavasabhassa yakkhassa sammukhā sutvā sammukhā paṭiggahetvā sāmañca abhiññāya āyasmato ānandassa ārocesi, imamatthamāyasmā ānando bhagavato sammukhā sutvā sammukhā paṭiggahetvā ārocesi bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Tayidaṃ brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsitanti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
人物名册
| Pali | 中文(经文用名) | 角色 |
|---|
| Bhagavā | 世尊 | 佛陀,说法者 |
| Ānanda | 阿难 | 佛陀侍者,引发对话 |
| Janavasabha | 阇尼沙 | 大威力夜叉,原为摩揭陀王频婆娑罗 |
| Bimbisāra | 频婆娑罗 | 摩揭陀先王,即夜叉阇尼沙的前身 |
| Vessavaṇa | 多闻天王 | 四大天王之一,北方多闻天王 |
| Virūḷhaka | 增长天王 | 四大天王之一,南方增长天王(Pali: Virūḷhaka) |
| Dhataraṭṭha | 持国天王 | 四大天王之一,东方持国天王(Pali: Dhataraṭṭha) |
| Virūpakkha | 广目天王 | 四大天王之一,西方广目天王(Pali: Virūpakkha) |
| Sakka | 帝释天 | 三十三天之主 |
| Tāvatiṃsā devā | 三十三天众 | 天界集会大众 |
| Sanaṅkumāra | 常童子梵天 | 梵天,于天众会中说法 |
| Nātikiyā upāsakā | 那提咖的侍者 | 已故的在家信众,初被授记 |
| Māgadhakā upāsakā | 摩揭陀侍者 | 已故的摩揭陀国在家信众,后得授记 |
事件
佛陀为那提咖当地的已故侍者们授记了往生果位,令大众欢喜。阿难见佛陀未提及摩揭陀国的已故信众,特别是频婆娑罗王,便疑此举会令摩揭陀人沮丧,于是前去请问。佛陀在阿难离开后,入定观察摩揭陀逝者们的趣处。
随后,曾为频婆娑罗王的夜叉阇尼沙现身,向佛陀报告他前夜在三十三天旁听常童子梵天开示的详尽内容,内容涵盖三种乐得、四念处与七定具等,以此间接昭示了摩揭陀信众已获超凡成就。
经文摘要
阿难请佛陀为摩揭陀逝者授记 → 佛陀以神通观察 → 化为夜叉的频婆娑罗王现身,转述天上法会中常童子梵天所说的殊胜法义 → 证明摩揭陀信众已得圣果,梵行将广布。
中心思想(白话 + 重点拆解)
1. 背景:看不见的安顿,看得见的疑惑
经文开篇就像一份“成绩单”,佛陀详细说出许多已故在家信众的成就:有人成了“化生者(不还果)”,有人成了“一来者”,更多人证了“入流者”。但阿难心里起了个疙瘩:怎么全是那提咖的人?摩揭陀国那么多有信、有戒的故人,连好国王频婆娑罗也算在内,世尊怎么一个字都不提?这念头让阿难很不安。这故事的核心悬念,并不是“谁死谁生”,而是佛陀的沉默到底意味着什么。
2. 核心:两个世界的参差与对话
佛陀没有直接开口解释,而是用神通照见实相,彻底看清了摩揭陀信众的去处。紧接着,关键人物登场——化身为“阇尼沙”夜叉的频婆娑罗王本尊,现身说法。他亲口说:“我已是第七次做毗沙门天王的同伴了,长久以来不堕恶趣,且有望证得一来果”。这等于昭告天下:摩揭陀的死者不仅没被遗忘,反而身处高天,亲闻梵音。
阇尼沙转述了天界里一场极其殊胜的“讲座”,主讲人是常童子梵天,学生是帝释天、四大天王及密密麻麻的天众们。梵天讲的,是佛陀证悟的三种乐得、四念处和七定具。这些法义在这里被借由天人之口复述,不是为了重复教理,而是为了掷地有声地宣告“由无明离去、明生起”这条通往究竟安乐的道路。当毗沙门天王听到如此深法,内心不禁感叹这真是“未曾有也”,这意味着,即便是天神,也对人类有缘听闻的佛法感到稀有难得。
“由他的无明离去、明生起,生起乐,由乐更生喜悦。”
→ 拆开看: 这不是在说感觉快乐,这是把解脱的次第讲得明明白白。无明没了(根源的痴暗消失),明生起(智慧如实照见),在这个基础上,自然会有一种不依外物的“乐”与“喜悦”。这是之前那三种“证得”的根本来源,也是佛陀教法能让人不退转的根本原因。
3. 要旨:僧俗无碍,法流长存
这篇经文最后形成了一条震撼的传递链条:佛陀入定亲见 → 夜叉阇尼沙亲闻于毗沙门天王 → 毗沙门亲闻于常童子梵天 → 佛陀再将此事对阿难宣说 → 阿难再对四众弟子广说。它告诉我们,佛法的验证不只在比丘僧团,也在国王、天人与纯心信众的生命轨迹里。
→ 一句话要旨: 无需担忧死后的去向,真正的法,会穿透天、人、鬼神的界限,将那些具足信、戒、闻、施的人,无一遗漏地安立在通往解脱的坚实果位上,这才是佛法“善加阐明”的明证。
关键术语锚
- āsava (漏/烦恼) 与 saṃyojana (结):经中频婆娑罗王和那提咖侍者的果位判断,直接挂钩“五下分结”或“三结”的灭尽。易错点:把“漏”当普通烦恼,“结”则明确指捆绑众生于欲界、轮回的十种枷锁,断哪些“结”直接决定证什么“果”。
- deva (天/天神/天人):阇尼沙虽是夜叉,却在天王统领下参与天界集会。易错点:“天”不仅是享福的空间,也是听法的道场,不同层级的天众(三十三天、梵天)显示了生命形态的高低与觉悟深浅相关。
- saddhā (信):频婆娑罗强调“从我对世尊完全净信之时起”便不堕恶趣。易错点:此处“信”非盲目信仰,而是建立在对佛、法、僧、戒“具足证净信”之上,是入流者(初果)四不坏信的核心,是决定不退转的基石。
- sati (念/正念) 与 samādhi (定):经文详细开示了“四念处”与“七定具”。易错点:“念”是操作手段(如实观察身受心法),“定”是所需成就的心一境性状态,两者在“七定具”的序列中是因果相依的,正念成就正定,正定引发正智。
- ariya (圣/圣者):常童子梵天讲“圣正定”,阇尼沙的天界报告核心就是“圣者”层面的知见与果证。易错点:“圣”在此特指已证道、出凡入圣者内在的清净品质(如圣所喜戒、圣正定),并非仅指身份高贵或被崇拜者。