诤事方式品释
Adhikaraṇapariyāyavāravaṇṇanā
293第六「方式品」中「无贪为前行」等,是就教法住立不颠倒、说法者的诤论而说。「十八破僧事为处」等,是于法等之中以「非法」等见取而开示,这些即破僧事。这些因身为诤论等诤论之因,故为「处」;因作为场所,故为「事」;因作为所依,故称「地」。「无记因」者,是就无学者的诤论而说。「十二根本」者,即忿与恨、覆与恼、嫉与悭、诳与谄、恶欲与大欲、见取与执取难舍,依此六对之故,有六法与贪等六因,此十二法为诤事的根本。
293. Chaṭṭhe pariyāyavāre alobho pubbaṅgamotiādi sāsanaṭṭhitiyā aviparītato dhammavādissa vivādaṃ sandhāya vuttaṃ. Aṭṭhārasa bhedakaravatthūni ṭhānānīti dhammādīsu adhammotiādinā gahetvā dīpanāni idheva bhedakaravatthūni, tāni eva kāyakalahādivivādassa kāraṇattā ṭhānāni, okāsattā vatthūni, ādhārattā bhūmiyoti ca vuttāni. Abyākatahetūti asekkhānaṃ vivādaṃ sandhāya vuttaṃ. Dvādasa mūlānīti kodho upanāho, makkho palāso, issā macchariyaṃ, māyā sāṭheyyaṃ, pāpicchatā mahicchatā, sandiṭṭhiparāmāsitā ādhānaggāhīduppaṭinissajjitānīti imesaṃ channaṃ yugaḷānaṃ vasena cha dhammā ceva lobhādayo cha hetū cāti dvādasa dhammā vivādādhikaraṇassa mūlāni.
294「十四根本」者,即彼十二根本,与身、语合为十四,是为举罪事的根本。
294.Cuddasa mūlānīti tāneva dvādasa kāyavācāhi saddhiṃ cuddasa anuvādādhikaraṇassa mūlāni.
295于掘地等(学处)中,除去施设外,为显示以善心、无记心为根的罪业生起,故说「无贪为前行」等。「七罪聚为处」等,是就七罪聚以覆藏为缘而有罪生起而说。于《巴利》中确实说道:「由罪事之缘犯四罪。」「六因」者,这是因「善为罪因」之说有所不当而说,并非善因不存在。确实以「无贪为前行」等为始。罪因即以「前行」之名而说。
295. Pathavīkhaṇanādīsu paṇṇattivajjesu kusalābyākatacittamūlikā āpatti hotīti dassetuṃ ‘‘alobho pubbaṅgamo’’tiādi vuttaṃ. Satta āpattikkhandhā ṭhānānītiādi sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ paṭicchādanapaccayā āpattisambhavato vuttaṃ. ‘‘Āpattādhikaraṇapaccayā catasso āpattiyo āpajjatī’’ti (pari. 290) hi vuttaṃ. ‘‘Cha hetū’’ti idaṃ kusalānaṃ āpattihetuvohārassa ayuttatāya vuttaṃ, na pana kusalahetūnaṃ abhāvato. ‘‘Alobho pubbaṅgamo’’ti hi ādi vuttaṃ. Āpattihetavo eva hi pubbaṅgamanāmena vuttā.
296296.「四羯磨为处」等语中,求听语、单白等语称为「羯磨」。当比丘们于同一界内和合集会、具足羯磨资格时,由于没有那依托于同意、宣告作用及成就所摄之僧团计数作用自性的事羯磨事的所依,故称为「处、事、地」。「一根本为僧团」,这是就多数而言。因为对于众单白与求听,大众也是根本。「或从单白」,是因为单白、白二、白四等甘马语皆具单白的形式,并以单白为先的缘故。在羯磨单白与甘马语单白这两种单白中,宣告也因以羯磨为根本而被含摄。此单白的分别,将在后面显明。
296.Cattāri kammāni ṭhānānītiādīsu apalokanavācā, ñattiādivācāyo ca kammānīti vuttaṃ. Tā eva hi ekasīmāyaṃ sāmaggimupagatānaṃ kammappattānaṃ anumatiyā sāvanakiriyānipphattisaṅkhātassa saṅghagaṇakiccasabhāvassa kiccādhikaraṇassa adhiṭṭhānābhāvena ‘‘ṭhānavatthubhūmiyo’’ti vuccanti. Ekaṃ mūlaṃ saṅghoti yebhuyyavasena vuttaṃ. Gaṇañattiapalokanānañhi gaṇopi mūlanti. Ñattito vāti ñattiñattidutiyañatticatutthakammavācānaṃ ñattirūpattā, ñattipubbakattā ca vuttaṃ. Kammañattikammavācāñattivasena hi duvidhāsu ñattīsu anussāvanāpi kammamūlakantveva saṅgayhanti. Ñattivibhāgo cāyaṃ upari āvi bhavissati.
「此七灭诤……乃至……以方式」,这是问句。「可能」,这是回答。「如何可能」,这是再问。「诤事有二灭诤」等,是再度的回答。其中「以事」,是说明「七灭诤成为十灭诤」的理由。「以方式」,是说明「十灭诤成为七灭诤」的理由。意思是:以四种事所摄的事,以及以教说次第所摄的方式。
‘‘Ime satta samathā…pe… pariyāyenā’’ti idaṃ pucchāvacanaṃ. ‘‘Siyā’’ti idaṃ visajjanaṃ. ‘‘Kathañca siyā’’ti idaṃ puna pucchā. Vivādādhikaraṇassa dve samathātiādi puna visajjanaṃ. Tattha ‘‘vatthuvasenā’’ti idaṃ ‘‘satta samathā dasa samathā hontī’’ti imassa kāraṇavacanaṃ. ‘‘Pariyāyenā’’ti idaṃ ‘‘dasa samathā satta samathā hontī’’ti imassa kāraṇavacanaṃ. Catubbidhādhikaraṇasaṅkhātavatthuvasena ca desanākkamasaṅkhātapariyāyavasena cāti attho.
共通品等释
Sādhāraṇavārādivaṇṇanā
297297. 第七「共通品」中,「共通」是指与诤事的止息作用共通。一切处都是如此。
297. Sattame sādhāraṇavāre sādhāraṇāti vivādādhikaraṇassa vūpasamanakiccasādhāraṇā. Evaṃ sabbattha.
298298. 第八「彼分品」中,「彼分」是指为平息诤事而支持一方者。
298. Aṭṭhame tabbhāgiyavāre tabbhāgiyāti vivādādhikaraṇassa vūpasamanato tappakkhikā.
止与止之共通品释
Samathāsamathassasādhāraṇavāravaṇṇanā
299299. 第九「止与止共通品」中,有人问道:「一切灭诤法,是共同平息一个诤事,还是各别平息?」对此回答:「有些灭诤法与灭诤法共通,有些灭诤法与灭诤法不共通。」他依诤事——即诤论事、罪事、任务事——的次第,举出作为平息之因的灭诤法,因而说「多数决」等。由于离开现前调伏,任何灭诤法都无法成立,因此其余六种灭诤法都被说为与现前调伏共通;然而这六者彼此之间并无相互依存的关系,因此说它们互相不共通。「彼分品」也应以同一方式理解。
299. Navame samathāsamathasādhāraṇavāre ‘‘sabbe samathā ekatova adhikaraṇaṃ samenti udāhu nānā’’ti pucchantena ‘‘samathā samathassa sādhāraṇā, samathā samathassa asādhāraṇā’’ti vuttaṃ. Vivādādiadhikaraṇakkamena tabbūpasamahetubhūte samathe uddharanto ‘‘yebhuyyasikā’’tiādimāha. Sammukhāvinayaṃ vinā kassaci samathassa asambhavā sesā chapi samathā sammukhāvinayassa sādhāraṇā vuttā, tesaṃ pana channaṃ aññamaññāpekkhābhāvato te aññamaññaṃ asādhāraṇā vuttā. Tabbhāgiyavārepi eseva nayo.
止现前调伏品等释
Samathasammukhāvinayavārādivaṇṇanā
301-3301-3. 第十一品中,同样以「现前调伏」等为问,以「多数决、忆念调伏」等为答。如此,在律品、善品以及此后诸品,问答的判别皆应如此了知。
301-3. Ekādasamavārepi sammukhāvinayotiādi pucchā. Yebhuyyasikā sativinayotiādi visajjanaṃ. Evaṃ vinayavāre kusala-vāre tato paresupi pucchāvisajjanaparicchedo veditabbo.
此处,「现前调伏或为善」等诸句,是就各各律仪行事中、以及与诤事等相应之人所生起的善等法,以现前调伏等灭诤法之义而说;诤事等的善等性质,也是以各各方便而说。然而,此现前调伏之名,乃指僧团现前等条件,由于这些条件本质无过失,因此纵有不善存在,亦不宜以不善而作方便——犹如罪过诤以不善为方便那样——故「现前调伏无不善」,此为彼义。
Tattha sammukhāvinayo siyā kusalotiādīsu tasmiṃ tasmiṃ vinayakamme, vivādādimhi ca niyuttapuggalānaṃ samuppajjanakakusalādīnaṃ vasena sammukhāvinayādīnaṃ, vivādādīnañca kusalādibhāvo tena tena upacārena vutto. Yasmā panetassa sammukhāvinayo nāma saṅghasammukhatādayo honti, tesañca anavajjasabhāvattā akusale vijjamānepi akusalattūpacāro na yutto āpattādhikaraṇassa akusalattūpacāro viya, tasmā natthi sammukhāvinayo akusaloti attho.
304其后诸句「凡获得多数决之处,彼处即得现前调伏」等,是为显示现前调伏必然与其余灭诤法相互结合,而其余六种灭诤法则彼此互不结合,故作此说。
304. Tato paresu yattha yebhuyyasikā labbhati, tattha sammukhāvinayo labbhatītiādi sammukhāvinayassa itarehi samathehi niyamena saṃsaṭṭhataṃ, itaresaṃ pana channaṃ aññamaññaṃ saṃsaggābhāvañca dassetuṃ vuttaṃ.
混合品等释
Saṃsaṭṭhavārādivaṇṇanā
306「诤事也好,灭诤法也好,这些法相互混杂」等,是为显示灭诤法唯在各各诤事中随宜而行,若离诤事则无其独立安立之处,故作此说。「分离后施设差别」,意即将灭诤法从诤事中分离出来,令不相杂,从而施设差别——亦即彼此不相混杂的安立状态,称为「差异性」——于平息诤事的当下,施设他们不相混杂,此是否可能?如此提问。
306.Adhikaraṇantivā samathāti vā ime dhammā saṃsaṭṭhātiādi samathānaṃ adhikaraṇesu eva yathārahaṃ pavattiṃ, adhikaraṇāni vinā tesaṃ visuṃ aṭṭhānañca dassetuṃ vuttaṃ. Vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetunti adhikaraṇato samathehi viyojetvā asaṃsaṭṭhe katvā nānākaraṇaṃ aññamaññaṃ asaṃsaṭṭhatāya ṭhitabhāvasaṅkhātaṃ nānattaṃ paññāpetuṃ adhikaraṇavūpasamakkhaṇe eva tesaṃ asaṃsaggaṃ paññāpetuṃ kiṃ sakkāti pucchati.
「诤事」等词,意在指出应受呵责的说法。对于「彼莫如此」者——凡如此说者,便应对他说「莫作此说」。然而,若认为「在止息法之外,不存在其他平息诤事的相状」,这便否定了以断除与安住为内涵的差别。但就特征而言,止息法与诤事之间确实存在差别,应当如是了知。「止息法因诤事而得平息」这句话的意思是说:一切止息法皆通过求听等四种事务性诤事而终结,而非通过其他诤事,故作此说。正因如此,下文才说:「现前调伏不能由争论诤事而得平息。由争论责诤事……乃至……不能由犯罪诤事而得平息,能由事务诤事而得平息」等语。
Adhikaraṇantiādi gārayhavādadassanaṃ. So mā hevanti yo evaṃ vadati, so ‘‘mā evaṃ vadā’’ti vacanīyo assa, na ca labbhati samathānaṃ aññatra adhikaraṇā vūpasamalakkhaṇanti pahānāvatthānasaṅkhātaṃ nānākaraṇaṃ paṭikkhipati. Lakkhaṇato pana adhikaraṇehi samathānaṃ nānākaraṇaṃ atthevāti daṭṭhabbaṃ. Samathā adhikaraṇehi sammantīti apalokanādīhi catūhi kiccādhikaraṇehi sabbepi samathā niṭṭhānaṃ gacchanti, nāññehīti imamatthaṃ sandhāya vuttaṃ. Teneva vakkhati ‘‘sammukhāvinayo vivādādhikaraṇena na sammati. Anuvāda…pe… āpattādhikaraṇena na sammati, kiccādhikaraṇena sammatī’’tiādi (pari. 311).
307-313第三〇七至三一三节:「争论诤事以几种止息法而得平息?」等,这是「平息段」。紧接其后的「平息与未平息段」,是为了显示止息法与诤事之间的混杂与不混杂关系而说。「止息法由止息法而得平息」等,这是「止息法诤事段」,为了显示止息法彼此之间、诤事彼此之间,以及止息法与诤事之间的平息与未平息关系而说。
307-313.Vivādādhikaraṇaṃ katihi samathehi sammatītiādiko sammativāro. Tadanantaro sammatinasammativāro ca adhikaraṇehi samathānaṃ saṃsaṭṭhataṃ, visaṃsaṭṭhatañca dassetuṃ vutto. Samathā samathehi sammantītiādiko samathādhikaraṇavāro samathānaṃ aññamaññaṃ, adhikaraṇehi ca adhikaraṇānañca aññamaññaṃ, samathehi ca vūpasamāvūpasamaṃ dassetuṃ vutto.
314第三一四节:「生起段」是为了显示诤事如何由诤事而生起的方式。「无论哪一种诤事」的意思是:仅凭自身之生起,没有任何一种诤事能够生起。「那么,如何生起?」因此接着说「然而……」等。其中,「生起」并非指立即生起,而是通过辗转的因缘而生起。以「法与非法」等为缘,两人之间相互的安稳被破坏,以此为契机,双方各自寻求拥护者,争吵不断扩大。如果争论诤事遇到某位大众人、僧团领袖或知惭愧的人,便得以平息。然而,若未能平息,争论便逐渐扩大,乃至在整个僧团中引发争论诤事。由此又再生起争论责诤事等——如此通过辗转的次第,在缺乏平息因缘的情况下,四种诤事便生起了。正是为了阐明此义,才说:「僧团争论,即争论诤事」——意思是僧团生起争论时所产生的争论,就是争论诤事。其余各项也可依此类推。
314. Samuṭṭhāpetivāro pana adhikaraṇehi adhikaraṇānaṃ uppattippakāradassanatthaṃ vutto. Na katamaṃ adhikaraṇanti attano sambhavamattena ekampi adhikaraṇaṃ na samuṭṭhāpetīti attho. Kathañcarahi samuṭṭhāpetīti āha ‘‘api cā’’tiādi. Tattha jāyantīti anantarameva anuppajjitvā paramparapaccayā jāyantīti adhippāyo. ‘‘Dhammo adhammo’’tiādinā ubhinnaṃ puggalānaṃ vivādapaccayā aññamaññakhemabhaṅgā honti, tappaccayā tesaṃ pakkhaṃ pariyesanena kalahaṃ vaḍḍhantānaṃ vivādo kañci mahāparisaṃ saṅghapariṇāyakaṃ lajjiṃ āgamma vūpasamaṃ gacchati. Tathā avūpasamante pana vivādo kamena vaḍḍhitvā sakalepi saṅghe vivādaṃ samuṭṭhāpeti, tato anuvādādīnīti evaṃ paramparakkamena vūpasamakāraṇābhāve cattāri adhikaraṇāni jāyanti. Taṃ sandhāyāha ‘‘saṅgho vivadati vivādādhikaraṇa’’nti. Saṅghassa vivadato yo vivādo, taṃ vivādādhikaraṇaṃ hotīti attho. Esa nayo sesesupi.
归属品释
Bhajativāravaṇṇanā
318随后的段落中,「争论诤事是四种诤事……」等语,是依前述方式,为显示诸诤事虽互为缘起,亦存在混杂的情形而说。在「争论诤事归属于四种诤事中的争论诤事」等语中,应当这样理解:争论诤事在四种诤事中,仅属于争论诤事的性质,而不属于其他诤事的性质;在四种诤事中,它仅依止于争论诤事,仅摄入于争论诤事,唯以争论诤事的性质而被摄收。
318. Tadanantaravāre pana vivādādhikaraṇaṃ catunnaṃ adhikaraṇānantiādi adhikaraṇānaṃ vuttanayena aññamaññapaccayattepi saṃsaggabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Vivādādhikaraṇaṃ catunnaṃ adhikaraṇānaṃ vivādādhikaraṇaṃ bhajatītiādīsu vivādādhikaraṇaṃ catūsu adhikaraṇesu vivādādhikaraṇabhāvameva bhajati, nāññādhikaraṇabhāvaṃ, catūsu adhikaraṇesu vivādādhikaraṇattameva nissitaṃ vivādādhikaraṇameva pariyāpannaṃ vivādādhikaraṇabhāveneva saṅgahitanti evamattho gahetabbo.
319「争论诤事归属于七种止息法中的几种止息法?」等语,是为显示四种诤事在平息时有其决定的止息法而说。此处,「归属于几种止息法」的含义是:为平息自身,须借助几种止息法,须依几种止息法而得平息。「摄入于几种止息法」的含义是:为使自身得以平息,以与他们相同的方式进入几种止息法之中。「由几种止息法所摄收」的含义是:平息者以几种止息法进行平息,正是为此目的而被摄收。
319.Vivādādhikaraṇaṃ sattannaṃ samathānaṃ kati samathe bhajatītiādi pana catunnaṃ adhikaraṇānaṃ vūpasamane sati niyatasamathe dassetuṃ vuttaṃ. Tattha kati samathe bhajatīti attano upasamatthāya kittake samathe upagacchati, kittake samathe āgamma vūpasamaṃ gacchatīti attho. Kati samathapariyāpannanti attānaṃ vūpasametuṃ katisu samathesu tehi samānavasena paviṭṭhaṃ. Katihi samathehi saṅgahitanti vūpasamaṃ karontehi katihi samathehi vūpasamakaraṇatthaṃ saṅgahitaṃ.