十六、同宿决疑论
16. Sahaseyyavinicchayakathā
79如此讲完植物判别之后,现在为讲同宿判别,故说“同宿有二种”等。其中,同宿有两种方式、种类,故为二种。同宿,即共同的卧处,或于此处共同而卧,故称同宿。同宿即是同宿事,以“ka”后缀表示此义。然而,此同宿依“与未达上者同宿”及“与女人同宿”而分为二,因此说“同宿有二种”。“二夜三夜”一句,应知其中“二夜”一词仅是为语句流畅而设。因为当三夜共住已被开许时,二夜原本无需再说,故“二夜”并无单独的必要。因此说:“世尊为了摄受沙弥,给予超过二夜三夜的开许。” 或者,“二夜”一词的使用是为了表示“连续三夜”之意。若只说“三夜”,则可能连在其他地方居住而有间隔也算作三夜;而说“超过二夜的三夜”时,便只显示无间隔的三夜。《疑惑消除》中也说:“‘二夜’一词是为语言的修饰。唯在连续睡满三夜之后,于第四日等睡眠时才有罪,并非以一日间隔等方式睡眠时有罪,应作如是观。”“同宿”指共同卧处。“卧”在此既指身体伸展的睡卧,也指他们睡眠的住所。因此“应作卧”,意为进入称作住所的卧处。
79. Evaṃ bhūtagāmavinicchayaṃ kathetvā idāni sahaseyyavinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘duvidhaṃ sahaseyyaka’’ntiādimāha. Tattha dve vidhā pakārā yassa sahaseyyakassa taṃ duvidhaṃ, saha sayanaṃ, saha vā sayati etthāti sahaseyyā, sahaseyyā eva sahaseyyakaṃ sakatthe ka-paccayavasena. Taṃ pana anupasampannenasahaseyyāmātugāmenasahaseyyāvasena duvidhaṃ. Tenāha ‘‘duvidhaṃ sahaseyyaka’’nti. Dirattatirattanti ettha vacanasiliṭṭhatāmattena dirattaggahaṇaṃ katanti veditabbaṃ. Tirattañhi sahavāse labbhamāne diratte vattabbameva natthīti dirattaggahaṇaṃ visuṃ na payojeti. Tenevāha ‘‘uttaridirattatirattanti bhagavā sāmaṇerānaṃ saṅgahakaraṇatthāya tirattaparihāraṃ adāsī’’ti. Nirantaraṃ tirattaggahaṇatthaṃ vā dirattaggahaṇaṃ kataṃ. Kevalañhi ‘‘tiratta’’nti vutte aññattha vāsena antarikampi tirattaṃ gaṇheyya. Dirattavisiṭṭhaṃ pana tirattaṃ vuccamānaṃ tena anantarikameva tirattaṃ dīpeti. Vimativinodaniyampi (vi. vi. ṭī. pācittiya 2.50-51) ‘‘dirattaggahaṇaṃ vacanālaṅkāratthaṃ. Nirantaraṃ tissova rattiyo sayitvā catutthadivasādīsu sayantasseva āpatti, na ekantarikādivasena sayantassāti dassanatthampīti daṭṭhabba’’nti vuttaṃ. Sahaseyyaṃ ekato seyyaṃ. Seyyanti cettha kāyappasāraṇasaṅkhātaṃ sayanampi vuccati, yasmiṃ senāsane sayanti, tampi, tasmā seyyaṃ kappeyyāti ettha senāsanasaṅkhātaṃ seyyaṃ pavisitvā kāyappasāraṇasaṅkhātaṃ seyyaṃ kappeyya sampādeyyāti attho. Diyaḍḍhahatthubbedhenāti ettha diyaḍḍhahattho vaḍḍhakihatthena gahetabbo. Pañcahi chadanehīti iṭṭhakāsilāsudhātiṇapaṇṇasaṅkhātehi pañcahi chadanehi. Vācuggatavasenāti paguṇavasena.
“同一入口”,是就使用门户的唯一性而言。而《疑惑消除》中说:“‘同一入口’者,从一条路进入而不出至露天,可遍行一切处,即便有多门亦属同一入口。若以墙等堵住另开新门,则成为多入口。但若仅堵住而不另开门,此亦应视为同一入口,如同以泥土等封闭门的内室。否则,进入内室后与睡在门口等处的未达上者同宿而免罪,若在黎明升起时以泥土等封闭内室门,打开时也应无罪。”“四合院为同一入口”是连接关系。“于他们每一动作比丘有罪”者,在此有些人说:“因不起身,即由不作为而生罪,因那时睡眠者并无作为。此学处或由作为生起,或由不作为生起。说其由作为生起,是依多数而言。”有人说:“既然如此,日间睡眠也是如此。因不起身、因不关门,此亦由不作为生起。”此说似为合理,应审察后接受。
Ekūpacāroti vaḷañjanadvārassa ekattaṃ sandhāya vuttaṃ. Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. pācittiya 2.50-51) pana ‘‘ekūpacāro ekena maggena pavisitvā abbhokāsaṃ anokkamitvā sabbattha anuparigamanayoggo, etaṃ bahudvārampi ekūpacārova. Yattha pana kuṭṭādīhi rundhitvā visuṃ dvāraṃ yojenti, nānūpacāro hoti. Sace pana rundhati eva, visuṃ dvāraṃ na yojenti, etampi ekūpacārameva mattikādīhi pihitadvāro viya gabbhoti gahetabbaṃ. Aññathā gabbhe pavisitvā pamukhādīsu nipannānupasampannehi sahaseyyāparimuttiyā gabbhadvāraṃ mattikādīhi pidahāpetvā uṭṭhite aruṇe vivarāpentassapi anāpatti bhaveyyā’’ti vuttaṃ. Catusālaṃ ekūpacāraṃ hotīti sambandho. Tesaṃ payoge payoge bhikkhussa āpattīti ettha keci ‘‘anuṭṭhahanena akiriyasamuṭṭhānā āpatti vuttā, tasmiṃ khaṇe niddāyantassa kiriyābhāvā. Idañhi sikkhāpadaṃ siyā kiriyāya, siyā akiriyāya samuṭṭhāti. Kiriyāya samuṭṭhānatā cassa tabbahulavasena vuttā’’ti vadanti. ‘‘Yathā cetaṃ, evaṃ divāsayanampi. Anuṭṭhahanena, hi dvārāsaṃvaraṇena cetaṃ akiriyasamuṭṭhānampi hotī’’ti vadanti, idañca yuttaṃ viya dissati, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ.
80「与上层不连接墙壁者」——这是为了说明:若墙壁原本相连,根本无需再说,故而说此语。睡在上层者绝对没有疑虑,因此说到「在下层楼阁」等。「多入口」者,是就外面架梯子登上上层的情形而说「即使在上层」。因为在露天空地躺卧无罪,故说「在有覆盖物之内」。「以集会堂方式」,意思是如同集会堂的形式。「半墙住所」:在此,三部注书都说:「『半墙』是指除去一半墙壁,即三面砌墙,或者在立起一面墙后,于另两面各砌半墙而成的住所。」但《复注》中则认为:「『半墙』指覆盖物未及一半高的墙」,此说我们认为不合理。不过在《疑惑消除》中说:「『以集会堂方式』即所说的集会堂。『半墙』是用来显示形状,三面或两面砌墙,或覆盖物未满而成为半墙,这称为『半墙』。」「椽木结构」,是指在围墙内的柱子等上方,以椽木形式做成的结构。
80.Uparimatalena saddhiṃ asambaddhabhittikassāti idaṃ sambaddhabhittike vattabbameva natthīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Uparimatale sayitassa saṅkā eva natthīti ‘‘heṭṭhāpāsāde’’tiādi vuttaṃ. Nānūpacāreti yattha bahi nisseṇiṃ katvā uparimatalaṃ ārohanti, tādisaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘uparimatalepī’’ti. Ākāsaṅgaṇe nipajjantassa āpattiabhāvato ‘‘chadanabbhantare’’ti vuttaṃ. Sabhāsaṅkhepenāti sabhākārena. Aḍḍhakuṭṭake senāsaneti ettha ‘‘aḍḍhakuṭṭakaṃ nāma yattha upaḍḍhaṃ muñcitvā tīsu passesu bhittiyo baddhā honti , yattha vā ekasmiṃ passe bhittiṃ uṭṭhāpetvā ubhosu passesu upaḍḍhaṃ upaḍḍhaṃ katvā bhittiyo uṭṭhāpenti, tādisaṃ senāsana’’nti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ, gaṇṭhipade pana ‘‘aḍḍhakuṭṭaketi chadanaṃ aḍḍhena asampattakuṭṭake’’ti vuttaṃ, tampi no na yuttaṃ. Vimativinodaniyaṃ pana ‘‘sabhāsaṅkhepenāti vuttasseva aḍḍhakuṭṭaketi iminā saṇṭhānaṃ dasseti. Yattha tīsu, dvīsu vā passesu bhittiyo baddhā, chadanaṃ vā asampattā aḍḍhabhitti, idaṃ aḍḍhakuṭṭakaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. Vāḷasaṅghāṭo nāma parikkhepassa anto thambhādīnaṃ upari vāḷarūpehi katasaṅghāṭo.
「parikkhepassa bahi gate」者,此处应知:若某一面没有围墙,那么从那本应有围墙的地方向外走时,亦是无罪。然而《疑惑消除》中说:「『parikkhepassa bahi gate』者,在此,若哪一面没有围墙,而该处地基高于地面,于两面高起地基的下方、地面之上的空隙内行走,也是无罪的,因为那里不称作『住所』。若地基低矮,与地面齐平,仅立为住所的下层,那么在该面本应有围墙方向的空隙之内,一切情形皆有罪;因为无有界限,唯有在围墙之外,才应视为无罪。」「未界定的内室通道」:例如,在中间有露天庭院的大四厅堂中,若不进入露天空地、只经由门口行走,便不能进入所有内室;像这样,在每个内室两侧伸出墙壁而构成的,称为「已界定的内室通道」,但此处并非如此,所以说是「未界定的内室通道」。「sabbagabbhepi pavisanti」者,由于内室通道未界定,故不进入露天空地、仅从门口走动,也能进入各个内室。既然如此,为何说其围墙本身就是完全界定的呢?故说「gabbha…」
Parikkhepassa bahi gateti ettha yattha yasmiṃ passe parikkhepo natthi, tatthāpi parikkhepārahapadesato bahi gate anāpattiyevāti daṭṭhabbaṃ. Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. pācittiya 2.50-51) pana ‘‘parikkhepassa bahi gateti ettha yasmiṃ passe parikkhepo natthi, tattha sace bhūmito vatthu uccaṃ hoti, ubhato uccavatthuto heṭṭhā bhūmiyaṃ nibbakosabbhantarepi anāpatti eva tattha senāsanavohārābhāvato. Atha vatthu nīcaṃ bhūmisamameva senāsanassa heṭṭhimatale tiṭṭhati, tattha parikkheparahitadisāya nibbakosabbhantare sabbattha āpatti hoti, paricchedābhāvato parikkhepassa bahi eva anāpattīti daṭṭhabba’’nti vuttaṃ. Aparicchinnagabbhūpacāreti ettha majjhe vivaṭaṅgaṇavantāsu mahācatusālāsu yathā ākāsaṅgaṇaṃ anotaritvā pamukheneva gantvā sabbagabbhe pavisituṃ na sakkā hoti, evaṃ ekekagabbhassa dvīsu passesu kuṭṭaṃ nīharitvā kataṃ paricchinnagabbhūpacāraṃ nāma, idaṃ pana tādisaṃ na hotīti ‘‘aparicchinnagabbhūpacāre’’ti vuttaṃ. Sabbagabbhepi pavisantīti gabbhūpacārassa aparicchinnattā ākāsaṅgaṇaṃ anotaritvāpi pamukheneva gantvā taṃ taṃ gabbhaṃ pavisanti. Atha kuto tassa parikkhepoyeva sabbaparicchinnattāti vuttanti āha ‘‘gabbhaparikkhepoyeva hissa parikkhepo’’ti, idañca samantā gabbhabhittiyo sandhāya vuttaṃ. Catusālavasena hi sanniviṭṭhe senāsane gabbhapamukhaṃ visuṃ aparikkhittampi samantā ṭhitaṃ gabbhabhittīnaṃ vasena parikkhittaṃ nāma hoti.
81仅朝一个方向笔直延伸而建造的楼阁,是单厅堂建造。应知在二、三或四个方向,以十字路口形状等方式所建者,为二厅堂等建造。而此处,仅是借由前者来显明厅堂种类的差别。「八个巴吉帝亚」者,应知:经文中显示了以半覆盖、半围绕的住所作为恶作事的开端,因此从那以上的全覆盖、半围绕等一切情形,虽经文未直接说出,但因学处是制定所遮,且应住于重罪,所以也显示为巴吉帝亚之事。「七个巴吉帝亚」者,是将经中所说的两个巴吉帝亚,从共通性上合而为一个来说的。经文中「第三夜,于黎明前出去后再睡」,这是依据最上情况而言;即便不出去,只要在黎明前起身后坐于有覆盖物之内,次日再共宿,也是无罪的。在此,四分之一为小,二分之一为半,三分中二分为多——应以这些特征来了解小覆盖、小围绕等。现在,于第二学处中也依所说之理广大宣示,故说「与女人……乃至……此即判别」。有人说:「即使对已成为巴拉基咖事的死女人,由于住于未被执取的部分,也不生共宿罪。」应知:根据「日落后,女人躺卧时躺卧,有巴吉帝亚罪」这句经文,白天与她同睡,确实没有共宿罪。
81. Ekadisāya ujukameva dīghaṃ katvā sannivesito pāsādo ekasālasanniveso. Dvīsu tīsu catūsu vā disāsu siṅghāṭakasaṇṭhānādivasena katā dvisālādisannivesā veditabbā. Sālappabhedadīpanameva cettha purimato visesoti. Aṭṭha pācittiyānīti upaḍḍhacchannaṃ upaḍḍhaparicchannaṃ senāsanaṃ dukkaṭavatthussa ādiṃ katvā pāḷiyaṃ dassitattā tato adhikaṃ sabbacchannaupaḍḍhaparicchannādikampi sabbaṃ pāḷiyaṃ avuttampi pācittiyasseva vatthubhāvena dassitaṃ sikkhāpadassa paṇṇattivajjattā, garuke ṭhātabbato cāti veditabbaṃ. ‘‘Satta pācittiyānī’’ti pāḷiyaṃ vuttapācittiyadvayaṃ sāmaññato ekattena gahetvā vuttaṃ. Pāḷiyaṃ (pāci. 54) ‘‘tatiyāya rattiyā purāruṇā nikkhamitvā puna sayatī’’ti idaṃ ukkaṭṭhavasena vuttaṃ, anikkhamitvā purāruṇā uṭṭhahitvā antochadane nisinnassāpi puna divase sahaseyyena anāpatti eva. Ettha catubhāgo cūḷakaṃ, dvebhāgā upaḍḍhaṃ, tīsu bhāgesu dve bhāgā yebhuyyanti iminā lakkhaṇena cūḷakacchannaparicchannādīni veditabbāni. Idāni dutiyasikkhāpadepi yathāvuttanayaṃ atidisanto ‘‘mātugāmena…pe… ayameva vinicchayo’’ti āha. ‘‘Matitthiyā pārājikavatthubhūtāyapi anupādinnapakkhe ṭhitattā sahaseyyāpattiṃ na janetī’’ti vadanti. ‘‘Atthaṅgate sūriye mātugāme nipanne nipajjati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 57) vacanato divā tassa sayantassa sahaseyyāpatti na hotiyevāti daṭṭhabbaṃ.