无诤品释
Nappaṭippassambhanavaggavaṇṇanā
421「应作和合之事」:指先前因诤事而不和合,后来达成和合者应作之事。然而,有惭耻者是否与不知惭耻的杂众和合?为说明此义,故说「于布萨、自恣等」。「住立时」:指布萨、自恣尚未举行之时。「不应给予支持」:不应以「我等亦不作布萨」等语助长争论,使布萨等一再不能举行;应依法、依律令僧团和合之后,以和合调伏不知惭耻的比丘,这是用意所在。故说「若僧团令忏悔罪」等。「比丘不堪忍」:指对某些人,因见微小过失而不喜。「作表明见解后」:向同类比丘表明自己的见解,说「此事我不堪忍」。「应亲近」:因无教法损减,为不破和合,应给予身和合;在此情况下,不知惭耻者所受用的物品不成犯,这是被允许的。然而,若与为破坏教法而行事者共住,则不被允许,既成犯,亦成教法破坏。故说「然而于违法处」等。「表明见解不允许」:以此显示,即使表明见解亦成犯。
421.Samaggehikaraṇīyānīti vivādādhikaraṇehi pubbe asamaggā hutvā pacchā sāmaggiṃ upagatehi kattabbāni. Kiṃ pana asaññatamissaparisāya saddhiṃ lajjino sāmaggiṃ karontīti āha ‘‘uposathapavāraṇādīsu hī’’tiādi. Tattha ṭhitāsūti uposathapavāraṇāsu appavattīsu. Upatthambho na dātabboti uparūpari appavattanatthāya mayampi uposathaṃ na karissāmātiādinā kalahassa upatthambho na dātabbo, dhammena vinayena sāmaggiṃ katvā samaggeheva asaññatā bhikkhū vinetabbāti adhippāyo. Tenāha ‘‘sace saṅgho accayaṃ desāpetvā’’tiādi. Bhikkhuno nakkhamatīti kesuci puggalesu appamattakadosadassanena na ruccati. Diṭṭhāvikammampi katvāti ‘‘na metaṃ khamatī’’ti sabhāgassa bhikkhuno attano diṭṭhiṃ āvikatvā. Upetabbāti sāsanahāniyā abhāvā sāmaggiṃ akopetvā kāyasāmaggī dātabbā, īdise ṭhāne alajjiparibhogo āpattikaro na hoti, vaṭṭatiyeva. Ye pana sāsanavināsāya paṭipannā, tehi saha na vattati, āpatti eva hoti sāsanavināso ca. Tenāha ‘‘yatra pana uddhamma’’ntiādi. ‘‘Diṭṭhāvikammaṃ na vaṭṭatī’’ti iminā diṭṭhiyā āvikatāyapi āpattiṃ dasseti.
422「黑语」:为贪、嗔等所染污的言语。「非义之显示者」:显示、阐明非义之语。「依慢」:僧团尚未委以裁决之责,他却依仗「唯有我堪能在此处说法」的慢心。「如所见」:依据相应的见解。意思是,对于某义,执取与之相应的见解而说,并非不说。「彼自身之」:针对非法等义而说,并非针对人;意指非法等义所摄的自相,及与之相应的见解。「舍弃见解」:舍离相应的见解而不执取。故说「于非法等成法等见解者」。或者,隐藏自己的见解而随顺他人如此说,则不称为如所见而说。于此解释中,「于非法等成法等见解者」,应取「如于非法等成法等见解」之义。
422.Kaṇhavācoti rāgadosādīhi kiliṭṭhavacano. Anatthakavacanassa dīpanaṃ pakāsanaṃ assāti anatthakadīpano. Mānaṃ nissāyāti vinicchayakaraṇaṃ tava bhāroti saṅghena bhāre akatepi ‘‘ahamevettha voharituṃ araharūpo’’ti mānaṃ nissāya. Yathādiṭṭhiyāti anurūpaladdhiyā. Yassa hi atthassa yādisī diṭṭhi anurūpā, taṃ gahetvā na byākatāti attho .Assa attanoti adhammādiatthaṃ sandhāya vadati, na puggalaṃ, assa adhammādiatthasaṅkhātassa attano sarūpassa yā anurūpā diṭṭhīti attho. Laddhiṃ nikkhipitvāti anurūpaladdhiṃ chaḍḍetvā, aggahetvāti attho. Tenāha ‘‘adhammādīsu dhammādiladdhiko hutvā’’ti. Atha vā attano laddhiṃ nigūhitvā puggalānuguṇaṃ tathā byākaronto na yathādiṭṭhiyā byākatā nāma. Imasmiṃ pakkhe adhammādīsu dhammādiladdhiko hutvāti ettha adhammādīsu dhammādiladdhiko viya hutvāti attho gahetabbo.
言说品等释
Vohāravaggādivaṇṇanā
424「羯磨白」:作为羯磨之白。意思是,不依于求听的羯磨性白。「羯磨足白」:指白二甘马等之中,作为求听羯磨之基础、所依之白。「于九处」:指驱摈等九种情况。「于二处」:指白二、白四甘马。
424.Kammañattīti kammabhūtā ñatti. Anussāvananirapekkhā ñattikammabhūtā ñattīti attho. Kammapādañatti nāma ñattidutiyakammādīsu anussāvanakammassa pādabhūtā adhiṭṭhānabhūtā ñatti. Navasu ṭhānesūti osāraṇādīsu navasu ṭhānesu. Dvīsu ṭhānesūti ñattidutiyañatticatutthakammesu.
“随顺经”者,指两部毗奈耶中作为随顺经的大教法而说。“随顺律”者,指作为随顺犍度与附随的大教法。“经中四大教法”者,谓于经藏与论藏中,依随顺经的准则──即所许与所禁──从方法上应领受的四义。
Suttānulomanti ubhatovibhaṅge suttānulomabhūte mahāpadese sandhāya vuttaṃ. Vinayānulomanti khandhakaparivārānulomabhūte mahāpadese. Suttantike cattāro mahāpadeseti suttābhidhammapiṭakesu anuññātapaṭikkhittasuttānulomavasena nayato gahetabbe cattāro atthe.
425“见解之表明”者,即表明对罪的执见,意为忏悔罪的羯磨。
425.Diṭṭhīnaṃ āvikammānīti āpattiladdhīnaṃ pakāsanāni, āpattidesanākammānīti attho.
“如以四人五人表明见解”者,意谓:如此表明时,合四人或五人为一组,在一人面前发露罪,即名为已忏悔,应如是忏悔。若如此忏悔,则自携三位或四位比丘,于一人面前忏悔。如此忏悔不许可。所忏之罪不清净,且因该忏悔而成恶作。然而,二人或三人一起忏悔是允许的。
Yathā catūhi pañcahi diṭṭhi āvikatā hotīti yathā āvikate catūhi pañcahi ekībhūtehi ekassa puggalassa santike āpatti desitā nāma hoti, evaṃ desetīti attho. Evaṃ desento ca attanā saddhiṃ tayo vā cattāro vā bhikkhū gahetvā ekassa santike deseti. Evaṃ desetuṃ na vaṭṭati. Desitā ca āpatti na vuṭṭhāti, desanāpaccayā dukkaṭañca hoti. Dvinnaṃ tiṇṇaṃ pana ekato desetuṃ vaṭṭati.
444“不见”者,应取此义:由于不见那些持律者回避不许可物的行持,即不随顺他们之见而犯。“于不许可有许可想”者,即对银钱等不许可物,生起草叶等想。“问而不听,或被告知而不听则犯”者,此处应连接为:问而不听,或被问而不听。“由超过一夜等”者,指决意衣离宿超过一夜,则犯巴吉帝亚。“等”字含摄超过六夜等情形。
444.Adassanenāti imassa akappiyaṃ parivajjentānaṃ vinayadharānaṃ paṭipattiyā adassanena , tesaṃ diṭṭhānugatiṃ anāpajjanenātipi attho gahetabbo. Akappiye kappiyasaañatāyāti rajatādiakappiye tipuādisaññitāya . Pucchitvā vā aññesaṃ vā vuccamānaṃ asuṇanto āpajjatīti ettha pucchitvā asuṇanto vā pucchiyamānaṃ asuṇanto vāti paccekaṃ yojetabbaṃ. Ekarattātikkamādivasenāti adhiṭṭhitacīvarena vippavasitvā ekarattātikkamena pācittiyaṃ āpajjati. Ādi-saddena charattātikkamādīnaṃ saṅgaho.
450“无义利诽谤语”者,意为:发出导致无义利的嗔恨语,施加过失,为此灾祸而努力。
450.Anatthaṃ kalisāsananti anatthāvahaṃ kodhavacanaṃ āropento dosaṃ āropento upaddavāya parisakkatīti attho.
454“语言文法”者,意为:于种种义理的表达词语,未能获得对其类别的智。
454.Vohāraniruttiyanti tassa tassa atthassa vācakasadde pabhedagatañāṇappatto na hotīti attho.
455所谓“不善于施设圆满文句”,是指既不能以圆满的语句表达事物,也无法理解他人所说。
455.Parimaṇḍalabyañjanāropane kusalo na hotīti parimaṇḍalena padabyañjanena vatthuṃ, parehi vuttaṃ jānituñca asamatthoti attho.
458“由随顺宣说”:即由依次之说。因此说“岂非汝等”等语,我们所说者即此显示,如是连接。其中,“彼”字由于并非期许言语本身,而唯期许语义,故应取其义为:为了显示彼语无有差别,我们才说彼义。正因如此,以阳性词“此即”来指示,其义即为彼与此无有差别。
458.Anussāvanenāti anu anu kathanena. Tenāha ‘‘nanu tumhe’’tiādi, yaṃ avocumha, svāyaṃ pakāsitoti sambandho. Tattha yanti idaṃ yasmā vacanāpekkhaṃ na hoti, vacanatthāpekkhameva, tasmā tena vacanena nānākaraṇābhāvaṃ pakāsayissāmāti yamatthaṃ avocumhāti attho gahetabbo. Teneva ‘‘svāya’’nti pulliṅgavasena paṭiniddeso kato, tassa so ayaṃ nānākaraṇābhāvoti attho.
467“于床足等处亦应撞到额头”:若在黑暗中敷设皮革片,俯身礼敬时,额头或眼睛便会撞到床等。以此说明即使礼敬也无犯,并显示并未全然遮止礼敬。因此,凡其他经典未遮止之处,皆可如此。然而,对于裸形者等,则不应礼敬。“转向一边”:意为转向有过失的一边,故说“住于敌对方”。“被礼敬”:即俯身而被礼敬。“应礼敬者”:在诵经师与依止师中,因也有新学者,故应知唯有他们中的长老才应被礼敬。
467.Mañcapadādīsupi naḷāṭaṃ paṭihaññeyyāti andhakāre cammakhaṇḍaṃ paññapetvā vandituṃ onamantassa naḷāṭaṃ vā akkhi vā mañcādīsu paṭihaññati. Etena vandatopi āpattiabhāvaṃ vatvā vandanāya sabbathā paṭikkhepābhāvañca dīpeti. Evaṃ sabbattha suttantarehi appaṭikkhittesu. Naggādīsu pana vandituṃ na vaṭṭatīti. Ekato āvaṭṭoti ekasmiṃ dosāgatipakkhe parivatto paviṭṭhoti attho. Tenāha ‘‘sapattapakkhe ṭhito’’ti. Vandiyamānoti onamitvā vandiyamāno. Vanditabbesu uddesācariyo, nissayācariyo ca yasmā navakāpi honti, tasmā te vuḍḍhā eva vandiyāti veditabbā.
470“即如前所说”,是指共寝等学处所制的罪。“其余者”,是指有心的。
470.Pubbevuttamevāti sahaseyyādipaṇṇattivajjaṃ. Itaranti sacittakaṃ.