比丘尼篇集注疏显示巴利原文
Bhikkhunikkhandhakakathāvaṇṇanā
2952 「展开衣」:即移去衣。显示巴利原文
2952.Vivaritvāna cīvaraṃ apanetvā.
2953 “凡任何连结者”,即任何行非行者。“由彼”,即由彼名为非行的非法。“说者”,即以语说者。显示巴利原文
2953.Yaṃ kiñci sampayojentiyāti yaṃ kiñci anācāraṃ karontiyā. Tatoti tena anācārasaṅkhātena asaddhammena. Bhāsantiyāti vācāya bhāsantiyā.
2954-6 “长”者,从一周边而言为长。“以细篾与带”者,即以细滑细篾所制成的带。“皮带”者,以皮革制成的带。“布带”者,以白布制成的带。“布辫”者,以布结成的辫带。“布卷”者,以布制成的卷带。“不应如舒适者般弯曲”者:为了达到中等纤细,不应如村女般弯曲肋骨。“臀部”者,即排尿处。“以骨等”者,指以牛膝骨等。“不应摩擦”者,即不应磨触。“以骨等”这一句,应与“不应摩擦”及“令击打”这一动作词相连结。显示巴利原文
2954-6.Dīghanti ekaparikkhepato dīghaṃ. Vilīvena ca paṭṭenāti saṇhehipi vilīvehi katapaṭṭena. Cammapaṭṭenāti cammamayapaṭṭena. Dussapaṭṭenāti setavatthena. Dussaveṇiyāti dussena gaṇṭhitaveṇiyā. Dussavaṭṭiyāti dussena katavaṭṭiyā . Na phāsukā nametabbāti majjhimassa tanubhāvatthāya gāmadārikā viya phāsulikā na nāmetabbā. Jaghananti muttakaraṇappadesaṃ. Aṭṭhikādināti gojāṇuṭṭhikādinā. Na ghaṃsāpeyyāti na ghaṭṭāpeyya. ‘‘Aṭṭhikādinā’’ti idaṃ ‘‘na ghaṃsāpeyyā’’ti iminā ca ‘‘koṭṭāpetī’’ti iminā kiriyāpadena ca sambandhitabbaṃ.
2957 “令击打”这一句,应与“手”等各个对格词分别相连结。“手”者,即前臂。“手背”者,即手背。“足”者,即小腿。显示巴利原文
2957.‘‘Koṭṭāpetī’’ti idaṃ ‘‘hatthaṃ vā’’tiādīhi upayogantapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Hatthanti aggabāhaṃ. Hatthakocchanti piṭṭhihatthaṃ. Pādanti jaṅghaṃ.
2958 “不应涂面”:不应以胡麻、芥子等制成的种种涂膏涂抹面部,为美化皮肤。“不应施粉”:不应以面粉涂敷面庞。“以雄黄涂面者犯”,此为连接语。显示巴利原文
2958.Na mukhaṃ limpitabbanti chavipasādakarena tilasāsapakakkādinā anekavidhena limpanena na limpitabbaṃ. Na cuṇṇetabbanti mukhacuṇṇalepanaṃ na kātabbaṃ. Manosilāya mukhaṃ lañjantiyā āpatti siyāti yojanā.
2959 “不应作身染”:不应以姜黄、红花等为身体皮肤染色。“不应作眼线”:除眼角处所画的线之外,不应涂眼药。“不应作特殊标记”:不应在脸颊部位描绘种种形状的特殊标记或圆点图案。显示巴利原文
2959.Aṅgarāgo na kātabboti haliddikuṅkumādīhi sarīracchavirāgo na kātabbo. Avaṅgaṃ na ca kātabbanti añjanaṃ bahi akkhikoṭiyā lekhaṃ ṭhapetvā na añjitabbaṃ. Na kātabbaṃ visesakanti gaṇḍapadese vicitrasaṇṭhānaṃ visesakaṃ vattabhaṅgaṃ na kātabbaṃ.
2960 “观看处”:从窗户。“以贪”:以欲贪。“观看”:观看内巷。连接句:“不应站在光亮处”。不应站在光亮处,即不应敞开门、露出半身而站立。“戏场”:演员的集会。显示巴利原文
2960.Olokanakatoti vātapānato. Rāgāti kāmarāgena. Oloketunti antaravīthiṃ viloketuṃ, sāloke na ca ṭhātabbanti yojanā. Sāloke dvāraṃ vivaritvā upaḍḍhakāyaṃ dassentīhi na ṭhātabbaṃ. Sanaccanti naṭasamajjaṃ.
2961 令妓女起立者,令娼妇起立者。“贩卖者”,此应与“酒”等对格词各自连接。显示巴利原文
2961.Gaṇikaṃ vuṭṭhāpentiyā vesiṃ vuṭṭhāpentiyā. ‘‘Vikkiṇantiyā’’ti idaṃ ‘‘sura’’ntiādīhi upayogantapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ.
2963 “亦不应使侍奉”:即不应令其为自己做任何服务。即使是畜生道的奴婢,畜生道的雇工,也不应令其侍奉,亦不应使为自己做服务。以“亦”字更显示:人类当然更不必说了。显示巴利原文
2963.Nacevupaṭṭhāpetabboti attano veyyāvaccaṃ neva kārāpetabbo. Tiracchānagatopi dāso vā dāsī vā tiracchānagatopi kammakaro vā na ceva upaṭṭhāpetabbo neva attano veyyāvaccaṃ kārāpetabbo. Api-saddena pageva manussabhūtoti dīpeti.
2964 “一切青等”:以此,显示巴利原文
2964.‘‘Sabbanīlādi’’nti iminā –
一切青、赤、黑、红、黄色;
“大名、大红、染红等。”
显示巴利原文 ‘‘Sabbanīlakamañjeṭṭha-kaṇhalohitapītake; Mahānāmamahāraṅga-rattesū’’ti. (vi. vi. 598) –
已说之不许可衣,于此已摄集。因注疏中说:“‘纳玛德咖’者,名为以羊毛制成之不织物,应以皮革片之受用而受用”;又因义疏中说:“类似敷具,以毡片制成之资具特类。”故“纳玛德咖”者,即卧时得以受用之特殊资具。显示巴利原文
Vuttāni akappiyacīvarāni saṅgahitāni. ‘‘Namatakaṃ nāma eḷakalomehi kataṃ avāyimaṃ cammakhaṇḍaparibhogena paribhuñjitabba’’nti (cūḷava. aṭṭha. 264) aṭṭhakathāya vuttattā, gaṇṭhipade ca ‘‘santharaṇasadiso pilotikāhi kato parikkhāraviseso’’ti vuttattā ca nipajjāya paribhuñjitabbo parikkhāraviseso namatakaṃ nāma.
2965 纵使是覆盖着的男根,若心想“在此”,以染心观看者,犯恶作。所谓“一切”,即是指上述类别的全部。显示巴利原文
2965. Channampi purisabyañjanaṃ ‘‘etthā’’ti cintetvā rāgacittena olokentiyā dukkaṭaṃ hoti. Sabbanti vuttappakāraṃ sabbaṃ.
2966 从远处见到比丘时,即应远远避开这位比丘,为他让路——这是句义连接。显示巴利原文
2966. Bhikkhuṃ dūratova passitvā tassa bhikkhuno dūrato okkamitvāna maggo dātabboti yojanā.
2967 正在行乞的比丘尼见到比丘时,应将乞食所用的钵取出,拿掉覆盖在上面的僧伽梨衣,将钵直立、口朝上,示与比丘。这是句义连接。显示巴利原文
2967. Bhikkhaṃ carantiyā bhikkhuniyā bhikkhuṃ passitvā pana yena bhikkhāya carati, taṃ pattaṃ nīharitvā upari chādetvā ṭhitaṃ saṅghāṭicīvaraṃ apanetvā ukkujjaṃ uddhaṃmukhaṃ katvā bhikkhuno dassetabbanti yojanā.
2968 比丘尼于经期,月事生起之时,为作卷布、为系腰带,世尊允许腰绳,这是如是之意。由此显示,于其他时不可系腰绳。如世尊所说:“诸比丘!比丘尼不应于一切时佩戴腰绳,若佩戴者,得恶作罪。诸比丘!我允许处于经期者佩戴腰绳。”显示巴利原文
2968.Utunīnaṃ bhikkhunīnaṃ utukāle sañjātapupphe kāle saṃvellikaṃ kātuṃ kacchaṃ bandhituṃ mahesinā kaṭisuttakaṃ anuññātanti yojanā, iminā aññasmiṃ kāle kaṭisuttakaṃ bandhituṃ na vaṭṭatīti dīpeti. Yathāha – ‘‘na, bhikkhave, bhikkhuniyā sabbakālaṃ kaṭisuttakaṃ dhāretabbaṃ, yā dhāreyya, āpatti dukkaṭassa. Anujānāmi, bhikkhave, utuniyā kaṭisuttaka’’nti (cūḷava. 422).
2969 '女男相应'者,指由女人或男子或男女结合而成。'女男相应之手环'者,即是手镯。'巴当基'者,是布帛所成的包裹物。显示巴利原文
2969.Itthiposayutanti itthīhi vā purisehi vā itthipurisehi vā yuttaṃ. Itthiposayuttaṃ hatthavaṭṭakameva vā. Pāṭaṅkīti paṭapoṭṭalikaṃ.
2970 '重法'者,指在桑喀地谢沙中。'敬悦'者,是半月敬悦。'授与'者,即以白二甘马语而授与。显示巴利原文
2970.Garudhammeti saṅghādisese. Mānattanti pakkhamānattaṃ. Sammannitvāti ñattidutiyāya kammavācāya sammannitvā.
2971 若有女人出家时腹中有胎,其后分娩,若所生为子,则这位生子的母亲比丘尼,在儿子尚未懂事、未能依自身能力自行饮食与沐浴之前,应有一位经如法委任的第二位比丘尼相伴而住。显示巴利原文
2971. Yassā itthiyā pabbajitakāle gabbho vuṭṭhāti vijāyati yadi, putto ce, tassāpi dārakamātu yāva so dārako viññutaṃ pāpuṇāti, yāva khādituṃ, bhuñjituṃ, nahāyituñca attano dhammatāya sakkoti, tāva dutiyā bhikkhunī tathā sammannitvā dātabbāti yojanā.
2972 这位母亲比丘尼得以哺乳自己的儿子、喂食、装扮,以及怀抱而眠。显示巴利原文
2972.Sāpana mātā bhikkhunī attano puttaṃ pāyetuṃ, bhojetuṃ, maṇḍetuṃ, ure katvā sayituñca labhatīti yojanā.
2973 除了第二位比丘尼与男童同卧之外,对于这位男童,应如同对待其他男子那样,遵守同等的行持与规范。显示巴利原文
2973.Dutiyikāya bhikkhuniyā dārakena sahaseyyaṃ ṭhapetvā yathā aññesu purisesu vattitabbaṃ paṭipajjitabbaṃ, tathā eva tasmiṃ dārake vattitabbanti yojanā.
2974 “仅以离去”:仅由于随自己意乐而穿著白衣。如所说:“因她已离去,随自己意乐与喜好而穿著白衣,仅以此故,她成为非比丘尼,并非因为捨学处。”“在此”:即在此教法中。显示巴利原文
2974.Vibbhamenevāti attano ruciyā setavatthānaṃ gahaṇeneva. Yathāha – ‘‘yasmā sā vibbhantā attano ruciyā khantiyā odātāni vatthāni nivatthā, tasmāyeva sā abhikkhunī, na sikkhāpaccakkhānenā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 434). Idhāti imasmiṃ sāsane.
2975 “已去”:此处省略了“从自己的住处”。如所说:“诸比丘,若有比丘尼从自己的住处转入外道处,她回来时不应授予具足戒。”不仅不应授予具足戒,连出家也不得。然而,仅仅因穿著白衣而还俗者,则可得以出家。显示巴利原文
2975.Gatāyāti ettha ‘‘sakāvāsā’’ti seso. Yathāha – ‘‘yā sā, bhikkhave, bhikkhunī sakāvāsā titthāyatanaṃ saṅkantā, sā āgatā na upasampādetabbā’’ti. Na kevalaṃ na upasampādetabbā, pabbajjampi na labhati. Odātāni gahetvā vibbhantā pana pabbajjāmattaṃ labhati.
2976 “礼敬”:揉按双足后而行礼敬。“允许接受”:因世尊已开许“诸比丘,我允许接受”,故为允许。对此,有些老师说:“若单方面或双方面有漏出、有染著,则视具体情形而定。”有些老师说:“于此并无罪过。”如此显示诸师之说后,疏中便以“依此特殊开许者为允许”作为准量。因“诸比丘,我允许接受”之语,即为如法。显示巴利原文
2976.Vandananti pāde sambāhetvā vandanaṃ. Sādituṃ vaṭṭatīti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sāditu’’nti (cūḷava. 434) anuññātattā vaṭṭati. Tatreke ācariyā ‘‘sace ekato vā ubhato vā avassutā honti sārattā, yathāvatthukamevā’’ti vadanti. Eke ācariyā ‘‘natthi ettha āpattī’’ti vadantīti evaṃ ācariyavādaṃ dassetvā ‘‘idaṃ odissa anuññātaṃ vaṭṭatī’’ti aṭṭhakathāsu vuttaṃ, taṃ pamāṇaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, sāditu’’nti (cūḷava. 434) hi vacaneneva kappiyaṃ.
2977 不得在任何厕所中排便;若下方开放、上方有遮盖,则允许排便。所谓“下方开放、上方有遮盖”,注疏中解释道:“若已掘井,上方各方向仅露出板条般的空隙,这样的地方也是允许的。”显示巴利原文
2977. Yāya kāyaci vaccakuṭiyā vacco na kātabbo, heṭṭhā vivaṭe uddhaṃ paṭicchanne pana vaccaṃ kātuṃ vaṭṭati. Heṭṭhā vivaṭe upari paṭicchanneti aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace kūpo khato hoti, upari pana padaramattameva sabbadisāsu paññāyati, evarūpepi vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 435) vuttaṃ.
2978 “一切处”:指比丘尼住处、俗家内等一切处所。“病者”:指她若不盘腿便不安适。“半盘腿”:即弯曲一腿而作的盘坐。也就是将一脚跟置于大腿根部附近,另一脚跟放在远处,这称为屈腿盘坐。显示巴利原文
2978.Sabbatthāti bhikkhuniupassayaantaragharādisabbaṭṭhānesu. Gilānāyāti yassā vinā pallaṅkaṃ na phāsu hoti. Aḍḍhapallaṅkanti ekapādaṃ ābhujitvā katapallaṅkaṃ. So ekaṃ paṇhiṃ ūrumūlāsannaṃ katvā itaraṃ dūre katvā ābhujitapallaṅko nāma.
2979 “男渡处”:即男子沐浴的渡口。如所说:“诸比丘!比丘尼不应在男子渡处沐浴,若沐浴者,得恶作。诸比丘!我允许在女子渡处沐浴。”显示巴利原文
2979.Naratittheti purisānaṃ nahānatitthe. Yathāha – ‘‘na, bhikkhave, bhikkhuniyā purisatitthe nahāyitabbaṃ, yā nahāyeyya, āpatti dukkaṭassa. Anujānāmi, bhikkhave, mahilātitthe nahāyitu’’nti (cūḷava. 436).
2980 若沙门尼用香粉、仅以香熏染的泥土或香泥沐浴,或逆流沐浴,她便犯恶作——这是句子的连接之义。以“香熏”这一限定,显示未被香熏的泥土是允许的。正如世尊所说:“诸比丘,我允许用普通泥土。”显示巴利原文
2980. Yā samaṇī gandhacuṇṇena vā vāsitamattiyā vāsitakāya mattikāya vā paṭisote vā nhāyeyya, tassā āpatti dukkaṭanti yojanā. Vāsitavisesanena avāsitā vaṭṭatīti dīpeti. Yathāha – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, pakatimattika’’nti (cūḷava. 436).
2981 “未受用”在这里的意思是:连最上等的利养也不曾取用,钵与衣服即使数日也未曾受用。若是不适宜,允许全部舍弃。显示巴利原文
2981.Abhutvāti ettha āmisaaggaṃ gahaṇamattampi akatvā, pattacīvaraṃ katipayadivasānipi aparibhuñjitvāti attho. Sace asappāyaṃ, sabbampi apanetuṃ vaṭṭati.
2982 当没有未达上者在场时,一切由比丘们接受、未接受或储存的可食物,皆应由比丘们令其接受后,再供比丘尼们受用——这是句子的连接之义。“比丘尼们可以”这句话,是依论题的脉络而说。比丘尼们令其接受后,比丘们同样可以那样受用。正如世尊所说:“诸比丘,我允许比丘们由比丘尼们令其接受储存物之后而受用。”显示巴利原文
2982. Anupasampanne asante sabbaṃ bhikkhūhi paṭiggahitaṃ vā appaṭiggahitaṃ vā sannidhikataṃ vā sabbaṃ ajjhoharaṇīyaṃ bhikkhūhi paṭiggahāpetvā paribhuñjituṃ bhikkhunīnaṃ vaṭṭatīti yojanā. ‘‘Bhikkhunīnaṃ vaṭṭatī’’ti idaṃ pakaraṇavasena vuttaṃ. Bhikkhunīhipi paṭiggahāpetvā bhikkhūnampi tathāvidhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭati. Yathāha – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, bhikkhūnaṃ sannidhiṃ bhikkhunīhi paṭiggāhāpetvā paribhuñjitu’’nti (cūḷava. 421).