僧残论的注释(续) §464
律抉择复注·僧残论解释(一) · 102 段
464464. 为了把这些结花之类按它们各自的样貌展示出来,才说了“在那里,用茎结茎”等话。“在那里”是指在六种花摄之中。“用茎结茎”这句是针对有茎的睡莲等花说的。“用柄结柄”则是针对有柄的红花等花说的。“所作一切”就是所做的一切。在这里,关于如法作法的区分,将在“此一切”等偈颂里于一切处说明。
464. Imāni ganthimādīni sarūpato dassetumāha ‘‘tattha daṇḍena daṇḍaṃ vā’’tiādi. Tattha tatthāti tesu chasu pupphasaṅgahesu. ‘‘Daṇḍena daṇḍaṃ vā’’ti idaṃ sadaṇḍauppalādikusumaṃ sandhāyāha. ‘‘Vaṇṭenapi ca vaṇṭaka’’nti idaṃ savaṇṭakarattakusumādiṃ sandhāyāha. Karaṇaṃ sabbanti kataṃ sabbaṃ. Idha sabbattha kappiyavidhivibhāgaṃ ‘‘sabbameta’’miccādigāthāyaṃ vakkhati.
465用线等缠绕花做成的花饰,这里“茉莉花等”是剩余的意思。用线,或者用芭蕉茎纤维等,把茉莉花之类的花缠绕起来,做成的花饰,就叫缠花。所谓“茎在一边”,是对这个词的复合词解析。“两边都有茎”也是同样的道理。当“ka”这个字没有实际意义,或者只是表示它本身的意思时,应当这样理解。在阴性词的场合,由于“ka”字的关系,它前面的“a”音要替换成“i”音。
465.Suttādīhi gopphetvāti ettha ‘‘vassikapupphādīnī’’ti seso. Suttena vā kadalivākādīhi vā vassikādipupphe ganthitvā katapupphavikāro gopphimaṃ nāma. Ekato vaṇṭāni yassāti viggaho. Ubhatovaṇṭikāti etthāpi eseva nayo. Appatthe vā sakatthe vā ka-kāro daṭṭhabbo. Itthiliṅgavisaye ka-kārato pubbākārassa i-kārādeso.
把一切花的花梗都朝同一个方向,扎成的花串叫作“单边梗花串”;把花梗朝两个方向,扎成的花串叫作“两边梗花串”。意思是:这种缠花有两种。注疏里说:“把树皮纤维、藤蔓或绳子折成两股,再把去掉梗的尼巴花、迦丹巴花等卷进去拿着,这就叫缠花。”
Sabbapupphānaṃ vaṇṭāni ekadisāya katvā ganthitapupphāvali ekatovaṇṭikā nāma, vaṇṭāni ubhayadisāya katvā ganthitapupphāvali ubhatovaṇṭikā nāmāti taṃ gopphimaṃ evaṃ duvidhaṃ hotīti attho. ‘‘Vākaṃ vā valliṃ vā rajjuṃ vā diguṇaṃ katvā tattha nīpakadambādivaṇṭarahitāni pupphāni veṭhetvā gahaṇaṃ gopphimaṃ nāmā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431 atthato samānaṃ) aṭṭhakathāya vuttaṃ.
466“于束根”就是在根部。“花蕾等”这里用“等”字包括了无梗的玛度迦花等,以及有梗的茉莉花等。“以针等”这里用“等”字包括了棕榈纤维等。“花鬘制作”就是花鬘的制作。用针等把花蕾等花穿刺在束根上再缠绕起来,这种编法叫作“穿刺鬘”。
466.Bundesūti mūlesu. Makulādikanti ettha ādi-saddena vaṇṭarahitamadhukādipupphañca vaṇṭasahitamallikādipupphañca saṅgahitaṃ. Sūciādīhīti ettha ādi-saddena tālahīrādiṃ saṅgaṇhāti . Mālāvikatīti pupphamālāvikati. Sūciādīhi makulādikaṃ pupphaṃ bundesu vijjhitvā āvutā mālāvikati vedhimaṃ nāmāti vuccatīti yojanā.
467“缠绕鬘”应当从花环、花束、花把这些情况来理解。这是注疏中所示各种方式里的第一种,即“缠绕而成,或者用花鬘的线串绑起来”。如果有人想对说法、佛像或舍利作供养,就把花环束在头顶上方竖直垂下,为了让顶端显出壶形,用花串一次又一次地环绕缠紧,像这样制作花鬘线串,也叫作缠绕鬘。
467.‘‘Veṭhimaṃ nāma pupphadāmapupphahatthakesu daṭṭhabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.431) aṭṭhakathāya dassitappakāresu paṭhamappakāraṃ dasseti ‘‘veṭhetvā kataṃ mālāguṇehi vā’’ti. Dhammadesanāya vā paṭimāya vā dhātuyā vā pūjaṃ kattukāmā muddhani ujukaṃ katvā mālādāmakalāpaṃ olambitvā agge ghaṭikākāradassanatthaṃ mālāvaliyo anekakkhattuṃ parikkhipantā veṭhenti, idaṃ evarūpaṃ mālāguṇakaraṇampi veṭhimaṃ nāmāti vuttaṃ hoti.
还有一种方式:“或者用树皮纤维等捆起来”。也有人写作“绑好之后”,这要和“作”连起来理解。有些人把青莲花等长梗花,八枝、九枝或十枝扎成一束;然后用这些花梗上的树皮纤维,或者用别的随便什么东西,把它们绑在花梗顶端,或者分别绑起来,做成青莲花把之类。这也叫缠绕鬘。这两种都不允许。
Aññappakāraṃ dasseti ‘‘vākādīhi ca baddhaṃ vā’’ti, ‘‘bandhitvā’’tipi pāṭho, ‘‘kata’’nti iminā sambandho. Ekacce uppalādidīghadaṇḍakusumāni aṭṭha vā nava vā dasa vā kalāpaṃ katvā tesameva daṇḍānaṃ vākehi vā aññena yena kenaci daṇḍakagge ṭhapetvā vā visuṃ vā bandhitvā uppalahatthādiṃ karonti, tañca veṭhimaṃ nāmāti vuttaṃ hoti. Etaṃ dvayampi na vaṭṭati.
净人采下来放着的花,不能放进布里包成一包再捆起来。如果把这些花,用没有折断的花梗,或者就用那根梗上没有折断的树皮纤维,扎成一束再捆好,然后放进肩包里带着走,这是允许的。就像注疏里说的:“不过,用它们自己的树皮纤维或花梗来捆,或者做成肩包,是允许的。”僧伽罗义疏里说,“用树皮纤维或用花梗”这一句,指的是折断之后再缠绕捆缚。把莲花等花穿在莲花等叶子里,用花梗穿进去,让花梗露在外面,再用叶子把花盖住,在叶尖处捆起来,这是允许的。注疏里又说:“但直接捆在花梗上,是不允许的。”
Kappiyakārakehi ocinitvā ṭhapitapupphāni sāṭake pakkhipitvā bhaṇḍikaṃ katvā bandhituṃ na vaṭṭati. Tesuyeva pupphesu acchinnena daṇḍena vā tasmiṃyeva daṇḍe acchinnavākena vā kalāpaṃ katvā bandhituṃ, aṃsabhaṇḍikāya pakkhipitvā gahetuñca vaṭṭati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tesaṃyeva pana vākena vā daṇḍena bandhituṃ aṃsabhaṇḍikaṃ vā kātuṃ vaṭṭatī’’ti. ‘‘Vākena vā daṇḍena vā’ti ca idaṃ acchinditvā parikkhipitvā bandhanaṃ sandhāya vadantī’’ti sīhaḷagaṇṭhipade vuttaṃ. Padumādipupphāni padumādipaṇṇesu nāḷehi pavesetvā nāḷehi bahi katvā paṇṇena pupphāni paṭicchādetvā paṇṇagge bandhituṃ vaṭṭati. ‘‘Daṇḍe pana bandhituṃ na vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431) ca aṭṭhakathāyameva vuttaṃ.
468“用花环填满”是指用一串串花来填满。这在哪里可以做到呢?回答说“菩提”等等。所谓“花幕”,就像织布的人把线铺开那样,把一串串花铺展开来,再用横向的花串像织布一样织成的幕,就叫花幕。这个花幕,就花串纵向填满来说,前面已经提到了;就横向编织来说,后面将要说的编织也已经包含在内,所以应当知道并没有重复的过失。“幕等”中的“等”字,包括了塔、舍利匣、栏楯等。
468.Pupphamālāhi pūraṇeti pupphāvalīhi pūraṇe. Idaṃ kattha labbhatīti āha ‘‘bodhi’’ntiādi. Pupphapaṭaṃ nāma mālāvaliyo tantaṃ viya pasāretvā vatthaṃ vāyantehi viya tiriyañca mālāvalīhi vāyitapaṭaṃ vuccati. Idaṃ pupphapaṭaṃ mālāvalīhi dīghaso pūraṇaṃ sandhāya purime gahitaṃ, tiriyato vāyanaṃ sandhāya vakkhamāne vāyimepi gahitanti punaruttābhāvo veditabbo. Paṭādīnanti ādi-saddena cetiyadhātukaraṇḍakavedikādīnaṃ gahaṇaṃ.
在围绕时可以得到,意思是:在反复围绕菩提树干等的时候可以得到。当人们用花串围绕菩提树干等时,在第一个缠绕的地方,花串还没有越过,这叫作前一个位置;直到到达那个位置为止,由另一个人接过去,再由围绕的人带过来,当又到达那个位置时,再交给下一个人,这样用花衣覆盖菩提树干、塔或舍利盒是可以的,这是注释书里说的。即使只有两位比丘,站在两边轮流传递,也是可以的,他们这样说。为了编花幕而展开的花串,也同样适用这个判定标准。
Parikkhepesu labbhatīti bodhikkhandhādīnaṃ punappunaṃ parikkhipanesu labbhati. Bodhikkhandhādayo pupphāvalīhi parikkhipantehi paṭhamavaddhaṭṭhāne pupphāvaliyā anatikkāmite purimaṃ nāma ṭhānaṃ yāva pāpuṇāti, tāva aññena gahetvā parikkhipantena āharitvā punapi tasmiṃ ṭhāne patte aññassa dānavasena bodhikkhandhaṃ, cetiyaṃ, dhātukaraṇḍakaṃ vā pupphakañcukena chādetuṃ vaṭṭatīti aṭṭhakathāya vuttaṃ. Sacepi dveyeva bhikkhū ubhosu passesu ṭhatvā pariyāyena haranti, vaṭṭatiyevāti vadanti. Pupphapaṭavāyanatthaṃ pasāriyamānapupphāvalīsu ca eseva vinicchayo.
把长花串插进象牙钉之后,就不能再插一次了。因为已经说过“不过,把花环放进象牙钉里是可以的”,所以用别的办法做成花环后,把别人布施的花串花环放进舍利匣塔里是可以的。又因为说过“不过,用多条花线做成的花鬘,拿到以后系在座位顶部等地方是可以的”,所以把花鬘和花串中没有花的那段线头系在绳子、杆子等上面是可以的。
Dīghapupphāvaliṃ nāgadantesu pakkhipitvā puna pakkhipituṃ na vaṭṭati. ‘‘Nāgadantesu pana pupphavalayaṃ pavesetuṃ vaṭṭatī’’ti vuttattā aññehi valayaṃ katvā dinnapupphāvalivalayaṃ dhātukaraṇḍathupikāya pavesetuṃ vaṭṭati. ‘‘Mālāguṇehi pana bahūhipi kataṃ pupphadāmaṃ labhitvā āsanamatthakādīsu bandhituṃ vaṭṭatī’’ti vuttattā pupphadāmapupphāvalīnaṃ puppharahitāya suttakoṭiyā rajjudaṇḍādīsu bandhituṃ vaṭṭati.
469所谓“花形”,就是依《巴帝摩卡义注》所说“他们就用谷皮花做成象、马等形象,那些也立在编织处”,先把各种形状做成,再把花串安上去,做成象、马等形象。因为在这律注文中说“那些也立在编织处”,又因为《义理光明》对律注文“用别人做好的框架来安放花朵,也可以做成象、马等形象”解释说:“‘安放花朵’是指安放没有串起来的自然花朵。如果为了供养而把花鬘放在地上,不管有没有碰到,都不允许折成两重来放。”所以可以知道:在填充这些象、马等形象时,把花串系在别人做好的框架上,然后放在石座、床、椅、象形等顶上作供养,这就叫编织。
469.Puppharūpaṃ nāma ‘‘gopphimapuppheheva hatthiassādirūpakāni karonti, tānipi vāyimaṭṭhāne tiṭṭhantī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431) vuttattā taṃtaṃrūpasaṇṭhānaṃ katvā pupphāvaliyo nivesetvā kariyamānaṃ hatthiassādirūpaṃ. Imasmiṃ aṭṭhakathāpāṭhe ‘‘tānipi vāyimaṭṭhāne tiṭṭhantī’’ti vuttattā ca ‘‘aññehi kataparicchede pana pupphāni ṭhapentena hatthiassādirūpakampi kātuṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431) aṭṭhakathāpāṭhassa sāratthadīpaniyaṃ ‘‘pupphāni ṭhapentenāti aganthitāni pākatikapupphāni ṭhapentena. Pupphadāmaṃ pana pūjanatthāya bhūmiyaṃ ṭhapentena phusāpetvā vā aphusāpetvā vā diguṇaṃ katvā ṭhapetuṃ na vaṭṭatī’’ti (sārattha. ṭī. 2.431) vuttattā ca imaṃ hatthiādirūpaṃ pūrentena mālāvaliṃ aññehi kataparicchede sambandhitvā pāsāṇaāsanamañcapīṭhahatthirūpādimatthake ṭhapetvā pūjanappakāro vāyimanti viññāyati.
所谓“花毯”,在填充前面所说的那种花毯时,即使只是一条花串,也不能翻转过来放;在编织时,即使是由别人填充好的,也不能让哪怕一条花串掉下来。这就是填充和编织之间的区别。用“等”字把“花网”也包括进来了,制作花网时如果计算网孔的数量,就犯恶作。因为说过“在墙壁、伞盖、菩提柱等上面也是同样的做法”,所以在伞盖等上面也不应该制作花网。
Pupphapaṭanti pubbe vuttappakāraṃ pupphapaṭaṃ pūrentena ekāpi pupphāvali parivattetvā na ṭhapetabbā, vāyantena aññehi pūritepi ekāpi pupphāvali na pātetabbā, idaṃ pūrimavāyimānaṃ nānākaraṇaṃ. Ādiggahaṇena pupphajālaṃ saṅgaṇhāti, taṃ karontassa jālacchiddagaṇanāya dukkaṭaṃ hoti. ‘‘Bhitticchattabodhitthambhādīsupi eseva nayo’’ti vuttattā chattādīsu ca pupphajālaṃ na dātabbaṃ.
470这条学处因为共通于(比丘和比丘尼)两众,所以(世尊)说“诸比丘与比丘尼”。这里的“亦”字表示强调,应当说“为了供养”,意思是:即使是为了供养佛陀,自己去做或让别人去做,都不允许。法和僧这两样宝也由这个举例而包括在内。至于其他的对象,更不必说了——这表达的是排除的意思。
470. Imassa sikkhāpadassa sādhāraṇattā ‘‘bhikkhūnaṃ bhikkhunīnañcā’’ti āha. Buddhassapīti ettha pi-saddo sambhāvane, ‘‘pūjattha’’nti vattabbaṃ, buddhassa pūjatthāyapi kātuṃ vā kārāpetuṃ vā na vaṭṭatīti attho. Dhammasaṅgharatanānipi upalakkhaṇato saṅgayhanti. Sese kimeva vattabbanti byatirekattho.
471“如是”这个词,是通过紧接着的那首偈颂,指出前面所说的内容:自己去做,或者让别人去做,无论对象是比丘、比丘尼,甚至是佛陀。
“垂挂花鬘”是指悬挂在两张弓之间的串饰。
就像注疏里说的:“所谓垂挂花鬘,说的是挂在半月形和象牙形之间的、像小铃铛一样的垂挂串饰。”
这里所谓的“像小铃铛一样的垂挂串饰”,就是两端带有小铃铛形状的双串垂挂饰。
“做”是指把它绑连起来,这是不允许的。意思是连接在一起。
不过,如果用单条花鬘,从露出来的线头系上去悬挂,那是允许的。
即使想连接两条花鬘,也只能从露出来的线头对线头连接,这样才允许。
“或者只是半月形”,就是指注疏里说的“以半月形围绕花线”的那种样式。
471.‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘sayaṃ parehi vā kārāpetuṃ bhikkhūnañca bhikkhunīnañca buddhassapī’’ti anantaragāthāya vuttamatidisati. Kalambakanti dvinnaṃ dhanukānamantare olambakadāmaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kalambakoti aḍḍhacandanāgadantantare ghaṭikādāmaolambako vutto’’ti (pārā. aṭṭha. 2.431). Ettha ca ghaṭikādāmaolambako nāma ante ghaṭikākārayutto yamakadāmaolambako. Kātunti bandhituṃ na vaṭṭatīti yojanā. Ekekapupphadāmaṃ pana nikkhantasuttakoṭiyā pabandhitvā olambituṃ vaṭṭati. Pupphadāmadvayaṃ saṅghaṭitukāmenapi nikkhantasuttakoṭiyāva suttakoṭi saṅghaṭituṃ vaṭṭati. Aḍḍhacandakameva vāti ‘‘aḍḍhacandākārena mālāguṇaparikkhepo’’ti aṭṭhakathāya vuttasarūpaṃ vā.
在这里,所谓“用半月形围绕花线”,就是用半月形的样式,把花线反复来回穿绕填满,然后围起来。正因为这样,那也算作已经填进去了。所以,这种半月形如果也是靠反复来回穿绕来填满,那是不允许的;不过,如果只用半月形把花线拉一次,那是允许的,他们这样说。“不允许做”是连接的意思。注疏里说:“那两种也都算作已经填进去了。”“用别的东西填进去”,是指用别的东西拉长铺开来填满的花布。“乃至编织”,是说即使横向编织一条花串,也用“不允许”来连接。
Ettha ca aḍḍhacandākārena mālāguṇaparikkhepo nāma aḍḍhacandākārena mālāguṇassa punappunaṃ haraṇapaccāharaṇavasena pūretvā parikkhipanaṃ. Teneva taṃ pūrime paviṭṭhaṃ. Tasmā etampi aḍḍhacandākāraṃ punappunaṃ haraṇapaccāharaṇavasena pūritaṃ na vaṭṭati, ekavāraṃ pana aḍḍhacandākārena mālāguṇaṃ harituṃ vaṭṭatīti vadanti. Kātuṃ na vaṭṭatīti sambandho. ‘‘Tadubhayampi pūrimeyeva paviṭṭha’’nti (pārā. aṭṭha. 2.431) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Aññehi pūritanti aññehi āyataṃ pasāretvā pūritaṃ pupphapaṭaṃ. Vāyitumpi cāti tiriyaṃ ekapupphāvalimpi vāyituṃ ‘‘na vaṭṭatī’’ti imināva sambandho.
472用米粉等做成的花环,以及用陶土做成的花环,这叫“米粉所作”。用宾杜藤蔓做成像茉莉花、素馨花、瞻波迦花那样的形状,再穿孔串成的花环,这叫“宾杜花所作”。也有人写成“根杜花所作”。这里说的“粗叶”,是指用鸡冠花刻画成的花布。“作”是指结缚、让人结缚等。因为宾杜花环和粗叶花环是被禁止的,所以用布等做成的花环也不允许,因为它随顺于不合法,他们是这么说的。
472.Piṭṭhakācamayanti taṇḍulapiṭṭhādīhi katañceva kācamattikāya ca kataṃ pupphadāmaṃ. Bheṇḍupupphamayampi cāti bheṇḍudaṇḍakehi mallikāsumanacampakādisadisaṃ katvā chiddehi katadāmañca. ‘‘Geṇḍupupphamaya’’ntipi likhanti. Kharapattamayanti ettha kharapattaṃ nāma kuṅkuṭṭhakhacitaṃ pupphapaṭanti vadanti. Kātunti ganthanaganthāpanādīni kātuṃ. Bheṇḍukharapattadāmānaṃ paṭikkhittattā celādīhi katadāmampi na vaṭṭati akappiyānulomattāti vadanti.
473以棕榈叶鞘等,是指用棕榈、椰子的叶鞘等材料。通过等这个字,把草、竹签之类也包括进来。作成旗帜,是指为了供养而做成旗幡的样子。所谓穿刺者,这里总括了用荆棘穿刺和用叶鞘等穿缀两种做法。
473.Hīrādīhīti tālanāḷikerahīrādīhi. Ādi-saddena tiṇasalākādiṃ saṅgaṇhāti. Paṭākatthanti paṭākākārena pūjanatthaṃ. ‘‘Vijjhantassā’’ti iminā kaṇṭakehi vijjhanaṃ, hīrādīhi āvuṇanañca saṅgahitaṃ.
475关于“无忧花簇等”:是指无忧花的花穗之类。用“等”这个字,涵盖了注疏中与这些一同提到的网状华盖、留出孔洞而做成的栏杆、象牙状饰、花篮盖,以及棕榈叶环等物。关于“法绳”:在《义明灯钞》中,依据《大义疏》和《中义疏》说:“所谓法绳,就是为了把花送进塔或菩提树,先作意然后系上的绳子。”因此可以知道,用这样系好的绳子,可以把花送进塔的间隙中。但在《义疏》中则说:“所谓法绳,是把绳子松散地卷起来,围绕菩提树或塔,或者悬挂在法座上,然后把花送进那里。”因此可以知道,用松散卷起的绳子,也可以把花送进其中。应当考察之后,采用更合理的那种说法。不过在这两种说法中,其实并没有矛盾,这是我们的见解。
475.Asokapiṇḍiādīnanti asokapupphamañjarikādīnaṃ. Ādi-saddena aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.431) eteheva saddhiṃ dassitaṃ jālavitānaṃ, chiddāni dassetvā katavedikā, nāgadantakaṃ, pupphacaṅkoṭakāpidhānaṃ, tālapaṇṇavalayādiñca saṅgaṇhāti. Dhammarajjuyāti ettha sāratthadīpaniyaṃ ‘‘dhammarajju nāma cetiyaṃ vā bodhiṃ vā pupphapavesanattha āvajjitvā baddharajjū’ti mahāgaṇṭhipade, majjhimagaṇṭhipade ca vuttaṃ, tasmā tathā baddhāya rajjuyā cetiyassa ca antare pupphāni pavesetuṃ vaṭṭatīti viññāyati. Gaṇṭhipade pana ‘dhammarajjunti sithilavaṭṭitaṃ rajjuṃ katvā bodhiṃ vā cetiyaṃ vā parikkhipitvā dhammāsane vā lambitvā tattha pupphāni pavesentī’ti vuttaṃ, tasmā sithilavaṭṭitāya rajjuyā antarepi pupphāni pavesetuṃ vaṭṭatīti viññāyati, vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ. Ubhayatthāpi panettha nevatthi virodhoti amhākaṃ khantī’’ti (sārattha. ṭī. 2.431) likhitaṃ.
476“穿刺者”这个词里的“也”字,也包括了为了给法座、华盖等物供养鲜花,而自己把荆棘、叶鞘等物穿入的做法。《义明灯钞》里说:“为了给华盖等物供花,而把荆棘、叶鞘等物穿入,这是不允许的,这一点应当依据注疏师们的标准来理解。”
476.Vijjhantassapīti pi-saddena dhammāsanavitānādīsu pupphapūjanatthaṃ sayaṃ kaṇṭakahīrādippavesanaṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Vitānādīsu pupphapūjanatthaṃ kaṇṭakahīrādippavesanaṃ na vaṭṭatī’ti idaṃ aṭṭhakathācariyappamāṇato gahetabba’’nti sāratthadīpaniyaṃ vuttaṃ.
477所谓“净语”,就是注疏里说的这类话:“你要这样知道,这样做才好,为了让这些花不散落,你就这样做”等等,这就是注疏中记载的净语。“供养对象”是指供养三宝的时候。在“相”“显示”“方便”这几项里:所谓“相”,是指把花和绑花用的线一起拿着,放在会绑花的人旁边。所谓“显示”,是指有人说“你们戴的花为什么不散落”,如果回答“因为绑过了”,难道不就有“不允许把供养用的花绑起来”这类话吗?所谓“方便”,是指“智者把花绑好使它不散落,然后拿来供养,这是令人欢喜的”这类话。这些已经在注疏中说明了。
477.Kappiyavacanaṃ nāma ‘‘evaṃ jāna, evaṃ kate sobheyya, yathā etāni pupphāni na vikiriyanti, tathā karohī’’tiādi (pārā. aṭṭha. 2.431) aṭṭhakathāgataṃ kappiyavacanaṃ. Vatthupūjaneti ratanattayapūjane. Nimittādīsu nimittaṃ nāma pupphāni ca ganthanavāke ca gahetvā ganthituṃ jānantānaṃ samīpe ṭhapanaṃ. Obhāso nāma ‘‘tumhehi piḷandhitakusumāni kasmā na vikirantī’’ti vutte ‘‘ganthitattā’’ti ce vadati, nanu pūjanakapupphāni ganthituṃ na vaṭṭatītiādivacanāni. Pariyāyo nāma paṇḍitehi pupphāni yathā na vikiriyanti, tathā ganthitvā pūjetuṃ manāpantiādivacanaṃ. Pakāsitā aṭṭhakathāyaṃ.
478在“以花等败坏诸家”这一段里,已经说到“以医疗或以腿使者”,为什么又把医疗业等从败坏诸家中单独分出来,说“不仅仅……乃至……任何时候”?并不是有意要分开。这里的关联应当这样理解:“不仅仅上面所说的施花等败坏诸家在任何时候都不该做,而且医疗业等败坏诸家也任何时候都不该做。”这里“医疗业等”中的“等”字,包含了后面将要说的护身、施水、施线、无名施、团食施、使者、腿使者。
478. ‘‘Kulāni dūseti pupphena vā’’tiādipāṭhe (pārā. 437) ‘‘vejjikāya vā jaṅghapesanikena vā’’ti (pārā. 437) vuttaṃ vejjakammādiṃ kuladūsanato visuṃ katvā ‘‘na kevalaṃ…pe… kudācana’’nti kasmā vuttanti? Visuṃ kātuṃ na vuttaṃ. Yojanā panettha evaṃ veditabbā ‘‘na kevalamidameva vuttappakāraṃ pupphadānādikuladūsanaṃ kudācanaṃ akattabbaṃ, atha kho vejjakammādi kuladūsanampi kudācanaṃ na kattabba’’nti. Vejjakammādīti ettha ādi-saddena vakkhamānaparittodakasuttadānaanāmaṭṭhapiṇḍadānadūteyyajaṅghapesanike saṅgaṇhāti.
479以“任何时候都不应做”作总体遮止之后,现在通过“应做”等说法来显示除外的行持规则。所谓“五种同法者”,指比丘、比丘尼、在学尼、沙弥、沙弥尼这五种人;他们具有共同行持的出家教法,因此得名“同法者”。“即使作了未作告知”:在非亲属、未受邀请的人那里,即使乞求了药物,并说“尊者们请说,为了什么事”,如此在未事先告知的情况下所作的告知,便是“未作告知”。“自己的财物”,是指属于自己所有物的范围。
479. ‘‘Kudācanaṃ na kattabba’’nti sāmaññena nisedhetvā idāni ‘‘kattabba’’miccādinā apavādavidhiṃ dasseti. Pañcannaṃ sahadhamminanti bhikkhubhikkhunisikkhamānasāmaṇerasāmaṇerīnaṃ pañcannaṃ saha saddhiṃ caritabbo pabbajjāsāsanadhammo etesaṃ atthīti ‘‘sahadhammikā’’ti saṅkhaṃ gatānaṃ. Akataviññattiṃ katvāpīti aññātakaappavārite bhesajjaṃ yācitvāpi ‘‘vadeyyātha bhante yenattho’’ti evaṃ akataṭṭhāne viññatti akataviññatti. Attano dhaneti sasantakavisaye.
480“同样地”这句话,是在指出对同法者所说的内容。他们的侍奉者,是指照料那两位父母的人。对剃头者,是指虽然还处在在家人的身份,但希望出家的人。对自己的侍奉者,也是指自己的佣人。对于这些人,以及五种同法者,即使没有事先请求,也允许给药物。这就是所说的意思。
480.‘‘Tathā’’ti sahadhammikānaṃ vuttamatidisati. Tadupaṭṭhākajantunoti tesaṃ dvinnaṃ mātāpitūnaṃ veyyāvaccakarassa. Bhaṇḍukassāti gihiliṅge ṭhitassāpi pabbajjāpekkhassa. Attano veyyāvaccakarassapīti attano kammakarassapi. Ettakānañca janānaṃ pañcasahadhammikānaṃ viya akataviññattiyāpi bhesajjaṃ kātabbanti vuttaṃ hoti.
481兄长,是指比自己年长的哥哥。弟弟,是指比自己年幼的弟弟。同样,两位姊妹,就是姐姐和妹妹这两位姊妹。小母,是指母亲的妹妹。小父,是指父亲的弟弟。大母,是指母亲的姐姐。大父,是指父亲的哥哥。
481.Jeṭṭhabhātāti attano pubbajo bhātā. Kaniṭṭhoti anujo bhātā. Tathā bhaginiyo duveti jeṭṭhakaniṭṭhā dve bhaginiyo. Cūḷamātāti mātu kaniṭṭhā. Cūḷapitāti pitu kaniṭṭho. Mahāmātāti mātu jeṭṭhā. Mahāpitā pitu jeṭṭhabhātā.
482“姑母”是指父亲的姐妹,不论年长年幼。“舅父”是指母亲的兄弟。把年长的和年幼的两位姑母、两位舅父合在一起,所以说成“十人”。应当允许配药,这是上下文之间的关联。
482.Pitucchāti pitubhaginī jeṭṭhakaniṭṭhā. Mātuloti mātu bhātā. Jeṭṭhakaniṭṭhe dve pitucchā , dve mātule ca ekato katvā ‘‘dasā’’ti vuttaṃ. Bhesajjaṃ kātuṃ vaṭṭatīti sambandho.
484或者应当这样连接句子:把“他们会给我”这句话作为作意之后再给予。
484. ‘‘Dassanti me ime’’ti ābhogaṃ katvā vā dātabbanti yojanā.
485这十种亲属。说到“乃至第七代家族”,这里的家族界限该怎么确定呢?按照“兄弟连同妻儿的家庭算一个家族,同样,他的儿子或女儿的家庭也算一个家族”这样的方式,应当一直算到第七代族系为止。按照“姊妹连同丈夫和孩子的家庭算一个家族,同样,她的儿子或女儿的家庭也算一个家族”这样的方式,也应当一直算到第七代族系为止。小母等人的家族传承也按这个规则来算。他们说“不构成家族败坏”,意思是:按照“把花布施给他人,对前来的亲属”等文所说的规定,在这些场合依照教法而行的人,就不会造成家族败坏。这就是这里所说的意思。
485.Etesaṃ dasannaṃ ñātīnaṃ. Yāva sattamā kulāti ettha kulaparicchedo kathaṃ gahetabboti? ‘‘Saputtadāraṃ bhātu kuṭumbaṃ ekaṃ kulaṃ, evaṃ tassa puttassa vā dhītu vā kuṭumbaṃ ekaṃ kula’’nti evamādinā nayena yāva sattamā kulaparivaṭṭā gahetabbā. ‘‘Saputtapatibhaginiyā kuṭumbaṃ ekaṃ kulaṃ, tathā tassa puttassa vā dhītu vā kuṭumbaṃ ekaṃ kula’’ntiādinā nayena yāva sattamā kulaparivaṭṭā gahetabbā. Cūḷamātādīnampi kulaparamparā iminā niyāmena gahetabbāti vadanti. Kuladūsanaṃ na rūhatīti ‘‘dātuṃ pupphaṃ panaññassa, āgatasseva ñātino’’tiādinā (vi. vi. 443) nayena kathitavidhinā etesu pavattantassa kuladūsanaṃ na ruhatīti vuttaṃ hoti.
486兄弟的妻子,就是自己哥哥或弟弟的妻子。姊妹的丈夫,就是自己姐姐或妹妹的丈夫。
486.Bhātujāyāti attano jeṭṭhassa vā kaniṭṭhassa vā bhātu bhariyā. Bhaginisāmikoti attano jeṭṭhāya vā kaniṭṭhāya vā bhaginiyā sāmiko.
487“兄弟的”是指哥哥的以及弟弟的。“随后生”是指随后出生的,也就是年幼的妹妹。用“随后生”来标示,所以也把姐姐包含在内。应当这样连接起来:哥哥和弟弟的妻子,以及姐姐和妹妹的丈夫,如果他们是外人。“给予”这里,应补上“这药”这句话。
487.Bhātunoti jeṭṭhassa, kaniṭṭhassa ca bhātuno. Anu pacchā jātāti anujā, kaniṭṭhabhaginī. ‘‘Anujā’’ti upalakkhaṇanti jeṭṭhāyapi saṅgaho. Jeṭṭhakaniṭṭhabhātūnaṃ bhariyā ca jeṭṭhakaniṭṭhabhaginīnaṃ sāmikā ca sace aññātakā hontīti yojanā. Dethāti ettha ‘‘imaṃ bhesajja’’nti pāṭhaseso.
488对于他们,也指兄弟姐妹的。“诸子”这个说法也包含了女儿们。“做了之后”就是说了之后。“给你们父母”这里,从上下文也能得出“这药”的意思。“父母”因为这个词涵盖了双方,所以应该根据具体情况分别说成“你的母亲”或“你的父亲”。“他们的”和“你们的”是属格。“诸子”和“父母”是与格。
488.Tesampi bhātubhaginīnaṃ. ‘‘Puttāna’’nti iminā dhītūnampi saṅgaho. Katvāti vatvā. Tumhākaṃ mātāpitūnaṃ dethāti etthāpi ‘‘imaṃ bhesajja’’nti pakaraṇato labbhati. Mātāpitūnanti ubhayasaṅgāhakavacanato ‘‘tuyhaṃ mātu vā, tuyhaṃ pitu vā’’ti yathāsambhavaṃ visuṃ visuñca vattabbaṃ. Tesanti ca tumhākanti ca sāmivacanaṃ. Puttānanti ca mātāpitūnanti ca sampadānavacanaṃ.
489489. 因为应当对适合做药的人说,所以“有病者”这个词要与“主人”等词分别搭配。“有病者”就是病人。乐被称为“安乐”,有这种安乐的人就是“安乐者”,没有安乐的人就是“有病者”。或者“被亲族抛弃”是指被亲族舍弃。
489. Bhesajjakaraṇārahānaṃ vattabbatāya ‘‘akallako’’ti idaṃ issarādipadehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Akallakoti āturo. Kallaṃ vuccati sukhaṃ, taṃ etassa atthīti kallako, na kallako akallako. Ñātijanujjhito vāti ñātijanena pariccatto vā.
490“他们一切”,是指主人等所有病人。因为接下来要说“善哉”,所以这里讲的是不期待回报地存在着;这里的“存在着”是动词。意思是:不为自己期待回报而做,也就是不期待“做完这件事,他们就会给我这样的东西”。如果是为了期待对比丘僧团有利益,那是可以做的。“回报”有财物回报和法回报两种,这里取的是财物回报。药物也属于财物,所以用说法来摄受也是说得通的。回报的行为就是回报。意思是:对所获得的财物和法,以及对他们和自己,以适当的方式平等地铺展开来、施行下去。
490.Etesaṃ sabbesanti issarādiāturānaṃ sabbesametesaṃ janānaṃ. ‘‘Sādhunā’’ti vakkhamānattā apaccāsīsatā satāti ettha satāti kiriyāpadaṃ. ‘‘Imasmiṃ kate ime mayhaṃ evarūpaṃ dassantī’’ti attano atthāya paccāsīsanaṃ akarontenāti attho. Bhikkhusaṅghassa upakārataṃ paccāsīsantena kātuṃ vaṭṭati. Paṭisanthāroti āmisapaṭisanthāro, dhammapaṭisanthāroti duvidho paṭisanthāro. Ettha āmisapaṭisanthāro gayhati. Bhesajjaṃ āmisenapi hotīti dhammakathāya saṅgahopi yujjateva. Paṭisantharaṇaṃ paṭisanthāro. Paṭiladdhāmisassa ca dhammassa ca tesu ca attani ca patirūpenākārena samaṃ attharaṇaṃ pavattananti attho.
另一种解释:因为得不到财物和法,对于自己与他人之间出现的裂缝、空隙、破裂,去弥合、遮盖、摄护,这就是接待。这个世间共同生活,因为得不到财物和法,就有了这两种裂缝。为了让那裂缝不显露出来,就像用垫子覆盖座位一样,用财物和法去弥合,所以称为财接待和法接待。善哉的意思是:想要安立在正直行持等圣法中的比丘,以圣者的行为方式而行。现在这句话,意思是:这种修行本来就应该在任何时候都去做,但尤其在这个恶人黑暗之争斗的败坏时期,更应当以不放逸特别去实行。
Aparo nayo – āmisassa ca dhammassa ca alābhena attano, parassa ca antare sambhavantassa chiddassa vivarassa bhedassa paṭisantharaṇaṃ pidahanaṃ saṅgahaṇaṃ paṭisanthāro. Ayañhi lokasannivāso alabbhamānena āmisena ca dhammena cāti dvīhi chiddo, tassa taṃ chiddaṃ yathā na paññāyati, evaṃ pīṭhassa viya paccattharaṇena āmisena, dhammena ca paṭisantharaṇaṃ ‘‘āmisapaṭisanthāro, dhammapaṭisanthāro’’ti vuccatīti. Sādhunāti sāmīcippaṭipannatādiariyadhamme patiṭṭhitukāmena ariyācārena bhikkhunāti attho. ‘‘Adhunā’’ti idaṃ imissā paṭipattiyā sabbakālaṃ paṭipajjitabbatāyapi pāpajanakaṇhakasaṃgāme imasmiṃ vipannakāle visesena appamattena pavattetabbanti adhippāyena vuttaṃ.
491-2“由某人”是指泛指的近事男或近事女。“以手”是用手的一部分——手指来说的,因为整体上的说法被转用到部分上。“作”在这里省略了“护卫”一词,由于“作”这个动作是通用的,所以意思是“诵”。而“他们自己的”是指那些正让人诵护卫的人自己的线和净水。由于这样说,当有人说“取来自己的线和净水,为了福德,用手摇动或触摸之后诵护卫”时,某人就应当制作护卫水的线。当有人说“请给护卫水的线”时,比丘应当用手摇动他们自己的水,揉搓线后,作护卫再给予。这就是句子的连接方式。
491-2.Kenacīti upalakkhaṇattā upāsakena vā upāsikāya vāti attho. Hatthenāti hatthāvayavā aṅguliyo vuttā samudāye pavattassa vohārassa avayave pavattanato. Katvāti ettha ‘‘paritta’’nti pāṭhaseso, karotissa kiriyāsāmaññe vattanato bhaṇitvāti attho. Tesameva ca santakanti parittaṃ bhaṇāpentānameva santakaṃ suttodakaṃ. Evaṃ vuttattā ‘‘attano suttodakaṃ āharitvā puññatthāya idaṃ hatthena cāletvā, āmasitvā vā parittaṃ bhaṇathā’’ti vutte kenaci parittodakaṃ suttaṃ kātabbaṃ. Kenaci ‘‘parittodakasuttāni dethā’’ti vutte bhikkhunā tesameva santakaṃ jalaṃ hatthena cāletvā suttakaṃ madditvā parittaṃ katvā dātabbanti yojanā.
493即使没有被碰触:意思是即使没有用手碰过。这句话是说,从在家人手里拿到之后,自己或别的比丘都没有拿过。
493.Anāmaṭṭhopīti hatthena anāmasitopi, apabbajitassa hatthato laddhā attanā vā aññena vā bhikkhunā agahitaggoti vuttaṃ hoti.
494对于盗贼和匪徒,以及劫掠村落的盗贼来说。
494.Coradāmarikassa cāti gāmavilopakassa corassa ca.
495“黄叶”指的是:一个想出家、已经剃了头的在家人。发黄颜色的叶子就是黄叶,这个人像黄叶一样,所以也叫“黄叶”。这种用法就像说“这个年轻人像狮子”之类的话一样。就像一片黄叶挂在树上,正朝着掉落的方向,注定要落下来;同样,这个人也正朝着舍弃在家身份的方向,在走向出家这件事上是注定的。应当这样理解“像黄叶一样”。
495.Paṇḍupalāsassāti pabbajjāpekkhassa bhaṇḍukassa, paṇḍuvaṇṇo palāso paṇḍupalāso, so viyāti paṇḍupalāso, taṃsadise tabbohāro ‘‘sīhoyaṃ māṇavako’’tiādīsu viya. Yathā paṇḍupalāso rukkhā patanābhimukho tiṭṭhati niyatapāto, evamayampi gihiliṅgato apagamābhimukho pabbajjūpagamane niyatova tiṭṭhatīti ‘‘paṇḍupalāsasadiso’’ti veditabbo.
“在罐里也是”说的是自己受用的罐子。这只是举例,应该知道连钵也算在内。“除了”在这里要和“钵食”以受格连接。“那”指的是除了放在自己受用罐里而布施出去的钵食。依照注释书里“父母”的说法,这里用“父的”来标示,意思就是“父母的”。如果要采用单数残留,写成“父们的”也说得通。
Thālakepi cāti attano paribhogathālakepi. Idañca nidassanamattaṃ, pattopi gahitoyevāti daṭṭhabbaṃ. Ṭhapetvāti ettha ‘‘piṇḍapāta’’nti upayogavasena sambandhanīyaṃ. Taṃ panāti attano paribhogathālake ṭhapetvā diyyamānaṃ piṇḍapātaṃ. ‘‘Mātāpitūna’’nti (pārā. aṭṭha. 2.436-437) aṭṭhakathāvacanato ettha ‘‘pituno’’ti upalakkhaṇanti mātāpitūnampīti attho. Sace ekaseso icchito, ‘‘pitūnampī’’ti pāṭho yujjati.
496“腿使”是指为在家人做信使、传递消息的事,这叫作“腿使”。“又”这个词,是把前面说的内容归纳在一起。
496.Jaṅghapesaniyanti gihīnaṃ dūteyyasāsanaharaṇakammaṃ ‘‘jaṅghapesaniya’’nti vuccati. Api cāti vuttasamuccayo.
497到这里,已经说明了通用规则;现在为了说明排除规则,所以说了“光头”等话。“教令”是指口信。“持去”是为了带到所说的那个地方。
497. Ettāvatā sāmaññavidhiṃ dassetvā idāni apavādavidhiṃ dassetuṃ ‘‘bhaṇḍū’’tiādi vuttaṃ. Sāsananti sandesaṃ. Haritunti vuttaṭṭhānaṃ netuṃ.
498以八种方式,从施花等一直到以腿跑腿为止,共有八种。以坏族业,就是以破坏诸族信心的非行恶业。得,在这里,因为“食物”一词已经在“食用”和“于吞咽物中”说过,而且后面还要说“于其余诸物,此理亦同”,所以成立。在五种同法者中,即使只以坏族业所生起的一种资具,对一切也都不许可,因此作了“于五种同法者不许可”的全面禁止。
498.Aṭṭhavidhenapīti pupphadānādijaṅghapesaniyāvasānena aṭṭhappakārenapi. Kuladūsanakammenāti kulānaṃ saddhāvināsakena anācārakammena. Laddhanti ettha ‘‘bhojana’’nti idaṃ ‘‘bhuñjitu’’nti ca ‘‘ajjhohāresū’’ti ca vuttattā, ‘‘sesesupi ayaṃ nayo’’ti vakkhamānattā ca labbhati. Pañcasu sahadhammikesu ekenāpi kuladūsanena kammena uppāditapaccayo sabbesampi na vaṭṭatīti ‘‘pañcannaṃ sahadhammīnaṃ na ca vaṭṭatī’’ti sabbapaṭisedho kato.
499“一切处”是对“于吞咽物中”这个说法的限定词,意思是“于一切处”。“于吞咽物、于吞咽物”这种重复说法,是在收摄注疏里已有的表述。“于吞咽物中”这句话,是针对下一段应处理的利养而说的。对于其余的资具,只按受用的方式来计数,所以说“于其余的”,意思是在不可吞咽的其余资具上。这话说的是什么呢?对衣资具,离开身体之后,按受用来计数;对住所资具,从没有门闩的水落处进入内部之后,按次数来计数;对床椅等住所资具,按坐卧等受用来计数;对不吞咽、而以涂油涂抹等方式使用的药,离开身体之后,按次数来计数——说的就是这个意思。这个道理,就是所说的“恶作已经阐明”这个道理。
499.Sabbatthāti ‘‘ajjhohāresū’’ti etassa visesanaṃ, sabbesūti attho. ‘‘Ajjhohāre ajjhohāre’’ti aṭṭhakathāgataṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Ajjhohāresū’’ti idaṃ paragalaṃ kātabbaṃ āmisaṃ sandhāyāha. Sesapaccaye paṭicca paribhogavaseneva ‘‘sesesū’’ti āha, anajjhoharaṇīyesu sesapaccayesūti attho. Kiṃ vuttaṃ hoti? Cīvarapaccaye sarīrato mocetvā paribhogagaṇanāya, senāsanapaccaye nibbakose udakapatanaṭṭhānato abbhantaraṃ paviṭṭhavāragaṇanāya, mañcapīṭhādisenāsane nisīdanasayanādiparibhogagaṇanāya, anajjhoharitvā abbhañjanālepanādivasena kātabbabhesajje sarīrato mocetvā vāragaṇanāyāti vuttaṃ hoti. Ayaṃ nayoti ‘‘dukkaṭaṃ paridīpita’’nti vutto nayo.
500关于“已生起的条件”这一说法,是考虑到前面“以不实告白”那段话才这么说的。关于“作了金银交易”这一说法,则应联系“已令生起的条件”来理解。金银交易的判定,将在舍堕部分说明。不实告白的判定,已经在第四波罗夷中讲过。“相同”是说已经表明,意思是注疏中说,这和以破坏家族的行为所产生的条件相似。通过这一点也顺便指出,那里的判定也就仅此而已。
500.‘‘Uppannapaccayā’’ti idaṃ ‘‘abhūtārocanenā’’ti idamapekkhitvā vuttaṃ. ‘‘Katvā rūpiyavohāra’’nti idamapekkhitvā ‘‘uppāditapaccayā’’ti yojanā kātabbā. Rūpiyavohāravinicchayo nissaggiye āvi bhavissati. Abhūtārocanavinicchayo catutthapārājike vutto. Samānāti pakāsitāti kuladūsanakammena uppāditapaccayehi sadisāti aṭṭhakathāyaṃ vuttāti attho. Iminā tatthāpi vinicchayo ettakoyevāti atidisati.
501已经知道“轮回中的生活是苦”,把心定在证得涅槃上,依照通向涅槃的修行道路,一个已经进入佛陀教法、想要修学戒律的善男子,在应当亲近[资具]的时候,就要像避开能夺人性命的、掺杂毒物的腐臭粪尿一样,避开不如法的资具。为了把不如法资具产生的方式和不如法的手段一并显示出来,所以说了“表白”等话。其中,“表白”就是乞求;“互施”就是钵与钵之间的给予;“医业”就是前面说过的那样;“求索”就是以一种与少欲不相应的方式去寻求资具。
501. ‘‘Saṃsāravāso dukkha’’nti ñatvā nibbānādhigame mānasaṃ bandhitvā nibbānagāminiṃ paṭipadaṃ sandhāya sāsanāvatiṇṇena sikkhākāmena kulaputtena sevitakkhaṇeyeva jīvitaharaṇasamatthavisamissapūtimuttaṃ viya vajjanīyaṃ akappiyapaccayaṃ uppādetuṃ kariyamānaṃ akappiyopāyappakāraṃ ekato dassetumāha ‘‘viññattī’’tiādi. Tattha viññatti yācanā. Anuppadānanti piṇḍapaṭipiṇḍadānaṃ. Vejjakammaṃ vuttanayameva. Anesanaṃ nāma appicchatāya ananurūpena payogena paccayapariyesanaṃ.
所谓“侍从性”,要理解为:贪求利养的比丘在施主面前的表现,就像那些侍奉主人、围着主人转、说主人爱听的话的仆从一样。所谓“侍从”,就是到处侍奉、亲近;主人的仆从众,就是亲近主人身边的人;比丘像那样的侍从,所以叫“侍从”;侍从的行为就是“侍从之事”,这种状态就是“侍从性”。或者,“侍从”就像乳母以抱在怀里等方式照看族中孩子一样,能护持、养育;侍从的行为就是“侍从之事”,这种状态就是“侍从性”。这是说,贪求利养的比丘对施主家的孩子做出不合宜的行为。
Pāribhaṭyatā nāma issare sevituṃ parivāretvā tesaṃ cittarucitaṃ vilapantānaṃ paribhaṭānaṃ sevakajanānaṃ viya lābhatthikassa bhikkhuno paccayadāyakesu pavattīti veditabbo. Pari samantato bhaṭati sevatīti paribhaṭo, issarajanānaṃ samīpāvacaro sevakajano, paribhaṭo viyāti paribhaṭo, bhikkhu, paribhaṭassa kammaṃ pāribhaṭyaṃ, tassa bhāvo pāribhaṭyatā. Atha vā paribhaṭati dhāti viya kuladārake aṅke karaṇādivasena dhāretīti paribhaṭo, paribhaṭassa kammaṃ pāribhaṭyaṃ, tassa bhāvo pāribhaṭyatāti lābhāsāya bhikkhuno kuladārakesu ananulomikā pavatti vuccati.
所谓“豆汤性”,就是像煮豆时熟豆和生豆混在一起那样,为了得到利养、讨施主欢心,把真话和假话掺着说。就像煮豆子的时候,总有一些豆子没煮熟,大部分都煮熟了;同样,一个人跟施主们说话时,只有一丁点儿是真的,假的却一大堆,这就因为跟豆汤相似而叫“豆汤”,他的行为就是豆汤,他的这种状态就是豆汤性。“地相”是指给人指示井的位置、房基地、田地之类的事。地相师所做的活计,就是地相。
Muggasūpatā nāma pakkamuggā viya pakkāpakkabījamissā lābhāsāya dāyakānaṃ cittārādhanatthāya saccālīkamissakatā. Yathā muggesu paccamānesu kocideva na paccati, bahavo paccanti, evameva yassa dāyakehi saddhiṃ kathentassa kiñcideva saccaṃ hoti, asaccameva bahukaṃ hoti, ayaṃ vuccati muggasūpasadisattā ‘‘muggasūpo’’ti, tassa kammaṃ muggasūpaṃ, tassa bhāvo muggasūpatā. Vatthuvijjakaṃ nāma kūpavatthugehavatthuādīnaṃ ācikkhanaṃ. Vatthuvijjāyakānaṃ kataṃ vatthuvijjakaṃ.
502“为人奔走传话”和“替人送信”这两条,也按照前面说的方式理解。“污家”的其余内容,也如前所说。“虚妄称说”同样按照前面说的方式理解。“为佛所呵责”是指被诸佛所呵斥、谴责的,如前所说的邪命,以及前面没有提到的看手相、看星宿、看流星坠落、看方位起火、看地震等种种邪命手段,这一切全都包括在内。“应远离”的意思是,应当像避开毒药、粪尿那样远远地躲开。“志求修学的良家子”,则是根据文势而得出的。
502.Jaṅghapesaniyaṃ, dūtakammañca vuttanayameva. Kuladūsananti vuttāvasesaṃ. Abhūtārocanañca vuttanayameva. Buddhapaṭikuṭṭhanti buddhehi paṭikkositaṃ garahitaṃ yathāvuttaṃ micchājīvañca avuttañca aṅgavijjānakkhattavijjāukkāpātadisāḍāhabhūmicālādibhedaṃ micchājīvanūpāyaṃ sabbaṃ. Vivajjayeti visamiva, gūthamuttaṃ viya ca ārakā parivajjeyyāti attho. ‘‘Sikkhākāmo kulaputto’’ti sāmatthiyā labbhati.
503舍弃亦:这是说,在呵责羯磨之前,或者在白四羯磨的羯磨语中,当最后的羯磨语还没有念到“亚”字之前,就舍弃毁家行为的人。与僧团分裂罪相等:是指与第一次僧团分裂罪相等。
503.Paṭinissajjatopi tanti samanubhāsanakammato pubbe vā ñatticatutthāsu kammavācāsu antakammavācāya yya-kāraṃ appattāya vā kuladūsanakammaṃ pajahantassāti vuttaṃ hoti. Saṅghabhedasamanti paṭhamasaṅghabhedena samanti.
504“知”这个字,因为是用来限定“比丘”的,所以应当理解为“知道的人”。不过在巴利文写的僧伽罗注释里,说的是“知道自己犯了这样的罪”。所谓“若干日”,就是多少天,它和“覆藏”相连,是覆藏这个动作完全结合时的宾格用法。“覆藏”是指犯了“我犯了某某罪”这种事,却不向同梵行者发露,把它瞒下来。“罪”是指僧残罪。“不愿”是指不乐意,意思是说,因为犯了僧残罪却没有作忏悔,就成了往生天界和证得解脱的障碍。“应行”是指应当受持别住而住。“多少时”那里说“若干日”,就是那么多天。意思是:犯罪之后覆藏了多少天,就该行别住多少天。
504.‘‘Jāna’’nti imassa ‘‘bhikkhunā’’ti etassa visesanattā jānatāti gahetabbaṃ. Pāḷiyā likhite sīhaḷagaṇṭhipade pana evarūpaṃ āpattiṃ āpannosmīti ñatvāti attho vutto. Yāvatīhanti yattakāni ahāni, ‘‘chāditā’’ti iminā sambandho, chādanakiriyāaccantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Chāditāti ‘‘ahaṃ itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno’’ti sabrahmacārīnaṃ anārocanadivasena paṭicchāditā. Āpattīti saṅghādisesāpatti. Akāmāti aruciyāva saṅghādisesaṃ āpajjitvā akatapaṭikammassa saggamokkhānaṃ antarāyakarattāti adhippāyo. Parivatthabbanti parivāsaṃ samādāya vatthabbaṃ. Kittakaṃ kālanti āha ‘‘tāvatīha’’nti, tattakāni ahānīti vuttaṃ hoti. Āpajjitvā yattakāni ahāni paṭicchādeti, tattakāneva ahānīti attho.
505-6“罪以多少支而成为覆藏?”对此说“罪与……”等。其中,“罪与”是指僧残罪。“未被驱出与”是指自己没有被驱摈羯磨所牵涉。“能够与”是指自己能够前往同梵行者面前告白。“无障碍与”是指没有国王、盗贼等阻碍出行的障碍。“于四”在这里省略了“于这些”,意思就是“于这四者”。“彼想”是指:罪想、未被驱出想、能够想、无障碍想。对于这样想的人,也就是对这四者有这样想的人。“欲覆藏性”是指由于对师长等的恭敬,或由于害怕被呵责等,而生起“我不告白”的想要覆藏之心。“覆藏”是指这样想过之后,不说“我犯了某某罪”而加以隐瞒,具备这十支。因为“比丘”是行为者的说明,所以这里“覆藏”的意思是已被覆藏。接着显示时间规定:“以黎明升起”,意思是除去犯罪当天,从黎明升起时算起,就成为覆藏。
505-6. Āpatti kittakena paṭicchannā hotīti āha ‘‘āpatti cā’’tiādi. Tattha āpatti cāti saṅghādisesāpatti ca. Anukkhitto cāti ukkhepanīyakammena sayaṃ anissārito ca. Pahū cāti sayaṃ sabrahmacārīnaṃ santikaṃ gantvā ārocetuṃ pahoti ca. Anantarāyiko cāti gamanavibandhakena rājacorādiantarāyena virahito ca. Catusva pīti ettha ‘‘etesū’’ti seso, etesu catūsūti attho. Taṃsaññīti āpattisaññī anukkhittasaññī pahusaññī anantarāyikasaññīti vuttaṃ hoti. Tassa evaṃsaññino imesu catūsu tathāsaññino puggalassa. Chādetukāmatāti ācariyādīsu gāravena vā garahādibhayā vā ‘‘na ārocessāmī’’ti paṭicchādetukāmatā ca. Chādananti tathā cintetvā ‘‘ahaṃ itthannāmaṃ āpanno’’ti avatvā paṭicchādanañcāti imehi dasahi aṅgehi. ‘‘Bhikkhunā’’ti kattuniddesattā channāti ettha chāditāti attho. Kālavidhiṃ dasseti ‘‘aruṇuggamanenā’’ti, āpattiāpannadivasaṃ khepetvā aruṇuṭṭhānena saddhiṃ channā hotīti attho.
507507. 对于覆藏僧残罪的忏悔,规定“即使不情愿也必须遵守”的别住,它的差别是什么、它的实行方式是什么?因此说“有三种”等等。这里把别住说明为三种,这是上下文的关系。问:以什么?答:以离三种慢之心。所谓“三种慢:我胜慢、我等慢、我劣慢”,这是以慢为名称而说的三种慢,意思是:以远离这三种慢之心的正自觉者(所说的)。
507. Evaṃ paṭicchannasaṅghādisesapaṭikammatthaṃ ‘‘akāmā parivatthabba’’nti vihitassa parivāsassa ko bhedo, ko pavattikkamoti āha ‘‘tividho’’tiādi. So parivāso tividho dīpitoti sambandho. Kenāti āha ‘‘tividhāpetacetasā’’ti. ‘‘Tisso vidhā, seyyohamasmīti vidhā, sadisohamasmīti vidhā, hīnohamasmīti vidhā’’ti (dī. ni. 3.305) vuttavidhāya mānanāmadheyyato tividhamānato apagatacittena sammāsambuddhenāti attho.
因对此有覆藏罪,故称覆藏者。由于arisādi等词属于āgati-gaṇa,所以应当理解为其中插入了a词缀。正因如此,下文才说“对于覆藏者,应当给予……”等等。
Paṭicchannā āpatti etassāti paṭicchanno. Arisādīnaṃ āgatigaṇattā tattha pakkhipanena a-kārapaccayo daṭṭhabbo. Teneva vakkhati ‘‘paṭicchannāya dātabbo’’tiādi.
所谓“净端”,正如圣典注释的词句中所说:“把两端都净化之后所给的别住,就叫作净端。”所以,受具足戒时所算的清净前端,和发露时所算的清净后端,在受持别住时或住别住时,经过审查而见到清净的两端——也就是没有犯戒的那段时间的两头——因此叫作净端别住。这里还将说到它的分类等。
Suddhantoti ‘‘ubho koṭiyo sodhetvā dātabbaparivāso suddhanto nāmā’’ti pāḷigaṇṭhipade vuttattā upasampadākālasaṅkhāto suddho pubbanto, ārocitakālasaṅkhāto suddho aparanto ca parivāsasamādānakāle vā parivasanakāle vā upaparikkhitvā diṭṭhā suddhā antā anāpattikālasaṅkhātā ubho koṭiyo assāti katvā suddhantanāmako parivāso ca. Ettha ca bhedādiṃ vakkhati.
把每天等时间范围正确地合并、归拢起来,那个合并点就是别住。意思是说,在每一天中,或者在每一项罪中,把所有不同事由的罪合在一起,归拢之后,再给予应当给的别住。这里也将说明它的分类等。
Sammā divasādīnaṃ odhānaṃ pakkhepo yattha so samodhāno, parivāso. Divasesu divase vā āpattīsu āpattiyo vā sabbā nānāvatthukā āpattiyo ekato katvā odhāya dātabbaparivāsoti attho. Etthāpi bhedādiṃ vakkhati.
508这里“于彼”是指那三种别住。“凡”是省略的部分。“如是”应当这样理解:凡是覆藏别住,这就是所宣说的。这是句子的连接方式。
508.Tatrāti tesu tīsu parivāsesu. ‘‘Yo’’ti seso. Itīti evamattho daṭṭhabbo. Yo paṭicchannaparivāso, ayanti evaṃ pakāsitoti yojanā.
509-10在给予别住的时候,为了说明所说的羯磨语的根本特征,所以说了“依事与种”等话。其中,“事”指的是漏精等违犯行为。正是这个漏精等行为,守护、保住了与之相关的言语和想,所以称为“种”。因为它以同类共通、遮止异类的方式,不让言语和想跑到别处去,而是守护了言语、声音以及以它们为对象的想。这个同时表达事与种二者的说法,加上“漏精、身触”等差别语,以及“不同事”等总括语——就是通过这两种说法来说明的。正如注疏中所说:“以‘漏精、身触’等语,也以‘不同事’等语,只是摄取了事与种。”或者依名称与罪的方式来说:这里,僧残是同类共通的名,罪是一切共通的名,以这两个名称,按照各自的违犯而成为罪,这样就是依名称与罪二者来说的,这是意思。
509-10. Parivāsadānakāle vuccamānāya kammavācāya padhānalakkhaṇaṃ dassetumāha ‘‘vatthugottavasenā’’tiādi. Tattha ‘‘vatthū’’ti sukkamocanādiko vītikkamo vuccati. Ayameva sukkavissaṭṭhiādikaṃ gaṃ vācaṃ saññañca tāyati rakkhatīti katvā ‘‘gotta’’nti vuccati. Tañhi sajātiyasādhāraṇavijātiyavinivattanavasena aññattha gantuṃ adatvā vācaṃ saddaṃ, tabbisayaṃ saññañca rakkhati. Idaṃ vatthugottadvayavācakaṃ sukkavissaṭṭhikāyasaṃsaggavisesavacanañca ‘‘nānāvatthukā’’ti sāmaññavacanañcāti iminā vacanadvayenāti vuttaṃ hoti. Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sukkavissaṭṭhiṃ kāyasaṃsagga’ntiādivacanenāpi ‘nānāvatthukāyo’tiādivacanenāpi vatthuceva gottañca saṅgahita’’nti (cūḷava. aṭṭha. 102). Nāmāpattivasena vāti ettha saṅghādisesoti sajātisādhāraṇanāmaṃ, āpattīti sabbasādhāraṇanāmanti dvīhi nāmehi taṃtaṃvītikkamavasena āpajjitabbato tadeva āpattīti evamubhinnaṃ nāmāpattīnaṃ vasena vāti attho.
羯磨语应当作。在“依事与种的方式”这句里,api这个字,是用来把“依名称与罪的方式”这一句也一并收摄进来——因为“僧残”是同类共通的名字,“罪”是一切共通的名字,用这两个名字(来涵盖各种情况),所以是把两者合在一起,然后作羯磨语。在“依名称与罪的方式”这句里,用表示选择义的vā字,以及注疏中说的“尊者,我犯了众多僧残罪,覆藏一日”这样,只依名称的方式连接;为了排除(事与种的)差别,用matta这个字,就是说不带事和种、仅仅以名称和罪来连接而作。至于羯磨语的具体作法,则应按照《合诵犍度》里所说的方式,把犯罪者的名字和“覆藏一日”等话连接起来看。“应给予他”——这是连接。“别住”这个词从上下文可以得知,意思是:对犯了覆藏罪的比丘,应当给予别住。
Kammavācā hi kātabbāti ‘‘vatthugottavasenāpī’’ti ettha api-saddo ‘‘nāmāpattivasena vā’’ti ettha saṅghādisesoti sajātisādhāraṇanāmaṃ, āpattīti sabbasādhāraṇanāmanti dvīhi nāmehīti idaṃ samuccinotīti ubhayaṃ ekato yojetvā kammavācā kātabbāti. ‘‘Nāmāpattivasena vā’’ti ettha vikappatthena vā-saddena, ‘‘ahaṃ bhante sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekāhapaṭicchannāyo’ti evaṃ nāmamattavasena vā yojanā kātabbā’’ti aṭṭhakathāya vuttavisesanivattanatthamattasaddavasena ca vatthugottavirahitena kevalena nāmāpattimattena payojetvā kātabbāyevāti vuttaṃ hoti. Kammavācāya karaṇappakāro pana samuccayakkhandhake āgatanayena āpannapuggalanāmena ca ekāhapaṭicchannādivacanena ca yojetvā daṭṭhabbo. Tassa dātabboti yojanā. ‘‘Parivāso’’ti pakaraṇato labbhati, paṭicchannāpattikassa puggalassa parivāso dātabboti attho.
“以彼”是指已经获得别住的比丘,在界内蹲坐、合掌。“受持”在这里也可以根据语境理解为“行”。因为接下来要讲“在受持时也是同样的方法”,所以这里说的就是:把“我受持行,我受持别住”这两者中的任意一个,或者两个都念三遍之后,为了圆满《别住犍度》中所说的行仪而受持。应当接上“从一开始就应当向僧团报告”。像这样受持行仪之后坐着,首先应当向僧团报告:“尊者,我犯了一条罪,是故意的,出精,覆藏了一天。我向僧团请求因这一条故意出精、覆藏一天的罪而给予一日别住。僧团给了我因这一条故意出精、覆藏一天的罪而给予的一日别住。我正在行别住。尊者,我报告,请僧团记住我报告了。”应当这样报告。
Tena cāti laddhaparivāsena antosīmāya ukkuṭikaṃ nisinnena paggahitañjalinā bhikkhunā ca. Samādiyitvāti etthāpi ‘‘vatta’’nti sāmatthiyā labbhati. ‘‘Samādānepyayaṃ nayo’’ti (vi. vi. 514) vakkhamānattā ‘‘vattaṃ samādiyāmi, parivāsaṃ samādiyāmī’’ti imesaṃ dvinnaṃ aññataraṃ vā dvayameva vā tikkhattuṃ vatvā pārivāsikakkhandhake vuttavattapūraṇatthaṃ samādiyitvāti vuttaṃ hoti. Ādito saṅghassa ārocetabbanti yojanā. Tathā vattaṃ samādiyitvā nisinnena paṭhamaṃ saṅghassa ‘‘ahaṃ bhante ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhiṃ ekāhapaṭicchannaṃ, sohaṃ saṅghaṃ ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā ekāhapaṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ yāciṃ, tassa me saṅgho ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā ekāhapaṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ adāsi, sohaṃ parivasāmi, vedayāmāhaṃ bhante, vedayatīti maṃ saṅgho dhāretū’’ti evaṃ ārocetabbaṃ.
不过,根据注疏中的这句话——“把握这个意思之后,用任何语言告知都是可以的”——用任何语言告知也是允许的。
‘‘Imañca panatthaṃ gahetvā yāya kāyaci vācāya ārocetuṃ vaṭṭatiyevā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102) aṭṭhakathāvacanato yāya kāyaci bhāsāyapi ārocetuṃ vaṭṭati.
511“一再前来的人”:这里要补上“比丘们”。对于先前还没到过告知地点的客比丘,也一样。
“在告知时”:如果向一个人告知,而对方是上座,就先说“尊者”,然后按前面说过的办法告知;如果对方是新学比丘,就先说“贤友”,最后说“请具寿记住我”;如果有两个人,就说“请两位具寿记住我”;如果有三个人,就说“请诸位具寿记住我”,然后照样告知。
“不让夜中断”:不要造成按照“与本性比丘同处一个屋顶下”等说法所说的夜中断——也就是与本性比丘一起住到天亮而造成的夜中断;或者按照“离开本性比丘们独自居住”所说的离宿而造成的夜中断;或者按照“不向客比丘告知”所说的不告知而造成的夜中断。
“不让行中断”:也不要让《别住犍度》中为行别住者制定的行,哪怕一条也不缺少。
“一直住”:为行别住所设定的所有日子,直到结束为止,都应一直住在那里,这就是它的意思。
511.Punappunāgatānanti ettha ‘‘bhikkhūna’’nti seso. Pubbe ārocanaṭṭhānaṃ asampattānaṃ āgantukānaṃ bhikkhūnampi. Ārocentovāti ekassa ārocane so ce vuḍḍhataro hoti, ‘‘bhante’’ti vatvā pubbe vuttanayeneva vatvā, navako ce, ‘‘āvuso’’ti vatvā avasāne ‘‘maṃ āyasmā dhāretū’’ti, dve ce honti, ‘‘maṃ āyasmantā dhārentū’’ti, tayo ce, ‘‘maṃ āyasmanto dhārentū’’ti vatvā ārocentova. Rattiyā chedaṃ akatvāti ‘‘pakatattena bhikkhunā saddhiṃ ekacchanne’’tiādinā (cūḷava. 81) nayena vuttaekasenāsane pakatattena bhikkhunā saddhiṃ aruṇuṭṭhāpanavasena kariyamānena sahavāsena vā ‘‘pakatattabhikkhūhi vinā ekakena vāso’’ti vuttavippavāsena vā ‘‘āgantukānaṃ ārocanāya akaraṇa’’nti vuttaanārocanena vā sambhavantaṃ ratticchedamakatvā. Vattabhedaṃ akatvā vā pārivāsikakkhandhake pārivāsikassa paññattavattato ekampi ahāpetvā ca. Sadā vaseti parivāsaṃ vasituṃ parikappitā sabbadivasā yāva khiṇanti, tāva vaseyyāti attho.
512在那里,所谓“如果不能清净别住”,是指由于那座住处太大,来了客比丘就得去找他们并告知,因而无法在不造成夜断的情况下把别住清净,那就不行。所谓“舍弃那项行”,就是把这样受持的行,按照后面将要说明的方式舍弃。
512.Tattha parivāso visodhetuṃ na sakkā ceti tassa vihārassa mahantattā āgate āgantukabhikkhū pariyesitvā ārocentena ratticchedaṃ akatvā parivāsaṃ sodhetuṃ na sakkā ce hoti. Taṃ vattaṃ nikkhipitvānāti tathā samādinnaṃ vattaṃ upari vakkhamānanayena nikkhipitvā.
513513.“应该在哪里舍弃呢?”于是说“就在那里”等等。“就在那僧团中间,或者”:在自己受持这项义务的那个僧团中间,或者就在那里。“或者在人面前”——这是说:比丘们起身之后各处散去,若界内只剩一位比丘,就在他面前;若没有这样一位比丘,而自己因失念走到界外,则在想起来的那一刻,就在正与自己同行的那一群人面前;或者在有给与别住时在场的某人面前;若是客比丘,则在他面前告知之后,应当舍弃这项义务。“怎样舍弃呢?”于是说“我舍弃”等等。用“如是”这个词,是指回指“我舍弃”这句话。“那项义务”:就是自己受持的那项义务。
513. Kattha nikkhipeyyāti āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattheva saṅghamajjhe vāti attano yasmiṃ vattaṃ samādinnaṃ, tasmiṃyeva saṅghamajjhe vā. Puggale vāti bhikkhūsu uṭṭhāya tattha tattha gatesu antosīmāyayeva ohīne ekabhikkhumhi vā asatiyā bahisīmaṃ gatena saritakkhaṇe attanā saddhiṃ gacchante tassāyeva parisāya parivāsadāne sammukhībhūte puggale vā āgantukabhikkhu ce, tassa vā santike ārocetvā vattaṃ nikkhipitabbanti vuttaṃ hoti. Kathaṃ nikkhipe’ti āha ‘‘nikkhipāmī’’tiādi. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘nikkhipāmī’’ti etaṃ paccāmasati. Taṃ vattanti attanā samādinnaṃ taṃ vattaṃ.
514这个“方法”,指的就是紧接着前面所说的“哪怕只用一句,或者用两句”这样的方式。
514.Ayaṃ nayoti ‘‘ekapadenāpi dvīhi padehi vā panā’’ti evaṃ anantaroditanayo.
515-20被称为“本性者”,是因为没有对天界和解脱的障碍,以本来面目安住,所以就说他是“本性者”。“于黎明时分”,是指曙光出现之前的时候。
515-20.Pakatattoti vuccatīti saggamokkhāvaraṇābhāvena pakato pubbasarūpeneva ṭhito attā etassāti ‘‘pakatatto’’ti kathīyati. Paccūsakālasminti aruṇato purimakāle.
“有围墙围绕的住处”:在这里,哪怕只是一处以围墙等围起来的住所,因为人们认为“就在这里面住”,所以这样称呼。“越过两掷石的距离”:这是句义上的连接。为了说明两掷石距离的界限,指出“从围墙之外”,以及“从没有围墙但属于应设围墙范围的地方之外”。
Parikkhittavihārassāti ettha pākārādīhi parikkhittaṃ ekampi senāsanaṃ viharanti asminti katvā tathā vuccati. Dve leḍḍupāte atikkammāti yojanā. Leḍḍupātadvayassa avadhiṃ dasseti ‘‘parikkhepato bahī’’ti, ‘‘aparikkhittato parikkhepārahaṭṭhānā bahī’’ti ca.
什么叫“适合围起来的地方”?《清净道论》讲头陀支的那一部分(visuddhi 1.31)里说:“不过,中部注疏中说:就连住处的近处也要从村落划出去,在两个掷石距之间来测量。”因为这样说了“这就是这里的标准”,所以没有围墙的地方,第一个掷石距就算成立。在村落里,按照所说的方式:如果住处边界的食堂、病房等住所已经有围墙,那就在那里;如果没有,那么站在挑檐处的水落处,或者站在妇女倒掉器皿洗过水的地方,或者站在离住处较远的塔院、菩提树院里,由中等力气的人伸出手,以自己力气的大小握拳掷出石头,石头落下的地方,就叫作住处的近处。这也就是叫作适宜以围墙等围起来的地方。站在那里,用同样方式掷出的石头落下的地方,是一个掷石距;再从那里站着,用同样方式掷出的石头落下的地方,又是一个掷石距。这样就应该取两个掷石距。
Parikkhepārahaṭṭhānaṃ nāma katamanti? Visuddhimagge (visuddhi. 1.31) dhutaṅganiddese ‘‘majjhimaṭṭhakathāyaṃ pana vihārassāpi gāmasseva upacāraṃ nīharitvā ubhinnaṃ leḍḍupātānaṃ abbhantarā minitabba’nti vuttaṃ. Idametthapamāṇa’’nti vuttattā aparikkhittassa paṭhamaleḍḍupātaṃ hoti, gāme vuttena vidhinā vihārapariyante ṭhitabhattasālagilānasālādisenāsane ce parikkhepo atthi, tattha vā, natthi ce, nibbakosassa udakapātaṭṭhāne ṭhitena mātugāmena chaḍḍitabhājanadhovanodakapatanaṭṭhāne vā senāsanato dūre cetiyaṅgaṇe, bodhiyaṅgaṇe vā ṭhatvā balamajjhimassa purisassa hatthaṃ pasāretvā attano balappamāṇena khittassa muṭṭhiyā gahitapāsāṇassa patanaṭṭhānaṃ vihārūpacāro nāma, tadeva pākārādīhi parikkhepārahaṭṭhānaṃ nāma. Tattha ṭhatvā tatheva khittassa pāsāṇassa patanaṭṭhānaṃ eko leḍḍupāto, tatthāpi ṭhatvā tatheva khittassa pāsāṇassa patanaṭṭhānaṃ eko leḍḍupātoti evaṃ dve leḍḍupātā gahetabbā.
从道路离开,就是从道路退到一边。以丛林,就是用树丛或藤蔓丛。以篱笆,就是用荆棘枝条等做成的篱笆。
Maggato okkamitvāti maggato apasakkitvā. Gumbenāti rukkhagahanena vā latāgahanena vā. Vatiyāti kaṇṭakasākhādīhi katāya vatiyā.
按前面说的方法把行法接过来之后。告知之后:按前面说的方法告知之后。
Vattamādāyāti pubbe vuttanayena vattaṃ samādiyitvā. Ārocetvāti yathāvuttanayena ārocetvā.
放下之后:按照前面所说的方式把行法放下。比丘:为了和自己一起授予手授而过来的比丘。对任何人:这里省略了“在近处”这个词。
Nikkhipitvāti pubbe vuttanayena vattaṃ nikkhipitvā. Bhikkhūti attanā saddhiṃ hatthapāsadānatthāya āgato bhikkhu. Yassa kassacīti ettha ‘‘santike’’ti seso.
“告知之后”是指:如果对方比自己资历浅,就称他“贤友”;如果对方年长,就称他“尊者”,这样称呼之后,按照前面所说的方式告知。“其余”是指剩下的判定。“合诵的”是指收在《小品》里的第三合诵犍度。“在注疏中”是指也要依据注疏中“如果有其他比丘因为某件事”等所说的判定来定。
Ārocetvāvāti attano navakataro ce, ‘‘āvuso’’ti, vuḍḍho ce, ‘‘bhante’’ti vatvā yathāvuttanayeneva ārocetvā. Sesanti avasesavinicchayaṃ. Samuccayassāti cūḷavaggāgatassa tatiyasamuccayakkhandhakassa. Aṭṭhakathāyacāti ‘‘sace añño koci bhikkhu kenacideva karaṇīyenā’’tiādinā (cūḷava. aṭṭha. 102) aṭṭhakathāgatavinicchayenāpi.
要说明的是:如果看见有比丘来到那里,或者听到他说话的声音,就应该告诉他。如果不这样做,就会犯夜破和行破,得恶作罪。如果那人已经走到十二肘以内,而在对方不知道的情况下离开了,那就只有夜破,没有行破。如果和自己一起来的人因为某件事离开了,就应该回到精舍,见到第一个遇到的人,在他面前告知之后,就可以舍行。像这样,在预定日数满了之后,为了消除疑悔;如果超过日数,也要把行法补满,最后如果没有受取行法,就不算堪受敬悦的人,所以应该前往僧团,受取行法,然后按照犍度里所说的方法乞求敬悦。想要继续行法而还没有舍行的人,不需要再次受取行法。这就是其中的差别。所说的意思就是:应该阐明注疏中这一决断。
Vibhāvayeti ‘‘sace yaṃ bhikkhuṃ tattha āgataṃ passati, bhāsamānassa saddaṃ suṇāti, tassa ārocetabbaṃ. Tathā akarontassa ratticchedo ca vattabhedo ca hoti dukkaṭaṃ āpajjati. Sace so dvādasaratanabbhantaraṃ patvā tassa ajānantasseva pakkanto hoti, ratticchedova hoti, na vattabhedo . Sace attanā saddhiṃ āgato kenacideva karaṇīyena gato hoti, vihāraṃ gantvā yaṃ paṭhamaṃ passati, tassa santike ārocetvā vattaṃ nikkhipitabbaṃ. Evaṃ parikappitadivase puṇṇe kukkuccavinodanatthaṃ atireke ca divase vattaṃ pūretvā pariyosāne vatte asamādinne mānattāraho na hotīti saṅghaṃ upasaṅkamma vattaṃ samādiyitvā khandhake āgatanayeneva mānattaṃ yācitabbaṃ. Anikkhittavattena caritukāmassa puna vattasamādānaṃ kātabbaṃ na hotī’’ti ettako viseso, imaṃ aṭṭhakathāgataṃ vinicchayaṃ pakāseyyāti vuttaṃ hotīti.
521这里“不知”是把“知”按韵律需要读成短音。“不知诸罪与诸夜的限量”是说:即使犯了众多僧残罪,也不知道“我犯了这么多罪”,对自己所犯的僧残罪的数量范围不清楚;也不知道“我犯的罪覆藏了这么多天”,对天数的范围不清楚。
521.Na jānatīti ettha chandavasena rasso kato. Āpattīnañca rattīnaṃ, paricchedaṃ na jānatīti bahū saṅghādisese āpajjitvāpi ‘‘ettakāhaṃ āpattiyo āpanno’’ti attano āpannasaṅghādisesāpattīnaṃ paricchedaṃ na jānāti, ‘‘mayā āpannāpatti ettake divase paṭicchannā’’ti divasaparicchedaṃ na jānāti.
522现在为了说明它的分类,说了“此即”等话。“诸清净者”:是指优波离长老等前辈诸师,他们通过断除一切烦恼而使心相续清净。“此即清净边”:这就是如上所说的那种清净边别住。“也叫小清净边”:按照注疏中所说“从受具足戒之日起,依顺次”等方式,从受具足戒日起依顺次,或从告知日起依逆次,在忆念时,持律者们问“你忆念清净多少天”,回答“我清净这么多时间”,就以他所说的清净日数为限而给予,一直到受具足戒日为止;因为在许多天中应当行大清净边,为了补足其余的天数,所以叫小清净边。
522. Idāni tassa pabhedaṃ dassetumāha ‘‘esevā’’tiādi. Parisuddhehīti sakalasaṃkilesappahānena parisuddhasantānehi upālittherādipubbācariyehi. Esova suddhantoti eso yathāvuttasarūpo suddhantaparivāso. Cūḷasuddhantanāmo cāti ‘‘yo upasampadato paṭṭhāya anulomakkamena vā’’tiādinā (cūḷava. aṭṭha. 102) aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena upasampadamāḷakato paṭṭhāya anulomavasena vā ārocitadivasato paṭṭhāya paṭilomavasena vā sarante ‘‘kittakāni divasāni parisuddhoti sarasī’’ti vinayadharehi pucchite ‘‘ettakaṃ kālaṃ parisuddhosmī’’ti vuttavato tena vuttasuddhadināni pariyantaṃ katvā dinno yāva upasampannadivaso, tāva bahudivasesu netabbaṃ mahāsuddhantaṃ sandhāya itaradinānaṃ pūretabbattā cūḷasuddhanto nāmāti vuttaṃ hoti.
因为注疏里说“这叫做清净边别住,它向上也增,向下也减,这就是它的特征”,所以在这种别住中,行别住之后回忆日数、估算并连接起来,从所取的日期起或增加或减少;而在这两种情况下,都因为注疏中说“没有再给别住的事了”,所以先前所给的别住本身就是标准。应当知道注疏中传来的道理:“如果把未覆藏的当成‘覆藏’,把不久覆藏的当成‘久覆藏’,把不多的人也当成‘众多’,这样颠倒地取来作羯磨,那人就能从罪中出离;如果把覆藏的当成‘未覆藏’等等,反过来作,就不能出离。”
‘‘Ayañhi suddhantaparivāso nāma uddhampi ārohati, heṭṭhāpi orohati, idamassa lakkhaṇa’’nti (cūḷava. aṭṭha. 102) vuttattā imaṃ parivāsaṃ parivasanato pacchā divasaṃ saranto parikappetvā yojetvā gahitadivasato vaḍḍheti vā hāpeti vā, ubhayatthāpi ‘‘puna parivāsadānakiccaṃ natthī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102) vacanato pubbe dinnaparivāsoyeva pamāṇaṃ . ‘‘Etassa appaṭicchannaṃ ‘paṭicchannā’ti vā acirapaṭicchannaṃ ‘cirapaṭicchannā’ti vā asambahulampi ‘sambahulā’ti vā viparītato gahetvā vinayakammaṃ karontassa āpattito vuṭṭhānaṃ hoti, paṭicchannaṃ ‘appaṭicchannā’tiādivipariyāyena na hotī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102 atthato samānaṃ) aṭṭhakathāgatanayo veditabbo.
名叫“大清净边”的,就是注释书(《小部注》102)里所说明的那种大清净边,其定义是:“如果有人按照前面所说的顺次和逆次方式被询问时,仍然不知道夜的界限,既不记得,或者心存疑惑,那么给予他的清净边别住,就叫做大清净边。”由于说过“这个不向上增加,只向下减少”,所以这个别住要一直满足到受具足戒那天为止,因此它不从那以上再向上增加。如果他在中间估算并忆念自己清净的那段时间,那么从那之后就会往回缩减,所以确实会有天数的减少。
Mahāsuddhantanāmakoti ‘‘yo pana yathāvuttena anulomapaṭilomanayena pucchiyamānopi rattipariyantaṃ na jānāti, neva sarati, vematiko vā hoti, tassa dinno suddhantaparivāso mahāsuddhantoti vuccatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102) aṭṭhakathāyaṃ niddiṭṭhasarūpo mahāsuddhanto nāma. ‘‘Ayaṃ uddhaṃ nārohati, heṭṭhā pana orohatī’’ti vuttattā ayaṃ parivāso yāva upasampannadivaso, tāva pūretabbato tato uddhaṃ nārohati. Antarāḷe attano suddhakālaṃ parikappetvā sarati ce, tato paṭṭhāya nivattanato divasahānaṃ pana hoteva.
523某位比丘犯了众多僧残罪,他不知道自己犯了多少罪,也不知道过了多少夜。由于在这段所引的事例中,这种别住是被允许的,为了把那个事例收摄进来,虽然说了“诸罪……”等话,但在注疏中又遮止说:“至于罪的边际,他知不知道‘我犯了这么多罪’,这都不是理由。”为了显示:只有不了知注疏中作为重点所说的夜的边际,才是判定标准,所以说了“二种……”等话。这二种清净边别住,应当给予不了知部分夜的界限或全部夜的界限的人,或者对此有疑惑的人——这就是文句的连结。
523. ‘‘Aññataro bhikkhu sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpanno hoti, so āpattipariyantaṃ na jānāti, rattipariyantaṃ na jānātī’’ti (cūḷava. 156) āgatavatthumhi imassa parivāsassa anuññātattā taṃ vatthuṃ saṅgahetuṃ ‘‘āpattīnaṃ cā’’tiādiṃ vatvāpi ‘‘āpattipariyantaṃ pana ‘ettakā ahaṃ āpattiyo āpanno’ti jānātu vā mā vā, akāraṇameta’’nti (cūḷava. aṭṭha. 102) paṭisedhetvā aṭṭhakathāyaṃ padhānabhāvena vuttarattipariyantassa aparijānanamattameva pamāṇanti dassetumāha ‘‘duvidhopī’’tiādi. Duvidhopi ayaṃ suddhantaparivāso ekaccaṃ rattiparicchedaṃ, sakalaṃ vā rattiparicchedaṃ ajānato vā vimatissa vā dātabboti yojanā.
524另外,那个“合并别住”也有三种,这是句子的连接方式。因为“dhātu”这个词有多种含义,所以“odhāna”是指涂抹。因此注疏里说“odhunitvā makkhetvā”(洗净后涂抹)。“samodhāna”是指投入。正如注疏里说“samodahitvā”(投入后)。涂抹和合并合在一起就是“涂抹合并”,那个涂抹合并在哪里作为别住,就应理解为“涂抹合并”。因为这里包含在arisā等类别中,而且在此处以及类似的地方,都应看到a音后缀。所谓“在那个别住中”,是指对已住日数进行涂抹,以及在根本罪中投入中间罪。因此,这里将会说“在已住日数上,洗净后投入”。正如注疏中说:“在已住日数上,洗净、涂抹后,在先前罪的根本日数限定上,把后来所犯的罪合并进去。”
524. Itaropi so samodhānaparivāso tidhā matoti yojanā. Dhātusaddānaṃ anekatthattā ‘‘odhāna’’nti makkhanaṃ vuccati. Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘odhunitvā makkhetvā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102). ‘‘Samodhāna’’nti pakkhepo vuccati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘samodahitvā’’ti. Odhānañca samodhānañca odhānasamodhānaṃ, taṃ yattha so parivāso ‘‘odhānasamodhāno’’ti veditabbo. Arisādigaṇe antogadhattā hettha, upari ca evarūpe ṭhāne a-kārapaccayo daṭṭhabbo . Parivutthadivasānaṃ makkhanañca mūlāpattiyaṃ antarāpattīnaṃ pakkhipanañca yasmiṃ so parivāsoti vuttaṃ hoti. Tenevettha ‘‘divase parivutthe tu, odhunitvā padīyate’’ti vakkhati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘parivutthadivase odhunitvā makkhetvā purimāya āpattiyā mūladivasaparicchede pacchā āpannaṃ āpattiṃ samodahitvā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102).
以价值为先、以混合为先的合并别住,这是句子的连接方式;说的就是价值合并别住和混合合并别住。价值和混合合在一起叫价值混合,它们是这个(别住)的先行部分,所以叫以价值混合为先的合并。用价值来合并,叫价值合并。在这种价值合并里,对于所犯的众多罪,只按所有覆藏最久的罪的价值(日数)来合并计算,然后对后来所犯的罪给予相应别住——这就是它的意思。正如注疏中所说:“所谓价值合并,是指在众多罪中,若有一罪、两罪、三罪或众多罪是一切覆藏最久的,就以它们的价值合并后,按照那些夜的界限,给予其余覆藏较少的罪别住,这叫做价值合并。”不同事由的混合诸罪的合并,叫混合合并,其中的别住就是混合合并。把不同事由的诸罪合在一起给予相应的别住——这就是它的意思。正如注疏中所说:“所谓混合合并,就是把不同事由的诸罪合在一起给予。”
Agghapubbako missakapubbako samodhānaparivāsoti yojanā, agghasamodhānaparivāso missakasamodhānaparivāsoti vuttaṃ hoti. Aggho ca missako ca agghamissakā, te pubbakā etassāti agghamissakapubbako, samodhāno. Agghena samodhānaṃ agghasamodhānaṃ, taṃ yattha so agghasamodhāno, āpannāsu bahūsu sabbacirapaṭicchannāpattīnaṃ divasagaṇanaggheneva pacchā āpannaāpattīnaṃ pakkhepayuttaparivāsoti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘agghasamodhāno nāma sambahulāsu āpattīsu yā ekā vā dve vā tisso vā sambahulā vā āpattiyo sabbacirapaṭicchannāyo, tāsaṃ agghena samodhāya tāsaṃ rattiparicchedavasena avasesānaṃ ūnatarapaṭicchannānaṃ āpattīnaṃ parivāso diyyati, ayaṃ vuccati agghasamodhāno’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102). Missakānaṃ nānāvatthukānaṃ āpattīnaṃ samodhānaṃ missakasamodhānaṃ, taṃ yattha so parivāso missakasamodhāno. Missakānaṃ nānāvatthukānaṃ āpattīnaṃ ekato pakkhepayutto parivāsoti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘missakasamodhāno nāma yo nānāvatthukā āpattiyo ekato katvā diyyatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102).
525-7就这样,对于三种合并别住,为了安立第一别住的特征,即通过随述两个组成部分——涂抹和合并这两个词的含义——来安立这两者涂抹与合并的实际形态,所以说“犯后……已说明”。其中,对于第一个组成部分,即被称为涂抹的词,随述其含义形态,说“犯后……投入”。对于第二个组成部分,即被称为合并的词,随述其含义形态,说“在先前罪……比丘”。正因为在对两者的含义随述中,“比丘”这一词对和“投入、应给”这一动词对各自分别被取用,所以应当知道没有重复的过失。这样,为了通过随述各组成部分的含义来展示应当安立的整体,所以说“此涂抹合并别住已说明”。在这里,“对于覆藏者”中的“hi”这个词表示原因。在“此涂抹合并”中,通过“此”这个词的关联,可以得到“谁”的含义。
525-7. Evaṃ tividhe samodhānaparivāse paṭhamaparivāsassa visesanabhūtatāya avayavānaṃ dvinnaṃ odhānasamodhānasaddānaṃ atthānuvādena tadubhayaodhānasamodhānasarūpaṃ vidhātumāha ‘‘āpajjitvā…pe… pakāsito’’ti. Tattha paṭhamassa odhāna-saddasaṅkhātassa avayavassa atthasarūpānuvādamāha ‘‘āpajjitvā…pe… padīyate’’ti. Dutiyāvayavasaṅkhātasamodhāna-saddassa atthasarūpānuvādamāha ‘‘purimāpattiyā…pe… bhikkhuno’’ti. Teneva ubhayatthānuvāde ‘‘bhikkhuno’’ti padadvayassa, ‘‘padīyate dātabbo’’ti kiriyāpadadvayassa ca visuṃ visuṃ gahitattā punaruttidosābhāvo veditabbo. Evaṃ avayavatthānuvādena vidhātabbasamudāyaṃ dassetumāha ‘‘esodhānasamodhānaparivāso pakāsito’’ti. Ettha chādentassa hīti hi-saddo hetumhi. Esodhānasamodhānoti ettha eta-saddasambandhena ‘‘yo’’ti labbhati.
这里,它的关联是这样:犯了罪之后……中间省略……涂抹之后,因为某人由此而被给予,对于先前的罪……中间省略……因为某人由此应当被给予,所以,这个“涂抹合并别住”已经作了说明。
Tatrāyaṃ yojanā – āpajjitvā…pe… odhunitvā yo yasmā padīyate, purimāpattiyā…pe… yo yasmā dātabbo, tasmā esodhānasamodhānaparivāso pakāsitoti.
在这里,“犯中间罪后”是指:正在为覆藏罪行别住的人,或者应受敬悦的人,或者正在行敬悦的人,或者应受出罪的人,后来某时又犯了另一条僧残罪。“对覆藏者”是指:以与最初所犯罪之覆藏时间相同或更短的时间加以覆藏的人。注疏中说“以退回根本,将已住日与已行敬悦日全部涂抹后”,因为这里“已住”是略举,所以应当包括“已行敬悦”。“涂抹后”是指:通过退回根本而抹去,也就是让那些日子都不算数。
Tattha antarāpattiṃ āpajjitvāti paṭicchannāpattiyā parivasanto vā mānattāraho vā mānattaṃ caranto vā abbhānāraho vā hutvā kadāci aññaṃ saṅghādisesāpattiṃ āpajjitvā. Chādentassāti paṭhamaṃ āpannāpattiyāpaṭicchāditakālena samaṃ vā ūnaṃ vā kālaṃ paṭicchādentassa. ‘‘Mūlāyapaṭikassanena te parivutthadivase ca mānattaciṇṇadivase ca sabbe odhunitvā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102) aṭṭhakathāvacanato ettha ‘‘parivutthe’’ti upalakkhaṇattā ‘‘mānattaciṇṇe cā’’ti gahetabbaṃ. Odhunitvāti ca mūlāyapaṭikassanavasena makkhetvā, adivase katvāti adhippāyo.
如果有人因为犯了中间罪并覆藏哪怕一天而正在接受别住,即使他已经别住满六十年、已经够资格受敬悦,但在这期间又犯了中间罪,并且覆藏哪怕只有一天,那么通过退回根本,他之前那些日子就全都被抹掉了,他还是要从原来那个起点重新开始,再别住六十年。这就是这段话的意思。就像注疏里说的:即使别住满六十年、已经够资格受敬悦,只要覆藏了中间罪哪怕一天,就又要重新成为需要别住六十年的人。
Yo yasmā padīyate, so parivāso saṭṭhivassāni parivasitvā mānattāraho hutvāpi antarāpattiṃ āpajjitvā ekāhampi paṭicchādite mūlāyapaṭikassanena te divase sabbe makkhetvā tāneva saṭṭhivassāni punapi yasmā padīyateti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘saṭṭhivassāni parivasitvā mānattāraho hutvāpi hi ekadivasaṃ antarāpattiṃ paṭicchādetvā punapi saṭṭhivassāni parivāsāraho hotī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102).
“前罪”是指在那些已犯的众多罪中,最早被覆藏的那一罪。“根本日”是指最初违犯的那一天。“已确定”是指已确定为“某年某月某日”。应当连接起来理解为“合并之后给予”。“依规定向乞求者”,应当连接为“依规定应由僧团给予”,意思是:依照《聚集犍度》中所说的规定,向乞求者,依照那里所说的规定,应由僧团给予。“此为投入合并别住”是这句话的拆解。
Purimāpattiyāti tena āpannāsu sambahulāsu āpattīsu sabbāpattīnaṃ puretarameva paṭicchannāya āpattiyā. Mūladivaseti paṭhamaṃ vītikkamadivase. Vinicchiteti ‘‘asukasaṃvacchare asukamāse asukadivase’’ti niyamite. Samodhāya pakkhipitvā dātabboti sambandho. Vidhānato yācamānassāti vidhānato saṅghena dātabboti yojetabbaṃ, samuccayakkhandhake vuttena vidhinā yācamānassa tattheva vuttavidhinā saṅghena dātabboti attho. ‘‘Eso odhānasamodhānaparivāso’’ti padacchedo.
528-9“如是称为”是连接语。“依他们之价值”中的“hi”表示原因。“so”通过“taṃ”这个词的连接,可以得到“yo”的意思。这里的连接方式是:众多……中略……依他们的价值,把比那较少覆藏的诸罪合并起来,凡应给予的别住,以是故,彼别住就像依各部分的道理被称为“投入合并”一样,被称为“价值合并”。
528-9. Tathā vuccatīti sambandho. Tāsaṃ agghavasena hīti hi-saddo hetumhi. ‘‘Soti taṃsaddasambandhena ‘‘yo’’ti labbhati. Tatrāyaṃ yojanā – sambahulā…pe… tāsaṃ agghavasena tato ūnapaṭicchannānaṃ āpattīnaṃ samodhāya yo yasmā padātabbo parivāso, tasmā so yathā avayavatthavasena ‘‘odhānasamodhāno’’ti parivāso vutto, tathā ‘‘agghasamodhāno’’ti vuccatīti.
在这里,“众多”是指:对那些想要行别住的人的诸罪来说,在“众多罪”中,处格表示从多数中选取。“一或”等,是指出所要选取的对象。“那些罪”。“依价值”:就是依数量,也就是依夜数来划分。正如注疏中所说:“依那些夜数”。与“应给与”相连。“从彼”:指从久覆藏罪。“少覆藏诸罪”:这里的属格带有对格的意义,意思是把少覆藏的罪合并起来。
Tattha sambahulāsūti yāsaṃ āpattīnaṃ parivasitukāmo, tāsu sambahulāsu āpattīsu, niddhāraṇe bhummaṃ. ‘‘Ekā vā’’tiādi niddhāriyaniddeso. Tāsaṃ āpattīnaṃ. Agghavasenāti gaṇanavasena, rattiparicchedavasenāti vuttaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tāsaṃ rattiparicchedavasenā’’ti (cūḷava. aṭṭha. 102). ‘‘Padātabbo’’ti iminā sambandho. Tatoti cirapaṭicchannāpattito. Ūnapaṭicchannānaṃ āpattīnanti ettha upayogatthe sāmivacanaṃ, ūnapaṭicchannāyo āpattiyo samodhāyāti vuttaṃ hoti.
530530. 漏精等种种事体各不相同,所以这些罪叫“不同事”;对这些罪生起“不同事想”,就叫“不同事想”。“一切”在这里省略了“凡”字,意思是:从漏精开始,一直到坏村落为止,所有十三僧残罪。“彼一切”这里还要加上“亦”字。“应给与”这里要把“别住”引出来连接。连起来就是:把彼一切罪合并起来,应给与别住。意思是把彼十三僧残罪也合并起来。也就是(乞求时说:)“尊者,我犯了众多僧残罪:一次漏精……乃至……一次坏村落。尊者,我向僧团乞求彼诸罪的合并别住。”经过三次乞求,以及与此相应的单白和羯磨语中说出名字,所给与的别住,因为混合在一起,就被称为“混合合并别住”。对于犯了两条、三条、四条乃至更多罪的人,给与别住时也应按这个规则,把事体和名字分别举出来。
530. Nānā sukkavissaṭṭhiādīni vatthūni yāsaṃ tā nānāvatthukā, nānāvatthukā saññā yāsaṃ āpattīnaṃ tā nānāvatthukasaññāyo. Sabbāti ettha ‘‘yā’’ti seso, sukkavissaṭṭhiādikuladūsanāvasānā yā sabbā terasa saṅghādisesā āpattiyoti attho. Tā sabbāti ettha pi-saddo vattabbo. Dātabboti ettha ‘‘parivāso’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ. Tā sabbāpi ekato katvā dātabbo parivāsoti yojanā. Tassa terasa saṅghādisesāpattiyopi ekato katvāti attho. ‘‘Ahaṃ bhante sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekaṃ sukkavissaṭṭhiṃ…pe… ekaṃ kuladūsakaṃ, sohaṃ bhante saṅghaṃ tāsaṃ āpattīnaṃ samodhānaparivāsaṃ yācāmī’’ti tikkhattuṃ yācanāya ca tadanurūpāya ñattiyā ca kammavācāsu ca nāmaṃ vatvā dātabbaparivāso missako mato ‘‘missakasamodhānaparivāso’’ti ñāto. Dve, tisso, catasso, atirekā ca āpannassāpi parivāsaṃ dentena iminā niyāmena vatthuṃ, nāmaṃ visesetvā gahetabbaṃ.
531“已行别住者”,是指在三种别住中,依其中任何一种完成了别住的人。“更六夜”,是指在别住之后,再有六夜,这里说的是六天;省略了“应行”这个词,这是表示“为了行持”这一动作持续进行的受格用法。应当这样连接理解:“应给与敬悦”,由上下文的力量可以得出“由僧团(给与)”的意思。按照《集犍度》中所说的方式连接起来,就是应当给与六夜的敬悦,意思是按照比丘人数的规定,应当给与这位比丘。
531.Parivutthaparivāsassāti tividhe parivāse aññatarassa vasena parivutthaparivāsassa. Uttari cha rattiyoti parivāsato uttari cha rattiyo, cha divaseti vuttaṃ hoti, ‘‘caritu’’nti seso, caraṇakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Mānattaṃ deyyanti yojanā, ‘‘saṅghenā’’ti sāmatthiyā labbhati. Samuccayakkhandhake vuttanayena yojetvā chārattañca dātabbo, bhikkhumānanavidhi bhikkhussa dātabboti attho.
“已行别住者”这句话,说明的是覆藏敬悦已经成办。既然这里没有差别,为什么又说“依有覆藏和无覆藏,分为两种”?这是为了不按已成的差别来看,而是为了显示在六夜敬悦中所得所缘的差别才这么说的。既然如此,在合并敬悦方面,经文中也说“应给与六夜敬悦”,把那也包含进来,为什么不说“三种”?因为那也是对因覆藏罪而已行别住者所应给予的敬悦,已经包含在“覆藏敬悦”这个说法里了,所以不另外说。正因为这样,在四种敬悦中,除了这两种之外,应当显示另外两种敬悦时,只用“覆藏者”等偈颂显示了边敬悦,合并敬悦则不单独显示,应当这样理解。
‘‘Parivutthaparivāsassā’’ti iminā paṭicchannamānattaṃ pakataṃ, tattha pabhede asati kasmā ‘‘paṭicchannāpaṭicchannavasā duve’’ti vuttanti? Pakatabhedamanapekkhitvā chārattamānatte labbhamānavisayabhedaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Evañhi sati samodhānamānatte ca ‘‘chārattaṃ mānattaṃ detū’’ti (cūḷava. 128) pāḷiyaṃ vuttattā tampi gahetvā ‘‘tidhā’’ti kasmā na vuttanti? Tampi paṭicchannāpattiyā parivutthaparivāsasseva dātabbamānattanti paṭicchannamānattavacaneneva saṅgahitattā visuṃ na vuttaṃ. Teneva catubbidhe mānatte imehi dvīhi vinā dassetabbesu dvīsu mānattesu pakkhamānattamattaṃ ‘‘chādentiyā’’tiādigāthāya dassetvā samodhānamānattaṃ visuṃ na dassitanti daṭṭhabbaṃ.
534-6“已说明的种类”,是指通过“限制住处者”等前面所说的两首偈颂所说明的种类。关于“受持彼于他们”,这里从下文将要说的“面前”一语可以得知其含义:在他们四人面前蹲踞坐下,合掌之后受持那项行法。意思是:在他们面前坐定后,以“尊者,我犯了一条罪,故意出精”等方式,作《集犍度》中所说的告白。“彼于他们面前”这一句,也与“告白后”相配合。这也标明了要对黎明前所见到的其他人作告白。
534-6.Viniddiṭṭhappakāranti ‘‘parikkhittavihārassā’’tiādinā yathāvuttagāthādvayena niddiṭṭhappakāraṃ. Ādiyitvāna taṃtesanti ettha ‘‘santike’’ti vakkhamānato labbhati. Tesaṃ catunnaṃ sammukhā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā taṃ vattaṃ samādiyitvāti attho. ‘‘Taṃ tesaṃ santike’’ti idaṃ ‘‘ārocetvā’’ti imināpi yujjati. Tesameva sammukhā nisinnena ‘‘ahaṃ bhante ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhi’’ntiādinā nayena samuccayakkhandhakāgataṃ ārocanaṃ katvā. Iminā antoaruṇe diṭṭhānaṃ aññesampi ārocanaṃ upalakkhitaṃ.
应当在他们面前舍弃,这里要补上“黎明升起时”这一句。黎明升起时,在那些比丘面前,按照前面所说的方式坐下,说“我舍弃行法,我舍弃敬悦”,在这两句中只说一句,或者两句都说,然后舍弃行法。
Nikkhipe santike tesaṃ vattanti ettha ‘‘aruṇe uṭṭhite’’ti ajjhāharitabbaṃ. Aruṇe uggate tesaṃ bhikkhūnaṃ sammukhā yathāvuttanayeneva nisīditvā ‘‘vattaṃ nikkhipāmi, mānattaṃ nikkhipāmī’’ti imesu dvīsu ekaṃ vā dvayameva vā vatvā vattaṃ nikkhipe.
537对于他的敬悦,“夜断等”在这里,用“等”这个字涵盖了应当说的各种差别。依注释书的方式、依经文的方式,这是连接方式。
537.Tassa mānattassa. Ratticchedādikoti ettha ādi-saddena vattabhedo gahito. Aṭṭhakathāvasena pāḷivasenāti yojanā.
538538. 二十位比丘组成的品、团体,就是二十众;这个团体本身就是二十众制的。应令入:应当让他进入,意思是让他成为内部成员。依法:按照《集诵犍度》里所说的次第。已令入:通过共住而成为内部成员。已还原本:恢复原本的状态,意思是与未犯戒时一样。
538. Vīsatiyā bhikkhūnaṃ vaggo samūho vīsativaggo, so eva vīsativaggiko. Abbheyyāti osāreyya, abbhantaraṃ kareyyāti attho. Vidhināti samuccayakkhandhakāgatakkamena. Abbhitoti saṃvāsena anto kato, pakatattoti pakatisabhāvo, āpattiṃ anāpannakālasadiso hotīti attho.
539“覆藏罪的比丘尼”是句子的连接方式,省略了“犯戒之后”这部分。也就是说,犯了罪之后,按照“罪与……”等(律藏原文)所示的方式,以先前已说过的十种支分来覆藏自己罪的比丘尼,就是覆藏自己罪的比丘尼。这里说“而非罪”,是用“自己”这个词来说明:如果覆藏的是别人的罪,那就构成名为“覆藏他罪”的波罗夷罪。而“比丘尼”这个词,则表明如果是比丘做同样的事,就只是恶作罪。
539. Āpattiṃ chādentiyā bhikkhuniyāti yojanā, ‘‘āpajjitvā’’ti seso, āpattiṃ āpajjitvā ‘‘āpatti cā’’tiādinā (vi. vi. 505) nayena pubbe dassitehi dasahi aṅgehi paṭicchādentiyā bhikkhuniyā attano āpattiṃ chādentiyā bhikkhuniyā. Na ca āpattīti ettha ‘‘attano’’ti iminā aññissā āpattiṃ paṭicchādentiyā vajjapaṭicchādikāsaṅkhātapārājikāpattīti dīpitaṃ hoti. ‘‘Bhikkhuniyā’’ti iminā bhikkhussa dukkaṭāpattibhāvaṃ dīpeti.
541律引导人舍弃相违的东西,所以叫律,也就是决断。它以律藏义理的决断为特殊领域,以对治的方式舍弃被称为愚痴的相违敌对者,所以叫律论。正因如此,它极为启示智慧——特别地启示智慧,就叫极启智,也就是特别照耀律义决断的智慧明灯。因为它具备种种引导方式,所以叫具种种引导。律论,是指把律藏送到他人心中,也就是说,这是律的注释。
541. Viruddhamatthaṃ nayati pajahatīti vinayo, vinicchayo, taṃ vinayapiṭakatthavinicchayavisesavisayaṃ sammohasaṅkhātaṃ viruddhaṃ paccatthikaṃ tadaṅgavasena pajahanato vinayanayasaṅkhātaṃ tato eva atibuddhidīpanaṃ, atisayena buddhiṃ dīpetīti atibuddhidīpanaṃ, taṃ vinayatthavinicchayakaṃ ñāṇapadīpaṃ visesena jālentaṃ. Vividhehi nayehi yuttatāya vividhanayayutaṃ. Vinayanayeti vinayapiṭakassa parasantānapāpane, vinayavaṇṇanāyanti vuttaṃ hoti.
《律决断注释》
Vinayavinicchayavaṇṇanāya