犍度篇义务之论释显示巴利原文
Vattakkhandhakakathāvaṇṇanā
2914-5 “客比丘”“住处比丘”“乞食者”“住处”“阿兰若住者”“随喜”——这是词的分辨。对于这些,有相应的义务。因为是异类相连的并列复合词,以后词的性为性,故表示为阴性。“于食”即于食堂,省略后词。应将“于食”等词与“义务”一一对应结合。“老师”与“依止师”、“弟子”与“共住弟子”——他们应尽的诸义务,这是词的分辨。“一切”指所含一切支分的差别。“十四种义务”是说,虽从支分差别上有多种义务,但依所对境的区别只说十四种。“以清净心”是说,因断除了包括随眠在内的一切烦恼,而以极清净的心相续。“以调御者”是说,调御有情故称调御者,即依无上调御丈夫之德,以种种调御方便调御天、梵天、龙等有情。或者说,已离引导故名调御者,以此。显示巴利原文
2914-5. Āgantuko ca āvāsiko ca piṇḍacāriko ca senāsanañca āraññako ca anumodanā cāti viggaho, tāsu vattāni, itarītarayogadvandasamāsassa uttarapadaliṅgattā itthi liṅganiddeso. Bhatte bhattagge, uttarapadalopo. ‘‘Bhatte’’tiādīhi padehi ‘‘vattānī’’ti paccekaṃ yojetabbaṃ.
“老师”与“依止师”、“弟子”与“共住弟子”——他们应尽的诸义务,这是词的分辨。“一切”指所含一切支分的差别。“十四种义务”是说,虽从支分差别上有多种义务,但依所对境的区别只说十四种。“以清净心”是说,因断除了包括随眠在内的一切烦恼,而以极清净的心相续。“以调御者”是说,调御有情故称调御者,即依无上调御丈夫之德,以种种调御方便调御天、梵天、龙等有情。或者说,已离引导故名调御者,以此。显示巴利原文
Ācariyo ca upajjhāyako ca sisso ca saddhivihāriko ca, tesaṃ vattānīti viggaho. Sabbasoti sabbāvayavabhedehi. Catuddasevāti avayavabhedehi bahuvidhānipi vattāni visayabhedena cuddasa eva vuttāni. Visuddhacittenāti savāsanasakalasaṃkilesappahānato accantaparisuddhacittasantānena . Vināyakenāti satte vinetīti vināyako, anuttarapurisadammasārathibhāvena dammadevabrahmanāgādike satte nānāvidhena vinayanupāyena dametīti attho. Atha vā vigato nāyako assāti vināyako, tena.
2916 “园”者,此处是指邻近该园的用法。正如所说:“如今以‘我将入园’此语,显示近行界的附近,因此到达近行界后,脱鞋等一切应作。”“然应脱去”,这是词的分解。“应脱”是指鞋应从脚上脱下。显示巴利原文
2916.Ārāmanti ettha taṃsamīpe tabbohāro. Yathāha ‘‘idāni ‘ārāmaṃ pavisissāmī’ti iminā upacārasīmasamīpaṃ dasseti, tasmā upacārasīmaṃ patvā upāhanāomuñcanādi sabbaṃ kātabba’’nti (cūḷava. aṭṭha. 357). ‘‘Pana apanetabba’’nti padacchedo. Muñcitabbāti upāhanā pādato apanetabbā.
2917 “覆头”即连头覆盖。不应于头上作衣,这是连接。“以彼”指由客比丘。“以饮水”指以应饮用之水。显示巴利原文
2917.Oguṇṭhananti sasīsapārupanaṃ. Sīse cīvarameva vā na kātabbanti sambandho. Tenāti āgantukena. Pānīyavārināti pātabbajalena.
2918 “问后”指问过雨安居数之后。在精舍中,客比丘应当礼敬上座比丘。“时”即适时。该客比丘应问住处:“我得的是哪一处住所?”这是连接。显示巴利原文
2918.Pucchitvāti vassagaṇanaṃ pucchitvā. Vihāre vuḍḍhabhikkhuno āgantukena bhikkhunā vanditabbāva. Kāleti kālasseva. Tena āgantukena bhikkhunā senāsanaṃ ‘‘mayhaṃ kataraṃ senāsanaṃ pāpuṇātī’’ti pucchitabbañcāti yojanā.
2919 “应询问”:此词应分别与“厕所”等所有宾格词语结合运用。“唯饮水”:依义注所示的方式——“此池之水,是仅供饮用,还是也用于沐浴等?”——即是指饮水。同样,所用之物也是如此。“僧团规约”:依义注所示的方式——“某些地方有猛兽或非人,因此何时应进入、何时应出来?”——即僧团所制定的规约。“行乞处等”:其中,“行乞处应询问”——依义注所说:“施食的村落是近还是远?应只在适当时间托钵行乞,还是不必?如此应询问乞食之事。”——此即是行乞处。“等”字摄取了非行乞处。“非行乞处”:依义注所说:“所谓非行乞处,即邪见者之村落,或已限定比丘人数的村落,在那里只施给一位或两位比丘,此亦应询问。”——此即是非行乞处。显示巴利原文
2919. ‘‘Pucchitabba’’nti idaṃ ‘‘vaccaṭṭhāna’’ntiādikehi sabbehi upayogantapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Pānīyameva cāti ‘‘kiṃ imissā pokkharaṇiyā pānīyameva pivanti, udāhu nahānādiparibhogampi karontī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 357) aṭṭhakathāgatanayena pānīyañca. Tathā paribhojanīyañca. Saṅghakatikanti ‘‘kesuci ṭhānesu vāḷamigā vā amanussā vā honti, tasmā kaṃ kālaṃ pavisitabbaṃ, kaṃ kālaṃ nikkhamitabba’’nti aṭṭhakathāgatanayena saṅghassa katikasaṇṭhānañca. Gocarādikanti ettha ca ‘‘gocaro pucchitabboti ‘gocaragāmo āsanne, udāhu dūre, kālasseva ca piṇḍāya caritabbaṃ, udāhu no’ti evaṃ bhikkhācāro pucchitabbo’’ti (cūḷava. aṭṭha. 357) vuttanayena gocarañca. Ādi-saddena agocaraṃ gahitaṃ. ‘‘Agocaro nāma micchādiṭṭhikānaṃ vā gāmo paricchinnabhikkho vā gāmo, yattha ekassa vā dvinnaṃ vā bhikkhā diyyati, sopi pucchitabbo’’ti (cūḷava. aṭṭha. 357) vuttanayena agocarañca.
2920 如此说明客比丘的义务之后,现在为了说明住处比丘的义务,说“长老”等。应理解为:应上前迎接,并接过钵与衣。“与”字是省略所指的事物。显示巴利原文
2920. Evaṃ āgantukavattaṃ dassetvā idāni āvāsikavattaṃ dassetumāha ‘‘vuḍḍha’’ntiādi. Paccuggantvā pattañca cīvarañca paṭiggahetabbanti yojanā. Ca-saddo luttaniddiṭṭho.
2921 “彼之”:指客比丘。“足水与”:以“与”字含摄:应安放供已洗足及未洗足者站立之处,即足台、足擦布。“应以水询问”:依所说方式,应以水询问——“若就饮水而问,一次取来的水全部喝尽,则应询问:‘我再取来?’”此处“与”字……显示巴利原文
2921.Tassāti āgantukassa. Pādodakañcāti ca-saddena dhotādhotapādā yattha ṭhapīyanti, taṃ pādapīṭhaṃ, pādakathalikañca upanikkhipitabbanti etaṃ gahitaṃ. Pucchitabbañca vārināti ‘‘pānīyena pucchantena sace sakiṃ ānītaṃ pānīyaṃ sabbaṃ pivati, ‘puna ānemī’ti pucchitabboyevā’’ti vuttanayena pānīyena pucchitabbo. Idha ca-saddena –
又,也应当用扇子扇风。扇风者应在脚背处扇一下,在中间扇一下,在头部扇一下。若对方说「够了」,便应比之前更轻缓地扇;若再说「够了」,便应比之前更轻缓地扇;到第三次说时,便应将扇子放下。还要为那人洗脚,洗后如果自己有油,就用油为他涂抹;如果没有,就用那人自己所有的油来涂抹。显示巴利原文
‘‘Apica bījanenapi bījitabbo, bījantena sakiṃ pādapiṭṭhiyaṃ bījitvā sakiṃ majjhe, sakiṃ sīse bījitabbaṃ, ‘alaṃ hotū’ti vuttena tato mandataraṃ bījitabbaṃ. Puna ‘ala’nti vuttena tato mandataraṃ bījitabbaṃ. Tatiyavāraṃ vuttena bījanī ṭhapetabbā. Pādāpissa dhovitabbā, dhovitvā sace attano telaṃ atthi, tena makkhetabbā. No ce atthi, tassa santakena makkhetabbā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 359) –
他总括了前面所说过的事。显示巴利原文
Vuttavattāni saṅgaṇhāti.
2922-3 「应礼敬」:是说新来的客比丘应向长老礼敬。「应指示」:被问到「我的住处在哪里?」时,应当指示住处,意思是应这样告知:「这住处是归您住的。」「应告知」:是说应当用「已住」「未住」等词语,随其各自的性、数加以转换,然后分别连接起来。所谓「已住」,是指所指示住处中,原先的比丘们最初已经住下的状态;「或未住」,是指在衣时那些比丘并未住下的状态。行乞处与非行乞处,前面已经说过。显示巴利原文
2922-3.Vandeyyoti vuḍḍhāgantuko vanditabbo. Paññapetabbanti ‘‘kattha mayhaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī’’ti pucchitena senāsanaṃ paññapetabbaṃ, ‘‘etaṃ senāsanaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī’’ti evaṃ ācikkhitabbanti attho. ‘‘Vattabbo’’ti idaṃ ‘‘ajjhāvutthamavuttha’’ntiādīhi padehi taṃtaṃliṅgavacanānurūpena parivattetvā paccekaṃ yojetabbaṃ. Ajjhāvutthanti paññattasenāsanassa bhikkhūhi paṭhamaṃ vutthabhāvaṃ. Avutthaṃ vāti cīvarakālaṃ tasmiṃ bhikkhūhi anajjhāvutthabhāvaṃ vā. Gocarāgocaraṃ vuttameva.
「与应学之家」:应告知已获应学认可之家。「入出之时」:此义在「僧团规约」中已说。「水等」:以「等」字包含告知可用物与杖。显示巴利原文
Sekkhakulāni cāti laddhasekkhasammutikāni kulāni ca vattabbāni. ‘‘Pavese nikkhame kālo’’ti idaṃ ‘‘saṅghakatika’’nti ettha vuttatthameva. Pānīyādikanti ādi-saddena paribhojanīyakattarayaṭṭhīnaṃ ācikkhanaṃ saṅgaṇhāti.
2924 「如所坐而」:即在自己所坐之处安坐。「应」:指对新来比丘而言。显示巴利原文
2924.Yathānisinnenevāti attanā nisinnaṭṭhāneyeva nisinnena. Assāti navakassa.
2925 「将钵放在这里,请坐此座」——当以这些方式告知一切,这是衔接句。「亦应给予住所」:住所亦应给予。以「亦」字,统摄「应告知未住或已住」等所说。即使在大住处,若有客比丘来到面前,也不可不履行此义务。显示巴利原文
2925. ‘‘Atra pattaṃ ṭhapehi, idamāsanaṃ nisīdāhī’’ti iccevaṃ iminā pakārena sabbaṃ vattabbanti yojanā. Deyyaṃ senāsanampi cāti senāsanañca dātabbaṃ. Ca-saddena ‘‘avutthaṃ vā ajjhāvutthaṃ vā ācikkhitabba’’ntiādinā vuttaṃ sampiṇḍeti. Mahāāvāsepi attano santikaṃ sampattassa āgantukassa vattaṃ akātuṃ na labbhati.
2926 若有人想:“应完全按照法目纲要所列的次第来履行应作之事,还是依事情发生时的次第而为?”为使他知道“并非规定必须依纲要次第而作,而是依实际生起的次第而行”,因此没有遵循纲要次第,便首先讲了行路时的应作之事。又或,因为想先说明应作之事的次第,所以未依纲要次第,随宜作了解说。“木土器物”指床座等物以及染衣器皿。“收藏”是说安放于有人守护处。“关闭住所”是指关闭住处的门窗等。显示巴利原文
2926. ‘‘Mātikāya niddiṭṭhakkameneva vattāni kātabbāni, udāhu yathānuppattivasenā’’ti koci maññeyyāti mātikākkameneva kātabbanti niyamo natthi, yathānuppattavaseneva kātabbanti viññāpetuṃ mātikākkamamanādiyitvā gamikavattaṃ āraddhaṃ. Atha vā vatticchānupubbakattā saddapayogassa mātikākkamamanādiyitvā yathicchaṃ niddeso katoti veditabboti. Dārumattikabhaṇḍānīti mañcapīṭhādīni ceva rajanabhājanāni ca. Paṭisāmetvāti guttaṭṭhāne ṭhapetvā. Āvasathampi thaketvāti āvasathe dvārakavāṭādīni ca thaketvā.
2927 “询问后”的意思是,对比丘、沙弥或净人交代一声“请你看管这里”,将住处委托给他。又或者,“即使当可询问者不在时”一句中,“亦”字有“然而”之义。“或妥善守护”是说应如“在四块石头上安设床座,再将床叠放床上”等处所说方式,善加收藏之后才出发。这是前后的连接。显示巴利原文
2927.Āpucchitvāpīti bhikkhussa vā sāmaṇerassa vā ārāmikassa vā ‘‘imaṃ paṭijaggāhī’’ti niyyādetvā vā. Pucchitabbe asantepīti ettha pi-saddo pana-saddattho. Gopetvā vāpi sādhukanti ‘‘catūsu pāsāṇesu mañcaṃ paññapetvā mañce mañcaṃ āropetvā’’tiādinā (cūḷava. 360) vuttanayena sammā paṭisāmetvā gantabbanti yojanā.
2928 为说明乞食比丘的威仪,经文说“急速”等。乞食比丘进入村落间时,不应仓促闯入,不应匆匆而进;出来时,不应仓促冲出,不应匆匆而出。应当以与比丘相应的威仪进入,也如此出来。乞食比丘到达施主门时,不应站得离施主太远,也不应站得离施主太近。显示巴利原文
2928. Piṇḍacārikavattaṃ dassetumāha ‘‘sahasā’’tiādi. Piṇḍacāriko bhikkhu antaragharaṃ pavisanto sahasā na pavise sīghaṃ na paviseyya, nikkhamanto sahasā na nikkhame sīghaṃ na nikkhameyya, bhikkhusāruppena paviseyya, nikkhameyya ca. Piṇḍacārinā bhikkhunā gehadvāraṃ sampattena atidūre na ṭhātabbaṃ nibbakosato atidūraṭṭhāne na ṭhātabbaṃ. Accāsanne na ṭhātabbaṃ nibbakosato āsannatare ṭhāne na ṭhātabbaṃ.
2929 「举起」即奉上。「器」指钵。「以右手奉上」即以右手奉上。「应受食」中,省略了「以双手受取」之义。正如律中所说:「应以双手受取钵,然后受食。」显示巴利原文
2929.Uccāretvāti upanāmetvā. Bhājananti pattaṃ. Dakkhiṇena paṇāmetvāti dakkhiṇena hatthena upanāmetvā. Bhikkhaṃ gaṇheyyāti ettha ‘‘ubhohi hatthehi paṭiggahetvā’’ti seso. Yathāha – ‘‘ubhohi hatthehi pattaṃ paṭiggahetvā bhikkhā gahetabbā’’ti (cūḷava. 366).
2930 对于想施汤或不想施汤者,应稍作观察而站立。「中间」指正在施食时。「非施食者」:不论是女人或男人,在施食时都不应看其面容。显示巴利原文
2930. Sūpaṃ dātukāmā vā adātukāmā vā iti muhuttakaṃ sallakkheyya tiṭṭheyya. Antarāti bhikkhādānasamaye. Nabhikkhādāyikāti itthī vā hotu puriso vā, bhikkhādānasamaye mukhaṃ na oloketabbanti.
2931 示乞食行法已,为示住林行法而说「饮水等」。「饮水等」的「等」字,含摄杂用水、火、钻火具及四支杖。于此抉择如下:应备办饮用水。若器皿不足,可将饮用水兼作杂用水备办。若不得钵,可用竹筒备办。若连竹筒也无,应按近处有小水坑那样处理。若无钻火具,亦可不生火。如同住林者,行旷野道者也应求取钻火具;然而住于众中者,没有亦可。显示巴利原文
2931. Piṇḍacārikavattaṃ dassetvā āraññikavattaṃ dassetumāha ‘‘pānīyādī’’tiādi. Pānīyādīti ādi-saddena paribhojanīyaaggiaraṇisahitakattarayaṭṭhīnaṃ gahaṇaṃ. Tatrāyaṃ vinicchayo – pānīyaṃ upaṭṭhāpetabbanti sace bhājanāni nappahonti, pānīyameva paribhojanīyampi katvā upaṭṭhāpetabbaṃ. Bhājanaṃ alabhantena veḷunāḷikāyapi upaṭṭhāpetabbaṃ. Tampi alabhantassa yathā samīpe khuddakaāvāṭo hoti, evaṃ kātabbaṃ. Araṇisahite asati aggiṃ akātumpi ca vaṭṭati. Yathā ca āraññikassa, evaṃ kantārapaṭipannassāpi araṇisahitaṃ icchitabbaṃ. Gaṇavāsino pana tena vināpi vaṭṭatīti.
“星宿”是指阿萨尤迦等二十七种星宿应当了知,这即是关联。如何应知呢?说到“与彼结合及……”,意思是应当了知月亮与彼星宿的结合,这是涵义。“亦应知方位”,即在林中居住者,应不迷惑地了知八种方位。显示巴利原文
Nakkhattanti assayujādisattavīsatividhaṃ nakkhattaṃ jānitabbanti sambandho. Kathaṃ jānitabbanti āha ‘‘tena yogo cā’’ti, tena nakkhattena candassa yogo ñātabboti attho. Jānitabbā disāpi cāti araññe viharantena aṭṭhapi disā asammohato jānitabbā.
2932 为了说明其他行法,说“大便处、小便处、洗浴处”等。“依次第而有”是指应按照前往的次第去使用。正如所说:“大便处、小便处、洗浴处,在这三处,以到达的先后次第为准。”“依长老次第而作者”是指舍弃到达的先后次第,而按长老次第行事的人。显示巴利原文
2932. Aññavattaṃ dassetumāha ‘‘vaccapassāvatitthānī’’tiādi. Paṭipāṭiyā bhavantīti gatānukkamena sevitabbā bhavanti. Yathāha – ‘‘vaccakuṭiyaṃ, passāvaṭṭhāne, nhānatittheti tīsupi āgatapaṭipāṭiyeva pamāṇa’’nti (cūḷava. aṭṭha. 373). Yathāvuḍḍhaṃ karontassāti gatapaṭipāṭiṃ vinā vuḍḍhapaṭipāṭiyā karontassa.
2933 进入大便处时,不应猝然闯入。“撩起”是指提起衣。显示巴利原文
2933. Vaccakuṭiṃ pavisanto sahasā na paviseyya. Ubbhajitvāti cīvaraṃ ukkhipitvā.
2934 呻吟者不应大便,这是句解。学处分别的决断中说:「若因大便难出、受苦而呻吟,则无罪。」嚼净口用的木棍时大便之比丘,即犯恶作,这是句解。显示巴利原文
2934. Nitthunantena bhikkhunā vaccaṃ na kātabbanti yojanā. ‘‘Vaccassa dunniggamanena upahato hutvā nitthunati ce, na doso’’ti sikkhābhājanavinicchaye vuttaṃ. Daṇḍakaṭṭhaṃ khādato vaccaṃ karoto bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti yojanā.
2936 「以粗者」:不应以粗糙的、开裂的木片、有节的、有刺的、带孔的,或腐朽的木条去刮、去擦拭。不应将木条投入粪坑:即不应当将那片木头丢弃在粪坑中。不应将痰吐入小便槽,这是句解。显示巴利原文
2936.Kharenāti pharusena vā phālitakaṭṭhena vā gaṇṭhikena vā kaṇṭakena vā susirena vā pūtinā vā daṇḍena na avalekheyya na puñcheyya. Na kaṭṭhaṃ vaccakūpake chaḍḍeyyāti taṃ kaṭṭhaṃ vaccakūpe na chaḍḍeyya. Passāvadoṇiyā kheḷaṃ na pāteyyāti yojanā.
2937 「在便鞋上」:指在大小便用的便鞋上。「出时」:指出来的时候。「就在那里」:当即就在大小便便鞋之上。「应覆身」:应将提起的衣放下,以遮盖身体。显示巴利原文
2937.Pādukāsūti vaccapassāvapādukāsu. Nikkhamane nikkhamanakāle. Tatthevāti vaccapassāvapādukāsveva. Paṭicchādeyyāti ukkhittaṃ cīvaraṃ otāretvā sarīraṃ paṭicchādeyya.
2938 “若大便后,有水可用却不洗净、不处理水事者,犯恶作”,这是句子的连接。所谓“以灭痴者”,是指那位已灭除含随眠的痴,并以灭尽诸漏之智,断除与彼痴俱生、俱断的一切烦恼的牟尼、一切知者、正自觉者。“有水可用”这一句,意在说明无水时并无过失。如所说——显示巴利原文
2938. Yo vaccaṃ katvā salile sati sace nācameyya udakakiccaṃ na kareyya, tassa dukkaṭaṃ uddiṭṭhanti yojanā. Mohanāsināti savāsanassa mohassa, tena sahajekaṭṭhapahānekaṭṭhānaṃ sakalasaṃkilesānañca pahāyinā āsavakkhayañāṇena samucchindatā muninā sabbaññunā sammāsambuddhena. ‘‘Salile satī’’ti iminā asati niddosataṃ dīpeti. Yathāha –
“有水”者,于此情形,若有水但无隐蔽之处,应以容器取出而洗净。若无容器,应以钵取出。若钵亦无,则名为无。“此处过于开阔,前方另当有水”,若如此前往而未得水,乃至已到乞食之时,应以木片或其它物什擦拭干净后离去,可以进食,或行随喜。显示巴利原文
‘‘Sati udaketi ettha sace udakaṃ atthi, paṭicchannaṭṭhānaṃ pana natthi, bhājanena nīharitvā ācamitabbaṃ. Bhājane asati pattena nīharitabbaṃ. Pattepi asati asantaṃ nāma hoti. ‘Idaṃ ativivaṭaṃ, purato aññaṃ udakaṃ bhavissatī’ti gatassa udakaṃ alabhantasseva bhikkhācāravelā hoti, kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabbaṃ, bhuñjitumpi anumodanampi kātuṃ vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 373).
2939 “有声”者,是指弄出水声。“若在岩石等处碰触而令水发出声响,无过失”,这在学处分别的抉择中已说。“作恰普恰普声”者,意指不应模仿此种声音而洗净,这是句子的连接。“洗净后”即处理净水之事毕。“不应将水留在洗净盆中”,即不应在洗净容器中留有残余的水,这是句子的连接。不过,这是就一切共用之处而言。如注疏中所说——显示巴利原文
2939.Sasaddanti udakasaddaṃ katvā. ‘‘Pāsāṇādiṭṭhāne paharitvā udakaṃ saddāyati ce, na doso’’ti sikkhābhājanavinicchaye vuttaṃ. Capu capūti cāti tādisaṃ anukaraṇaṃ katvā nācametabbanti yojanā. Ācamitvāti udakakiccaṃ katvā. Sarāve ācamanabhājane udakaṃ na sesetabbanti yojanā, idaṃ pana sabbasādhāraṇaṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ –
「洗净盆」是指就一切共用之处而言。在那样的地方,由于其他比丘会来来往往,因此不应留下水。然而,即使在僧团共同的住处中,如果有一处是为经常往来而设的固定场所,或是属于个人使用的处所,在其中留下水则是允许的。喝下泻药之后反复进入的人,也是允许的。显示巴利原文
‘‘Ācamanasarāvaketi sabbasādhāraṇaṭṭhānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Tatra hi aññe aññe āgacchanti, tasmā udakaṃ na sesetabbaṃ. Yaṃ pana saṅghikepi vihāre ekadese nibaddhagamanatthāya kataṃ ṭhānaṃ hoti puggalikaṭṭhānaṃ vā, tasmiṃ vaṭṭati. Virecanaṃ pivitvā punappunaṃ pavisantassāpi vaṭṭatiyevā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 374).
2940 「被移动过的」是指被他人或自己无意中移动过、因而被污秽沾染的地方。「未洗净」的意思是,有水时却不加以清洗;没有水时,应以木片或其他东西擦拭干净后再离去。正如所说:「有水而没有容器,这称为无;有容器而没有水,这也称为无;两者都没有时,就更是无,这时应用木片或其他东西擦拭后再离去。」「若有碎片」是指,大小便处若有瓦片碎屑散落。以「应完全清除」一语,表明只是移除那里的部分瓦片碎屑并不名为清净,唯有移除一切瓦片碎屑才名为清净。显示巴利原文
2940.Ūhatampīti aññena vā attanā vā asañcicca ūhataṃ malena dūsitaṭṭhānaṃ. Adhovitvāti jale sati asodhetvā jale asati kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabbaṃ. Yathāha – ‘‘udakaṃ atthi bhājanaṃ natthi, asantaṃ nāma hoti, bhājanaṃ atthi udakaṃ natthi, etampi asantaṃ, ubhaye pana asati asantameva, kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabba’’nti (cūḷava. aṭṭha. 374). Uklāpāpi sace hontīti vaccapassāvaṭṭhānāni sace kacavarākiṇṇāni honti. ‘‘Asesato sodhetabba’’nti iminā tato kassaci kacavarassa apanayanaṃ sodhanaṃ nāma na hoti, nissesakacavarāpanayanameva sodhananti dīpeti.
2941 「Piṭhara」是指放置刮拭木片的容器。「若水瓶空」是指,若漱口净手的水瓶是空的。显示巴利原文
2941.Piṭharoti avalekhanakaṭṭhanikkhepanabhājanaṃ. Kumbhī ce rittāti ācamanakumbhī sace tucchā.
2942 如此说明厕所义务之后,为说明住所义务,而说“未被邀请”等语。“未被邀请”,即未获得许可。显示巴利原文
2942. Evaṃ vaccakuṭivattaṃ dassetvā senāsanavattaṃ dassetumāha ‘‘anajjhiṭṭho’’tiādi. Anajjhiṭṭhoti ananuññāto.
2943 “应先征询长老后再说法”,此是句子的连接。“若有更上座来”,即当他已征询某人并开始说法时,若有比该比丘更为上座的比丘到来。显示巴利原文
2943. Vuḍḍhaṃ āpucchitvā kathentassāti yojanā. Vuḍḍhatarāgameti yaṃ āpucchitvā kathetumāraddho, tatopi vuḍḍhatarassa bhikkhuno āgame sati.
2944 “在一住处中”,即在一间屋内。“未先询问”一语,应与随后将说之内容相应连结。显示巴利原文
2944.Ekavihārasminti ekasmiṃ gehe. ‘‘Anāpucchā’’ti idaṃ vakkhamānehi yathārahaṃ yojetabbaṃ.
2945 先前已指示过在长老们面前应尽的义务,现在为了说明即使同住一寺者亦应为他履行此义务,故再次提及“不应说法”。“以法眼”者,指以法为眼、以法为重,以此表明对非如此之人所作的礼敬徒劳无益。显示巴利原文
2945. Paṭhamaṃ yattha katthaci vuḍḍhānaṃ sannidhāne kattabbavattaṃ niddiṭṭhanti idāni ekavihāre vasantenāpi tassa kātabbataṃ dassetuṃ punapi ‘‘na ca dhammo kathetabbo’’ti āha. Dhammacakkhunāti dhammalocanena dhammagarukena, iminā atādisassa kato vāro niratthakoti dīpeti.
2946 “应作”指应点燃。“彼”指灯。因有“门即大围墙,于彼处无需问询”之说,所以不提及门,只指示容易犯过之处,故说“通风窗的窗扇应当关闭,不应敞开”。显示巴利原文
2946.Kātabboti jāletabbo. Soti dīpo. ‘‘Dvāraṃ nāma yasmā mahāvaḷañjaṃ, tasmā tattha āpucchanakiccaṃ natthī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 369) vacanato taṃ avatvā āpattikkhettameva dassetumāha ‘‘vātapānakavāṭāni, thakeyya vivareyya no’’ti.
2947 “从长老处转身”的意思是:从长老所在的一方转身,不露后背,面向长老而转。不应以衣角或身体碰触那位长老。显示巴利原文
2947.Vuḍḍhatoparivattayeti yena vuḍḍho, tato parivattaye, piṭṭhiṃ adassetvā vuḍḍhābhimukho tena parivattayeti attho. Cīvarakaṇṇena vā kāyena vā taṃ vuḍḍhaṃ na ca ghaṭṭaye.
2948 如是说明了住处事之后,为说明浴室事,而说“于前”等。不应在长老们面前沐浴,不应在上游逆流处沐浴;长老们下入水中时,上岸者应让路;不应以身或以衣触碰——此应解为“不应触碰”。显示巴利原文
2948. Evaṃ senāsanavattaṃ dassetvā jantāgharavattaṃ dassetumāha ‘‘purato’’tiādi. Therānaṃ purato neva nhāyeyya, upari paṭisote na ca nhāyeyya, otarantānaṃ vuḍḍhānaṃ uttaraṃ uttaranto maggaṃ dadeyya, na ghaṭṭaye kāyena vā cīvarena vā na ghaṭṭayeyyāti yojanā.
以“覆盖三圆周,齐整地穿着下衣,系好腰带”等方式所说的食堂事,因为在应学法中已经说过;亲教师事等,因为在大篇的解说中已经说过;随喜事,则以“诸比丘,我允许在食堂中,由四位、五位长老及次长老比丘们……”等方式,仅在食堂事中以兼带的方式提过,所以在注释中并未另行说明它们。然而,对于这些当中的随喜事,应如此理解——当僧团长老坐下作随喜时,应依次在下方坐四人;次长老坐下时,应以大长老及下方三人共坐;第五人坐下时,应在上方坐四人。即使是年少比丘被请,也应当从僧团长老开始,在下方坐四人。如果随喜比丘说:“诸位尊者,请回去,此处无事需来”,那就可以离去。大长老说:“贤友,我们走吧”,回答:“请回”,这样也可以。即使心想“我们将在村外过来”,去了村外后,对自己的依止者说“你们随后前来”,然后也可以离开。然而,如果人们只是以自己所喜欢的一人作随喜,此人并无随喜之过失,大长老也没有责任。在“坐近”的说法中,当人们请求说法时,应询问大长老,大长老也应只是受请而前来随喜,这便是此处的特点。显示巴利原文
‘‘Timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā’’tiādinā (cūḷava. 364) nayena vuttānaṃ bhattaggavattānaṃ sekhiyakathāya vuttattā ca upajjhāyavattādīnaṃ mahākhandhakakathāya vuttattā ca anumodanavattānaṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, bhattagge catūhi pañcahi therānutherehi bhikkhūhi āgametu’’ntiādinā (cūḷava. 362) nayena bhattaggavatteyeva antogadhabhāvena vuttattā ca niddese tāni na vuttāni, tathāpi tesu anumodanavattaṃ evaṃ veditabbaṃ (cūḷava. aṭṭha. 362) – saṅghatthere anumodanatthāya nisinne heṭṭhā paṭipāṭiyā catūhi nisīditabbaṃ. Anuthere nisinne mahātherena ca heṭṭhā ca tīhi nisīditabbaṃ. Pañcame nisinne upari catūhi nisīditabbaṃ. Saṅghattherena heṭṭhā daharabhikkhusmiṃ ajjhiṭṭhepi saṅghattherato paṭṭhāya catūhi nisīditabbameva. Sace pana anumodako bhikkhu ‘‘gacchatha, bhante, āgametabbakiccaṃ natthī’’ti vadati, gantuṃ vaṭṭati. Mahātherena ‘‘gacchāma, āvuso’’ti vutte ‘‘gacchathā’’ti vadati, evampi vaṭṭati. ‘‘Bahigāme āgamessāmā’’ti ābhogaṃ katvāpi bahigāmaṃ gantvā attano nissitake ‘‘tumhe tassa āgamanaṃ āgamethā’’ti vatvāpi gantuṃ vaṭṭatiyeva. Sace pana manussā attano rucitena ekena anumodanaṃ kārenti, neva tassa anumodato āpatti, na ca mahātherassa bhāro hoti. Upanisinnakathāyameva hi manussesu kathāpentesu mahāthero āpucchitabbo, mahātherena ca anumodanāya ajjhiṭṭhova āgametabboti idamettha lakkhaṇanti.
2949 “事”者,即如前所说的增上行仪事。正如所说:“未圆满增上行仪而将圆满戒,这是不可能的。”“不得”者,即不能获得。显示巴利原文
2949.Vattanti yathāvuttaṃ ābhisamācārikavattaṃ. Yathāha – ‘‘ābhisamācārikaṃ aparipūretvā sīlaṃ paripūressatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti. Na vindatīti na labhati.
2950 「散乱」:因心散乱,故不得定。「不见」:以智眼不见,即不能见之义。「苦」:即生苦等诸苦。显示巴利原文
2950.Anekaggoti vikkhittattāyeva asamāhitacitto. Na ca passatīti ñāṇacakkhunā na passati, daṭṭhuṃ samattho na hotīti attho. Dukkhāti jātidukkhādidukkhato.
2951 「因此」:因为不能从苦解脱,故如此说。作教诫后,获得何种殊胜呢?故说「作最上佛陀的教诫后,将证得涅槃」。「将证得」:即将会获得之义。显示巴利原文
2951.Tasmāti yasmā dukkhā na parimuccati, tasmā. Ovādaṃ katvā kiṃ visesaṃ pāpuṇātīti āha ‘‘ovādaṃ buddhaseṭṭhassa, katvā nibbānamehitī’’ti. Ehiti pāpuṇissati.