罪生起论释
Āpattisamuṭṭhānakathāvaṇṇanā
405“以第一”者:指以身表为生起方式。
405.Ādināti paṭhamena kāyasaṅkhātena samuṭṭhānena.
406-7“恶作等”:以“等”字含摄偷兰遮与桑喀地谢沙。如所说:“于加行时为恶作。一抟食未至时,犯偷兰遮;彼抟食至时,犯桑喀地谢沙。”又,“非时则波逸提”即非时食波逸提。“从非亲戚手”者:从已入村落间的非亲戚比丘尼手中。“取而”者:以自手受取嚼食或啖食。此为“此五种罪”之句读。
406-7.Dukkaṭādayoti ādi-saddena thullaccayasaṅghādisesā gahitā. Yathāha – ‘‘payoge dukkaṭaṃ . Ekaṃ piṇḍaṃ anāgate āpatti thullaccayassa. Tasmiṃ piṇḍe āgate āpatti saṅghādisesassā’’ti (pari. 277). Vikāle pana pācittīti vikālabhojanapācitti. Aññātihatthatoti aññātikāya bhikkhuniyā antaragharaṃ paviṭṭhāya hatthato. Gahetvāti khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sahatthā paṭiggahetvā. ‘‘Pañca imā āpattiyo’’ti padacchedo.
408“以第二”者:指以语表为生起方式。
408.Dutiyenāti vācāsaṅkhātena samuṭṭhānena.
409-10“教令若说”:若他教令、若他说。“一切败坏”:指以未指示地点等一切方式而败坏之处。“小屋”:指有所求而造的小屋。正如《附随》所说:“他们为他造小屋,未指示地点、超过限量、带有破坏、无周围空间。”(《附随》278)所谓“逐句法是它的根本、是它的生起,这是该波逸提的”云云,在此处以逐句法为根本,用为作格。
409-10.Samādisati katheti ce. Sabbathā vipannanti adesitavatthukatādinā sabbappakārena vipannappadesaṃ. Kuṭinti saññācikāya kuṭiṃ. Yathāha parivāre ‘‘tassa kuṭiṃ karonti adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ sārambhaṃ aparikkamana’’nti (pari. 278). Padasodhammaṃ mūlaṃ samuṭṭhānaṃ yassa pācittiyassāti tathā vuttaṃ, tena padasodhammamūlena, sahatthe cetaṃ karaṇavacanaṃ.
411“以第三生起”:即以称为身语的生起。
411.Tatiyena samuṭṭhānenāti kāyavācāsaṅkhātena samuṭṭhānena.
412“共同安排而”:即共同安排,指与他人一同商议“我等造小屋”的意思。
412.Saṃvidahitvānāti saddhiṃ vidahitvā, ‘‘kuṭiṃ karomā’’ti aññehi saddhiṃ mantetvāti attho.
413「说已」:即为自己利益而告知。「比丘尼」:指立于比丘们用餐之处,向正在分派“此处给汤,此处给饭”的近事男们说话、令其施与的比丘尼。「未制止而」:未以“姊妹,请暂且退下,待比丘们用餐”这样的话令其回避,便直接进食。这是句义的连接。
413.Vatvāti attano atthāya viññāpetvā. Bhikkhuninti bhikkhūnaṃ bhuñjanaṭṭhāne ṭhatvā ‘‘idha sūpaṃ detha, idha odanaṃ dethā’’ti vosāsamānaṃ upāsakānaṃ vatvā dāpentiṃ bhikkhuniṃ. Na nivāretvāti ‘‘apasakka tāva, bhagini, yāva bhikkhū bhuñjantī’’ti anapasādetvā bhuñjatoti yojanā.
414以第四身心生起的方式,会有多少罪?——此为连接。
414. Catutthena kāyacittasamuṭṭhānena kati āpattiyo siyunti yojanā.
417「以第五」:即由语与心之生起。「说者」:即正在说、正在现行者。
417.Pañcamenāti vācācittasamuṭṭhānena. Vadanti vadanto samudācaranto.
418所谓“小屋”,仅是举例;应知还包括未指定处所、超过规定尺寸、具有破坏性、无经行空间的住所。
418.Kuṭinti nidassanamattaṃ, adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ sārambhaṃ aparikkamanaṃ senāsanampi gahaṇaṃ veditabbaṃ.
419“令诵”即逐句教法,此处“未受具足戒者”为省略之词。如律中所说:“比丘作非法想,令未受具足戒者逐句诵法”。“以戏弄欲而说者”,是指以嬉戏的意图,用种姓等辱骂方式而说者。而“戏弄欲”一词,如在“如理省察”等处,是以省略“耶”字母的方式而说示。
419.Vāceti padaso dhammanti ettha ‘‘anupasampanna’’nti seso. Yathāha – ‘‘bhikkhu akappiyasaññī anupasampannaṃ padaso dhammaṃ vācetī’’ti (pari. 281). Davakamyatā vadantassāti jātiādīhi akkosavatthūhi kīḷādhippāyena vadantassa. Davakamyatāti ca ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’tiādīsu (ma. ni. 1.22, 24, 422; a. ni. 6.58; 8.9; mahāni. 199, 206; dha. sa. 1355; vibha. 518) viya ya-kāralopena niddeso.
420以第六种身语意生起。“已共谋”者,即共谋之后,作了“你与我一同搬运”的商议。“搬运物品”者,若说:“你取那一重担,我取此担”,然后与那人一起将物品从原处移开。
420. Chaṭṭhena kāyavācācittasamuṭṭhānena. Saṃvidahitvānāti saṃvidhāya, ‘‘tvañca ahañca ekato avaharissāmā’’ti sammantanaṃ katvā. Bhaṇḍaṃ haratīti ‘‘bhāriyaṃ tvaṃ ekaṃ passaṃ gaṇha, ahaṃ ima’’nti vatvā tena saha ṭhānā cāveti ce.
423于此教法中,“疑灭最上”与“上”者:此处,以“是净耶?非净耶?”“是犯耶?非犯耶?”“是法耶?非法耶?”等种种方式而生起的疑惑、犹豫,便是疑。能令疑灭、除灭疑惑者,即是疑灭。最上者,即是最胜。上者,因以问答之形态安立于《分别》与《犍度》所含的因缘等决择中,故名为上。凡以智慧深入、通达此名为“上”之论书者……。于“上上”二词中,应取其一显示功德,其一显示教法。具足善方法之人,通达律藏——此即连结。何为殊胜?故说“善方法”等。能善巧地辨别行持、禁止、坚固、放宽,以及制定、非制定等方法者,便是善方法。能以此善巧引导决择者,即是善方法,亦为上之决择。具足决择之知、已具备者。难以通达者,即是难上。因以巴帝摩卡律仪戒为明灯,成为上达定、慧、涅槃的基础,故通达上、深入而达到完成,此即其义。
423.Idha imasmiṃ sāsane. Vimatūparamaṃ paramanti ettha ‘‘kappiyaṃ nu kho, akappiya’’nti vā ‘‘āpatti nu kho, anāpattī’’ti vā ‘‘dhammo nu kho, adhammo’’ti vā evamādinā nayena vividhenākārena pavattā vimati vicikicchā vimati. Vimatiṃ uparameti vināsetīti vimatūparamaṃ. Paramaṃ uttamaṃ. Uttaranti vibhaṅgakhandhakāgatānaṃ nidānādivinicchayānaṃ pañhauttarabhāvena ṭhitattā uttaraṃ. Imaṃ uttaraṃ nāma pakaraṇaṃ yo uttarati paññāya ogāhetvā pariyosāpeti. Idha ‘‘uttaraṃ uttara’’nti padadvaye ekaṃ guṇanidassanaṃ, ekaṃ satthanidassananti gahetabbaṃ. Sunayena yuto so puggalo vinayaṃ piṭakaṃ uttaratīti sambandho. Kiṃ visiṭṭhanti āha ‘‘sunaya’’ntiādi . Suṭṭhu cārittavārittadaḷhīkaraṇasithilakaraṇabhedā paññattianaupaññattādinayā etthāti sunayo, taṃ. Suṭṭhu nīyati vinicchayo etenāti sunayo, uttaravinicchayo, tena. Vinicchayāvabodhena saṃyutto samannāgato. Dukkhena uttarīyatīti duttaraṃ. Pātimokkhasaṃvarasīladīpakattena samādhipaññānibbānasaṅkhātauttarappattiyā patiṭṭhābhāvato uttaraṃ uttarati ogāhetvā pariyosānaṃ pāpuṇātīti attho.
于此,凡通达名为“疑灭最上”之“上”论书者,便是具足善方法之人;此具足善方法之人,通达善方法、难上、上之律。以此连结。以“及”字,依他义合摄而显示此义。即是说:于此,凡通达善方法、难上、上之律者,便是具足善方法之人,通达名为“疑灭最上”之“上”论书。由此应知:凡知上者,即知律;凡知律者,即知上。如是,已阐明上之论书对于通达律藏有极大助益。
Idha yo vimatūparamaṃ paramaṃ uttaraṃ uttaraṃ nāma pakaraṇaṃ uttarati, sunayena yuto so puggalo sunayaṃ duttaraṃ uttaraṃ vinayaṃ uttaratīti yojanā. Ca-saddena satthantarasamuccayatthena imamatthaṃ dīpeti. Seyyathidaṃ, idha yo sunayaṃ duttaraṃ uttaraṃ vinayaṃ uttarati, sunayena yuto so puggalo vimatūparamaṃ paramaṃ uttaraṃ uttaraṃ nāma pakaraṇaṃ uttaratīti. Iminā yo uttaraṃ jānāti, so vinayaṃ jānāti. Yo vinayaṃ jānāti, so uttaraṃ jānātīti uttarapakaraṇassa vinayapiṭakajānane accantūpakāritā vibhāvitāti daṭṭhabbaṃ.