药犍度巴利
6. Bhesajjakkhandhako
五药等内容的解说巴利
Pañcabhesajjādikathāvaṇṇanā
260 在《药犍度》中说到“胆汁在腹内”,意思是:扩散到体外、停留在那里而未结合的胆汁,进入腹内,因此胆汁被激惹失调。这就是这段话的意图。巴利
260. Bhesajjakkhandhake pittaṃ koṭṭhabbhantaragataṃ hotīti bahisarīre byāpetvā ṭhitaṃ abaddhapittaṃ koṭṭhabbhantaragataṃ hoti, tena pittaṃ kupitaṃ hotīti adhippāyo.
261-2 在巴利原文中,“不覆盖”是指不产生喜好。“Susukā”是海里的一种鱼,也有人叫它鳄鱼。“混合的”是指过滤过的。巴利
261-2. Pāḷiyaṃ nacchādentīti ruciṃ na uppādenti. Susukāti samudde ekā macchajāti, kumbhilātipi vadanti. Saṃsaṭṭhanti parissāvitaṃ.
263 “背”是指肉。“涩汁”是指把树皮等放在水里煮过之后取得的碱水。“涌出盐”是指碱土形成的盐。“盐块”是一种特别的盐。巴利
263.Piṭṭhehīti pisitehi. Kasāvehīti tacādīni udake tāpetvā gahitaūsarehi. Ubbhidanti ūsarapaṃsumayaṃ. Loṇabilanti loṇaviseso.
264-5 “Chakaṇa”指的是牛粪。“Pākatikacuṇṇa”是指没有煮过的涩汁粉,但香粉不能用。巴利文里的“cuṇṇacālini”是指用来过滤臼中捣碎粉末的筛子。“Suvaṇṇageruka”是指金色硫酸盐之类的东西。巴利文里的“añjanūpapisanā”是指为了调入眼药而需要研磨的药。巴利
264-5.Chakaṇanti gomayaṃ. Pākatikacuṇṇanti apakkakasāvacuṇṇaṃ, gandhacuṇṇaṃ pana na vaṭṭati. Pāḷiyaṃ cuṇṇacālininti udukkhale koṭṭitacuṇṇaparissāvaniṃ. Suvaṇṇagerukoti suvaṇṇatutthādi. Pāḷiyaṃ añjanūpapisananti añjane upanetuṃ pisitabbabhesajjaṃ.
267-9 “Kabaḷikā”是指外敷药。“Gharadinnakābādho”是指由妇人给的催情药所引发的病。把那种树皮灰放进过滤器里,浇水之后,从灰下面流出来的就是碱水。巴利文里说的“以未经调制的汤”,是指没有加调味的绿豆汤。“以煮过的汤”,是指把绿豆煮熟后不搅动、再过滤出来的绿豆汤,他们是这么说的。巴利
267-9.Kabaḷikāti upanāhabhesajjaṃ. Gharadinnakābādho nāma gharaṇiyā dinnavasīkaraṇabhesajjasamuṭṭhitaābādho. Tāya chārikāya paggharitaṃ khārodakanti parissāvane tacchārikaṃ pakkhipitvā udake abhisiñcite tato chārikato heṭṭhā paggharitaṃ khārodakaṃ. Pāḷiyaṃ akaṭayūsenāti anabhisaṅkhatena muggayūsena. Kaṭākaṭenāti mugge pacitvā acāletvā parissāvitena muggayūsenāti vadanti.
关于糖等开许的解说巴利
Guḷādianujānanakathāvaṇṇanā
272-4 制糖坊就是榨甘蔗的地方。不可信是指有疑虑的。巴利
272-4.Guḷakaraṇanti ucchusālaṃ. Avissatthāti sāsaṅkā.
276 对极少量也加以阻止:即使施主只布施了一点点,也会让他们感到困扰,所以拒绝。经过省思之后也拒绝:即使已经认识到“仅凭这些也足以维持生活,剩下的就让给别人吧”,仍然加以拒绝。巴利
276.Appamattakepi vārentīti appamattake dinne dāyakānaṃ pīḷāti paṭikkhipanti. Paṭisaṅkhāpīti ettakenapi yāpetuṃ sakkā, ‘‘avasesaṃ aññesaṃ hotū’’ti sallakkhetvāpi paṭikkhipanti.
279 用手按压膀胱,就像让膀胱里的油等东西升到体内一样。在隐蔽处,因为只禁止了刀手术和膀胱手术,所以烧灼术是允许的。巴利
279.Vatthipīḷananti yathā vatthigatatelādi antosarīre ārohanti, evaṃ hatthena vatthimaddanaṃ. Sambādhe satthakammavatthikammānameva paṭikkhittattā dahanakammaṃ vaṭṭati eva.
关于粥、蜜丸等的解说巴利
Yāgumadhugoḷakādikathāvaṇṇanā
282-3 经文里说的“十种理由”,是指这位接受布施的人有十种理由,也就是十种如法的原因,这就是它的意思。“他给予”就是说他施与。“除去风”是和前面连在一起的,意思是“也让风调和顺畅”。“你们的天界已经成就”,是说你们已经成就了天界。巴利
282-3. Pāḷiyaṃ dasassa ṭhānānīti assa paṭiggāhakassa dasa ṭhānāni kāraṇāni dhammenāti attho. Anuppavecchatīti deti. Vātañca byapanetīti sambandho, vātañca anulometīti attho. Saggā te āraddhāti tayā devalokā ārādhitā.
巴咤厘村故事的详细解说巴利
Pāṭaligāmavatthukathāvaṇṇanā
286 在巴咤厘村建造城市:他们在巴咤厘村附近,就在属于该村田地的一大片森林地带,建造一座名叫巴咤厘子的城市。“凡是圣者的领域”:是指凡是圣者们聚集的地方。“凡是商路”:是指凡是商人们贩卖货物的地方,或者居住的地方——这将成为他们所有人中最首要的城市,这就是意思。“Puṭabhedanaṃ”:是指用车等从各地运来的货物包裹,为了出售而被解开的地方。“Sara”这个词也适用于湖泊等,为了排除这个意思,所以说“这里的 sara 指的是河流”,因为它是流动的。“没有筏就渡过了”:是指连一点点水都没碰到,没有筏就到了彼岸。巴利
286.Pāṭaligāme nagaraṃ māpentīti pāṭaligāmassa samīpe tasseva gāmakhettabhūte mahante araññappadese pāṭaliputtaṃ nāma nagaraṃ māpenti. Yāvatā ariyaṃ āyatananti yattakaṃ ariyamanussānaṃ osaraṇaṭṭhānaṃ. Yāvatā vaṇippathoti yattakaṃ vāṇijānaṃ bhaṇḍavikkīṇanaṭṭhānaṃ, vasanaṭṭhānaṃ vā, idaṃ tesaṃ sabbesaṃ agganagaraṃ bhavissatīti attho. Puṭabhedananti sakaṭādīhi nānādesato āhaṭānaṃ bhaṇḍapuṭānaṃ vikkīṇanatthāya mocanaṭṭhānaṃ. Saranti taḷākādīsupi vattati , tannivattanatthaṃ ‘‘saranti idha nadī adhippetā’’ti vuttaṃ sarati sandatīti katvā. Vinā eva kullena tiṇṇāti idaṃ appamattakaudakampi aphusitvā vinā kullena pārappattā.
拘提村谛事解释巴利
Koṭigāmesaccakathāvaṇṇanā
287 287. 经文里的“流转”,是指以从此有到彼有、执取结生的方式而流转。“轮回”是它的同义词。“我与你们”是指我以及你们,或者按属格的关系来理解,应当取这个意思:我与你们的流转曾经存在。“轮回”就是轮回。有爱本身引导从此有到彼有,所以被称为“有的引导者”。巴利
287. Pāḷiyaṃ sandhāvitanti bhavato bhavaṃ paṭisandhiggahaṇavasena sandhāvanaṃ kataṃ. Saṃsaritanti tasseva vevacanaṃ. Mamañceva tumhākañcāti mayā ca tumhehi ca, sāmivaseneva vā mama ca tumhākañca sandhāvanaṃ ahosīti attho gahetabbo. Saṃsaritanti saṃsari. Bhavataṇhā eva bhavato bhavaṃ netīti bhavanettīti vuttā.
289 “成为青色”这句话已经说了,为了把它解释清楚,所以又说“青色的”等等。“青色的”就是涂成青色。这个道理在一切处都一样。“他击打”就是他用拳头打。“Ambakāyā”是指女人,这是委婉的说法,意思是“以女人”。“你们集合”就是你们带来,意思是“你们想象这样的三十三天”。这也是为了激发比丘们的紧迫感而说的,不是为了执取相,因为所有的离车王不久都将被阿阇世王毁灭。巴利
289. ‘‘Nīlā hontī’’ti vuttamevatthaṃ vivarituṃ ‘‘nīlavaṇṇā’’tiādi vuttaṃ. Nīlavaṇṇāti nīlavilepanā. Esa nayo sabbattha. Paṭivaṭṭesīti pahari. Ambakāyāti ambāya. Upacāravacanañhetaṃ, mātugāmenāti attho. Upasaṃharathāti upanetha, ‘‘īdisā tāvatiṃsā’’ti parikappethāti attho. Idañca bhikkhūnaṃ saṃvegajananatthaṃ vuttaṃ, na nimittaggāhatthaṃ. Licchavirājāno hi sabbe na cirasseva ajātasattunā vināsaṃ pāpuṇissanti.
狮子将军事等的解说巴利
Sīhasenāpativatthuādikathāvaṇṇanā
290 在议事堂:就是为了处理王事而建造的无缝隙大会堂,用来商议事情。旅行准备:就是为出行所作的努力。法随法:就是随顺你们所说的道理,与你们所说的义理完全相符,这就是它的意思。有法理的辩论与随说:就是依据他人所说的道理而自己有道理,从而进行你们的辩论,或此后对此的随说。任何一点应受谴责的地方都不会出现,意思是说:你的辩论中难道有什么应受谴责的理由吗?巴利
290.Sandhāgāreti rājakiccassa sandhāraṇatthāya nicchiddaṃ katvā vicāraṇatthāya katamahāsabhāya. Gamikābhisaṅkhāroti gamane vāyāmo. Dhammassa ca anudhammanti tumhehi vuttassa kāraṇassa anukāraṇaṃ, tumhehi vuttassa atthassa anurūpamevāti adhippāyo. Sahadhammiko vādānuvādoti parehi vuttakāraṇena sakāraṇo hutvā tumhākaṃ vādo vā ito paraṃ tassa anuvādo vā. Koci appamattakopi gārayhaṃ ṭhānaṃ na āgacchatīti kiṃ tava vāde gārayhakāraṇaṃ natthīti vuttaṃ hoti.
293 “审察而行”是指已经清楚了知的行相。他做的是皈依三宝等行为。意思是:不要仓促行事,事后才后悔。所谓“他们举着旗帜巡行”,是说他们举起旗幡,在城里到处走动,一边宣告:“像这样的人已经皈依我们,成了弟子。”巴利
293.Anuviccakāranti anuviditākāraṃ. Ratanattayassa saraṇagamanādikiriyaṃ karoti. Sahasā katvā mā pacchā vippaṭisārī ahosīti attho. Paṭākaṃ parihareyyunti dhajapaṭākaṃ ukkhipitvā ‘‘īdiso amhākaṃ saraṇaṃ gato sāvako jāto’’ti nagare ghosentā āhiṇḍanti.
294 所谓“有相业”,就是由吃肉这个因相所生起的杀生业。巴利
294.Nimittakammassāti maṃsakhādananimittena uppannapāṇātipātakammassa.
允许使用地的说明注释巴利
Kappiyabhūmianujānanakathāvaṇṇanā
295 “Anuppage evāti”说的是清晨。“Oravasaddanti”说的是大声叫喊。不过,即使没有说那个,通过“pi”这个字,也认可可以那样说。“Aṭṭhakathāsūti”是指在除去安达卡注的其余诸注中。“Sādhāraṇalakkhaṇanti”是指与安达卡注共通的一切注的共相。巴利
295.Anuppage evāti pātova. Oravasaddanti mahāsaddaṃ. Taṃ pana avatvāpīti pi-saddena tathāvacanampi anujānāti. Aṭṭhakathāsūti andhakaṭṭhakathāvirahitāsu sesaṭṭhakathāsu. Sādhāraṇalakkhaṇanti andhakaṭṭhakathāya saha sabbaṭṭhakathānaṃ samānaṃ.
“Cayanti”是指决定地基的高处。“Yato paṭṭhāyāti”是说:从砖等开始,以此为起点,想要把墙壁建起来。“不过柱子是向上立起的,所以算作成立”——通过这句话说明:即使砖石被放在下面,如果从地基算起,只要高出地面哪怕只有一指节,也就成立。巴利
Cayanti adhiṭṭhānauccavatthuṃ. Yato paṭṭhāyāti yato iṭṭhakādito paṭṭhāya, yaṃ ādiṃ katvā bhittiṃ uṭṭhāpetukāmāti attho. ‘‘Thambhā pana upari uggacchanti, tasmā vaṭṭantī’’ti etena iṭṭhakapāsāṇā heṭṭhā patiṭṭhāpitāpi yadi cayato, bhūmito vā ekaṅgulamattampi uggatā tiṭṭhanti, vaṭṭantīti siddhaṃ hoti.
“园林”是指以近行界为范围划定的整座精舍。“坐卧处”是指精舍内属于僧团居住的草棚等房舍。“精舍牛栏之类”就是指坐卧处的牛栏之类。因为坐卧处即使本身有围障,但由于缺少园林围墙,所以被称为“牛栏之类”。通过“半围障”这句话,说明比那更少的围障——也就是大部分没有围障的——就归入“没有围障”的范畴。“在此”是指在半围障等情形中。“可以接受建造合乎规定的净屋”的意思是:因为没有牛栏之类,所以在其余三种净屋中,任何一种净屋都可以建造。巴利
Ārāmoti upacārasīmāparicchinno sakalo vihāro. Senāsanānīti vihārassa anto tiṇakuṭiādikāni saṅghassa nivāsagehāni. Vihāragonisādikā nāmāti senāsanagonisādikā. Senāsanāni hi sayaṃ parikkhittānipi ārāmaparikkhepābhāvena ‘‘gonisādikānī’’ti vuttāni. ‘‘Upaḍḍhaparikkhittopī’’ti iminā tato ūnaparikkhitto yebhuyyena aparikkhitto nāma, tasmā aparikkhittasaṅkhyameva gacchatīti dasseti. Etthāti upaḍḍhādiparikkhitte. Kappiyakuṭiṃ laddhuṃ vaṭṭatīti gonisādiyā abhāvena sesakappiyakuṭīsu tīsu yā kāci kappiyakuṭi kātabbāti attho.
对于“他们的住处”这句话,应当这样理解:只要还没有把为比丘们居住而建的房舍施舍出去,那它就仍然属于他们所有。“除去精舍”的意思是,除去为受具足戒者居住而建的房舍。“住处”指居住用的房舍;而其他如布萨堂等一切非居住用的房舍,则是四种净地之外的第五种净地。因为即使在僧团所有的这类房舍中,哪怕是在围障完善的寺院范围内,也如同在露天一样,不存在“内宿”等过失。但若在任何有遮盖、有围障、足以让比丘僧团同宿的居住房舍中,就有“内宿”等过失,在其他地方则没有。因此说“yaṃ panā”等话。其中“僧团的或个人的”这一说法,虽然是就比丘尼的一般情况而说的,但应当知道:比丘的僧团物和个人物,对比丘尼来说,等同于在家人所有的地方;比丘尼的僧团物和个人物,对比丘来说,也是如此。巴利
Tesaṃ gehānīti ettha bhikkhūnaṃ vāsatthāya katampi yāva na denti, tāva tesaṃ santakaṃyeva bhavissatīti daṭṭhabbaṃ. Vihāraṃ ṭhapetvāti upasampannānaṃ vāsatthāya katagehaṃ ṭhapetvāti attho. Gehanti nivāsagehaṃ, tadaññaṃ pana uposathāgārādi sabbaṃ anivāsagehaṃ catukappiyabhūmivimuttā pañcamī kappiyabhūmi. Saṅghasantakepi hi etādise gehe suṭṭhu parikkhittārāmattepi abbhokāse viya antovutthādidoso natthi. Yena kenaci channe, paricchanne ca sahaseyyappahonake bhikkhusaṅghassa nivāsagehe antovutthādidoso, na aññattha. Tenāha ‘‘yaṃ panā’’tiādi. Tattha ‘‘saṅghikaṃ vā puggalikaṃ vā’’ti idaṃ kiñcāpi bhikkhunīnaṃ sāmaññato vuttaṃ, bhikkhūnaṃ pana saṅghikaṃ puggalikañca bhikkhunīnaṃ, tāsaṃ saṅghikaṃ puggalikañca bhikkhūnaṃ gihisantakaṭṭhāne tiṭṭhatīti veditabbaṃ.
所谓“口蓄”,是指一个人口中贮藏着食物时,就会造成以食物进入口门为因缘的违犯,而不是别的途径。因此才说“口蓄”。巴利
Mukhasannidhīti antosannihitadoso hi mukhappavesananimittaṃ āpattiṃ karoti, nāññathā. Tasmā ‘‘mukhasannidhī’’ti vutto.
在那里,凡是已经破损的,就是指破损超过了一半。整个覆盖物都毁坏了,是指草、树叶等防雨覆盖物已经毁坏。可是,即使牛椽上方用藤蔓绑住的横木还在,它们也已经是失去依托的东西了。所谓“翼檐圈”,是指位于一侧三根牛椽上方的草、树叶等覆盖物。巴利
Tattha tattha khaṇḍā hontīti upaḍḍhato adhikaṃ khaṇḍā honti. Sabbasmiṃ chadane vinaṭṭheti tiṇapaṇṇādivassaparittāyake chadane vinaṭṭhe. Gopānasīnaṃ pana upari vallīhi baddhadaṇḍesu ṭhitesupi jahitavatthukā honti eva. Pakkhapāsakamaṇḍalanti ekasmiṃ passe tiṇṇaṃ gopānasīnaṃ upari ṭhitatiṇapaṇṇādicchadanaṃ vuccati.
对于未受具足戒者,是可以给的——通过“Anupasampannassa dātabbo assā”等语句,说明即使是在不合律的茅屋中住过,若把它施给未受具足戒者,也就成为合律的;这里也说明,带有期待心的布施是允许的,而不像正式接受那样。巴利
Anupasampannassa dātabbo assātiādinā akappiyakuṭiyaṃ vutthampi anupasampannassa dinne kappiyaṃ hoti, sāpekkhadānañcettha vaṭṭati, paṭiggahaṇaṃ viya na hotīti dasseti.
299 在巴利原文中,“kantāre sambhāvesi”的意思是:在食物稀少的荒野中到达了。巴利
299. Pāḷiyaṃ kantāre sambhāvesīti appabhakkhakantāre sampāpuṇi.
关于基尼亚结发外道事件的详细解说巴利
Keṇiyajaṭilavatthukathāvaṇṇanā
300 “结发者”是指留着从头上束起的发髻、穿着苦行者的衣服、从事祭祀、受到世人尊敬的婆罗门。“Pavattāro”是依圣教而宣说的人。“Yesaṃ santakamidaṃ, yehi vā idaṃ gītanti”的意思是:这是属于谁的,或者这是由谁唱出来的。“Gītaṃ pavuttaṃ samihitanti”是说这几个词是彼此同义的表达。“Tadanugāyantīti”是说他们跟着唱先前由那些人唱过的内容。其余各处也是如此。巴利
300.Jaṭiloti āharimajaṭādharo tāpasavesadhārako yaññayutto lokapūjito brāhmaṇo. Pavattāro pāvacanavasena vattāro. Yesaṃ santakamidaṃ, yehi vā idaṃ gītanti attho. Gītaṃ pavuttaṃ samihitanti aññamaññassa pariyāyavacanaṃ vuttanti attho. Tadanugāyantīti taṃ tehi pubbe gītaṃ anugāyanti. Evaṃ sesesu ca.
“Yāvakālikapakkānanti”这句话是针对熟果说的;但生果由未受具足戒的人在冷水中捣碎、过滤后给人当饮料喝,即使过了正午也仍然允许。这个含义在《大注疏》里没有按原样明确说出来,所以才有“然而在《库伦达》中……”这样的说法。“Ucchuraso nikasaṭo”这一句,是在讲时分药的通则时提到的,但应当理解为只属于七日药。“Ime cattāro rasāti”就是果浆、叶浆、花浆、甘蔗浆这四种。巴利
Yāvakālikapakkānanti pakke sandhāya vuttaṃ, āmāni pana anupasampannehi sītudake madditvā parissāvetvā dinnapānaṃ pacchābhattampi kappati eva. Ayañca attho mahāaṭṭhakathāyaṃ sarūpato avuttoti āha ‘‘kurundiyaṃ panā’’tiādi. ‘‘Ucchuraso nikasaṭo’’ti idaṃ pātabbasāmaññena yāmakālikakathāyaṃ vuttaṃ, taṃ pana sattāhakālikamevāti gahetabbaṃ. Ime cattāro rasāti phalapattapupphaucchurasā cattāro.
在巴利文中,“以火祭为首”是指以献火祭为先行。“颂赞”是指吠陀。“萨维帝为首”,意思是应当最先诵习。所谓“照耀”,是指那些发光照耀的。巴利
Pāḷiyaṃ aggihuttamukhāti aggijuhanapubbakā. Chandasoti vedassa. Sāvittī mukhaṃ paṭhamaṃ sajjhāyitabbāti attho. Tapatanti vijotantānaṃ.
罗迦摩罗等事缘的详细解说巴利
Rojamallādivatthukathāvaṇṇanā
301 “Bahukato buddhe vā”的意思是“对佛做了很多恭敬”。剩下那句是:“So kho ahaṃ, bhante ānanda, ñātīnaṃ daṇḍabhayatajjito ahosinti”。这样理解的话,“evāha”里再带上“我”(ahaṃ)才说得通。“Vivarīti”就是“vivaratū”,只是心里想着“打开”,并不是起身用手去打开。巴利
301.Bahukato buddhe vāti buddhe katabahumānoti attho. So kho ahaṃ, bhante ānanda, ñātīnaṃ daṇḍabhayatajjito ahosinti seso. Evañhi sati ‘‘evāha’’nti puna ahaṃ-gahaṇaṃ yujjati. Vivarīti ‘‘vivaratū’’ti cintāmattena vivari, na uṭṭhāya hatthena.
303 “Aññataro”指的是须跋陀,一个年老才出家的人。“Dve dārakā”指的是两个处于沙弥阶段的儿子。“Nāḷiyāvāpakenā”就是用竹筒和袋子。“Saṃharatha imehi bhājanehi taṇḍulādīni saṅkaḍḍhathā”的意思是:用这些容器把稻米等收拢起来。“Bhusāgāre”就是草屋,从里面把稻草堆聚拢起来盖成的屋子,说的就是在那里。巴利
303.Aññataroti subhaddo vuḍḍhapabbajito. Dve dārakāti sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhitā dve puttā. Nāḷiyāvāpakenāti nāḷiyā ceva thavikāya ca. Saṃharatha imehi bhājanehi taṇḍulādīni saṅkaḍḍhathāti attho. Bhusāgāreti palālamaye agāre, palālapuñjaṃ abbhantarato palālaṃ saṅkaḍḍhitvā agāraṃ kataṃ hoti, tatthāti attho.
四大教法处的详细解释巴利
Catumahāpadesakathāvaṇṇanā
305 正在搓揉的人,就是正在仔细观察思惟的人。两种布料只是以说法中的名称来说的,这句话是为了显示它们各自的真实面貌。这并不是要排除其他的说法,因为即使对于已经得到两种布料的情况,也只是以说法中的名称来说的。巴利
305.Parimaddantāti upaparikkhantā. Dve paṭā desanāmeneva vuttāti tesaṃ sarūpadassanapadametaṃ. Nāññanivattanapadaṃ pattuṇṇapaṭassāpi desanāmena vuttattā.
“筒”是指容器。“果筒”就是葫芦之类的果实做的筒。“水筒”就是装水的罐子。“竹篾伞”是用竹篾和藤条编成的伞。“混合味”就是各种味道混在一起的味道。巴利
Tumbāti bhājanāni. Phalatumbo nāma lābuādi. Udakatumbo udakaghaṭo. Kilañjacchattanti veḷuvilīvehi vāyitvā katachattaṃ. Sambhinnarasanti missībhūtarasaṃ.